Ilustracja do zestawu: Tolerancja ekologiczna i cechy populacji - Biologia na czasie 3 (ZP)

Biologia

Tolerancja ekologiczna i cechy populacji - Biologia na czasie 3 (ZP)

Sprawdzony zestaw
Szkoła średnia
37 fiszek32 pytań w 4 etapachnotatka

Zestaw o tym, czym zajmuje się ekologia, jak na organizm działają czynniki biotyczne i abiotyczne oraz czym różnią się środowisko, siedlisko i nisza ekologiczna. Uczysz się też, czym jest tolerancja ekologiczna i bioindykacja, jak opisać populację (liczebność, zagęszczenie, metoda kwadratu), według jakich modeli rośnie jej liczebność i co mówią o niej struktury przestrzenna, wiekowa i płciowa.

Zestaw do podręcznika

Dział 5, cz. 1. Ekologia i różnorodność biologiczna: organizm w środowisku, tolerancja ekologiczna, cechy populacji

Biologia na czasie 3. Podręcznik. Zakres podstawowy (Nowa Era) - wszystkie rozdziały

1.Ekologia

Nauka o strukturze i funkcjonowaniu przyrody. Bada zależności między organizmami oraz między organizmami a środowiskiem ich życia. W naukowym ujęciu to coś innego niż potoczne „ekologiczny”, mówione np. o żywności czy stylu życia.

2.Środowisko

Ogół czynników ożywionych (biotycznych) i nieożywionych (abiotycznych) na danym obszarze, powstałych naturalnie oraz w wyniku działalności człowieka. Wpływa na żyjące tam organizmy, m.in. na ich liczebność, rozmieszczenie i aktywność życiową.

3.Czynniki biotyczne

Ożywione elementy środowiska, czyli inne organizmy. Drapieżniki regulują liczebność zwierzęcia, rośliny dają mu pokarm i schronienie, a grzyby i mikroorganizmy mogą wywoływać u niego choroby.

4.Czynniki abiotyczne

Nieożywione elementy środowiska, np. temperatura powietrza, pH gleby czy zasolenie wód. Temperatura reguluje m.in. aktywność życiową zwierząt, a nasłonecznienie wpływa na to, gdzie organizm wybiera miejsce do życia.

5.Nisza ekologiczna

Wszystkie wymagania życiowe organizmu lub gatunku względem środowiska: warunków, zasobów i powiązań z innymi organizmami. Gatunki z jednego siedliska mogą mieć różne nisze, jeśli są aktywne o innej porze doby albo jedzą inny pokarm.

6.Siedlisko

Miejsce występowania organizmu o określonych czynnikach abiotycznych, m.in. klimatycznych i glebowych, np. podmokła łąka lub jezioro. W jednym siedlisku żyje wiele gatunków, a każdy ma własną niszę ekologiczną.

7.Dlaczego zawisak tawulec i rusałka żałobnik mają różne nisze ekologiczne?

Oba motyle żyją w jednym siedlisku - lesie liściastym, ale zawisak jest aktywny nocą, a rusałka w ciągu dnia. Żywią się też innym pokarmem: dorosły zawisak nektarem kwiatów, a rusałka głównie sokiem z brzóz.

8.Tolerancja ekologiczna

Zdolność organizmu do przystosowywania się do zmian w środowisku bez szkody dla jego życia i rozwoju. Jest możliwa tylko wtedy, gdy czynniki środowiska nie przekroczą określonych wartości.

9.Zakres tolerancji ekologicznej

Przedział wartości danego czynnika, w którym organizm może przetrwać. Jego granice wyznaczają minimalna i maksymalna wartość czynnika, przy których organizm jest jeszcze w stanie funkcjonować, a najlepiej rozwija się on w optimum.

10.Strefy na krzywej tolerancji ekologicznej

W optimum (B) organizm funkcjonuje najlepiej. Przy niemal minimalnej (A) i maksymalnej (C) wartości czynnika leżą strefy stresu fizjologicznego (D), w których funkcjonuje nieprawidłowo. Odcinek E to zakres tolerancji, a poza nim leżą strefy nietolerancji, w których organizm umiera.

11.Szeroki a wąski zakres tolerancji

Przy szerokim zakresie organizm przetrwa przy bardzo różnych wartościach czynnika, a przy wąskim - tylko przy niewielkich odchyleniach od optimum. Ten sam organizm może mieć wąski zakres wobec jednego czynnika, a szeroki wobec innego.

12.Zakres tolerancji a obszar występowania gatunku

Gatunki o szerokim zakresie tolerancji względem wielu czynników występują powszechnie na kuli ziemskiej. Gatunki o wąskim zakresie względem jednego lub kilku czynników żyją tylko na niewielkim obszarze.

13.Dlaczego fenek pustynny nie przetrwałby w Arktyce?

Gatunki mogą mieć różną tolerancję na temperaturę. Fenek znosi dobowe wahania od 0 do 40°C, a w Arktyce żyje lis polarny, który przetrwa temperatury poniżej -40°C, zbyt niskie dla fenka.

14.Bioindykatory

Organizmy o wąskim zakresie tolerancji ekologicznej względem określonego czynnika środowiska, np. stężenia azotu w glebie lub zasolenia wód. Ich obecność świadczy, że teren ma określone parametry, np. rośliny słonolubne wskazują duże stężenie soli w podłożu.

15.Bioindykacja

Metoda oceny stanu środowiska w określonym miejscu na podstawie obserwacji żyjących tam gatunków. Wykorzystuje się w niej bioindykatory, np. czystość rzeki ocenia się po składzie gatunkowym wodnych bezkręgowców.

16.Skala porostowa

Zestawienie porostów nadrzewnych od najmniej do najbardziej wrażliwych na tlenek siarki(IV) - SO2\mathrm{SO_2}. Przy silnym skażeniu powietrza porostów brak (pustynia porostowa), przy mniejszym rosną formy skorupiaste, a w czystym powietrzu - także listkowate i krzaczkowate.

17.Larwy jętek i rureczniki jako bioindykatory

Skład gatunkowy bezkręgowców zmienia się ze stopniem zanieczyszczenia wody. Larwy jętek występują tylko w bardzo czystych wodach, a rureczniki i ośliczki wodne żyją także w wodach zanieczyszczonych.

18.Przykłady bioindykatorów wody i gleby

Pstrąg potokowy zamieszkuje zimne, czyste i dobrze natlenione wody. Solanka kolczysta rośnie na glebach zasolonych, a miłek wiosenny - zwykle na glebach bogatych w wapń.

19.Jak zbadać zakres tolerancji rośliny na zasolenie wody?

Siewki w kilku doniczkach podlewa się roztworami soli o różnym stężeniu, a w doniczce kontrolnej - samą wodą; pozostałe warunki, np. oświetlenie, są jednakowe. Po tygodniu porównuje się długość i wygląd siewek.

20.Populacja

Grupa osobników tego samego gatunku żyjących na określonym obszarze w tym samym czasie, np. żubry w Puszczy Białowieskiej. Osobniki populacji konkurują o zasoby albo współpracują, np. w stadach.

21.Liczebność populacji

Liczba wszystkich osobników tworzących daną populację. Zmienia się w czasie: rosnąć może dzięki rozrodczości i imigracji, a maleć przez śmiertelność i emigrację.

22.Zagęszczenie populacji

Liczba osobników przypadająca na jednostkę powierzchni, np. 1 m21~\mathrm{m^2}, a u gatunków wodnych - na jednostkę objętości, np. 1 m31~\mathrm{m^3}. Oblicza się je, dzieląc liczbę osobników przez powierzchnię lub objętość obszaru.

23.Rozrodczość a śmiertelność

Rozrodczość to osobniki przybywające do populacji w wyniku rozrodu, a śmiertelność - osobniki ubywające z niej na skutek śmierci. Rozrodczość zwiększa, a śmiertelność zmniejsza liczebność i zagęszczenie populacji.

24.Emigracja a imigracja

To dwa rodzaje migracji osobników. Przy emigracji osobniki odchodzą z populacji do innych populacji, co zmniejsza jej liczebność, a przy imigracji przybywają do niej z innych populacji, co liczebność zwiększa.

25.Wzrost wykładniczy liczebności populacji

Model wzrostu, który zakłada nieograniczoną ilość zasobów środowiska: liczba osobników rośnie wykładniczo, czyli coraz szybciej i bez zahamowania. W naturze zachodzi bardzo rzadko, np. po wprowadzeniu populacji do nowego środowiska, częściej w hodowlach laboratoryjnych.

26.Pojemność środowiska

Ilość dostępnych w środowisku zasobów. W modelu, który ją uwzględnia, populacja początkowo rośnie bardzo szybko, ale gdy liczba osobników zbliża się do granicy pojemności, wzrost zostaje zahamowany, np. u fok na wybrzeżach wysp.

27.Metoda kwadratu

Wyznacza się kilka kwadratów o boku 1 m i liczy osobniki leżące w całości lub w większej części wewnątrz. Zagęszczenie to średnia liczba osobników w kwadracie, a liczebność - zagęszczenie razy powierzchnia terenu.

28.Struktura przestrzenna populacji

Sposób rozmieszczenia osobników na obszarze zajmowanym przez populację. Wpływają na nią warunki środowiska: czynniki fizyczne oraz stosunki między populacjami. Wyróżniamy rozmieszczenie równomierne, skupiskowe i losowe.

29.Rozmieszczenie równomierne

Odległości między osobnikami lub ich terytoriami są jednakowe. Występuje np. u gatunków kolonijnych w okresie lęgowym, takich jak głuptaki, mimo że ptaki te gnieżdżą się razem.

30.Rozmieszczenie skupiskowe

Osobniki są zebrane w grupach, a między grupami ich nie ma. Występuje m.in. u gatunków, których osobniki żyją w stadach, np. u wilków.

31.Rozmieszczenie losowe

Układ osobników jest przypadkowy - odległości między nimi są nierówne i nie tworzą skupisk. Występuje m.in. u roślin, których nasiona rozsiewa wiatr, np. u klonu.

32.Struktura wiekowa populacji

Udział w populacji różnych grup wiekowych. Osobniki dzieli się na trzy grupy: w wieku przedrozrodczym, rozrodczym i porozrodczym. Analiza tej struktury pozwala przewidzieć, jak zmieni się liczebność populacji w przyszłości.

33.Populacja rozwijająca się

Osobniki młodociane dominują liczebnie nad osobnikami dojrzałymi, więc piramida wieku jest najszersza u podstawy. Liczebność takiej populacji będzie rosła.

34.Populacja ustabilizowana

Liczba osobników w poszczególnych grupach wiekowych jest zbliżona, przy czym osobników starszych jest najmniej. Liczebność takiej populacji utrzymuje się na stałym poziomie.

35.Populacja wymierająca

Osobniki w wieku rozrodczym i porozrodczym dominują liczebnie nad młodocianymi, więc piramida wieku ma najwęższy pas u podstawy. Liczebność takiej populacji będzie malała.

36.Struktura płciowa populacji

Stosunek liczby osobników żeńskich do liczby osobników męskich; w populacjach rozwijających się i ustabilizowanych zwykle zbliżony. Niedobór osobników jednej płci może ograniczać rozwój populacji, co pokazuje piramida wieku i płci.

37.Jak przewidzieć zmiany liczebności populacji na podstawie danych o osobnikach?

Liczby samców i samic w klasach wieku, uwzględniające narodziny, śmierci i migracje, porządkuje się w tabeli i rysuje piramidę wieku i płci. Z proporcji grup wiekowych określa się, czy populacja jest rozwijająca się, ustabilizowana czy wymierająca.

Notatka

Ekologia, środowisko, siedlisko i nisza ekologiczna

Ekologia i środowisko

Ekologia to nauka o strukturze i funkcjonowaniu przyrody. Bada zależności między organizmami oraz między organizmami a środowiskiem ich życia. Potocznie „ekologiczne” bywają żywność, moda czy styl życia. W ujęciu naukowym ekologia oznacza jednak coś zupełnie innego.

Środowisko to ogół czynników ożywionych i nieożywionych na danym obszarze, powstałych naturalnie oraz w wyniku działalności człowieka. Wpływa na żyjące tam organizmy, m.in. na ich liczebność, rozmieszczenie i aktywność życiową. (ożywione) to zwierzęta, rośliny, grzyby, protisty i bakterie. (nieożywione) to m.in. temperatura i wilgotność powietrza, nasłonecznienie, pH gleby i zasolenie wód.

Oba rodzaje czynników działają na orzesznicę leszczynową, gryzonia. Jej liczebność regulują łasice i sowy, a grzyby, protisty i bakterie mogą wywoływać u niej choroby. Od października do kwietnia, gdy jest zimno, orzesznica zapada w sen zimowy.

Siedlisko a nisza ekologiczna

Siedlisko to miejsce występowania organizmu o określonych czynnikach abiotycznych, m.in. geograficznych, klimatycznych i glebowych, np. las deszczowy, rzeka albo ocean. Nisza ekologiczna to wszystkie wymagania życiowe organizmu lub gatunku względem środowiska. Dotyczą one:

  • warunków, np. temperatury powietrza, składu mineralnego gleby czy kwasowości wód,
  • zasobów, np. pokarmu, miejsc lęgowych i kryjówek,
  • powiązań z innymi organizmami, np. liczebności drapieżników i pasożytów.

W jednym siedlisku żyje wiele organizmów, a każdy ma własną niszę. W lesie liściastym żyją zawisak tawulec i rusałka żałobnik. Gąsienice zawisaka żerują m.in. na lilaku i jaśminowcu, a rusałki - na brzozach i wierzbach.

Tolerancja ekologiczna i jej zakres

Warunki środowiska stale się zmieniają, np. z porami roku zmienia się temperatura, dostęp do pokarmu i wody czy natlenienie wód. Organizm może się do tych zmian przystosować, ale tylko wtedy, gdy czynniki nie przekroczą określonych wartości. Tę zdolność przystosowania się bez szkody dla życia i rozwoju nazywamy tolerancją ekologiczną.

to przedział wartości określonego czynnika, w którym organizm może przetrwać. Jego granice wyznaczają minimalna i maksymalna wartość czynnika, przy których organizm jest jeszcze w stanie funkcjonować. Optimum to najkorzystniejszy dla organizmu przedział wewnątrz zakresu.

Od tego, gdzie leży wartość czynnika, zależy funkcjonowanie organizmu:

  • w optimum organizm funkcjonuje najlepiej,
  • w strefie stresu fizjologicznego, przy niemal minimalnej albo maksymalnej wartości czynnika, organizm przeżywa, ale może funkcjonować nieprawidłowo,
  • w strefie nietolerancji, poza zakresem tolerancji, organizm umiera.

Ważne

Organizm przeżywa w całym zakresie tolerancji ekologicznej, ale najlepiej funkcjonuje tylko w optimum.

Wartość czynnika przypisuje się do strefy w dwóch krokach. Najpierw sprawdź, czy leży między wartością minimalną a maksymalną - jeśli nie, to strefa nietolerancji. Jeśli tak, sprawdź, czy mieści się w optimum - jeśli nie, to strefa stresu fizjologicznego.

Przykład: gatunek przeżywa przy wilgotności powietrza od 40 do 90%, a najlepiej funkcjonuje przy 60-70%. Wilgotność 85% leży w zakresie, ale powyżej optimum, więc to strefa stresu fizjologicznego. Wilgotność 95% przekracza wartość maksymalną, więc to strefa nietolerancji. Sprawdzenie: 85% to o 5 punktów mniej niż wartość maksymalna i o 15 więcej niż górna granica optimum.

Szeroki i wąski zakres tolerancji

Każdy gatunek może inaczej reagować na zmiany tego samego czynnika. Fenek pustynny znosi dobowe wahania temperatury od 0 do 40°C, ale w Arktyce by nie przetrwał. Lis polarny przeżywa w temperaturze poniżej -40°C, ale na Saharze byłoby dla niego za gorąco.

Szeroki zakres tolerancji oznacza, że organizm może przetrwać przy bardzo różnych wartościach czynnika. Wąski zakres tolerancji oznacza, że przetrwa tylko przy niewielkich odchyleniach wartości czynnika od optimum.

Zakres tolerancji zawsze dotyczy określonego czynnika. Ten sam organizm może więc mieć wąski zakres wobec jednego czynnika, a szeroki wobec innego. Przykładowo ryba może znosić tylko niewielkie zmiany zasolenia wody, a jednocześnie bardzo różną temperaturę wody.

Gatunki o szerokim zakresie tolerancji względem wielu czynników występują powszechnie na kuli ziemskiej. Gatunki o wąskim zakresie względem jednego lub kilku czynników są obecne jedynie na niewielkim obszarze. Często wykorzystuje się je w .

Zakres tolerancji można zbadać doświadczalnie, np. dla siewek pieprzycy siewnej wobec zasolenia wody. W sześciu jednakowych doniczkach rośnie po 20 siewek. Przez tydzień codziennie podlewa się je taką samą objętością płynu: pierwszą doniczkę samą wodą wodociągową, a kolejne roztworami NaCl o stężeniu 0,5%, 1%, 2%, 3% i 4%. Wszystkie doniczki są jednakowo oświetlone, więc różnią się tylko zasoleniem. Pierwsza doniczka jest kontrolna. Po tygodniu siewki były najdłuższe w doniczce kontrolnej, a w doniczkach z 2%, 3% i 4% NaCl zaczęły obumierać. Wniosek: zakres tolerancji pieprzycy siewnej na zasolenie wody jest wąski.

Bioindykacja i skala porostowa

Bioindykacja to metoda oceny stanu środowiska w określonym miejscu na podstawie obserwacji żyjących tam gatunków. Wykorzystuje się w niej , czyli organizmy o wąskim zakresie tolerancji względem określonego czynnika, np. stężenia azotu w glebie, zasolenia wód lub zanieczyszczeń powietrza. Obecność bioindykatora świadczy, że teren ma określone parametry.

Ważne

W ocenie stanu środowiska może pomóc zarówno obecność bioindykatora, jak i jego brak.

Przykłady bioindykatorów:

pstrąg potokowy
zamieszkuje zimne, czyste i dobrze natlenione wody
solanka kolczysta
rośnie na glebach zasolonych
miłek wiosenny
występuje zwykle na glebach bogatych w wapń.
Przykłady bioindykatorów

Czystość rzeki ocenia się po wodnych bezkręgowcach. Larwy jętek występują tylko w bardzo czystych wodach, a rureczniki i ośliczki wodne żyją także w wodach zanieczyszczonych. Wraz ze wzrostem zanieczyszczenia przykładowe bioindykatory zmieniają się kolejno: larwy jętek, rak szlachetny, larwy ważek, ośliczka wodna, rurecznik. Przy ekstremalnym zanieczyszczeniu, np. ściekami przemysłowymi, w rzece brak życia.

Porosty nadrzewne są wrażliwe na tlenek siarki(IV) - SO2\mathrm{SO_2}. Ich gatunki od najmniej do najbardziej wrażliwych tworzą skalę porostową:

StrefaTypowe porostyGdzieSO2\mathrm{SO_2} (μg/m3\mathrm{\mu g/m^3})
1brak (pustynia porostowa)silnie skażone tereny przemysłowe170 i więcej
2skorupiastemiasta, obszary przemysłowe169-100
3skorupiaste, nieliczne listkowateobrzeża dużych miast99-70
4listkowate, listkowato-krzaczkowatelasy w pobliżu dużych miast69-50
5listkowate, nieliczne krzaczkowateduże obszary leśne49-40
6listkowate i krzaczkowaterozległe naturalne lasy39-30
7listkowate i krzaczkowatelasy najdalej od miast29 i mniej

Populacja, jej liczebność i zagęszczenie

Osobniki jednego gatunku żyjące na tym samym terenie konkurują o zasoby, np. pokarm i schronienie. Mogą też współpracować, np. w stadach czy grupach rodzinnych. Niezależnie od tych relacji tworzą , czyli grupę osobników tego samego gatunku żyjących na określonym obszarze w tym samym czasie. Populację tworzą np. biedronki występujące w jednym ogrodzie.

Populację opisują jej cechy: liczebność, zagęszczenie oraz struktury - przestrzenna, wiekowa i płciowa. to liczba wszystkich tworzących ją osobników. to liczba osobników przypadająca na jednostkę powierzchni, np. 1 m21~\mathrm{m^2}, a u gatunków wodnych - na jednostkę objętości, np. 1 m31~\mathrm{m^3}.

Liczebność i zagęszczenie zmieniają się w czasie. Wpływają na nie:

  • rozrodczość - osobniki przybywające do populacji w wyniku rozrodu,
  • śmiertelność - osobniki ubywające z populacji na skutek śmierci,
  • migracje: imigracja (osobniki przybywają z innych populacji) i emigracja (osobniki odchodzą do innych populacji).
Czynniki zmieniające liczebność populacji

Rozrodczość i imigracja zwiększają liczebność populacji, a śmiertelność i emigracja ją zmniejszają. Przykład: populacja liczyła 200 osobników, urodziło się 40, zginęło 35, przybyło 5, a odeszło 15. Na końcu liczy 200+40+5−35−15=195200 + 40 + 5 - 35 - 15 = 195 osobników. Sprawdzenie: przybyło łącznie 45 osobników, ubyło 50, więc liczebność spadła o 5.

Modele wzrostu liczebności populacji

Gdy osobniki populacji mają dostęp do niezbędnych zasobów środowiska, liczebność populacji się zwiększa. Wzrost może przebiegać według dwóch modeli.

Model wzrostu wykładniczego zakłada, że zasoby środowiska są nieograniczone. Liczba osobników rośnie wtedy coraz szybciej i bez zahamowania. W warunkach naturalnych zdarza się to bardzo rzadko, np. po wprowadzeniu populacji do nowego środowiska. Częściej taki wzrost zachodzi w hodowlach laboratoryjnych.

W środowisku naturalnym liczebność rośnie przeważnie według modelu, który uwzględnia , czyli ilość dostępnych w nim zasobów. Początkowo populacja rośnie bardzo szybko. Gdy liczba osobników zbliża się do granicy pojemności środowiska, wzrost zostaje zahamowany. Wykres liczebności najpierw stromo się wznosi, a potem wypłaszcza na poziomie pojemności środowiska. Tak rosną populacje gatunków o ograniczonym terenie rozrodu, np. pingwinów na wybrzeżach wysp.

Metoda kwadratu

Zagęszczenie, liczebność i strukturę przestrzenną populacji roślin, np. mniszka lekarskiego na trawniku, można określić metodą kwadratu. Polega ona na policzeniu, ile i jakich osobników mieści się w kwadratach wyznaczonych na badanym terenie.

Przebieg obliczeń:

  • wyznacz 3-5 kwadratów o boku 1 m, np. za pomocą sznurka lub patyków o odmierzonej długości,
  • policz osobniki w każdym kwadracie,
  • zagęszczenie to średnia liczba osobników na 1 m21~\mathrm{m^2}: suma osobników ze wszystkich kwadratów podzielona przez liczbę kwadratów,
  • liczebność to zagęszczenie pomnożone przez powierzchnię terenu w metrach kwadratowych.

Ważne

W metodzie kwadratu liczy się tylko osobniki leżące w całości lub w większej części wewnątrz kwadratu.

Przykład: na łące o powierzchni 250 m2250~\mathrm{m^2} w pięciu kwadratach policzono 3, 6, 2, 5 i 4 osobniki. Zagęszczenie wynosi (3+6+2+5+4):5=4(3 + 6 + 2 + 5 + 4) : 5 = 4 osobniki na 1 m21~\mathrm{m^2}. Liczebność wynosi 4⋅250=10004 \cdot 250 = 1000 osobników. Sprawdzenie inną drogą: 20 osobników przypada na 5 m25~\mathrm{m^2}, a łąka to 50 takich pól, więc 20⋅50=100020 \cdot 50 = 1000.

Metodą kwadratu można też ocenić strukturę wiekową. Mniszek lekarski w pierwszym roku wykształca tylko rozetkę liści, a w kolejnych latach także kwiaty i owoce. Można więc odróżnić osobniki tegoroczne od kilkuletnich i obliczyć udział każdej grupy. Przykład: 27 tegorocznych wśród 36 policzonych osobników to 27:36=0,7527 : 36 = 0{,}75, czyli 75%. Sprawdzenie: kilkuletnich jest 9, czyli jedna czwarta (25%), a 75%+25%75\% + 25\% daje całość.

Struktura przestrzenna, wiekowa i płciowa

Struktura przestrzenna

to sposób rozmieszczenia osobników na zajmowanym obszarze. Wpływają na nią czynniki fizyczne oraz stosunki między populacjami. Rodzaje rozmieszczenia:

rozmieszczenie równomierne
odległości między osobnikami lub ich terytoriami są jednakowe, np. u głuptaków w okresie lęgowym
rozmieszczenie skupiskowe
osobniki są zebrane w grupach, m.in. u gatunków stadnych, np. wilków
rozmieszczenie losowe
układ osobników jest przypadkowy, m.in. u roślin, których nasiona rozsiewa wiatr, np. u klonu.

Struktura wiekowa i płciowa

to udział w populacji grup wiekowych: osobników w wieku przedrozrodczym (młodocianych), rozrodczym (dojrzałych) i porozrodczym (starszych). Przedstawia ją piramida wieku. Na jej podstawie przewiduje się losy populacji:

PopulacjaGrupy wiekoweLiczebność
rozwijająca sięmłodociane dominują nad dojrzałymibędzie rosła
ustabilizowanagrupy zbliżone, starszych najmniejutrzyma się
wymierającarozrodcze i porozrodcze dominują nad młodocianymibędzie malała

to stosunek liczby osobników żeńskich do liczby osobników męskich. W populacjach rozwijających się i ustabilizowanych liczba samic i samców jest zwykle zbliżona. Piramida wieku i płci pokazuje obie struktury i pozwala dokładniej prognozować losy populacji niż sama piramida wieku.

Ważne

Niedobór osobników jednej płci może ograniczać rozwój populacji.

Prognoza z danych ma trzy kroki: tabela samców i samic w grupach wiekowych, piramida wieku i płci, typ populacji. Przykład: sarny - 9 samców i 11 samic młodocianych, 8 samców i 8 samic dojrzałych oraz 3 samce i 4 samice starsze. Grupy liczą 20, 16 i 7 osobników. Młodociane dominują nad dojrzałymi, więc populacja jest rozwijająca się. Sprawdzenie: 20+16+7=4320 + 16 + 7 = 43, a samców jest 20 i samic 23, razem też 43.

W skrócie

  • 01Ekologia bada zależności między organizmami oraz między nimi a środowiskiem, a czynniki środowiska dzielą się na biotyczne i abiotyczne.
  • 01Siedlisko to miejsce występowania organizmu, a nisza ekologiczna - wszystkie jego wymagania życiowe.
  • 02Granice zakresu tolerancji ekologicznej wyznaczają minimalna i maksymalna wartość czynnika, a optimum to jego najkorzystniejsza część.
  • 02W strefie stresu fizjologicznego organizm jeszcze przeżywa, a w strefie nietolerancji umiera.
  • 03Szeroki zakres tolerancji pozwala przetrwać przy bardzo różnych wartościach czynnika, a wąski - tylko przy niewielkich odchyleniach od optimum.
  • 03Gatunki o szerokim zakresie tolerancji względem wielu czynników występują powszechnie, a o wąskim zakresie względem jednego lub kilku czynników - tylko na niewielkim obszarze.
  • 04Bioindykatory mają wąski zakres tolerancji, więc ich obecność lub brak pomaga ocenić stan wody, gleby albo powietrza.
  • 04Skala porostowa porządkuje porosty nadrzewne według wrażliwości na SO2\mathrm{SO_2}: przy silnym skażeniu porostów brak.
  • 05Liczebność to liczba wszystkich osobników populacji, a zagęszczenie - liczba osobników na jednostkę powierzchni lub objętości.
  • 05Rozrodczość i imigracja zwiększają liczebność populacji, a śmiertelność i emigracja ją zmniejszają.
  • 06Przy nieograniczonych zasobach liczebność populacji rośnie wykładniczo, czyli coraz szybciej i bez zahamowania, co w naturze zdarza się bardzo rzadko.
  • 06Gdy liczba osobników zbliża się do pojemności środowiska, czyli ilości dostępnych zasobów, wzrost liczebności populacji zostaje zahamowany.
  • 07Metoda kwadratu polega na policzeniu osobników w kilku kwadratach o boku 1 m wyznaczonych na badanym terenie.
  • 07Zagęszczenie to średnia liczba osobników w kwadracie, a liczebność to zagęszczenie pomnożone przez powierzchnię badanego terenu.
  • 08Osobniki populacji mogą być rozmieszczone równomiernie, skupiskowo albo losowo.
  • 08Gdy młodociane dominują nad dojrzałymi, liczebność populacji będzie rosła, a gdy przeważają rozrodcze i porozrodcze - malała.

Pojęcia z fiszek

Podcast

Ładuję…

Quizy w tym zestawie

32 pytań w 4 etapach

  1. Etap 1: Organizm, otoczenie i granice przetrwania

    Etap 1 · 13 fiszek · 8 pytań

  2. Etap 2: Badanie środowiska i tolerancji

    Etap 2 · 6 fiszek · 8 pytań

  3. Etap 3: Liczebność populacji i jej zmiany

    Etap 3 · 8 fiszek · 8 pytań

  4. Etap 4: Układ i skład populacji

    Etap 4 · 10 fiszek · 8 pytań

  5. Powtórka z całości

    15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów

Sprawdzian do druku

Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną

Sprawdzam sprawdzian…

Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem

WhatsApp

Podobne zestawy

Fiszki z biologii, klasa 3 liceum

Wyszukiwarka

Szukasz czegoś innego?

Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.