Ilustracja do zestawu: Pierścienice - budowa, tryb życia i znaczenie

Biologia

Pierścienice - budowa, tryb życia i znaczenie

autor: Rice41

uczy się 2 osoby
40 fiszek40 pytań w 5 etapachnotatka

Poznasz cechy pierścienic oraz przystosowania dżdżownic i pijawek do ich trybu życia. Nauczysz się rozpoznawać przedstawicieli tej grupy i wyjaśniać ich znaczenie w przyrodzie, rolnictwie i medycynie.

1.Pierścienice - pochodzenie nazwy

Nazwa pochodzi od powtarzających się odcinków budujących ciało tych zwierząt, nazywanych segmentami lub pierścieniami.

2.Segmentacja ciała

Podział ciała na odcinki o niemal identycznej budowie zewnętrznej i wewnętrznej. W kolejnych segmentach powtarzają się te same elementy budowy.

3.Pierścienice - podstawowe cechy budowy

Są bezkręgowcami i tkankowcami. Mają segmentowane, wydłużone ciało, wypełnione płynem nadającym mu kształt; zazwyczaj wykazują symetrię dwuboczną.

4.Rola płynu w ciele pierścienic

Płyn wypełniający ciało pierścienic nadaje mu kształt.

5.Środowiska życia pierścienic

Pierścienice żyją na lądzie, m.in. w glebie, oraz w wodach słodkich i słonych.

6.Tryby życia pierścienic

Pierścienice zazwyczaj poruszają się aktywnie. Niektóre prowadzą osiadły tryb życia; część gatunków lądowych drąży korytarze w glebie.

7.Symetria ciała a tryb życia pierścienic

Pierścienice mają symetrię dwuboczną zarówno przy aktywnym, jak i osiadłym trybie życia. U niektórych form osiadłych czułki tworzą promienisty wieniec.

8.Powłoka ciała i aparat ruchu pierścienic

Ciało chroni oskórek pokryty śluzem. Ruch umożliwiają mięśnie, a u niektórych gatunków pomagają w nim szczecinki.

9.Dżdżownica - przystosowania do drążenia gleby

Wydłużone ciało zwężone z przodu ułatwia rycie tuneli. Skurcze i rozkurcze mięśni umożliwiają ruch, a szczecinki i śluz ułatwiają pełzanie.

10.Szczecinki dżdżownicy

To krótkie, sztywne wyrostki, które zaczepiają się o grudki ziemi i dzięki temu ułatwiają przemieszczanie się.

11.Oskórek pokryty śluzem u dżdżownicy

Chroni ciało przed uszkodzeniami i wysychaniem, ułatwia wymianę gazową oraz pełzanie.

12.Otwór gębowy i otwór odbytowy dżdżownicy

Otwór gębowy służy do pobierania pokarmu, a otwór odbytowy umożliwia usuwanie niestrawionych resztek pokarmu.

13.Glebożerność dżdżownic

Dżdżownice odżywiają się szczątkami organicznymi zawartymi w glebie. Po przejściu przez ich przewód pokarmowy gleba zyskuje lepsze właściwości.

14.Oddychanie dżdżownic

Dżdżownice oddychają tlenowo, a wymiana gazowa zachodzi całą powierzchnią ciała. Pokrywający ciało śluz ułatwia tę wymianę.

15.Odbieranie światła przez dżdżownicę

Receptory reagujące na światło pozwalają dżdżownicy odróżniać światło od ciemności.

16.Siodełko dżdżownicy

To pogrubione pierścienie w przedniej części ciała. Siodełko wytwarza śluz i uczestniczy w rozmnażaniu.

17.Rozmnażanie i zapłodnienie u dżdżownic

Dżdżownice rozmnażają się płciowo i są obojnakami. Zapłodnienie jest krzyżowe: łączą się komórki rozrodcze pochodzące od dwóch osobników.

18.Rozwój prosty pierścienic

Rozwój prosty przebiega bez stadium larwy.

19.Pasożyt zewnętrzny

To organizm, który przyczepia się do zewnętrznej powierzchni ciała żywiciela i odżywia się jego kosztem.

20.Pijawka lekarska - środowisko i pokarm

Żyje w zbiornikach słodkowodnych o mulistym dnie. Jest pasożytem zewnętrznym odżywiającym się krwią różnych kręgowców.

21.Kształt ciała i ruch pijawek

Pijawki mają ciało obłe lub spłaszczone, pozbawione szczecinek. Przemieszczają się dzięki skurczom i rozkurczom mięśni.

22.Przyssawki pijawki lekarskiej

Przyssawka gębowa umożliwia przytwierdzenie do żywiciela, a jej ząbki przebijają skórę. Przyssawka tylna stabilizuje pozycję ciała podczas pobierania krwi.

23.Gardziel i układ pokarmowy pijawki lekarskiej

Silnie umięśniona gardziel umożliwia ssanie krwi. Układ pokarmowy pozwala pobierać i magazynować krew.

24.Narządy zmysłów pijawek

Proste narządy zmysłów, m.in. liczne oczy, pozwalają odbierać zmiany natężenia światła i ruchy wody. Pomagają w poszukiwaniu żywiciela.

25.Substancje zawarte w ślinie pijawek

Pijawki wprowadzają ze śliną do ciała żywiciela substancje rozszerzające naczynia krwionośne, znieczulające i zapobiegające krzepnięciu krwi.

26.Hirudyna

To substancja obecna w ślinie pijawek, która zapobiega krzepnięciu krwi.

27.Dżdżownica ziemna - rozpoznawanie

To pierścienica glebowa o wydłużonym, segmentowanym ciele, na którym występują drobne, krótkie szczecinki.

28.Rurecznik mułowy - siedlisko i tryb życia

Żyje w mulistym dnie zbiorników słodkowodnych. Prowadzi osiadły tryb życia w rurce zbudowanej z mułu i śluzu, wystawiając tylną część ciała.

29.Ruchy wahadłowe rurecznika mułowego

Rurecznik porusza wystającą tylną częścią ciała. Kołysanie zapewnia dopływ wody bogatej w tlen w pobliże dna.

30.Pijawka lekarska - ochrona w Polsce

Pijawka lekarska jest w Polsce objęta ochroną gatunkową.

31.Pijawka rybia

Żyje w wodach słodkich. Przytwierdza się do roślin wodnych, skąd atakuje ryby, głównie karpiowate. Ma ciało z wydatnymi przyssawkami.

32.Nereida różnokolorowa

To drapieżna pierścienica żyjąca na dnie Bałtyku i aktywnie poszukująca pokarmu. Jej ciało ma liczne wyrostki ze szczecinkami.

33.Sabella pavonina

To pierścienica żyjąca w wodach słonych i prowadząca osiadły tryb życia.

34.Znaczenie pierścienic w przyrodzie

Zwiększają żyzność gleb i oczyszczają wodę przez rozkład szczątków. Spulchniają glebę i mieszają jej warstwy. Gatunki drapieżne i pasożytnicze regulują liczebność innych organizmów. Pierścienice są też pokarmem dla zwierząt.

35.Wpływ tuneli dżdżownic na glebę

Podczas drążenia tuneli dżdżownice spulchniają glebę i mieszają jej warstwy. Ułatwia to rozprowadzanie wody i powietrza w glebie.

36.Szkodliwe znaczenie pijawek

Pijawki pasożytują na zwierzętach i ludziach. Mogą powodować duże szkody w hodowlach ryb.

37.Wykorzystanie hirudyny i hirudoterapia

Hirudynę wykorzystuje się w leczeniu chorób układu krążenia. Hirudoterapia to alternatywna metoda leczenia z użyciem pijawek lekarskich.

38.Biohumus

To naturalny nawóz z odchodów dżdżownic, wykorzystywany w uprawie roślin, ogrodnictwie i warzywnictwie.

39.Pierścienice w wędkarstwie i hodowli ryb

Dżdżownice są używane jako przynęta wędkarska, a rureczniki jako pokarm dla ryb akwariowych.

40.Pierścienice jako pokarm

Stanowią pokarm dla innych zwierząt. W niektórych krajach niektóre pierścienice są także przysmakiem kulinarnym.

Notatka

Co wyróżnia pierścienice?

to bezkręgowce należące do tkankowców. Ich wydłużone ciało składa się z kolejnych odcinków, czyli segmentów, zwanych też pierścieniami. Od nich pochodzi nazwa całej grupy.

Segmentacja obejmuje nie tylko powierzchnię ciała. Kolejne odcinki mają niemal taką samą budowę zewnętrzną i wewnętrzną, ponieważ powtarzają się w nich te same elementy.

Ciało wypełnia płyn nadający mu kształt, a jego powierzchnię chroni oskórek pokryty śluzem. W ruchu uczestniczą mięśnie; u części gatunków pomagają im szczecinki.

Ważne

Nie każda pierścienica ma szczecinki - pijawki są ich pozbawione.

Środowiska życia i przedstawiciele

Pierścienice zasiedlają ląd, wody słodkie oraz wody słone; występują wśród nich formy aktywne i osiadłe.

Większość aktywnie się porusza. Zarówno formy aktywne, jak i osiadłe mają symetrię dwuboczną. U niektórych form osiadłych czułki tworzą promienisty wieniec.

Dżdżownica ziemna
żyje w glebie i ma drobne, krótkie szczecinki.
Rurecznik mułowy
tkwi w rurce z mułu i śluzu w dnie zbiornika słodkowodnego. Wystawia tylną część ciała i kołysze nią, zapewniając dopływ wody bogatej w tlen w pobliże dna.
Pijawka lekarska
występuje w słodkiej wodzie w zbiornikach o mulistym dnie; w Polsce jest objęta ochroną gatunkową.
Pijawka rybia
przytwierdza się do roślin w wodach słodkich i stamtąd atakuje ryby, głównie karpiowate. Wyróżniają ją wydatne przyssawki.
Nereida różnokolorowa
aktywnie poluje na dnie Bałtyku; ma liczne wyrostki ze szczecinkami.
Sabella pavonina
prowadzi osiadły tryb życia w wodach słonych.

Jak dżdżownica radzi sobie w glebie?

Gleba jest ciemna, a jej zwarta struktura i grudki utrudniają ruch oraz powodują tarcie. pokonuje te przeszkody dzięki współdziałaniu kształtu ciała, mięśni i jego powierzchni.

Wydłużone ciało zwężone z przodu
ułatwia rycie tuneli.
Mięśnie
kurcząc się i rozkurczając, umożliwiają poruszanie ciałem.
Szczecinki
zaczepiają się o grudki ziemi, ułatwiając przemieszczanie.
Śluz na oskórku
ułatwia pełzanie, chroni przed uszkodzeniami i wysychaniem oraz wspomaga wymianę gazową.
Budowa a życie w glebie

Dżdżownica odróżnia światło od ciemności dzięki receptorom reagującym na światło. Nie należy mylić ich ze szczecinkami, których funkcja jest związana z ruchem.

Odżywianie, oddychanie i rozmnażanie dżdżownic

Odżywianie i wymiana gazowa

Dżdżownica jest glebożercą: wykorzystuje szczątki organiczne obecne w glebie. Pokarm pobiera otworem gębowym, a niestrawione pozostałości usuwa otworem odbytowym. Przejście gleby przez przewód pokarmowy poprawia jej właściwości.

Dżdżownica oddycha tlenowo, wymieniając gazy całą powierzchnią ciała. Tlen znajduje się w przestrzeniach gleby oraz jest rozpuszczony w wodzie glebowej. Śluz pokrywający ciało ułatwia wymianę gazową.

Rozmnażanie i rozwój

Dżdżownice rozmnażają się płciowo. Są obojnakami, ale zachodzi u nich zapłodnienie krzyżowe - łączą się komórki rozrodcze pochodzące od dwóch osobników.

W rozmnażaniu uczestniczy siodełko, czyli pogrubione pierścienie w przedniej części ciała, które wytwarzają śluz. Rozwój dżdżownic jest prosty, bez stadium larwy. U wielu pierścienic morskich występuje rozwój złożony z larwą.

Zapamiętaj

Obojnactwo i zapłodnienie krzyżowe nie wykluczają się: w zapłodnieniu uczestniczą dwa osobniki.

Pijawka lekarska - przystosowanie do pasożytnictwa

przyczepia się do powierzchni ciała żywiciela i korzysta z niego jako źródła pokarmu. Pijawka lekarska pobiera krew różnych kręgowców, a jej budowa umożliwia odnalezienie żywiciela, utrzymanie się na nim i pobranie pokarmu.

Element budowyZnaczenie
Przyssawka gębowa z ząbkamiPrzytwierdzenie i przebicie skóry
Przyssawka tylnaStabilizacja podczas żerowania
Umięśniona gardzielSsanie krwi
Układ pokarmowyPobieranie i magazynowanie krwi
Proste narządy zmysłówOdbiór światła i ruchów wody

Ciało pijawki jest obłe lub spłaszczone i nie ma szczecinek. Przemieszczanie umożliwia praca mięśni.

Ślina wprowadzana do ciała żywiciela zawiera substancje rozszerzające naczynia krwionośne, znieczulające oraz hamujące krzepnięcie. Do tych ostatnich należy .

Pobieranie pokarmu przez pijawkę

Ważne

Hirudyna zapobiega krzepnięciu krwi; nie przyspiesza tworzenia skrzepu.

Znaczenie pierścienic w przyrodzie

Rozkładając szczątki roślin i zwierząt, pierścienice przyczyniają się do zwiększania żyzności gleb oraz oczyszczania wody. Rurecznik w mulistym dnie zbiornika pełni podobną funkcję jak dżdżownica w glebie.

Drążenie tuneli przez dżdżownice powoduje spulchnianie gleby i mieszanie jej warstw. Dzięki temu woda i powietrze są w niej lepiej rozprowadzane.

Skutki drążenia tuneli

Gatunki drapieżne i pasożytnicze uczestniczą w regulowaniu liczebności organizmów, których kosztem żyją. Pierścienice same są również pokarmem dla innych zwierząt.

Pierścienice a człowiek

Korzyści i zastosowania

Pierścienice oraz wytwarzane przez nie substancje są wykorzystywane w różnych dziedzinach.

Medycyna i farmacja
hirudynę wykorzystuje się w leczeniu chorób układu krążenia. Hirudoterapia jest alternatywną metodą leczenia z użyciem pijawek lekarskich.
Uprawa roślin
odchody dżdżownic służą jako naturalny nawóz, czyli , stosowany w ogrodnictwie i warzywnictwie.
Wędkarstwo i akwarystyka
dżdżownice są przynętą, a rureczniki pokarmem dla ryb akwariowych.
Żywność
w niektórych krajach wybrane pierścienice, np. robak palolo, są przysmakiem kulinarnym.
Zastosowania pierścienic

Szkody powodowane przez pijawki

Pasożytnicze pijawki atakują również ludzi i mogą wyrządzać duże szkody w hodowlach ryb. Korzystne zastosowanie niektórych gatunków lub ich substancji nie usuwa ich pasożytniczego charakteru.

W skrócie

  • 01Cechą rozpoznawczą pierścienic jest powtarzalność segmentów, obejmująca budowę zewnętrzną i wewnętrzną.
  • 02Środowisko i tryb życia pomagają odróżnić gatunki: nereida poluje w morzu, a rurecznik tkwi w słodkowodnym mule.
  • 03Kształt dżdżownicy ułatwia wejście w glebę, mięśnie zapewniają ruch, a szczecinki pomagają zaczepiać się o podłoże.
  • 04Dżdżownica pobiera szczątki z gleby, oddycha powierzchnią ciała i rozwija się bez stadium larwalnego.
  • 05Przyssawki utrzymują pijawkę na żywicielu, gardziel zasysa krew, a składniki śliny ułatwiają jej pobieranie.
  • 06Pierścienice zmieniają właściwości gleby i wody oraz uczestniczą w zależnościach pokarmowych między organizmami.
  • 07Pierścienice dostarczają nawozu, przynęty i substancji leczniczych, ale pasożytnicze pijawki mogą powodować szkody.

Pojęcia z fiszek

Podcast

Ładuję…

Karty pracy

Ćwiczenia do wydruku na ten temat

Parzydełkowce, pierścienice i mięczaki - bezkręgowce wodneKlasa 6

Otwórz kartę pracy

Quizy w tym zestawie

40 pytań w 5 etapach

  1. Etap 1: Cechy i środowiska życia

    Etap 1 · 10 fiszek · 8 pytań

  2. Etap 2: Budowa i życie dżdżownicy

    Etap 2 · 10 fiszek · 8 pytań

  3. Etap 3: Przystosowania pijawek

    Etap 3 · 7 fiszek · 8 pytań

  4. Etap 4: Rozpoznawanie przedstawicieli

    Etap 4 · 7 fiszek · 8 pytań

  5. Etap 5: Znaczenie pierścienic

    Etap 5 · 6 fiszek · 8 pytań

  6. Powtórka z całości

    15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów

Sprawdzian do druku

Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną

Sprawdzam sprawdzian…

Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem

WhatsApp

Podobne zestawy

Zobacz wszystkie fiszki z biologii

Wyszukiwarka

Szukasz czegoś innego?

Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.