Ilustracja do zestawu: Pierścienice - budowa, tryb życia i znaczenie

Biologia

Pierścienice - budowa, tryb życia i znaczenie

autor: Rice41

uczy się 2 osoby
35 fiszek40 pytań w 5 etapachnotatka

Poznaj środowiska życia i budowę pierścienic oraz przystosowania dżdżownic, nereid i pijawek. Zestaw wyjaśnia także rozmnażanie robaków palolo oraz znaczenie pierścienic w przyrodzie, medycynie i hodowli.

1.Segmentacja ciała pierścienic

To podział ciała na krótkie odcinki nazywane segmentami lub pierścieniami.

2.Środowiska życia pierścienic

Większość pierścienic żyje w morzach i oceanach. Niektóre występują w wodach słodkich oraz w wilgotnych środowiskach lądowych, zwłaszcza w glebie i ściółce.

3.Kształt ciała pierścienic

Pierścienice mają wydłużone ciało, które jest walcowate lub lekko spłaszczone.

4.Pokrycie ciała pierścienic

Ciało pierścienic pokrywa cienki, ochronny oskórek oraz warstwa śluzu.

5.Powstawanie głowy u pierścienic

U niektórych pierścienic głowa powstaje z jednego lub kilku pierwszych segmentów ciała.

6.Szczecinki pierścienic

To sztywne struktury występujące u wielu gatunków w pękach po bokach ciała. Mogą pełnić różne funkcje, ale najczęściej ułatwiają poruszanie się.

7.Przykłady pierścienic żyjących w Polsce

Do pierścienic żyjących w Polsce należą dżdżownica ziemna, nereida różnokolorowa i pijawka lekarska.

8.Środowisko życia i pokarm dżdżownic

Dżdżownice żyją w glebie i odżywiają się szczątkami organizmów.

9.Znaczenie zwężonego przodu ciała dżdżownicy

Zwężony przód ciała ułatwia dżdżownicy drążenie korytarzy w glebie.

10.Rola szczecinek dżdżownicy

Szczecinki zaczepiają się o podłoże, dzięki czemu usprawniają poruszanie się dżdżownicy.

11.Rola śluzu u dżdżownicy

Warstwa śluzu chroni ciało przed drobnymi uszkodzeniami i ułatwia przemieszczanie się w glebie.

12.Rola oskórka dżdżownicy

Oskórek pełni funkcję ochronną.

13.Rola siodełka dżdżownicy

Siodełko odgrywa ważną rolę podczas rozmnażania płciowego.

14.Przystosowania dżdżownicy do przemieszczania się w glebie

Zwężony przód ciała ułatwia drążenie korytarzy, szczecinki zaczepiają się o podłoże, a śluz ułatwia przemieszczanie się i chroni przed drobnymi uszkodzeniami.

15.Tryb życia i sposoby poruszania się pierścienic morskich

Większość pierścienic morskich prowadzi aktywny tryb życia. Mogą pełzać po dnie, drążyć w nim tunele lub swobodnie pływać.

16.Znaczenie wyrostków ciała pierścienic morskich

Specjalne wyrostki ciała z licznymi szczecinkami umożliwiają pełzanie po dnie, drążenie tuneli i pływanie.

17.Odżywianie się wielu pierścienic morskich

Duża część pierścienic morskich to drapieżniki polujące na drobne bezkręgowce.

18.Narządy zmysłów nereidy

Na wyodrębnionej głowie nereidy znajdują się dwie pary oczu oraz czułki i wąsy. Czułki i wąsy odbierają bodźce dotykowe i zapachowe.

19.Nereida różnokolorowa - środowisko i tryb życia

Nereida różnokolorowa jest drapieżnikiem żyjącym na dnie mórz, także Morza Bałtyckiego.

20.Środowisko życia robaków palolo

Robaki palolo to pierścienice żyjące wśród raf koralowych Oceanu Spokojnego.

21.Co dzieje się z tylnymi częściami ciała robaków palolo podczas rozrodu?

Tylne części ciała wypełniają się jajami lub plemnikami, oddzielają się od reszty ciała i wypływają na powierzchnię wody.

22.Środowisko i sposób odżywiania się większości pijawek

Pijawki są przedstawicielami pierścienic wód słodkich. Większość to pasożyty zewnętrzne żywiące się krwią zwierząt kręgowych.

23.Jakich elementów budowy nie mają pijawki?

Pijawki nie mają wyodrębnionej głowy, bocznych wyrostków ciała ani szczecinek.

24.Rozmieszczenie przyssawek i otworu gębowego pijawki

Pijawka ma dwie przyssawki, po jednej na każdym końcu ciała. Otwór gębowy znajduje się pośrodku przedniej przyssawki.

25.Rola szczęk pijawki

Szczęki znajdujące się w otworze gębowym służą do nacinania skóry żywiciela.

26.Przystosowania pijawki lekarskiej do pasożytnictwa

Przyssawki umożliwiają przytwierdzanie się do żywiciela, szczęki służą do nacinania jego skóry, substancje w ślinie zapobiegają krzepnięciu krwi, a uchyłki przewodu pokarmowego magazynują pobraną krew.

27.Działanie substancji obecnych w ślinie pijawek

Substancje obecne w ślinie pijawek zapobiegają krzepnięciu krwi.

28.Miejsca przytwierdzania się pijawki rybiej

Pijawka rybia przytwierdza się do skóry, skrzeli lub płetw żywiciela.

29.Pierścienice jako pokarm innych zwierząt

Pierścienice lądowe są pokarmem m.in. kretów, ryjówek, szpaków i kosów, a pierścienice wodne są pokarmem ryb.

30.Udział pierścienic w powstawaniu próchnicy

Pierścienice glebowe będące destruentami odżywiają się szczątkami organizmów i przyczyniają się do powstawania próchnicy.

31.W jaki sposób pierścienice spulchniają glebę?

Pierścienice spulchniają glebę przez drążenie w niej korytarzy.

32.Udział pierścienic w oczyszczaniu wód

Pierścienice żyjące na dnie zbiorników wodnych uczestniczą w oczyszczaniu wód, ponieważ odżywiają się szczątkami organizmów.

33.Wykorzystanie rureczników przez człowieka

Rureczniki hoduje się jako pokarm dla ryb akwariowych.

34.Znaczenie pijawek w medycynie

Ze śliny pijawek pozyskuje się substancje zapobiegające krzepnięciu krwi, stosowane w leczeniu chorób układu krążenia.

35.Negatywne znaczenie pijawek dla człowieka

Pijawki odżywiające się krwią ryb mogą powodować duże straty w hodowli tych zwierząt.

Notatka

Wspólne cechy pierścienic i ich środowiska

Nazwa pierścienice wiąże się z podziałem ciała na krótkie, następujące po sobie odcinki. Każdy taki odcinek to segment, nazywany również pierścieniem.

Większość gatunków zamieszkuje morza i oceany. Pozostałe spotyka się w wodach słodkich oraz w wilgotnych miejscach na lądzie, szczególnie w glebie i ściółce.

Środowiska i przedstawiciele

Ciało jest wydłużone, walcowate albo lekko spłaszczone. Jego powierzchnię osłania cienki oskórek, na którym znajduje się warstwa śluzu. U niektórych gatunków jeden lub kilka początkowych segmentów tworzy głowę.

U wielu pierścienic po bokach ciała występują pęki sztywnych szczecinek. Najczęściej pomagają one w poruszaniu się, ale nie są obecne u wszystkich przedstawicieli tej grupy.

Ważne

Segmentacja jest charakterystyczną cechą pierścienic, lecz wyodrębniona głowa i szczecinki nie występują u wszystkich gatunków.

Dżdżownica - budowa pomaga żyć w glebie

Dżdżownice pobierają z gleby szczątki organizmów. Osiągają 35 cm długości, a ich ciało składa się z około 100 segmentów.

Podczas przemieszczania się w podłożu współdziałają różne elementy budowy. Zwężony przód ciała ułatwia drążenie korytarza, szczecinki zaczepiają się o podłoże, a śluz ułatwia przesuwanie ciała i zabezpiecza je przed drobnymi uszkodzeniami. Dodatkową funkcję ochronną pełni oskórek.

Siodełko jest związane z rozmnażaniem płciowym, a nie z drążeniem korytarzy czy zaczepianiem o podłoże.

Budowa dżdżownicy a funkcje

Zapamiętaj

Rozróżniaj funkcje: szczecinki pomagają w ruchu, oskórek chroni, a siodełko uczestniczy w rozmnażaniu płciowym.

35 cm

długość dżdżownic

około 100

liczba segmentów ciała dżdżownicy

Pierścienice morskie i nereida

Wśród pierścienic morskich przeważają zwierzęta aktywne. Mogą pełzać po dnie, drążyć w nim tunele albo pływać dzięki wyrostkom ciała zaopatrzonym w liczne szczecinki.

Duża część tych zwierząt to drapieżniki, których ofiarami są drobne bezkręgowce. Mają wyodrębnioną głowę z licznymi narządami zmysłów.

Przykładem jest nereida różnokolorowa, żyjąca na dnie mórz, również Bałtyku. Na jej głowie znajdują się dwie pary oczu oraz czułki i wąsy, które odbierają dotyk i zapach.

Aktywne życie pierścienic morskich

Porównanie nereidy z dżdżownicą pokazuje różnice w sposobie zdobywania pokarmu i budowie związanej z ruchem.

CechaDżdżownicaNereida różnokolorowa
ŚrodowiskoGlebaDno mórz
PokarmSzczątki organizmówDrobne bezkręgowce
Struktury wspomagające ruchSzczecinkiWyrostki ze szczecinkami
Wyodrębniona głowaBrakObecna

Palolo - szczególny przebieg rozrodu

Robaki palolo żyją wśród raf koralowych Oceanu Spokojnego. W okresie rozrodu ich tylne części ciała wypełniają się jajami lub plemnikami.

Następnie części te odrywają się od reszty zwierzęcia i wypływają na powierzchnię wody. Niekiedy gromadzi się ich tak dużo, że tworzą warstwę o grubości około 1 m.

Mieszkańcy okolicznych wysp poławiają te części ciała i traktują je jako pożywienie. Połów jest więc związany z wypływaniem fragmentów zawierających komórki rozrodcze.

Od rozrodu palolo do połowu

Ważne

U palolo na powierzchnię wypływają oddzielone tylne części ciała, a nie całe zwierzęta.

Pijawki - przystosowania do pasożytnictwa

Pijawki należą do pierścienic wód słodkich. Większość z nich to pasożyty zewnętrzne pobierające krew kręgowców. Pijawka lekarska zamieszkuje płytkie zbiorniki wód stojących.

Nie mają wyodrębnionej głowy, bocznych wyrostków ciała ani szczecinek. Mają natomiast dwie przyssawki, po jednej na przednim i tylnym końcu ciała. Otwór gębowy leży w środku przedniej przyssawki.

Poszczególne przystosowania pozwalają przytwierdzić się do żywiciela, uzyskać dostęp do krwi oraz ją pobrać i przechować.

PrzystosowanieFunkcja
PrzyssawkiPrzytwierdzanie do żywiciela
SzczękiNacinanie skóry
Substancje w ślinieZapobieganie krzepnięciu krwi
Uchyłki przewodu pokarmowegoMagazynowanie krwi
Pobieranie i przechowywanie pokarmu

Pijawka rybia może przytwierdzać się do skóry, skrzeli lub płetw ryby. Nie żyje wewnątrz jej przewodu pokarmowego.

Znaczenie w przyrodzie i dla człowieka

W przyrodzie

Pierścienice są ważnym ogniwem zależności pokarmowych. Na lądzie zjadają je między innymi ryjówki, szpaki i kosy, a w wodzie stanowią pokarm ryb.

Pierścienice glebowe będące destruentami przyczyniają się do powstawania próchnicy, ponieważ odżywiają się szczątkami organizmów. Drążenie korytarzy daje odrębny skutek: spulchnianie gleby. Z kolei gatunki denne zjadające szczątki uczestniczą w oczyszczaniu wód.

Dla człowieka

  • Rureczniki hoduje się na pokarm dla ryb akwariowych; ich przednia część ciała jest zanurzona w mule, którym się odżywiają.
  • Pijawki lekarskie dostarczają substancji ze śliny zapobiegających krzepnięciu krwi, wykorzystywanych w leczeniu chorób układu krążenia.
  • Pijawki pasożytujące na rybach mogą powodować duże straty w hodowlach.
Skutki działalności pierścienic

Znaczenie zwierzęcia zależy zatem od jego sposobu życia i od tego, jak oddziałuje na inne organizmy: pobieranie krwi ryb szkodzi hodowli, a właściwości śliny pijawek mają zastosowanie lecznicze.

W skrócie

  • 01Pierścienice mają ciało z segmentów, a ich środowiskiem są wody oraz wilgotne miejsca na lądzie.
  • 02Ruch w glebie ułatwiają kształt przodu ciała, szczecinki i śluz; siodełko służy rozrodowi.
  • 03Nereida jest morskim drapieżnikiem z wyodrębnioną głową, narządami zmysłów i wyrostkami ze szczecinkami.
  • 04Podczas rozrodu palolo odrywają się tylne części ciała z jajami lub plemnikami i unoszą się na powierzchnię.
  • 05Przyssawki mocują pijawkę do żywiciela, szczęki nacinają skórę, ślina zapobiega krzepnięciu, a uchyłki przechowują krew.
  • 06Pierścienice są pokarmem zwierząt, wspomagają powstawanie próchnicy, spulchniają glebę i uczestniczą w oczyszczaniu wód.
  • 06Człowiek wykorzystuje pierścienice do karmienia ryb i w medycynie, ale pasożytnicze pijawki mogą szkodzić hodowlom.

Podcast

Ładuję…

Karty pracy

Ćwiczenia do wydruku na ten temat

Parzydełkowce, pierścienice i mięczaki - bezkręgowce wodneKlasa 6

Otwórz kartę pracy

Quizy w tym zestawie

40 pytań w 5 etapach

  1. Etap 1: Budowa i środowiska życia

    Etap 1 · 8 fiszek · 8 pytań

  2. Etap 2: Dżdżownice i życie w glebie

    Etap 2 · 8 fiszek · 8 pytań

  3. Etap 3: Pierścienice morskie i palolo

    Etap 3 · 6 fiszek · 8 pytań

  4. Etap 4: Pijawki i pasożytnictwo

    Etap 4 · 5 fiszek · 8 pytań

  5. Etap 5: Znaczenie pierścienic

    Etap 5 · 8 fiszek · 8 pytań

  6. Powtórka z całości

    15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów

Sprawdzian do druku

Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną

Sprawdzam sprawdzian…

Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem

WhatsApp

Podobne zestawy

Zobacz wszystkie fiszki z biologii

Wyszukiwarka

Szukasz czegoś innego?

Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.