Biologia
Dziedziczenie cech i płci - Biologia na czasie 3 (ZP)
Sprawdzony zestawZestaw uczy dominacji pełnej i niepełnej, kodominacji i alleli wielokrotnych na przykładzie grup krwi układu AB0 oraz dziedziczenia wielogenowego - genów kumulatywnych i dopełniających się. Obejmuje też kariotyp człowieka, dziedziczenie płci i cechy sprzężone z płcią - daltonizm i hemofilię - z krzyżówkami do samodzielnego rozwiązania.
Zestaw do podręcznika
Dział 2, cz. 2. Genetyka klasyczna: inne sposoby dziedziczenia cech, dziedziczenie płci, cechy sprzężone z płcią
Biologia na czasie 3. Podręcznik. Zakres podstawowy (Nowa Era) - wszystkie rozdziały1.Dziedziczenie jednogenowe
Wykształcenie danej cechy zależy od jednego genu. Ten gen może występować w dwóch wersjach (allelach) albo w większej liczbie alleli, a o fenotypie decyduje para alleli w genotypie.
2.Dominacja pełna (zupełna)
Jeden allel (dominujący) w pełni dominuje nad drugim (recesywnym), dlatego heterozygota ma taki sam fenotyp jak homozygota dominująca. Tak dziedziczą się np. obecność piegów i barwa kwiatów grochu.
3.Dominacja niepełna (niezupełna)
Żaden allel nie dominuje w pełni nad drugim, więc heterozygota ma cechę pośrednią między homozygotą dominującą a homozygotą recesywną. Do pełnej wartości cechy dominującej potrzeba dwóch alleli dominujących.
4.Jak dziedziczy się barwa kwiatów wyżlinu większego?
Z dominacją niepełną: AA ma kwiaty czerwone, Aa - różowe, a aa - białe. Krzyżówka dwóch roślin różowych daje stosunek genotypów i fenotypów 1 : 2 : 1, bo każdy genotyp ma inny fenotyp.
5.Czy fenotyp heterozygoty zdradza jej genotyp?
Przy dominacji pełnej nie, bo heterozygota wygląda jak homozygota dominująca. Przy dominacji niepełnej tak, bo tylko heterozygota ma cechę pośrednią, więc każdy genotyp ma inny fenotyp.
6.Kodominacja
Dwa allele jednego genu są równorzędne - żaden nie jest dominujący ani recesywny. Heterozygota wytwarza białka kodowane przez oba allele, więc ujawniają się obie cechy, np. antygeny A i B w grupie krwi AB.
7.Allele wielokrotne
Allele genu, który występuje w co najmniej trzech wersjach, np. allele , oraz warunkujące grupy krwi układu AB0. Jeden osobnik ma najwyżej dwa z nich - po jednym od każdego z rodziców.
8.Od czego zależy grupa krwi w układzie AB0?
Od antygenów na powierzchni erytrocytów. Allel warunkuje obecność antygenu A, allel - antygenu B, a allel nie koduje żadnego z tych antygenów.
9.Jakie stosunki dominacji łączą allele grup krwi?
Allele i są kodominujące, więc osoba ma oba antygeny. Każdy z nich w pełni dominuje nad recesywnym allelem , dlatego u heterozygoty ujawnia się tylko antygen A.
10.Dlaczego osoba z grupą krwi A albo B może mieć dwa różne genotypy?
Bo allele i dominują nad allelem : grupę A daje albo , grupę B - albo . Grupy AB () i 0 () mają po jednym genotypie.
11.Co wpisuje się na brzegach, a co w kratkach szachownicy Punnetta?
Na brzegach stoją gamety matki i ojca - każda ma tylko jeden allel danego genu. Każda kratka to jedno możliwe połączenie gamet, czyli genotyp potomka, z którego odczytujesz fenotyp.
12.Jak wykluczyć grupę krwi rodzica na podstawie potomka?
Każdy rodzic przekazuje dziecku jeden allel. Ustal, który allel dziecko musiało dostać od nieznanego rodzica - wykluczona jest każda grupa krwi, której genotyp nie zawiera tego allelu.
13.Dziedziczenie wielogenowe
Cechę warunkuje kilka lub wiele współdziałających genów, a ostateczny efekt fenotypowy zależy od ekspresji ich wszystkich. Tak dziedziczą się cechy warunkowane przez geny kumulatywne i przez geny dopełniające się.
14.Geny kumulatywne (poligeny)
Kilka genów odpowiedzialnych za wykształcenie jednej cechy, których efekt działania się sumuje: fenotyp jest sumą działania poszczególnych alleli. Odpowiadają m.in. za wzrost, masę ciała i barwę skóry człowieka.
15.Cechy ilościowe
Cechy warunkowane zwykle przez geny kumulatywne, np. wzrost, masa ciała i barwa skóry. Nie da się w nich wyróżnić wyraźnych klas, bo wartość cechy wykazuje łagodne stopniowanie.
16.Jak geny kumulatywne warunkują barwę skóry człowieka?
W uproszczonym modelu zależy od trzech genów A, B i C: im więcej alleli dominujących w genotypie, tym ciemniejsza skóra (od bardzo jasnej aabbcc do bardzo ciemnej AABBCC). W rzeczywistości warunkuje ją wiele genów oraz czynniki środowiska.
17.Geny dopełniające się
Dwa różne geny potrzebne do wykształcenia jednej cechy. Np. ciemny barwnik sierści myszy powstaje dzięki dwóm enzymom kodowanym przez allele dominujące A i B, więc brak allelu dominującego któregokolwiek genu daje jasną sierść.
18.Jaki stosunek fenotypów dają geny dopełniające się?
Krzyżówka dwóch podwójnych heterozygot AaBb daje stosunek 9 : 7. Allele rozdzielają się zgodnie z II prawem Mendla, ale cechę ma tylko 9/16 potomstwa (allele dominujące obu genów), a 7/16 jej nie ma.
19.Dlaczego białe koty często nie słyszą?
To plejotropia, czyli wpływ jednego genu na wiele cech: dominujący allel działający na melanocyty (komórki wytwarzające barwniki) wywołuje jednocześnie białe futro, niebieskie tęczówki i głuchotę.
20.Kariotyp
Zestaw wszystkich chromosomów w komórce diploidalnej. Kariotyp człowieka liczy 46 chromosomów tworzących 23 pary, dlatego liczba 46 w zapisie kariotypu oznacza chromosomy, a nie pary.
21.Autosomy
Chromosomy, które są takie same u kobiet i u mężczyzn. W kariotypie człowieka tworzą 22 pary, a razem z jedną parą chromosomów płci składają się na wszystkie 23 pary.
22.Chromosomy płci
Para chromosomów, które zawierają geny warunkujące płeć organizmu. Kobieta ma dwa chromosomy X, a mężczyzna - duży chromosom X i mały chromosom Y. Tę parę oznaczają litery na końcu zapisu kariotypu, np. 46,XY.
23.Od czego zależy, czy dziecko będzie synem?
Komórka jajowa zawsze ma chromosom X, a połowa plemników ma chromosom X, druga połowa - Y. Plemnik X daje córkę (XX), plemnik Y - syna (XY), więc szansa na każdą płeć wynosi 50%.
24.Gen SRY
Gen leżący na chromosomie Y. Kodowane przez niego białko jest głównym czynnikiem wpływającym na rozwój pierwszorzędowych męskich cech płciowych, czyli jąder.
25.Czy u wszystkich zwierząt samiec ma dwa różne chromosomy płci?
Nie. U ptaków i niektórych motyli dwa różne chromosomy płci ma samica, a dwa takie same - samiec. U wielu owadów samice mają dwa chromosomy płci, a samce - tylko jeden.
26.Cechy sprzężone z płcią
Cechy warunkowane przez geny leżące na chromosomach płci, głównie na chromosomie X. Przykładami są daltonizm i hemofilia, a ich allele zapisujemy literą obok znaku chromosomu, np. .
27.Dlaczego to głównie cechy sprzężone z chromosomem X?
Chromosom Y zawiera niewiele genów, związanych przede wszystkim z wykształceniem męskich cech płciowych. Na chromosomie X leży natomiast wiele genów odpowiadających za cechy niedotyczące płci.
28.Daltonizm
Ślepota barw - cecha recesywna sprzężona z płcią, polegająca na niewłaściwym postrzeganiu barw. Ma różne rodzaje: najczęściej dotyczy rozróżniania barwy zielonej i czerwonej, rzadziej - niebieskiej i żółtej.
29.Kiedy mężczyzna jest daltonistą?
Gdy na jego jedynym chromosomie X leży allel (genotyp ). Mężczyzna ma tylko jeden allel genu sprzężonego z chromosomem X, więc ten allel zawsze się ujawnia; przy genotypie rozróżnia barwy prawidłowo.
30.Nosicielka daltonizmu
Kobieta o genotypie : allel dominujący zapewnia jej prawidłowe rozróżnianie barw, ale allel może przekazać dzieciom. Daltonistką jest tylko kobieta .
31.Hemofilia
Choroba genetyczna sprzężona z płcią, objawiająca się zaburzeniami krzepnięcia krwi. Warunkuje ją recesywny allel genu z chromosomu X, od którego zależy wytwarzanie czynników umożliwiających krzepnięcie krwi.
32.Dystrofia mięśniowa Duchenne'a
Choroba genetyczna sprzężona z płcią, tak jak hemofilia. Na chromosomie X leżą geny warunkujące funkcjonowanie mięśni, a allel tej choroby jest recesywny, dlatego dużo częściej chorują na nią mężczyźni.
33.Jak zapisujemy genotypy przy hemofilii?
Allel warunkuje prawidłową krzepliwość krwi, a recesywny - hemofilię. Zdrowy mężczyzna to , chory - , a kobieta nosicielka to .
34.Dlaczego kobiety rzadziej mają daltonizm i hemofilię?
Allele obu chorób są recesywne i leżą na chromosomie X. Mężczyźnie do ujawnienia cechy wystarczy jeden taki allel, a kobieta musi go mieć na obu chromosomach X.
35.Skąd syn ma chromosom X?
Zawsze od matki, bo od ojca dostaje chromosom Y. Córka dostaje po jednym chromosomie X od każdego z rodziców, dlatego allele sprzężone z X dziedziczy od obojga.
36.Potomstwo nosicielki daltonizmu i mężczyzny bez daltonizmu
Każdy syn ma 50% szans na daltonizm (), a każda córka - 50% szans, że będzie nosicielką (). Allel przekazuje dzieciom matka, a ojciec daje córkom allel .
Notatka
Dominacja pełna i niepełna
Przy dziedziczeniu jednogenowym cechę warunkuje jeden gen, który ma dwa allele albo więcej. Fenotyp zależy od tego, jak działają wobec siebie dwa allele obecne w genotypie.
Przy dominacji pełnej (zupełnej) allel dominujący w pełni dominuje nad allelem recesywnym. Heterozygota ma więc taki sam fenotyp jak homozygota dominująca. Tak dziedziczy się np. obecność piegów u człowieka i barwa kwiatów grochu zwyczajnego.
Przy dominacji niepełnej (niezupełnej) żaden allel nie dominuje w pełni nad drugim. Do pełnej wartości cechy dominującej potrzeba dwóch alleli dominujących, dlatego heterozygota ma cechę pośrednią. Tak dziedziczy się barwa kwiatów wyżlinu większego: homozygoty mają kwiaty czerwone albo białe, a heterozygoty - różowe.
Przy dominacji niepełnej potomstwo homozygoty dominującej i recesywnej ma więc inny fenotyp niż oboje rodzice. Krzyżówka dwóch heterozygot daje wtedy ten sam stosunek genotypów i fenotypów: 1 : 2 : 1.
Ważne
Przy dominacji niepełnej genotyp osobnika odczytasz z jego fenotypu, bo każdy genotyp ma inny fenotyp; przy dominacji pełnej cecha dominująca nie zdradza genotypu.
Kodominacja, allele wielokrotne i grupy krwi
Kodominacja i allele wielokrotne
Przy kodominacji dwa allele jednego genu są równorzędne: żaden nie jest dominujący ani recesywny. Heterozygota wytwarza białka kodowane przez oba allele, więc ujawniają się u niej obie cechy.
Trzy stosunki dominacji najłatwiej rozróżnić po fenotypie heterozygoty.
| Stosunek dominacji | Fenotyp heterozygoty | Przykład |
|---|---|---|
| dominacja pełna | jak homozygota dominująca | piegi, barwa kwiatów grochu |
| dominacja niepełna | jedna cecha pośrednia | barwa kwiatów wyżlinu |
| kodominacja | obie cechy naraz | grupa krwi AB |
Gen może też mieć więcej niż dwa allele. Gdy ma co najmniej trzy allele, nazywamy je allelami wielokrotnymi. W populacji może ich być kilka, ale osobnik ma najwyżej dwa, bo od każdego z rodziców dostaje jeden.
Grupy krwi w układzie AB0
Grupa krwi w układzie AB0 zależy od antygenów na powierzchni erytrocytów. Warunkują ją trzy allele jednego genu, więc to przykład alleli wielokrotnych.
- - warunkuje obecność antygenu A,
- - warunkuje obecność antygenu B,
- - nie koduje żadnego z tych antygenów.
Między allelami i zachodzi kodominacja, dlatego osoba z obydwoma ma na erytrocytach antygeny A i B. Każdy z tych alleli w pełni dominuje nad recesywnym allelem . Homozygota recesywna nie ma żadnego z dwóch antygenów.
Z tych zależności wynikają genotypy czterech grup krwi: A to albo , B to albo , AB to , a 0 to .
Jak rozwiązać krzyżówkę grup krwi
Zadanie: matka ma grupę krwi AB, a ojciec - grupę B i jest heterozygotą. Jakie grupy krwi mogą mieć ich dzieci?
- Oznacz allele: , i .
- Zapisz genotypy rodziców: matka , ojciec .
- Wypisz gamety: matka wytwarza i , ojciec - i .
- Na brzegach szachownicy Punnetta wpisz gamety, a w kratkach - genotypy dzieci.
- Odczytaj grupy krwi i sformułuj odpowiedź.
Odpowiedź: dzieci mogą mieć grupę B, A albo AB. Prawdopodobieństwo grupy B wynosi 50% ( albo ), grupy A - 25% (), a grupy AB - 25% (). Grupa 0 jest wykluczona, bo matka nie ma allelu .
Sprawdzenie drugą drogą: dziecko ma grupę B zawsze, gdy od matki dostanie , czyli z szansą . Grupa A wymaga od matki i od ojca: .
Podobnie ustala się, jaką grupę krwi może mieć rodzic. Gdy matka ma grupę 0, a dziecko grupę A, dziecko ma genotyp . Allel dostało od ojca, więc ojciec ma grupę A albo AB, a grupy B i 0 są wykluczone.
Zapamiętaj
Każdy rodzic przekazuje dziecku jeden allel, więc w genotypie rodzica musi być allel, który dziecko od niego dostało.
Dziedziczenie wielogenowe. Geny kumulatywne
Przy dziedziczeniu wielogenowym jedną cechę warunkuje kilka lub wiele współdziałających genów. Ostateczny efekt fenotypowy zależy od ekspresji ich wszystkich. Przy dziedziczeniu jednogenowym cechę warunkuje jeden gen.
obejmuje dominację pełną, dominację niepełną, kodominację i allele wielokrotne. obejmuje i .
Geny kumulatywne (poligeny) to kilka genów odpowiedzialnych za wykształcenie jednej cechy. Efekt fenotypowy jest sumą działania poszczególnych alleli, czyli działanie tych genów kumuluje się.
Geny kumulatywne zwykle warunkują cechy ilościowe, np. wzrost, masę ciała i barwę skóry człowieka. Wartość takiej cechy łagodnie się stopniuje, więc nie da się wyróżnić wyraźnych klas.
W uproszczonym modelu barwę skóry człowieka warunkują trzy geny: A, B i C. Im więcej alleli dominujących w genotypie, tym ciemniejsza skóra: osoba AABBCC ma skórę bardzo ciemną, a osoba aabbcc - bardzo jasną. Potomstwo dwóch potrójnych heterozygot AaBbCc ma barwę skóry od bardzo ciemnej do bardzo jasnej. W rzeczywistości na barwę skóry wpływa wiele genów, a także czynniki środowiska.
Geny dopełniające się. Plejotropia
Geny dopełniające się to dwa różne geny potrzebne do wykształcenia jednej cechy. Przykładem jest ciemna barwa sierści myszy, którą warunkuje jeden barwnik.
Barwnik powstaje w dwóch etapach, a każdy etap umożliwia inny enzym. Enzym I koduje allel dominujący A, a enzym II - allel dominujący B.
Brak allelu dominującego któregokolwiek z tych genów uniemożliwia produkcję barwnika, więc mysz ma jasną sierść - w tym przykładzie białą.
- ciemna sierść: AABB, AABb, AaBB, AaBb,
- biała sierść: AAbb, Aabb, aaBB, aaBb, aabb.
Allele genów dopełniających się rozdzielają się zgodnie z II prawem Mendla. Po skrzyżowaniu dwóch podwójnych heterozygot stosunek fenotypów wynosi jednak 9 : 7, a nie 9 : 3 : 3 : 1. Barwnik wytwarza tylko potomstwo z allelem dominującym obu genów.
Jeden gen a wiele cech
Zdarza się też sytuacja odwrotna: jeden gen wpływa na wiele cech organizmu. To plejotropia. Przykładem są białe koty z niebieskimi oczami: często nie słyszą. Dominujący allel działający na melanocyty, czyli komórki wytwarzające barwniki, powoduje u nich jednocześnie białe futro, niebieskie tęczówki i głuchotę.
Kariotyp i dziedziczenie płci
to zestaw wszystkich chromosomów w komórce diploidalnej. Kariotyp człowieka liczy 46 chromosomów, które tworzą 23 pary.
- autosomy
- 22 pary, takie same u kobiet i u mężczyzn,
- chromosomy płci
- 1 para z genami warunkującymi płeć: u kobiety dwa chromosomy X, u mężczyzny duży X i mały Y.
W zapisie kariotypu liczba oznacza wszystkie chromosomy, a litery - chromosomy płci: kobieta to 46,XX, a mężczyzna - 46,XY.
Na chromosomie Y leży . Kodowane przez niego białko jest głównym czynnikiem rozwoju pierwszorzędowych męskich cech płciowych, czyli jąder.
U człowieka płeć zależy od tego, który plemnik połączy się z komórką jajową. Każda komórka jajowa ma chromosom X. Połowa plemników ma chromosom X, a druga połowa - chromosom Y. Plemnik z chromosomem X daje córkę, a plemnik z chromosomem Y - syna.
Dlatego genetyczne prawdopodobieństwo urodzenia syna wynosi zawsze 50%, tak samo jak córki.
46
chromosomów w kariotypie człowieka
23
pary chromosomów
22
pary autosomów
50%
prawdopodobieństwo urodzenia syna (tyle samo - córki)
U innych zwierząt płeć bywa warunkowana inaczej. U ptaków i niektórych motyli dwa różne chromosomy płci ma samica, a dwa takie same - samiec. U wielu owadów samica ma dwa chromosomy płci, a samiec - tylko jeden.
Cechy sprzężone z płcią. Daltonizm
Cechę nazywamy sprzężoną z płcią, gdy warunkuje ją gen leżący na chromosomie płci, głównie na chromosomie X. Chromosom Y ma niewiele genów, związanych przede wszystkim z męskimi cechami płciowymi. Na chromosomie X leży wiele genów cech niedotyczących płci. Allele takich cech zapisujemy literą obok znaku X.
(ślepota barw) to niewłaściwe postrzeganie barw. Ma różne rodzaje: najczęściej dotyczy rozróżniania barwy zielonej i czerwonej, rzadziej - niebieskiej i żółtej. Warunkuje go recesywny allel , a dominujący allel - prawidłowe widzenie barw.
Mężczyzna ma jeden chromosom X, więc jego jedyny allel tego genu zawsze się ujawnia. Kobieta ma dwa allele, a z jednym allelem jest nosicielką i rozróżnia barwy prawidłowo. Dlatego daltonizm występuje dużo częściej u mężczyzn niż u kobiet.
Wszystkie możliwe genotypy zestawia tabela.
| Genotyp | Kto | Widzenie barw |
|---|---|---|
| mężczyzna | prawidłowe | |
| mężczyzna | daltonizm | |
| kobieta | prawidłowe | |
| nosicielka | prawidłowe | |
| kobieta | daltonizm |
Szansa na daltonizm u dziecka zależy od jego płci i od tego, które z rodziców ma allel .
- ojciec daltonista i matka - córki są nosicielkami, a synowie widzą barwy prawidłowo,
- ojciec bez daltonizmu i matka nosicielka - córka z szansą 50% jest nosicielką, a syn z szansą 50% ma daltonizm,
- ojciec daltonista i matka nosicielka - daltonizm ma połowa dzieci bez względu na płeć, a córki bez daltonizmu są nosicielkami.
Hemofilia, dystrofia Duchenne'a i krzyżówki cech sprzężonych z płcią
i to choroby genetyczne sprzężone z płcią. Na chromosomie X leżą geny warunkujące wytwarzanie czynników krzepnięcia krwi i funkcjonowanie mięśni. Allele obu chorób są recesywne, dlatego chorują na nie dużo częściej mężczyźni niż kobiety. Hemofilia objawia się zaburzeniami krzepnięcia krwi. Warunkuje ją recesywny allel , a allel - prawidłową krzepliwość krwi.
Krzyżówkę cechy sprzężonej z płcią rozwiązuje się tymi samymi krokami co krzyżówkę grup krwi. Allele zapisuje się przy chromosomie X, bo chromosom Y nie ma tego genu. Matka wytwarza gamety z chromosomem X, a ojciec - gamety z chromosomem X albo z chromosomem Y.
Zapamiętaj
Syn dostaje chromosom X zawsze od matki, a od ojca - chromosom Y; córka dostaje po jednym chromosomie X od każdego z rodziców.
Zadanie: córka pewnej pary choruje na hemofilię. Jakie genotypy mogą mieć jej rodzice?
- Oznacz allele: i .
- Zapisz genotyp córki: .
- Ustal, skąd pochodzą jej allele: jeden chromosom X ma od ojca, a drugi od matki.
- Zapisz genotyp ojca: jego jedyny chromosom X niesie allel , czyli .
- Zapisz możliwe genotypy matki: albo .
Odpowiedź: ojciec choruje na hemofilię, a matka jest nosicielką albo też choruje.
Sprawdzenie drugą drogą: ojciec dałby córce allel , a matka - też tylko . Córka nie miałaby wtedy dwóch alleli .
W skrócie
- 01Przy dominacji pełnej heterozygota ma fenotyp homozygoty dominującej, a przy dominacji niepełnej - cechę pośrednią między fenotypami obu homozygot.
- 02Przy kodominacji heterozygota wytwarza białka obu alleli i ujawnia obie cechy; allele wielokrotne to co najmniej trzy wersje jednego genu.
- 02Allele i są kodominujące i dominują nad , dlatego grupy A i B mają po dwa genotypy, a grupy AB i 0 - po jednym.
- 03Krzyżówkę rozwiązuje się po kolei: allele, genotypy rodziców, gamety, szachownica Punnetta, odpowiedź z fenotypami dzieci.
- 04Przy dziedziczeniu wielogenowym jedną cechę warunkuje kilka współdziałających genów, a efekt genów kumulatywnych się sumuje, np. przy wzroście i barwie skóry.
- 05Geny dopełniające się to dwa różne geny potrzebne do wykształcenia jednej cechy; krzyżówka dwóch podwójnych heterozygot daje wtedy stosunek fenotypów 9 : 7.
- 05Plejotropia to wpływ jednego genu na wiele cech organizmu.
- 06Kariotyp człowieka to 22 pary autosomów i para chromosomów płci (XX lub XY), a płeć dziecka wyznacza u człowieka chromosom płci w plemniku.
- 07Recesywny allel cechy sprzężonej z chromosomem X ujawnia się u mężczyzny zawsze, a u kobiety tylko wtedy, gdy ma go na obu chromosomach X.
- 08Hemofilię i dystrofię mięśniową Duchenne'a warunkują recesywne allele genów z chromosomu X, dlatego chorują na nie częściej mężczyźni.
- 08Allele hemofilii zapisuje się jak allele daltonizmu: przy chromosomie X, a chromosom Y nie ma tego genu.
Pojęcia z fiszek
Podcast
Ładuję…
Karty pracy
Ćwiczenia do wydruku na ten temat
Genetyka - dziedziczenie cech i krzyżówki genetyczneSzkoła średnia, klasa 3
Otwórz kartę pracyQuizy w tym zestawie
41 pytań w 5 etapach
Etap 1: Dominacja pełna i niepełna
Etap 1 · 5 fiszek · 8 pytań
Etap 2: Grupy krwi i inne sposoby dziedziczenia
Etap 2 · 11 fiszek · 8 pytań
Etap 3: Wzrost oraz barwa sierści i kwiatów
Etap 3 · 4 fiszki · 8 pytań
Etap 4: Kariotyp i dziedziczenie płci
Etap 4 · 11 fiszek · 9 pytań
Etap 5: Krzyżówki cech sprzężonych z płcią
Etap 5 · 5 fiszek · 8 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
35 fiszek uczy się 2
40 fiszek uczy się 4
40 fiszek uczy się 2
27 fiszek
40 fiszek uczy się 10
36 fiszek uczy się 8
Wyszukiwarka
Szukasz czegoś innego?
Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.
