Poznajemy biologię: metoda naukowa i mikroskop

1.Dlaczego ludzie poznają świat?

Ludzie poznają świat, aby zaspokajać potrzeby związane z przetrwaniem oraz z ciekawości. Szukają odpowiedzi na pytania o to, czym są otaczające ich obiekty i dlaczego zachodzą różne zjawiska.

2.Sposoby poznawania świata

Świat poznajemy za pomocą zmysłów oraz dzięki wymianie informacji z innymi ludźmi, między innymi przez rozmowy, czytanie i korzystanie z internetu.

3.Zmysły

Wzrok, słuch, węch, dotyk i smak pozwalają zbierać informacje o otoczeniu. Zmysły mogą być zawodne, dlatego ich wskazania warto sprawdzać za pomocą przyrządów.

4.Współpraca w nauce

Nauka rozwija się dzięki współpracy różnych ludzi. Łączenie wiedzy poszczególnych osób pozwala tworzyć wspólną wiedzę całej ludzkości.

5.Wiedza potoczna

Wiedza gromadzona w codziennym życiu, często w nieuporządkowany sposób. Może zawierać nieprawdziwe informacje i prowadzić do błędnych wniosków.

6.Iluzja optyczna

Iluzja optyczna wynika z błędnego interpretowania obrazu przez mózg. Pokazuje, że ocena dokonana samym wzrokiem może być myląca.

7.Wiedza naukowa

Wiedza oparta na metodzie naukowej. Odpowiednie procedury obserwacji i doświadczeń pomagają eliminować błędy, a przyrządy umożliwiają dokładne obserwacje i pomiary.

8.Rozwój nauki i korzystanie ze źródeł

Nauka jest nieustannym procesem poznawania świata. Nowe badania i dokładniejsze przyrządy mogą zmieniać wcześniejsze ustalenia. Warto korzystać z kilku źródeł i porównywać przedstawione w nich fakty oraz argumenty.

9.Biologia i nauki przyrodnicze

Biologia to nauka o życiu. Należy do nauk przyrodniczych, które badają różne aspekty świata materialnego. Do tej grupy należą również chemia, fizyka, geografia i astronomia. Nazwa biologii pochodzi od greckich słów bios - życie i logos - słowo.

10.Zoologia

Dział biologii zajmujący się badaniem zwierząt.

11.Botanika

Dział biologii zajmujący się badaniem roślin.

12.Mykologia

Dział biologii zajmujący się badaniem grzybów.

13.Mikrobiologia

Dział biologii zajmujący się badaniem mikroorganizmów.

14.Biochemia

Dział biologii zajmujący się składem chemicznym organizmów.

15.Anatomia

Dział biologii zajmujący się budową wewnętrzną organizmów.

16.Fizjologia

Dział biologii zajmujący się procesami życiowymi organizmów.

17.Genetyka

Dział biologii zajmujący się zmiennością i dziedzicznością cech organizmów.

18.Ekologia

Dział biologii zajmujący się zależnościami między organizmami a środowiskiem.

19.Ewolucjonizm

Dział biologii zajmujący się powstaniem i rozwojem życia na Ziemi.

20.Systematyka

Dział biologii zajmujący się klasyfikacją gatunków oraz ich wzajemnymi pokrewieństwami.

21.Przyrządy badawcze

Przyrządy wspomagają prowadzenie obserwacji i pomiarów. W poznawaniu przyrody wykorzystuje się między innymi taśmę mierniczą, lupę, lornetkę i mikroskop.

22.Mikroskop elektronowy

Wyspecjalizowany przyrząd badawczy umożliwiający bardzo szczegółową obserwację obiektów.

23.Fotopułapka i siatka do łapania owadów

Fotopułapka wykrywa ruch i automatycznie robi zdjęcia dzikich zwierząt. Siatka służy do łapania owadów bez wyrządzania im krzywdy.

24.Obserwacja przyrodnicza

Obserwacja polega na przyglądaniu się organizmom lub procesom i zbieraniu informacji. Można ją prowadzić gołym okiem albo przy użyciu przyrządów. Podczas obserwowania zwierząt należy zachować spokój, a informacje zapisywać i uzupełniać zdjęciami.

25.Problem badawczy

Pytanie, na które chcemy znaleźć odpowiedź. W doświadczeniu określa, jaki wpływ zmienianego czynnika na badany organizm chcemy sprawdzić.

26.Hipoteza

Przewidywana odpowiedź na problem badawczy. Jej sprawdzeniu służy doświadczenie.

27.Doświadczenie i metoda naukowa

Doświadczenie sprawdza hipotezę przez zmianę jednego czynnika i porównanie wyników. Metoda naukowa obejmuje obserwację, postawienie problemu badawczego i hipotezy, przeprowadzenie doświadczenia oraz analizę wyników i sformułowanie wniosku.

28.Próba badawcza

Zestaw doświadczalny, w którym zmieniono jeden badany czynnik. Pozostałe warunki powinny być takie same jak w próbie kontrolnej.

29.Próba kontrolna

Zestaw służący do porównania wyników, w którym nie zmieniono badanego czynnika. Pozwala ocenić skutki zmiany wprowadzonej w próbie badawczej.

30.Powtórzenia doświadczenia

Doświadczenie należy wykonać w co najmniej trzech powtórzeniach, aby uzyskać wiarygodne wyniki.

31.Wynik, wniosek i weryfikacja hipotezy

Wynik opisuje to, co zaobserwowano podczas doświadczenia. Wniosek wynika z analizy i porównania wyników oraz rozstrzyga, czy hipoteza została potwierdzona. Gdy wyniki jej przeczą, należy postawić inną hipotezę i zaplanować kolejne doświadczenie.

32.Dokumentowanie badań

Obserwacje i doświadczenia należy dokumentować. Notatki można prowadzić w zeszycie lub elektronicznie, uzupełniać je fotografiami i rysunkami, a wyniki przedstawiać w tabelach oraz na wykresach.

33.Mikroskop optyczny

Mikroskop optyczny, nazywany też świetlnym, służy do obserwowania bardzo małych obiektów niewidocznych gołym okiem. Składa się z części mechanicznych i układu optycznego.

34.Obiektyw i okular

Obiektyw powiększa obraz obserwowanego obiektu. Okular powiększa obraz wytworzony przez obiektyw.

35.Tubus, rewolwer i statyw

Tubus jest obudową okularu. Rewolwer umożliwia zmianę obiektywu, a tym samym zmianę powiększenia. Statyw łączy poszczególne elementy mikroskopu.

36.Stolik i źródło światła

Na stoliku mikroskopu umieszcza się preparat. Źródło światła umożliwia jego oświetlenie.

37.Śruby makrometryczna i mikrometryczna

Śruba makrometryczna reguluje ostrość przez podnoszenie lub opuszczanie stolika. Śruba mikrometryczna służy do precyzyjnej regulacji ostrości. Najpierw używa się śruby makrometrycznej, a potem mikrometrycznej.

38.Przygotowanie preparatu mikroskopowego

Na czystym szkiełku podstawowym umieszcza się kroplę wody, a w niej cienki fragment badanego materiału. Następnie delikatnie przykrywa się go szkiełkiem nakrywkowym, unikając powstawania pęcherzyków powietrza.

39.Kolejność obserwacji pod mikroskopem

Należy oświetlić preparat, umieścić go na stoliku i ustawić w polu widzenia. Obserwację zaczyna się od najmniejszego powiększenia obiektywu, następnie ustawia ostrość. Po obejrzeniu preparatu można zmienić obiektyw na silniej powiększający.

40.Preparat z wody ze zbiornika

Kroplę pobranej wody umieszcza się na szkiełku podstawowym. Mały kłaczek waty zmniejsza ruchliwość organizmów i ułatwia ich obserwację. Próbkę przykrywa się szkiełkiem nakrywkowym, unikając pęcherzyków powietrza.