Biologia
Biotechnologia i inżynieria genetyczna - Biologia na czasie 3 (ZP)
Sprawdzony zestawZestaw o biotechnologii tradycyjnej i molekularnej: penicylina, surowica odpornościowa, szczepionki glebowe, mikoryza, biologiczna walka ze szkodnikami, biogaz, kompost, oczyszczanie ścieków i fermentacje w przemyśle spożywczym. Druga część uczy sekwencjonowania DNA, PCR, elektroforezy DNA, profilu genetycznego i ich zastosowań w medycynie sądowej, kryminalistyce i diagnostyce chorób.
Zestaw do podręcznika
Dział 3, cz. 1. Biotechnologia: biotechnologia tradycyjna, podstawowe techniki inżynierii genetycznej
Biologia na czasie 3. Podręcznik. Zakres podstawowy (Nowa Era) - wszystkie rozdziały1.Biotechnologia
Dyscyplina naukowa, która wykorzystuje organizmy, wirusy lub ich składniki do celów praktycznych, np. do produkcji żywności i leków. Dzieli się na gałęzie związane z dziedzinami życia, m.in. rolnictwem, medycyną i przemysłem.
2.Biotechnologia tradycyjna (klasyczna)
Wykorzystuje naturalnie występujące w przyrodzie wirusy, organizmy lub produkowane przez nie substancje. Organizmy o pożądanych cechach uzyskuje dzięki selekcji sztucznej, czyli rozmnażaniu tylko osobników wybranych przez człowieka.
3.Biotechnologia molekularna (nowoczesna)
Wykorzystuje organizmy i wirusy o zmodyfikowanym materiale genetycznym. Otrzymuje się je technikami inżynierii genetycznej, które umożliwiają zmianę genomów tak, aby organizm lub wirus miał cechy korzystne dla człowieka.
4.Penicylina
Antybiotyk pochodzenia naturalnego wytwarzany przez grzyby z rodzaju pędzlak (Penicillium). W fabrykach hoduje się je w bioreaktorach - urządzeniach utrzymujących idealne warunki ich rozwoju.
5.Surowica odpornościowa
Preparat wytworzony z osocza, zawierający przeciwciała skierowane przeciwko konkretnemu patogenowi lub toksynie. Przeciwciała szybko je neutralizują, co chroni przed poważnymi powikłaniami, np. po ukąszeniu przez żmiję.
6.Jak uzyskuje się surowicę odpornościową?
Toksynę, np. jad żmii, wprowadza się do organizmu zwierzęcia, np. konia, którego układ odpornościowy zaczyna wytwarzać przeciwciała. Po określonym czasie pobiera się krew i oddziela z niej surowicę bogatą w przeciwciała.
7.Szczepionki glebowe
Preparaty ze szczepami mikroorganizmów, które po wprowadzeniu do gleby rozwijają się i zwiększają w niej ilość związków potrzebnych roślinom do wzrostu. Mogą zawierać np. bakterie dostarczające roślinom azot.
8.Mikoryza
Obustronnie korzystna relacja grzybów z korzeniami roślin: grzyby otrzymują od roślin cukry, a rośliny od grzybów wodę z solami mineralnymi. Dzięki niej rośliny lepiej rosną, dlatego w uprawach stosuje się szczepionki z grzybami mikoryzowymi.
9.Biologiczna walka ze szkodnikami
Zwalczanie szkodników przez ich naturalnych wrogów - pasożyty lub drapieżniki - co ogranicza użycie chemicznych środków ochrony roślin. Np. biedronki i ich larwy zjadają m.in. mszyce, a larwy kruszynka - jaja owadów-szkodników.
10.Polimery biodegradowalne
Związki szybko rozkładane przez mikroorganizmy naturalnie występujące w przyrodzie. Z naturalnych polimerów, np. skrobi, wytwarza się opakowania jednorazowego użytku, które w przyrodzie rozkładają się w ciągu kilkudziesięciu dni.
11.Biogaz
Gaz palny wytwarzany z odpadów organicznych i ścieków w komorach biogazowni, w których zachodzi fermentacja metanowa. Można go wykorzystać m.in. do ogrzewania budynków.
12.Biologiczne oczyszczanie ścieków
Rozkład nieczystości organicznych w ściekach przez mikroorganizmy. Przeprowadza się je zwykle w warunkach tlenowych, w specjalnie napowietrzanych komorach, a niekiedy dla większej skuteczności - w warunkach tlenowych i beztlenowych.
13.Pryzma kompostowa
Kopiec z ułożonych na przemian warstw odpadów organicznych i gleby. Mikroorganizmy glebowe rozkładają w nim odpady i zmieniają je w żyzny nawóz naturalny, np. do obłożenia warzyw w ogrodzie.
14.Fermentacja alkoholowa
Rozkład cukrów do alkoholu etylowego i dwutlenku węgla, prowadzony przez drożdże, np. szlachetne szczepy Saccharomyces cerevisiae. Służy m.in. do produkcji piwa i wina, a uwalniany dwutlenek węgla sprawia, że rośnie ciasto drożdżowe.
15.Fermentacja mleczanowa
Rozkład cukrów do kwasu mlekowego. Kwas mlekowy zakwasza produkty, dzięki czemu powstają kiszone warzywa, i ścina białko mleka, co umożliwia produkcję serów i jogurtów.
16.Dlaczego kiszonki dłużej zachowują świeżość?
Kwas mlekowy, który powstaje podczas fermentacji mleczanowej, ma właściwości konserwujące. Produkty spożywcze poddane jego działaniu są dłużej przydatne do spożycia, np. kiszone ogórki i kapusta.
17.Bakterie w produkcji nabiału
Do produkcji nabiału wykorzystuje się głównie bakterie z rodzajów Lactobacillus lub Lactococcus. To one prowadzą fermentację mleczanową cukrów zawartych w mleku.
18.Szczepienie drzew
Nacięcie pędu jednej rośliny i złączenie go z wyciętym fragmentem pędu innej, tak aby oba fragmenty się zrosły. Łączy się tylko osobniki zbliżone fizjologicznie, np. odmiany śliwy, ale nie gruszę z wierzbą.
19.Dlaczego odmianę szlachetną szczepi się na dzikiej?
Odmiany szlachetne są zwykle mniej odporne na patogeny i niekorzystne warunki niż dzikie. Wszczepiona gałązka szlachetna daje swoje owoce, a rośnie na odporniejszym pniu odmiany dzikiej.
20.Inżynieria genetyczna
Dziedzina nauki, która opracowuje techniki wprowadzania zmian w materiale genetycznym organizmów i wirusów. Jej techniki to m.in. sekwencjonowanie DNA, PCR i elektroforeza DNA.
21.Sekwencjonowanie DNA
Technika inżynierii genetycznej, która ustala kolejność poszczególnych rodzajów nukleotydów w wybranym odcinku kwasu nukleinowego. Pozwala określić m.in., jakie funkcje pełni badany odcinek DNA i czy występują w nim mutacje.
22.Co daje sekwencjonowanie całych genomów?
Sekwencjonuje się nie tylko pojedyncze fragmenty DNA, lecz także całe genomy. Pozwala to określić np. pokrewieństwo między gatunkami (im mniej różnic w sekwencji, tym bliższe) i położenie konkretnych genów w genomach.
23.Jak przebiega sekwencjonowanie DNA w sekwenatorze?
Odcinek DNA powiela się z udziałem zwykłych nukleotydów i znakowanych fluorescencyjnie, które po dołączeniu kończą syntezę - powstają kopie różnej długości. Sekwenator ustawia je od najkrótszej i z rodzaju emitowanego światła odczytuje sekwencję.
24.Elektroforeza DNA
Technika rozdzielania fragmentów DNA w polu elektrycznym. Mieszaninę fragmentów umieszcza się na płytce ze specjalnego żelu, a fragmenty tworzą prążki widoczne np. po wybarwieniu specjalnym barwnikiem.
25.Dlaczego DNA w żelu wędruje do bieguna dodatniego?
Cząsteczki DNA są naładowane ujemnie, więc w polu elektrycznym przemieszczają się od bieguna ujemnego, przy którym umieszcza się próbki, w kierunku bieguna dodatniego.
26.Od czego zależy położenie prążka DNA w żelu?
Szybkość przemieszczania się fragmentów DNA zależy od ich długości oraz budowy. Krótsze fragmenty przesuwają się zwykle szybciej, więc ich prążki leżą dalej od miejsca naniesienia próbki niż prążki dłuższych.
27.Profil genetyczny
Długości określonych fragmentów DNA danej osoby, ustalane za pomocą elektroforezy DNA. Zwykle bada się odcinki pozagenowe, które u różnych osób mają odmienną długość. Profil jest jak odcisk palca - niepowtarzalny dla nikogo innego.
28.PCR (łańcuchowa reakcja polimerazy)
Technika, która w krótkim czasie daje dużą liczbę kopii dowolnego fragmentu DNA. Stosuje się ją zwłaszcza wtedy, gdy materiału jest za mało do badań, np. w sekwencjonowaniu DNA, diagnostyce chorób i kryminalistyce.
29.Startery w PCR
Krótkie fragmenty DNA niezbędne do tego, aby polimeraza DNA mogła dobudowywać nowe nici DNA. Starter przyłącza się do każdej z rozdzielonych nici, a od niego zaczyna się nowa nić.
30.Polimeraza DNA w PCR
Enzym, który tworzy kopie DNA: do każdej z rozdzielonych nici dobudowuje drugą nić. Buduje ją z nukleotydów, które są elementami budulcowymi DNA.
31.Przebieg cyklu PCR
Pod wpływem wysokiej temperatury dwie nici DNA się rozdzielają. Po obniżeniu temperatury polimeraza DNA dobudowuje drugą nić do każdej z nich. Szybkie zmiany temperatury umożliwiają urządzenia nazywane termocyklerami.
32.Liczba kopii DNA po kolejnych cyklach PCR
W każdym cyklu liczba cząsteczek DNA się podwaja, więc z jednej cząsteczki po cyklach powstaje cząsteczek. Po dwudziestu cyklach z jednej cząsteczki uzyskuje się ponad milion kopii.
33.Medycyna sądowa
Na podstawie DNA ustala się w niej m.in. ojcostwo lub pokrewieństwo osób, np. w niektórych sprawach spadkowych. Techniki inżynierii genetycznej pozwalają w niej też zidentyfikować zmarłych nawet wiele lat po śmierci.
34.Profile genetyczne w kryminalistyce
Z DNA pobranego z miejsca przestępstwa tworzy się profile genetyczne, które pozwalają ustalić tożsamość ofiar i sprawców. Wystarczą śladowe ilości materiału, np. z odcisków palców, bo PCR powiela ślady genetyczne.
35.Diagnostyka chorób
Techniki inżynierii genetycznej pozwalają ustalić sekwencję DNA pacjenta i określić, czy jest on nosicielem mutacji odpowiedzialnej za rozwój choroby, albo wykryć materiał genetyczny patogenu. PCR zwielokrotnia przy tym materiał pobrany od pacjenta.
Notatka
Czym jest biotechnologia i jak się dzieli
Ludzie od wieków wykorzystują organizmy do własnych celów, np. pozyskują z nich substancje potrzebne do produkcji żywności. to dyscyplina naukowa, która wykorzystuje organizmy, wirusy lub ich składniki do celów praktycznych. Dzieli się na gałęzie związane z dziedzinami życia, m.in. rolnictwem, medycyną i przemysłem.
Podział na dwa rodzaje zależy od tego, czy materiał genetyczny wykorzystywanego organizmu albo wirusa został zmodyfikowany:
| Rodzaj | Co wykorzystuje | Skąd pożądane cechy |
|---|---|---|
| biotechnologia tradycyjna (klasyczna) | organizmy i wirusy naturalnie występujące w przyrodzie lub ich substancje | selekcja sztuczna |
| biotechnologia molekularna (nowoczesna) | organizmy i wirusy o zmodyfikowanym materiale genetycznym | techniki inżynierii genetycznej |
Selekcja sztuczna polega na rozmnażaniu tylko osobników wybranych przez człowieka. Techniki inżynierii genetycznej umożliwiają zmianę genomów tak, aby organizm lub wirus miał cechy korzystne dla człowieka.
Przemysł farmaceutyczny: antybiotyki i surowice
dostarcza m.in. antybiotyków i surowic odpornościowych. W obu przypadkach substancję leczniczą wytwarza żywy organizm.
to antybiotyk pochodzenia naturalnego, który wytwarzają grzyby z rodzaju pędzlak (Penicillium). Odkryto ją w 1928 r. Jest jednym z najdłużej stosowanych antybiotyków na świecie. W fabrykach pędzlaki i inne mikroorganizmy hoduje się w bioreaktorach, które utrzymują idealne warunki do ich rozwoju.
to preparat z osocza, który zawiera przeciwciała. Przeciwciała szybko neutralizują patogen lub toksynę, co pozwala uniknąć poważnych powikłań. Surowicę uzyskuje się tak:
- pobiera się toksynę, np. jad żmii,
- wprowadza się ją do organizmu zwierzęcia, np. konia, którego układ odpornościowy zaczyna wytwarzać przeciwciała,
- po określonym czasie pobiera się od zwierzęcia krew,
- z krwi oddziela się surowicę bogatą w przeciwciała i wytwarza z niej preparat.
Ważne
Surowica odpornościowa zawiera przeciwciała skierowane przeciwko konkretnemu patogenowi lub określonej toksynie - tej, którą wprowadzono do organizmu zwierzęcia.
Rolnictwo: pomocne organizmy i szczepienie drzew
Pomocne organizmy w uprawach
Środki chemiczne stosowane w rolnictwie zanieczyszczają środowisko i przyczyniają się do degradacji gleb. Naturalne interakcje między organizmami pozwalają ograniczyć nawozy sztuczne i chemiczne środki ochrony roślin.
- szczepionki glebowe
- zawierają szczepy mikroorganizmów, np. bakterii dostarczających roślinom azot; gdy mikroorganizmy rozwijają się w glebie, przybywa w niej związków potrzebnych roślinom,
- mikoryza
- grzyb otrzymuje od rośliny cukry, a roślina od grzyba wodę z solami mineralnymi; roślina lepiej rośnie i daje obfitsze plony, dlatego w uprawach stosuje się szczepionki z grzybami mikoryzowymi,
- biologiczna walka ze szkodnikami
- do zwalczania szkodników wykorzystuje się ich naturalnych wrogów: pasożyty lub drapieżniki; larwy kruszynka zjadają jaja owadów-szkodników, a biedronki i ich larwy - m.in. mszyce i przędziorki.
Szczepienie drzew
Szczepienie polega na nacięciu pędu jednej rośliny i złączeniu go z fragmentem pędu innej tak, aby oba się zrosły. Udaje się tylko między osobnikami zbliżonymi do siebie fizjologicznie.
Odmiany szlachetne są zwykle mniej odporne na patogeny i niekorzystne warunki środowiska niż dzikie. Dlatego często ich gałązki wszczepia się w pień odmiany dzikiej: gałązka daje owoce odmiany szlachetnej, a rośnie na odporniejszym pniu.
Odpady i ścieki: rozkład przez mikroorganizmy
Ogromne ilości odpadów i ścieków wytwarzają ludzie, zakłady przemysłowe, firmy i gospodarstwa rolne. Metody biotechnologii tradycyjnej wykorzystują to, że mikroorganizmy rozkładają związki organiczne. Zależnie od warunków rozkład przynosi inny pożytek:
- polimery biodegradowalne
- szybko rozkładają je mikroorganizmy naturalnie występujące w przyrodzie; opakowania jednorazowe z naturalnych polimerów, np. skrobi, znikają w ciągu kilkudziesięciu dni,
- biogaz
- gaz palny z odpadów organicznych i ścieków; powstaje w komorach biogazowni podczas fermentacji metanowej i służy m.in. do ogrzewania budynków,
- biologiczne oczyszczanie ścieków
- mikroorganizmy rozkładają nieczystości organiczne, zwykle w warunkach tlenowych, w napowietrzanych komorach; niekiedy dla większej skuteczności łączy się warunki tlenowe i beztlenowe,
- kompost
- w pryzmie kompostowej warstwy odpadów organicznych przekłada się warstwami gleby, a mikroorganizmy glebowe zmieniają odpady w żyzny nawóz naturalny.
Fermentacje w przemyśle spożywczym
Pieczywo, sery, kiszone warzywa i alkohole wytwarza się dzięki dwóm rodzajom fermentacji. Obie polegają na rozkładzie cukrów, a różnią się produktami:
| Fermentacja | Produkty rozkładu cukrów | Zastosowania (m.in.) |
|---|---|---|
| alkoholowa | alkohol etylowy i dwutlenek węgla | napoje alkoholowe, pieczywo |
| mleczanowa | kwas mlekowy | kiszone warzywa, sery, jogurty |
Fermentację alkoholową prowadzą drożdże - w przemyśle spożywczym szlachetne szczepy Saccharomyces cerevisiae. Ciasto drożdżowe rośnie dzięki uwalnianemu dwutlenkowi węgla, a piwo powstaje w fermentatorach nazywanych kadziami.
Kwas mlekowy działa na trzy sposoby: zakwasza produkty, ścina białko mleka i ma właściwości konserwujące. Produkty poddane jego działaniu są dłużej przydatne do spożycia. Nabiał wytwarza się głównie z udziałem bakterii z rodzajów Lactobacillus lub Lactococcus.
Inżynieria genetyczna i sekwencjonowanie DNA
Selekcja sztuczna trwa bardzo długo, a uzyskane dzięki niej organizmy mogą mieć tylko cechy, które naturalnie występują u osobników ich gatunku. Znacznie szybciej organizmy o korzystnych cechach można uzyskać technikami inżynierii genetycznej.
to dziedzina nauki, która opracowuje techniki wprowadzania zmian w materiale genetycznym organizmów i wirusów. Do jej technik należą m.in. , i . Sekwencjonowanie ustala kolejność nukleotydów, PCR powiela wybrany fragment DNA, a elektroforeza rozdziela fragmenty DNA w polu elektrycznym.
Sekwencjonowanie DNA odczytuje, w jakiej kolejności ułożone są poszczególne rodzaje nukleotydów w wybranym odcinku kwasu nukleinowego. Znając tę kolejność, można m.in. określić, jakie funkcje pełni ten odcinek, i sprawdzić, czy ma mutacje.
Sekwencjonuje się także całe genomy. Porównanie genomów różnych gatunków pokazuje ich pokrewieństwo: im mniej różnic w sekwencji, tym bliżej spokrewnione są gatunki. Znajomość genomu pozwala też ustalić położenie konkretnych genów i w zaplanowany sposób zmieniać materiał genetyczny organizmów i wirusów.
Sekwencjonowanie przeprowadza się w urządzeniu nazywanym sekwenatorem, w dwóch etapach:
- powielanie badanego odcinka - odcinek DNA wielokrotnie się replikuje; zwykłe nukleotydy umożliwiają syntezę DNA, a dołączenie nukleotydu znakowanego fluorescencyjnie natychmiast ją kończy; powstaje ogromna liczba kopii różnej długości, zakończonych znakowanymi nukleotydami,
- ustalenie sekwencji - sekwenator ustawia kopie od najkrótszej do najdłuższej i rejestruje rodzaj emitowanego przez nie światła; na tej podstawie podaje ciąg liter A, T, C i G, które oznaczają kolejne nukleotydy.
PCR - łańcuchowa reakcja polimerazy
PCR w krótkim czasie daje dużą liczbę kopii dowolnego fragmentu DNA. Jest powszechnie stosowana w biotechnologii molekularnej, m.in. w sekwencjonowaniu DNA. Przydaje się zwłaszcza wtedy, gdy materiału jest za mało do badań. Mieszanina do PCR zawiera:
- fragment DNA do powielenia,
- startery - krótkie fragmenty DNA, bez których polimeraza DNA nie może dobudowywać nowych nici,
- nukleotydy - elementy budulcowe DNA,
- polimerazę DNA - enzym, który tworzy kopie DNA.
Replikacja DNA zachodzi w PCR w cyklach. W wysokiej temperaturze dwie nici DNA się rozdzielają. Po obniżeniu temperatury do każdej nici przyłącza się starter, a polimeraza DNA dobudowuje od niego drugą nić. Szybkie zmiany temperatury zapewniają urządzenia nazywane termocyklerami.
W każdym cyklu liczba cząsteczek DNA się podwaja, więc z cząsteczek po cyklach powstaje cząsteczek. Po dwudziestu cyklach z jednej cząsteczki uzyskuje się ponad milion kopii.
Przykład
Z 5 cząsteczek DNA po 4 cyklach: 5 → 10 → 20 → 40 → 80, a ze wzoru cząsteczek.
Elektroforeza DNA i zastosowania technik
Rozdzielanie DNA w żelu
Elektroforeza DNA rozdziela fragmenty DNA w polu elektrycznym. Mieszaninę fragmentów nanosi się na płytkę ze specjalnego żelu przy biegunie ujemnym i włącza pole elektryczne.
Ważne
Cząsteczki DNA są naładowane ujemnie, dlatego w polu elektrycznym przemieszczają się w kierunku bieguna dodatniego.
Szybkość wędrówki fragmentu zależy od jego długości i budowy. Krótsze fragmenty przesuwają się zwykle szybciej, więc w tym samym czasie docierają dalej od miejsca naniesienia. Fragmenty tworzą prążki widoczne np. po wybarwieniu specjalnym barwnikiem.
Elektroforezę wykorzystuje się m.in. do tworzenia profili genetycznych, czyli do ustalania długości określonych fragmentów DNA danej osoby. Zwykle wybiera się do nich odcinki pozagenowe o różnej długości u różnych osób. Analiza wielu takich odcinków daje profil niepowtarzalny, podobnie jak odcisk palca.
Zastosowania technik inżynierii genetycznej
Techniki te służą m.in. medycynie sądowej, kryminalistyce i diagnostyce chorób. W dwóch pierwszych DNA pomaga rozpoznać osobę albo jej krewnych, a diagnostyka wykrywa mutacje albo patogeny.
- medycyna sądowa
- m.in. ustalanie ojcostwa lub pokrewieństwa, np. w niektórych sprawach spadkowych, oraz identyfikacja zmarłych nawet wiele lat po śmierci,
- kryminalistyka
- profile genetyczne z DNA pobranego z miejsca przestępstwa pozwalają ustalić tożsamość ofiar i sprawców; wystarczą śladowe ilości materiału genetycznego, np. z odcisków palców, bo PCR powiela ślady genetyczne,
- diagnostyka chorób
- sekwencjonowanie DNA pacjenta pokazuje, czy jest on nosicielem mutacji odpowiedzialnej za rozwój określonej choroby; można też wykryć materiał genetyczny patogenu, a PCR zwielokrotnia materiał pobrany od pacjenta.
W skrócie
- 01Biotechnologia wykorzystuje organizmy, wirusy lub ich składniki do celów praktycznych.
- 01Tradycyjna korzysta z organizmów i wirusów naturalnie występujących w przyrodzie, a molekularna - z organizmów i wirusów o zmodyfikowanym materiale genetycznym.
- 02Penicylinę wytwarzają grzyby z rodzaju pędzlak, hodowane w fabrykach w bioreaktorach.
- 02Surowica zawiera przeciwciała zwierzęcia przeciwko określonej toksynie lub patogenowi; krew pobiera się po określonym czasie od podania toksyny.
- 03Szczepionki glebowe, mikoryza i naturalni wrogowie szkodników pozwalają ograniczyć nawozy sztuczne i chemiczne środki ochrony roślin.
- 03Szczepi się tylko rośliny zbliżone fizjologicznie; gałązki odmiany szlachetnej często wszczepia się w pień odmiany dzikiej.
- 04W pryzmach kompostowych, biogazowniach i oczyszczalniach ścieków mikroorganizmy rozkładają związki organiczne.
- 04Biogaz powstaje podczas fermentacji metanowej, a biologiczne oczyszczanie ścieków przebiega zwykle w napowietrzanych komorach.
- 05Fermentacja alkoholowa polega na rozkładzie cukrów do alkoholu etylowego i dwutlenku węgla, a mleczanowa - do kwasu mlekowego.
- 05Kwas mlekowy zakwasza produkty, ścina białko mleka i ma właściwości konserwujące.
- 06Do technik inżynierii genetycznej należą m.in. sekwencjonowanie DNA, PCR i elektroforeza DNA.
- 06Sekwencjonowanie DNA ustala kolejność nukleotydów w odcinku kwasu nukleinowego albo w całym genomie; przeprowadza się je w sekwenatorze.
- 07W każdym cyklu PCR nici DNA rozdzielają się w wysokiej temperaturze, a po jej obniżeniu polimeraza DNA dobudowuje do nich nowe nici.
- 07Liczba cząsteczek DNA podwaja się w każdym cyklu PCR.
- 08Ujemnie naładowane DNA wędruje w żelu do bieguna dodatniego, a krótsze fragmenty przesuwają się zwykle szybciej.
- 08Profil genetyczny to długości określonych fragmentów DNA danej osoby, ustalane elektroforezą.
Pojęcia z fiszek
Podcast
Ładuję…
Karty pracy
Ćwiczenia do wydruku na ten temat
Biotechnologia i inżynieria genetycznaSzkoła średnia, klasa 3
Otwórz kartę pracyQuizy w tym zestawie
34 pytań w 4 etapach
Etap 1: Biotechnologia, leki i uprawy
Etap 1 · 9 fiszek · 8 pytań
Etap 2: Odpady, ścieki i żywność
Etap 2 · 9 fiszek · 8 pytań
Etap 3: Szczepienie drzew i badanie DNA
Etap 3 · 12 fiszek · 9 pytań
Etap 4: Inżynieria genetyczna w praktyce
Etap 4 · 5 fiszek · 9 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
35 fiszek uczy się 2
40 fiszek uczy się 4
40 fiszek uczy się 2
27 fiszek
40 fiszek uczy się 10
36 fiszek uczy się 8
Wyszukiwarka
Szukasz czegoś innego?
Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.
