Biologia
GMO, szanse i zagrożenia biotechnologii - Biologia na czasie 3 (ZP)
Sprawdzony zestawZestaw o organizmach zmodyfikowanych genetycznie i biotechnologii molekularnej: czym GMO różni się od organizmu transgenicznego, jak się je otrzymuje i gdzie wykorzystuje, jakie niesie korzyści i zagrożenia oraz jak oznacza się żywność z GMO. Poznasz też poradnictwo genetyczne, terapię genową ex vivo i in vivo oraz społeczne i etyczne problemy inżynierii genetycznej.
Zestaw do podręcznika
Dział 3, cz. 2. Biotechnologia: organizmy zmodyfikowane genetycznie, terapia genowa, poradnictwo genetyczne, szanse i zagrożenia
Biologia na czasie 3. Podręcznik. Zakres podstawowy (Nowa Era) - wszystkie rozdziały1.Biotechnologia tradycyjna (klasyczna)
Wykorzystuje naturalnie występujące w przyrodzie wirusy, organizmy lub produkowane przez nie substancje, np. do produkcji serów i antybiotyków. Nie zmienia materiału genetycznego wykorzystywanych organizmów.
2.Biotechnologia molekularna (nowoczesna)
Wykorzystuje organizmy i wirusy o materiale genetycznym zmienionym technikami inżynierii genetycznej. Pozwala uzyskać cechy niemożliwe do uzyskania w sposób naturalny, np. wytwarzanie substancji leczniczych przez rośliny.
3.Organizm zmodyfikowany genetycznie (GMO)
Organizm, którego materiał genetyczny został zmieniony przez człowieka za pomocą technik inżynierii genetycznej. Zmiana może dotyczyć własnych genów organizmu, a nie tylko polegać na dodaniu genu innego gatunku.
4.Organizm transgeniczny
Organizm, do którego genomu technikami inżynierii genetycznej wprowadzono obcy materiał genetyczny, np. goździki z genem niebieskiego barwnika od petunii i wyżlinu. Każdy organizm transgeniczny jest GMO, ale nie każde GMO jest transgeniczne.
5.Zmiana aktywności genu
Aktywacja albo wyciszenie genu, który naturalnie występuje w genomie organizmu. Skutkiem jest obecność wybranej cechy albo jej brak, bo wyciszony gen przestaje dawać kodowane białko.
6.Zwielokrotnienie genu
Wprowadzenie dodatkowych kopii genu, który naturalnie występuje w genomie organizmu. Więcej kopii genu daje więcej kodowanego przez niego białka, dlatego wybrana cecha się nasila.
7.Jak powstają transgeniczne bakterie?
Na podstawie mRNA genu tworzy się DNA bez intronów i wstawia go do plazmidu przeciętego restryktazą - enzymem tnącym DNA. Zmodyfikowany plazmid wprowadza się do bakterii, która wytwarza nowe białko.
8.Mikrowstrzeliwanie
Metoda otrzymywania roślin transgenicznych: tkanki rośliny bombarduje się kulkami złota pokrytymi obcym DNA. Część komórek wbudowuje obcy gen w swój genom, a z nich hoduje się nowe rośliny o nowej cesze.
9.Jak powstają transgeniczne zwierzęta?
Obcy gen wprowadza się do komórek zarodkowych, np. myszy, a te - do zarodka przenoszonego do macicy. Urodzone myszy mają tylko część zmodyfikowanych komórek, więc krzyżuje się je aż do uzyskania homozygot.
10.Soja zmodyfikowana genetycznie
Ma w DNA gen bakterii, który powoduje odporność na środki chwastobójcze. Dzięki temu oprysk niszczy chwasty, a soja rośnie dalej; jest więc organizmem transgenicznym.
11.Jak GMO pomagają w leczeniu cukrzycy?
Transgeniczny szczep bakterii Escherichia coli (E. coli) wytwarza insulinę stosowaną w leczeniu cukrzycy. W podobny sposób GMO służą do wytwarzania m.in. przeciwciał i hormonu wzrostu.
12.Złoty ryż
Ryż z genami kukurydzy i bakterii, dzięki którym jego nasiona zawierają dużo prowitaminy A. Jego spożywanie może przeciwdziałać m.in. ślepocie, dlatego pomaga walczyć z niedożywieniem.
13.Do czego służą zmodyfikowane genetycznie myszy?
Są organizmami modelowymi, na których bada się przebieg chorób człowieka, np. nowotworów i cukrzycy. Wyniki nie dają jednak pewności, bo człowiek żyje dłużej, a jego organizm działa w bardziej złożony sposób.
14.Użyteczne gospodarczo odmiany roślin GMO
Dzięki inżynierii genetycznej uzyskuje się odmiany roślin uprawnych odporne m.in. na szkodniki, mróz i choroby. Takie rośliny mogą dawać wyższe plony.
15.Łososie AquAdvantage
Transgeniczne łososie, które rosną dwukrotnie szybciej niż osobniki naturalne, bo w ich komórkach zachodzi ekspresja dodatkowych genów. To przykład zwierząt GMO osiągających większe rozmiary.
16.GMO w przemyśle spożywczym
Zmodyfikowane genetycznie mikroorganizmy wytwarzają głównie witaminy, aromaty i enzymy, np. podpuszczkę - enzym trawienny do produkcji serów, który pierwotnie pozyskiwano z cielęcych żołądków.
17.Jak GMO służą ochronie środowiska?
Zmodyfikowane mikroorganizmy i rośliny oczyszczają gleby z metali ciężkich, a wody z ropy naftowej. Osobnym zastosowaniem jest wytwarzanie biodegradowalnych polimerów na opakowania przyjazne środowisku.
18.Jadalne szczepionki
Szczepionki wytwarzane przez transgeniczne rośliny, np. przeciwko żółtaczce typu B czy malarii. Ziemniaki z genem toksyny B cholery mogą posłużyć do produkcji szczepionki przeciwko cholerze.
19.Możliwy wpływ żywności z GMO na zdrowie
Istnieją obawy, że może ona powodować m.in. alergie, choroby jelit i nowotwory. Dotychczas nie zostało to jednak udowodnione naukowo.
20.Dlaczego uprawy GMO mogą zwiększać użycie środków chwastobójczych?
Rośliny odporne na te środki nie giną po oprysku, więc rolnicy nie muszą ograniczać ich stosowania. Rośnie wtedy zanieczyszczenie żywności i środowiska środkami chemicznymi.
21.Wpływ upraw GMO na bioróżnorodność
Uprawy GMO trudno dokładnie kontrolować: rośliny mogą się rozsiać i wyprzeć rodzime gatunki, a krzyżując się ze spokrewnionymi roślinami - dać superchwasty, odporniejsze na środki chemiczne.
22.Wpływ upraw GMO na rolnictwo
Gospodarstwa mogą uzależnić się od koncernów biotechnologicznych dostarczających nasiona. Uprawy ekologiczne obok pól GMO mogą zostać zanieczyszczone tymi roślinami, co grozi gospodarstwom ekologicznym bankructwem.
23.Oznakowanie żywności a zawartość GMO
Produkt wolny od GMO może mieć napis „bez GMO” lub „wyprodukowano bez stosowania GMO”. Do 0,9% składników GMO oznaczenie nie jest wymagane, a powyżej 0,9% produkt musi mieć napis „wyprodukowana z wykorzystaniem GMO”.
24.Czy żywność z GMO jest bezpieczna?
Opinie są podzielone. Według WHO nie jest ona bardziej niebezpieczna niż żywność konwencjonalna. Część autorów podkreśla jednak, że nie udowodniono jej nieszkodliwości, a skutki długotrwałego spożywania pozostają nieznane.
25.Poradnictwo genetyczne
Forma profesjonalnej pomocy kierowanej do osób chorych na choroby genetyczne oraz ich rodzin. Poradnia udziela specjalistycznych informacji dotyczących zdiagnozowanych chorób genetycznych.
26.Jakie informacje można uzyskać w poradni genetycznej?
M.in. jak dziedziczy się dana choroba, jakie jest ryzyko urodzenia dziecka z tą chorobą, jak opiekować się chorą osobą oraz jak można ją leczyć albo uzyskać inną pomoc, np. finansową.
27.Kto oprócz chorych korzysta z poradnictwa genetycznego?
Pary planujące potomstwo, w których rodzinie występowały choroby genetyczne, oraz pary, w których kobieta ukończyła 35. rok życia - z wiekiem matki rośnie ryzyko urodzenia dziecka np. z zespołem Downa.
28.Terapia genowa
Metoda leczenia polegająca na wprowadzeniu obcych kwasów nukleinowych (głównie DNA) do komórek ciała pacjenta w celu uzyskania określonego efektu terapeutycznego. Stosuje się ją m.in. w leczeniu niektórych chorób genetycznych jednogenowych.
29.Wektor
Nośnik, który wprowadza obcy DNA do komórek. Transgeniczne bakterie tworzy się najczęściej z użyciem plazmidów - małych, kolistych cząsteczek DNA zdolnych do powielania się; w terapii genowej wektorem jest np. wirus.
30.Cele terapii genowej
M.in. dostarczenie komórkom poprawnej wersji genu, wyciszenie aktywności wadliwej wersji genu albo skierowanie komórek na drogę apoptozy, czyli śmierci.
31.Terapia genowa ex vivo
Fragmenty DNA wprowadza się do komórek pacjenta poza jego ciałem: komórki, np. szpiku kostnego, pobiera się, wirus wprowadza do nich DNA, a zmodyfikowane komórki wprowadza się z powrotem do organizmu.
32.Terapia genowa in vivo
Fragmenty DNA wprowadza się wewnątrz ciała pacjenta: wektor, np. wirus z właściwym fragmentem kwasu nukleinowego, podaje się do organizmu, gdzie infekuje on komórki chorego.
33.W leczeniu jakich chorób stosuje się terapię genową?
M.in. chorób genetycznych jednogenowych, np. rzadkiej wrodzonej ślepoty i beta-talasemii, czyli zaburzenia syntezy jednego z białkowych łańcuchów hemoglobiny. To metoda stosunkowo nowa, która może powodować nieznane jeszcze skutki uboczne.
34.Biotechnologia molekularna w diagnostyce chorób
Nowoczesna diagnostyka opiera się m.in. na sekwencjonowaniu DNA w celu odnalezienia mutacji odpowiedzialnych za rozwój danej choroby. To jedna z szans, jakie biotechnologia molekularna daje medycynie.
35.Biotechnologia molekularna w przemyśle
Zmodyfikowane genetycznie mikroorganizmy wytwarzają m.in. antybiotyki dla przemysłu farmaceutycznego i słodziki dla przemysłu spożywczego. Osiągnięcia biotechnologii molekularnej wykorzystuje się też do produkcji biopaliw.
36.Dyskryminacja na tle genetycznym
Możliwość poznania sekwencji DNA, a więc uwarunkowań genetycznych danej osoby, rodzi obawy, że ktoś będzie gorzej traktowany z powodu swoich genów. To jeden z problemów etycznych biotechnologii molekularnej.
37.„Wytwarzanie” dzieci o wybranych cechach
Możliwość ingerencji w DNA komórek niesie ryzyko „wytwarzania” dzieci o wybranych cechach, co uznaje się za nieetyczne. Skutków zmian w genomie przekazywanych potomstwu nie potrafimy dziś przewidzieć.
38.Zagrożenie biologiczne
Mikroorganizmy i wirusy o zmienionym materiale genetycznym łatwo wytworzyć, więc mogą posłużyć jako broń biologiczna. Jej cechy byłyby nieznane, dlatego trudno byłoby ją zneutralizować.
Notatka
Biotechnologia tradycyjna i molekularna
Biotechnologia to dyscyplina naukowa, która wykorzystuje organizmy, wirusy lub ich składniki do celów praktycznych. Jej podział zależy od tego, czy materiał genetyczny wykorzystywanych organizmów został zmieniony.
(klasyczna) korzysta z wirusów i organizmów występujących naturalnie w przyrodzie albo z substancji, które one wytwarzają. Należą do niej m.in. produkcja jogurtów, surowic odpornościowych przeciwko jadowi żmii i kompostowanie odpadów organicznych.
(nowoczesna) wykorzystuje organizmy i wirusy o materiale genetycznym zmienionym technikami inżynierii genetycznej. Pozwala tworzyć odmiany roślin i rasy zwierząt o cechach niemożliwych do uzyskania w sposób naturalny. Zmodyfikowane mikroorganizmy mogą też wytwarzać np. słodziki.
Inżynieria genetyczna to dziedzina nauki, która opracowuje techniki wprowadzania zmian w materiale genetycznym organizmów oraz wirusów.
GMO i organizm transgeniczny
, w skrócie GMO, to organizm, którego materiał genetyczny człowiek zmienił technikami inżynierii genetycznej. Zmiana dotyczy genów: gen wyznacza białko, a białko - cechę. Dlatego opisane niżej sposoby otrzymywania GMO zmieniają rodzaj albo ilość białek wytwarzanych przez organizm.
Tabela porównuje trzy sposoby otrzymywania GMO.
| Sposób | Jaki gen | Skutek |
|---|---|---|
| zmiana aktywności genu | własny, aktywowany albo wyciszony | cecha pojawia się albo zanika |
| zwielokrotnienie genu | dodatkowe kopie własnego genu | więcej białka, cecha się nasila |
| wprowadzenie do genomu genu innego gatunku | obcy gen | nowe białko, nowa cecha |
Organizm, do którego genomu wprowadzono obcy materiał genetyczny, nazywamy organizmem transgenicznym. Pojęcia GMO i nie są więc równoważne.
Ważne
Organizm jest GMO, gdy jego materiał genetyczny zmieniono technikami inżynierii genetycznej; transgeniczny jest tylko wtedy, gdy do jego genomu wprowadzono obcy materiał genetyczny, np. gen innego gatunku.
Jak rozpoznać rodzaj organizmu: najpierw sprawdź, czy zmianę wprowadził człowiek technikami inżynierii genetycznej. Zmiana powstała bez tych technik nie czyni organizmu GMO. Potem ustal, skąd pochodzi gen: gen innego gatunku wprowadzony do genomu oznacza organizm transgeniczny.
Przykład: gdyby w drożdżach wyciszono ich własny gen, powstałoby GMO, ale nie organizm transgeniczny. Bakteria z wprowadzonym genem grzyba byłaby zarazem GMO i organizmem transgenicznym.
Jak powstają organizmy transgeniczne
Sposób uzyskania organizmu transgenicznego zależy od tego, czy modyfikuje się mikroorganizm, roślinę czy zwierzę. W każdym przypadku obcy gen ma trafić do komórki tak, aby wytwarzała ona kodowane przez niego nowe białko.
- bakterie
- obcy gen wprowadza się najczęściej za pomocą wektora, czyli nośnika DNA. Są nim np. plazmidy - małe, koliste cząsteczki DNA zdolne do powielania się. Wstawiany DNA tworzy się na podstawie mRNA genu, dlatego nie ma on intronów. Restryktaza, czyli enzym tnący DNA, przecina plazmid, a do plazmidu wstawia się ten DNA. Plazmid umożliwia ekspresję genu u bakterii, więc bakteria z takim plazmidem wytwarza nowe białko
- rośliny
- stosuje się m.in. , czyli bombardowanie tkanek rośliny kulkami złota pokrytymi obcym DNA. Obcy gen wbudowuje w swój genom tylko część komórek. Nowe rośliny hoduje się z komórek zmodyfikowanych, dlatego mają one nową cechę
- zwierzęta
- obcy gen wprowadza się do komórek zarodkowych, np. myszy, a komórki wbudowują go w swój genom. Zmodyfikowane komórki wprowadza się do zarodka, który przenosi się do macicy samicy. Urodzone młode mają tylko część zmodyfikowanych komórek. Dlatego krzyżuje się je aż do uzyskania w potomstwie homozygot pod względem nowej cechy.
Korzyści ze stosowania GMO
GMO wykorzystuje się m.in. w przemyśle farmaceutycznym, rolnictwie i ogrodnictwie. Korzyści ze stosowania GMO dotyczą kilku dziedzin.
- walka z niedożywieniem
- odmiany roślin uprawnych z bardzo dużą ilością białek lub witamin, np. z prowitaminą A
- badania naukowe
- zmodyfikowane zwierzęta jako organizmy modelowe do badania przebiegu chorób człowieka
- odmiany i rasy użyteczne gospodarczo
- rośliny odporne m.in. na szkodniki, środki chwastobójcze, mróz i choroby oraz zwierzęta o większych rozmiarach
- produkcja żywności
- głównie zmodyfikowane mikroorganizmy, które wytwarzają m.in. enzymy, witaminy i aromaty; GMO wykorzystuje się w produkcji serów, pieczywa i piwa
- ochrona zdrowia
- wytwarzanie m.in. ludzkiej insuliny, przeciwciał i hormonu wzrostu oraz z roślin transgenicznych
- ochrona środowiska
- oczyszczanie gleb z metali ciężkich i wód z ropy naftowej.
Do ochrony środowiska należy też wytwarzanie niektórych biodegradowalnych polimerów, z których powstają opakowania przyjazne środowisku. To zastosowanie odrębne od oczyszczania środowiska. Zmodyfikowane genetycznie świnie mają z kolei dostarczać narządów do przeszczepów dla ludzi.
Zagrożenia związane z GMO
Zagrożenia związane z GMO są możliwe, ale nie pewne. Dotyczą trzech obszarów.
- wpływ na zdrowie
- istnieją obawy, że żywność z GMO może powodować m.in. alergie, choroby jelit czy nowotwory; nie zostało to dotąd udowodnione naukowo. Rośliny odporne na środki chwastobójcze przeżywają opryski, więc rolnicy nie muszą ograniczać tych środków. Ich pozostałości mogą zanieczyszczać żywność i środowisko
- wpływ na bioróżnorodność
- dokładna kontrola upraw GMO jest trudna, więc rośliny mogą się rozsiać w środowisku i wyprzeć rodzime gatunki. Ze skrzyżowania roślin GMO ze spokrewnionymi roślinami mogą powstać superchwasty, odporniejsze na środki chemiczne
- wpływ na rolnictwo
- po uprawie GMO w glebie mogą zostać m.in. nasiona zmodyfikowanych roślin, więc rolnicy nie mogą od razu wrócić do uprawy odmian niezmodyfikowanych. Grozi to uzależnieniem gospodarstw od koncernów biotechnologicznych, które dostarczają nasiona. Rośliny GMO mogą też zanieczyścić pobliskie uprawy ekologiczne, co grozi bankructwem gospodarstw ekologicznych i wyparciem rodzimych odmian roślin.
Bezpieczeństwo i oznakowanie żywności z GMO
Opinie o bezpieczeństwie żywności z GMO są podzielone. Według WHO nie jest ona bardziej niebezpieczna dla zdrowia niż żywność konwencjonalna. W Polsce nie wykazano negatywnego wpływu roślin GMO podawanych zwierzętom w paszy. Metaanaliza z 2018 roku objęła ponad 6 tysięcy badań nad kukurydzą GMO i nie wskazała zagrożenia dla ludzi. Nieliczne badania wskazują jednak na działania niepożądane.
Część autorów podkreśla, że nie udowodniono też nieszkodliwości takiej żywności. Skutki jej długotrwałego spożywania pozostają nieznane. Rośliny GMO często mają lepszy smak i są bardziej dorodne, co może skłaniać do ich kupowania. Według innych autorów taka żywność zagraża zdrowiu, np. przez możliwe białka alergenne i pozostałości środków chwastobójczych.
O zawartości GMO informuje oznakowanie produktu:
- napis „bez GMO” albo „wyprodukowano bez stosowania GMO” - produkt wytworzony bez organizmów zmodyfikowanych genetycznie;
- brak oznaczenia - dopuszczalny przy śladowych ilościach GMO.
Zapamiętaj
Napis „wyprodukowana z wykorzystaniem GMO” jest obowiązkowy dopiero wtedy, gdy składniki GMO stanowią ponad 0,9% składu żywności.
Przykład: produkt z 0,3% składników GMO nie musi mieć oznaczenia, a produkt z 2,5% takich składników - musi.
Terapia genowa i poradnictwo genetyczne
Terapia genowa
Terapia genowa to metoda leczenia: do komórek ciała pacjenta wprowadza się obce kwasy nukleinowe, głównie DNA, aby uzyskać określony efekt terapeutyczny.
Celem terapii może być m.in. dostarczenie komórkom poprawnej wersji genu, wyciszenie aktywności wadliwej wersji genu albo skierowanie komórek na drogę apoptozy, czyli śmierci.
W obu sposobach terapii fragment DNA o funkcji terapeutycznej wstawia się najpierw do wektora, np. wirusa.
| Terapia | Pobranie komórek pacjenta | Gdzie wektor wprowadza DNA |
|---|---|---|
| ex vivo | tak, np. komórek szpiku kostnego | poza ciałem; komórki wracają do pacjenta |
| in vivo | nie | wewnątrz ciała pacjenta |
Terapia genowa to metoda stosunkowo nowa, dlatego wciąż bada się możliwości jej wykorzystania. Stosuje się ją m.in. w leczeniu niektórych chorób genetycznych jednogenowych, np. rzadkiej wrodzonej ślepoty i beta-talasemii. Beta-talasemia polega na zaburzeniu syntezy jednego z białkowych łańcuchów hemoglobiny.
Poradnictwo genetyczne
Poradnictwo genetyczne to forma profesjonalnej pomocy dla osób chorych na choroby genetyczne oraz ich rodzin.
Poradnia udziela specjalistycznych informacji o zdiagnozowanych chorobach, m.in. jak dziedziczy się dana choroba i jakie jest ryzyko urodzenia dziecka z tą chorobą. Można też poznać sposoby opieki nad chorą osobą oraz możliwości jej leczenia albo uzyskania innej pomocy, np. finansowej.
Zapamiętaj
Z poradnictwa mogą korzystać także pary planujące potomstwo, gdy w ich rodzinie występowały choroby genetyczne albo gdy kobieta ukończyła 35. rok życia. Z wiekiem matki rośnie ryzyko np. zespołu Downa u dziecka.
Ryzyko to rośnie coraz szybciej.
Biotechnologia molekularna - szanse i zagrożenia
Szanse
Biotechnologia molekularna pozwala tworzyć odmiany roślin i rasy zwierząt o cechach niemożliwych do uzyskania naturalnie, np. odporności na choroby, zwiększonej masie ciała czy produkcji substancji leczniczych. Pozwala też zwiększyć produkcję żywności. Dzięki niej powstaje wiele leków, hormonów i szczepionek. Trwają prace nad organami do przeszczepów i nowymi zastosowaniami terapii genowych. Nowoczesna diagnostyka opiera się m.in. na sekwencjonowaniu DNA w celu znalezienia mutacji odpowiedzialnych za rozwój choroby.
Jej osiągnięcia wykorzystuje się głównie w przemyśle farmaceutycznym, spożywczym i do produkcji biopaliw. Zmodyfikowane mikroorganizmy wytwarzają m.in. antybiotyki, słodziki, aromaty i detergenty. Służą też ochronie środowiska, np. oczyszczają glebę z metali ciężkich i wytwarzają materiały biodegradowalne.
Zagrożenia i problemy etyczne
- ekosystemy i zdrowie
- zmodyfikowane organizmy mogą nieodwracalnie zmienić ekosystemy; nie ma też pewności, czy ich spożycie jest bezpieczne
- skutki uboczne i nadużycia
- nowe metody leczenia, np. terapia genowa, mogą powodować nieznane jeszcze skutki uboczne. Poznanie sekwencji DNA ujawnia uwarunkowania genetyczne osoby, co rodzi obawy przed dyskryminacją na tle genetycznym. Ingerencja w DNA komórek niesie ryzyko „wytwarzania” dzieci o wybranych cechach, co uznaje się za nieetyczne
- zanieczyszczenie środowiska
- uprawy odporne na środki chwastobójcze mogą zachęcać do zwiększenia intensywności oprysków
- zagrożenie biologiczne
- zmienione mikroorganizmy i wirusy łatwo wytworzyć, więc mogłyby posłużyć jako broń biologiczna o nieznanych cechach, trudna do zneutralizowania.
Nie da się dziś przewidzieć skutków dziedzicznych zmian w genomie człowieka.
W skrócie
- 01Biotechnologia tradycyjna korzysta z organizmów niezmienionych genetycznie, a molekularna - z organizmów zmienionych technikami inżynierii genetycznej.
- 02GMO otrzymuje się przez zmianę aktywności genu, zwielokrotnienie genu albo wprowadzenie do genomu genu innego gatunku; tylko ten ostatni sposób daje organizm transgeniczny.
- 03Wektor, np. plazmid, to nośnik, który wprowadza obcy DNA do komórek; plazmidy wykorzystuje się do tworzenia transgenicznych bakterii.
- 03Rośliny transgeniczne otrzymuje się m.in. mikrowstrzeliwaniem, a zwierzęta - przez komórki zarodkowe i krzyżowanie aż do uzyskania homozygot.
- 04GMO pomagają w walce z niedożywieniem, w badaniach, w rolnictwie, produkcji żywności, ochronie zdrowia i ochronie środowiska.
- 04Oczyszczanie środowiska to usuwanie metali ciężkich z gleb i ropy z wód; wytwarzanie biodegradowalnych polimerów to osobne zastosowanie.
- 05Możliwe zagrożenia GMO to negatywny wpływ na zdrowie, zmniejszenie bioróżnorodności, uzależnienie rolników od koncernów i bankructwo gospodarstw ekologicznych.
- 06Według WHO żywność z GMO nie jest groźniejsza od konwencjonalnej, ale skutki jej długotrwałego spożywania nie są znane.
- 06Do 0,9% składników GMO oznaczenie nie jest wymagane; powyżej tego progu produkt musi mieć napis o wykorzystaniu GMO.
- 07W terapii genowej wektor wprowadza DNA do komórek pacjenta poza ciałem (ex vivo) albo wewnątrz ciała (in vivo).
- 07Poradnictwo genetyczne pomaga chorym i ich rodzinom oraz parom planującym potomstwo, gdy w rodzinie były choroby genetyczne albo gdy kobieta ukończyła 35. rok życia.
- 08Szanse biotechnologii molekularnej to rozwój rolnictwa, medycyny, przemysłu i ochrony środowiska.
- 08Zagrożenia to m.in. zmiany w ekosystemach, skutki uboczne i nadużycia, zanieczyszczenie środowiska i broń biologiczna.
Pojęcia z fiszek
Podcast
Ładuję…
Quizy w tym zestawie
36 pytań w 4 etapach
Etap 1: GMO i organizmy transgeniczne
Etap 1 · 11 fiszek · 9 pytań
Etap 2: Otrzymywanie i wykorzystanie GMO
Etap 2 · 9 fiszek · 10 pytań
Etap 3: Zagrożenia i oznakowanie GMO
Etap 3 · 8 fiszek · 8 pytań
Etap 4: Poradnictwo, terapia genowa i etyka
Etap 4 · 10 fiszek · 9 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
35 fiszek uczy się 2
40 fiszek uczy się 4
40 fiszek uczy się 2
27 fiszek
40 fiszek uczy się 10
36 fiszek uczy się 8
Wyszukiwarka
Szukasz czegoś innego?
Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.
