Biologia
Ekosystem i różnorodność biologiczna - NOWA Biologia na czasie 3 (ZP)
Sprawdzony zestawZestaw o funkcjonowaniu ekosystemu i różnorodności biologicznej: biocenoza i biotop, poziomy troficzne, łańcuchy i sieci pokarmowe, obieg materii i przepływ energii, typy bioróżnorodności i czynniki, które ją kształtują, a także biomy lądowe i środowiska wodne. Pytania sprawdzają rozumowanie na nowych przykładach.
Zestaw do podręcznika
Dział 5, cz. 3. Ekologia i różnorodność biologiczna: funkcjonowanie ekosystemu, czym jest różnorodność biologiczna
NOWA Biologia na czasie 3. Podręcznik. Zakres podstawowy (Nowa Era) - wszystkie rozdziały1.Ekosystem
Podstawowa jednostka ekologiczna, w której elementy ożywione (biocenoza) i nieożywione (biotop) tworzą jeden sprawnie działający system. Ekosystemy mają różną wielkość i mogą się w sobie zawierać, np. staw w lesie.
2.Biocenoza
Ożywiona część ekosystemu: populacje wszystkich gatunków żyjących na określonym terenie w tym samym czasie, także mikroorganizmów, powiązane ze sobą wzajemnymi zależnościami, np. pokarmowymi.
3.Biotop
Nieożywiona część ekosystemu: wszystkie elementy środowiska, które nie są organizmami, np. temperatura powietrza, woda i żyzność gleby. Bez nich populacje biocenozy nie mogłyby funkcjonować.
4.Ekosystem naturalny a półnaturalny
Ekosystem naturalny, np. puszcza, powstaje bez udziału człowieka. Półnaturalny powstaje, gdy człowiek przekształca ekosystem naturalny - to np. koszona łąka albo pastwisko.
5.Ekosystem sztuczny
Ekosystem tworzony i stale zmieniany przez człowieka, np. pole uprawne, sad albo staw hodowlany. Różni się od półnaturalnego tym, że człowiek go zakłada, a nie tylko przekształca ekosystem naturalny.
6.Poziom troficzny
Grupa organizmów, które pozyskują pokarm w podobny sposób i zajmują to samo miejsce w łańcuchach pokarmowych, choć mogą należeć do różnych gatunków. Podstawowe poziomy troficzne to producenci i konsumenci.
7.Producenci
Organizmy samożywne, które wytwarzają związki organiczne z prostych związków nieorganicznych, np. w fotosyntezie. Należą do nich rośliny zielone oraz niektóre bakterie i protisty.
8.Konsumenci
Organizmy cudzożywne, które nie wytwarzają materii organicznej ze związków nieorganicznych, tylko uzyskują ją z innych organizmów. Należą do nich m.in. zwierzęta i pasożytnicze rośliny, a także niektóre grzyby i bakterie.
9.Konsumenci I rzędu
Roślinożercy oraz pasożyty roślin, czyli organizmy, które pobierają materię organiczną bezpośrednio od producentów. Np. ślimak winniczek zjadający liście koniczyny jest konsumentem I rzędu.
10.Konsumenci II i kolejnych rzędów
Mięsożercy oraz pasożyty zwierząt. Pobierają materię organiczną od innych konsumentów: konsument II rzędu zjada konsumenta I rzędu, konsument III rzędu - konsumenta II rzędu i tak dalej.
11.Destruenci
Organizmy, które odżywiają się szczątkami i odchodami innych organizmów i rozkładają martwą materię organiczną do związków nieorganicznych. Są nimi przede wszystkim bakterie i grzyby.
12.Łańcuch pokarmowy
Uporządkowany ciąg gatunków ułożonych od zjadanych do zjadających, w którym każdy organizm jest zjadany przez następny. W zapisie strzałka biegnie od organizmu zjadanego do zjadającego.
13.Łańcuch spasania
Łańcuch pokarmowy, którego pierwszym ogniwem są producenci, a kolejnymi - konsumenci I, II i dalszych rzędów, np. koniczyna łąkowa → ogrodnica niszczylistka → ryjówka aksamitna → płomykówka zwyczajna.
14.Łańcuch detrytusowy
Łańcuch pokarmowy, który zaczyna się od martwej materii organicznej - szczątków i odchodów. Zjadają ją organizmy takie jak dżdżownica ziemna, które są w tym łańcuchu konsumentami I rzędu.
15.Sieć pokarmowa
Układ łańcuchów pokarmowych ekosystemu, które łączą się i krzyżują. Pokazuje, jak różnorodny jest pokarm konsumentów: np. na leśnej polanie lis rudy zjada myszy polne, żaby trawne i zaskrońce.
16.Obieg materii w ekosystemie
Krążenie materii między biocenozą a biotopem: producenci budują związki organiczne ze związków nieorganicznych biotopu, konsumenci przejmują je z pokarmem, a destruenci rozkładają szczątki i odchody z powrotem do związków nieorganicznych.
17.Przepływ energii w ekosystemie
Energia słoneczna dopływa do ekosystemu, producenci zamieniają ją w energię wiązań chemicznych, a dalej przechodzi ona z pokarmem do konsumentów i destruentów. W przeciwieństwie do materii nie krąży, tylko opuszcza ekosystem.
18.Dlaczego energii ubywa na kolejnych poziomach troficznych?
Organizmy uwalniają energię w oddychaniu komórkowym i zużywają jej większość na procesy życiowe, a część rozprasza się w postaci ciepła. Dlatego energia musi stale dopływać do ekosystemu.
19.Kumulacja związków toksycznych w łańcuchu pokarmowym
Substancje toksyczne, np. rtęć, pobierają producenci, a konsumenci przyswajają je z pokarmem i gromadzą w ciałach. Stężenie rośnie w kolejnych ogniwach, więc najwięcej mają organizmy z końca łańcucha, np. człowiek jedzący drapieżne ryby.
20.Różnorodność biologiczna
Bogactwo form życia na Ziemi, nazywane też bioróżnorodnością. Wyróżnia się trzy jej typy: różnorodność genetyczną, gatunkową i ekosystemową.
21.Różnorodność genetyczna
Różnice genetyczne między osobnikami jednej populacji, wynikające z obecności różnych alleli genów. Populacja o dużej różnorodności genetycznej lepiej znosi zmiany środowiska, bo łatwiej pojawiają się w niej osobniki o korzystnym zestawie cech.
22.Różnorodność gatunkowa
Mnogość gatunków w danym ekosystemie. Im ekosystem jest bogatszy gatunkowo, tym trwalsza jego równowaga, bo wiele gatunków zajmuje te same poziomy troficzne i po wyginięciu jednego inne mogą zająć jego miejsce w łańcuchach.
23.Różnorodność ekosystemowa
Bogactwo ekosystemów na danym obszarze, np. lasów, łąk, rzek i jezior. Dotyczy całego obszaru, a nie jednego ekosystemu - tym różni się od różnorodności gatunkowej, która dotyczy liczby gatunków w ekosystemie.
24.Jak klimat wpływa na różnorodność biologiczną?
Najważniejsze są temperatura powietrza i roczna suma opadów. Największą bioróżnorodność mają obszary o wysokiej średniej rocznej temperaturze i dużej rocznej sumie opadów, dlatego na lądzie najwięcej gatunków żyje w lasach tropikalnych.
25.Zmiany klimatu a różnorodność biologiczna
Zlodowacenia i następujące po nich ocieplenia gwałtownie zmieniały bioróżnorodność. Trwały tysiące lat, więc wiele gatunków się przystosowało, a gatunki o wąskim zakresie tolerancji względem temperatury wymierały albo migrowały.
26.Ukształtowanie powierzchni a różnorodność biologiczna
Zróżnicowany teren daje wiele siedlisk, więc więcej gatunków znajduje dogodne warunki. Bariery geograficzne, np. wypiętrzone góry, oddzielają populacje i sprzyjają specjacji, a łączenie się kontynentów część barier usuwało.
27.Endemit
Gatunek, który żyje tylko na jednym obszarze i nigdzie indziej na świecie. Dużo endemitów ma Madagaskar - ognisko bioróżnorodności, czyli obszar o szczególnym bogactwie gatunkowym: izolacja geograficzna wyspy po oddzieleniu się od Afryki sprzyjała specjacji.
28.Jak prądy morskie wpływają na różnorodność biologiczną?
Tworzą w oceanach strefy o różnej temperaturze i mieszają wody, co sprzyja rozwojowi planktonu - pokarmu innych organizmów. Wpływają też na klimat: ciepłe prądy ogrzewają i nawilżają powietrze, co sprzyja opadom, a zimne je ochładzają i osuszają.
29.Biosfera
Obszar kuli ziemskiej zamieszkany przez organizmy. Obejmuje dolną część atmosfery, górną część litosfery i całą hydrosferę. Jej duże fragmenty o określonym klimacie to biomy.
30.Biom
Duży fragment biosfery o określonych warunkach klimatycznych, zamieszkany przez gatunki o podobnych przystosowaniach do tych warunków, także niespokrewnione ze sobą. Głównie od klimatu zależy rozmieszczenie biomów lądowych - w dużym stopniu pokrywa się ono ze strefami klimatycznymi.
31.Tundra a pustynia lodowa
Oba biomy leżą w klimacie okołobiegunowym. W tundrze niskie temperatury i wieloletnia zmarzlina ograniczają wzrost roślin - rosną niskie rośliny zielne i krzewinki. Na pustyni lodowej rosną głównie mchy, a w wielu miejscach roślin brak.
32.Tajga
Las północny iglasty w klimacie umiarkowanym chłodnym, w którym zima jest długa i ostra, a lato krótkie i dość ciepłe. Rosną głównie drzewa iglaste odporne na niedobór wody podczas zimy, np. świerki i modrzewie.
33.Lasy liściaste strefy umiarkowanej
Klimat umiarkowany ciepły z czterema porami roku i opadami rozłożonymi równomiernie. Drzewa, np. dęby, buki i lipy, zrzucają liście na zimę, a światło dociera do niższych warstw lasu, więc podszyt i runo są gęste.
34.Lasy i zarośla twardolistne
Biom klimatu podzwrotnikowego, w którym lato jest gorące i suche, a zima łagodna i wilgotna. Lasy i zarośla tworzą tu drzewa i krzewy o twardych, skórzastych liściach, które pomagają znosić niedobór wody, np. dąb korkowy i oliwki.
35.Step
Biom klimatu umiarkowanego ciepłego kontynentalnego, w którym lato jest gorące, a zima ostra. Opady są niewielkie i nieregularne. Rosną głównie trawy, np. ostnice, a żyje tu wiele zwierząt roślinożernych, np. susły.
36.Wilgotny las równikowy
Klimat równikowy bardzo wilgotny: cały rok gorąco, a deszcz pada często i obficie, więc okres wegetacyjny trwa cały rok. Rośnie tu bardzo wiele gatunków roślin, np. mahoniowiec, epifity (storczyki) i pnącza.
37.Sawanna
Klimat równikowy: cały rok wysoka temperatura, ale dwie pory roku - sucha i deszczowa. Rosną odporne na suszę trawy i pojedyncze drzewa, np. akacje i baobaby; w porze suchej trawy obumierają, a drzewa zrzucają część liści.
38.Pustynia
Klimat zwrotnikowy suchy: bardzo małe roczne sumy opadów, gorące dni i zimne noce. Rośliny oszczędnie gospodarują wodą, np. agawy, aloesy i kaktusy, a zwierzęta są często małe i aktywne nocą.
39.Jak dzielimy środowiska wodne?
Według stężenia soli (NaCl), a nie stref klimatycznych: na środowiska słodkowodne (np. jeziora, rzeki), morskie (np. strefy pływów, rafy koralowe) i estuaria - ujścia rzek, gdzie woda morska miesza się ze słodką: często jest słona przy dnie, a słodka przy powierzchni.
40.Czym różni się woda w górnym biegu rzeki od wody bliżej ujścia?
W górnym biegu woda jest zwykle zimna, bogata w tlen i zawiera niewiele substancji organicznych. Bliżej ujścia jest cieplejsza, uboższa w tlen i zawiera znaczną ilość substancji organicznych.
Notatka
Ekosystem: biocenoza i biotop
Na jednym terenie żyje jednocześnie wiele populacji połączonych różnymi zależnościami. Nie przetrwałyby one bez przyrody nieożywionej: gleby, skał, wody, powietrza i energii słonecznej. Dlatego organizmy razem z ich nieożywionym otoczeniem traktuje się jako jeden system - , podstawową jednostkę ekologiczną.
Ożywioną część ekosystemu nazywa się . Tworzą ją populacje wszystkich gatunków danego terenu, od drzew i zwierząt po mikroorganizmy glebowe. Nieożywioną część nazywa się biotopem - należą do niej np. wilgotność powietrza i struktura gleby.
Ekosystem nie ma ustalonej wielkości. Mniejszy ekosystem może leżeć w obrębie większego, np. rafa koralowa w morzu. Gatunki ekosystemu łączą różne interakcje, m.in. zależności pokarmowe, w których jedne organizmy są pokarmem dla innych.
Ze względu na udział człowieka wyróżnia się trzy rodzaje ekosystemów:
- naturalne
- powstają bez udziału człowieka, np. morza i lasy
- półnaturalne
- powstają, gdy człowiek przekształca ekosystem naturalny, np. koszone łąki
- sztuczne
- człowiek je tworzy i stale zmienia, np. winnice.
Poziomy troficzne: producenci, konsumenci i destruenci
Organizmy ekosystemu grupuje się według sposobu zdobywania pokarmu. Taka grupa to - mogą do niej należeć gatunki niespokrewnione. Podstawowe poziomy troficzne to i .
Producenci są samożywni: z prostych związków nieorganicznych wytwarzają związki organiczne. Są nimi rośliny zielone oraz niektóre bakterie i protisty.
Konsumenci są cudzożywni i pobierają gotową materię organiczną z innych organizmów. Należą do nich zwierzęta, rośliny pasożytnicze oraz niektóre grzyby, bakterie i protisty. Roślinożercy to , a mięsożercy - konsumenci II rzędu i kolejnych rzędów.
Zapamiętaj
Pasożyty też są konsumentami: pasożyty roślin należą do konsumentów I rzędu, a pasożyty zwierząt - do konsumentów II i kolejnych rzędów.
Destruenci żywią się szczątkami i odchodami innych organizmów, dzięki czemu przyczyniają się do ich rozkładu. Są to przede wszystkim bakterie i grzyby.
Łańcuchy i sieć pokarmowa
Łańcuchy i sieć
(troficzny) to ciąg gatunków ułożony od zjadanych do zjadających. Każde ogniwo jest pokarmem dla następnego, a strzałka wskazuje organizm zjadający. Rodzaj łańcucha rozpoznaje się po pierwszym ogniwie:
- zaczyna się od producentów,
- zaczyna się od martwej materii organicznej, czyli szczątków i odchodów; organizm, który ją zjada, jest konsumentem I rzędu.
Jak ustalić rząd konsumenta: wypisz łańcuch i policz strzałki od pierwszego ogniwa do szukanego organizmu. Pierwszego ogniwa, czyli producenta albo martwej materii organicznej, nie licz jako konsumenta. Przykład: poziomka pospolita → ślimak winniczek → ryjówka aksamitna → płomykówka zwyczajna. Do płomykówki prowadzą od poziomki trzy strzałki, więc jest konsumentem III rzędu. Sprawdzenie: płomykówka jest czwartym ogniwem, a 4 - 1 (producent) = 3.
Łańcuchy jednego ekosystemu łączą się i krzyżują w sieć pokarmową (troficzną). Sieć pokazuje, jak różnorodny jest pokarm konsumentów, np. płomykówka poluje i na ryjówki, i na myszy polne. Przez te powiązania zmiana liczebności jednego gatunku może dotknąć gatunki pozornie z nim niezwiązane.
Kumulacja substancji toksycznych
Substancje toksyczne, np. metale ciężkie takie jak rtęć, pobierają producenci i gromadzą je w tkankach. Konsumenci przyswajają je z pokarmem i także kumulują w ciałach. Stężenie rośnie w każdym kolejnym ogniwie, więc najwięcej trucizny gromadzą organizmy z końca łańcuchów. Jednym z nich jest człowiek.
Obieg materii i przepływ energii
W ekosystemie zachodzą jednocześnie dwa procesy: obieg materii i przepływ energii. Oba prowadzą od producentów przez konsumentów do destruentów, ale tylko materia wraca na początek.
Obieg materii to krążenie materii między biocenozą a biotopem. Producenci pobierają z biotopu związki nieorganiczne i w fotosyntezie budują z nich związki organiczne. Konsumenci przejmują te związki z pokarmem i budują z nich własne ciała. Pierwiastki wracają do środowiska w wydalinach, odchodach i szczątkach.
Ważne
zamykają obieg materii: rozkładają martwą materię organiczną do związków nieorganicznych, które mogą znów pobrać i wykorzystać rośliny.
Przepływ energii zaczyna się od Słońca. Producenci w fotosyntezie przekształcają energię słoneczną w energię wiązań chemicznych. Konsumenci pobierają ją w związkach organicznych, z których zbudowane są ciała zjadanych organizmów. Na każdym poziomie troficznym organizmy uwalniają energię w oddychaniu komórkowym i zużywają większość z niej na czynności życiowe. Część energii rozprasza się też w postaci ciepła. Energia nie wraca więc do producentów i musi stale dopływać do ekosystemu.
Podobieństwa i różnice obu procesów zestawia diagram.
Różnorodność biologiczna i jej typy
(bioróżnorodność) to bogactwo form życia na Ziemi. Wyróżnia się trzy jej typy, które porównuje tabela.
| Typ | Czego dotyczy | Przykład |
|---|---|---|
| genetyczna | różnic między osobnikami jednej populacji | osobniki jednego gatunku o różnym ubarwieniu |
| gatunkowa | liczby gatunków w ekosystemie | łąka z wieloma gatunkami kwiatów |
| ekosystemowa | liczby ekosystemów na obszarze | lasy, łąki, rzeki i jeziora regionu |
wynika z obecności w populacji różnych wersji genów, czyli alleli. Im bogatsza pula alleli, tym większa szansa, że po zmianie środowiska znajdą się osobniki z korzystnym zestawem cech.
Bogactwo gatunkowe utrwala równowagę ekosystemu. W bogatym ekosystemie wiele gatunków zajmuje te same poziomy troficzne. Po wyginięciu jednego z nich inne mogą przejąć jego miejsce w łańcuchach troficznych, a w ekosystemie ubogim szansa na to jest mniejsza.
Ważne
opisuje jeden ekosystem, a ekosystemowa - cały obszar, na którym może leżeć wiele ekosystemów.
Ekosystemy nie są jednakowo bogate w gatunki. Ubogie w gatunki są np. i wydmy. W Polsce bardzo dużą różnorodność gatunkową ma las, bo każda jego warstwa ma inny skład gatunkowy. Spośród ekosystemów lądowych najwięcej gatunków żyje w lasach tropikalnych, a wśród środowisk wodnych - na rafach koralowych.
Czynniki kształtujące różnorodność biologiczną
Bioróżnorodność kształtują głównie trzy naturalne czynniki: klimat, ukształtowanie powierzchni Ziemi i prądy morskie. Ich działanie porządkuje mapa myśli.
Klimat działa przede wszystkim przez temperaturę powietrza i roczną sumę opadów atmosferycznych. Najwięcej gatunków żyje tam, gdzie wysoka średnia roczna temperatura łączy się z obfitymi opadami. Zmiany klimatu, czyli zlodowacenia i następujące po nich ocieplenia, trwały tysiące lat. Wiele gatunków zdążyło się przystosować, a gatunki o wąskim zakresie tolerancji względem temperatury wymierały albo migrowały.
Ukształtowanie powierzchni decyduje o liczbie siedlisk: na zróżnicowanym terenie więcej gatunków znajduje dogodne warunki. Bariera geograficzna może rozdzielić populacje, co sprzyja specjacji, czyli powstawaniu nowych gatunków. Wędrówka kontynentów tworzyła nowe bariery, np. wypiętrzające się góry, a inne usuwała, gdy kontynenty się łączyły. Izolacja sprzyja powstawaniu endemitów - gatunków, które żyją tylko na jednym obszarze. Na Madagaskarze, ognisku bioróżnorodności oddzielonym od Afryki, endemitami jest aż 90% gatunków, np. lemury katta.
Prądy morskie tworzą w oceanach strefy o różnej temperaturze wody, w których żyją różne gatunki. Mieszają też wody o różnym zasoleniu i zasobności w związki organiczne, co sprzyja rozwojowi planktonu. Wiele gatunków ryb, ptaków i ssaków morskich sezonowo wędruje za tym pokarmem, np. długopłetwiec latem migruje w rejony okołobiegunowe. Prądy zmieniają też klimat wybrzeży: ciepłe ogrzewają i nawilżają powietrze, co sprzyja opadom, a zimne je ochładzają i osuszają.
Biosfera i biomy lądowe
to obszar kuli ziemskiej zamieszkany przez organizmy: dolna część atmosfery, górna część litosfery i cała hydrosfera. Jej duże fragmenty o określonym klimacie to biomy. Żyją w nich gatunki, głównie roślin i zwierząt, o podobnych przystosowaniach do panujących warunków. Podobieństwo dotyczy funkcjonowania, a nie pokrewieństwa, więc w odległych częściach biomu mogą żyć gatunki niespokrewnione.
Rozmieszczenie biomów zależy głównie od klimatu i w dużym stopniu pokrywa się ze strefami klimatycznymi. Większość nazw biomów pochodzi od dominującej w nich roślinności. Osobnym biomem są obszary gór wysokich. Pozostałe biomy (w nawiasie klimat):
- pustynia lodowaokołobiegunowy
- mroźno i wietrznie, głównie mchy, w wielu miejscach brak roślin; zwierzęta związane głównie z morzem, np. foki i alki,
- tundraokołobiegunowy
- zmarzlina, krzewinki, karłowate brzozy i wierzby; renifery, sowy polarne,
- tajgaumiarkowany chłodny
- drzewa iglaste, np. sosny i jodły; łosie, rysie, krzyżodzioby,
- lasy liściaste strefy umiarkowanejumiarkowany ciepły
- np. klony, gęsty podszyt i runo; jelenie, dziki, dzięcioły,
- lasy i zarośla twardolistnepodzwrotnikowy
- np. eukaliptusy; daniele, szakale, gekony,
- stepumiarkowany ciepły kontynentalny
- głównie trawy; bizony, antylopy widłorogie,
- wilgotny las równikowyrównikowy bardzo wilgotny
- bardzo dużo gatunków roślin; najliczniejsze owady, a także tapiry i tukany,
- sawannarównikowy z porą suchą i deszczową
- trawy i pojedyncze drzewa; słonie, żyrafy, lwy,
- pustyniazwrotnikowy suchy
- bardzo uboga roślinność; często małe, nocne zwierzęta, np. fenki.
Środowiska wodne
Środowisk wodnych nie dzieli się według stref klimatycznych, lecz według stężenia soli (NaCl). Trzy grupy porównuje tabela.
| Środowisko | Przykłady | Woda |
|---|---|---|
| słodkowodne | jeziora, strumienie i rzeki | słodka |
| morskie | strefy pływów, rafy koralowe | słona |
| estuaria | ujścia rzek | morska miesza się ze słodką |
W jeziorach dostępność światła maleje wraz z głębokością, a temperatura układa się warstwami. Żyją tu m.in. trzciny, rzęsa wodna, traszki, okonie, raki i małże.
W strumieniach i rzekach woda płynie, a jej warunki zmieniają się wzdłuż biegu. W górnym biegu jest zwykle chłodna i dobrze natleniona, z małą ilością substancji organicznych. Ku ujściu robi się cieplejsza, ma mniej tlenu i więcej substancji organicznych. Żyją tu m.in. pstrągi, larwy ważek i rośliny znoszące silny nurt.
Strefy pływów to wybrzeża zalewane w czasie przypływów i odsłaniane w czasie odpływów. Dominują tu rośliny przymocowane do podłoża i fitoplankton, a zwierzęta znoszą zmiany wilgotności, temperatury i zasolenia.
Rafy koralowe leżą w strefie okołorównikowej, w płytkich, ciepłych, nasłonecznionych i natlenionych wodach. Ich podłoże to skała ze szkieletów koralowców, a żyją tam m.in. koralowce, gąbki, ślimaki i skorupiaki.
Estuaria to strefy przejściowe między rzeką a morzem. Woda bywa w nich rozwarstwiona: często słona przy dnie, a słodka przy powierzchni. Żyją tu m.in. foki, mewy i ryby dwuśrodowiskowe, np. trocie i certy.
W skrócie
- 01Ekosystem to biocenoza (populacje wszystkich gatunków terenu) razem z biotopem (nieożywionymi elementami środowiska).
- 01Ekosystem naturalny powstaje bez człowieka, półnaturalny - z przekształcenia naturalnego, a sztuczny człowiek tworzy i stale zmienia.
- 02Poziom troficzny to grupa organizmów zdobywających pokarm w podobny sposób; podstawowe poziomy to producenci i konsumenci.
- 02Konsumenci I rzędu pobierają materię organiczną od producentów, konsumenci kolejnych rzędów - od innych konsumentów, a destruenci żywią się szczątkami i odchodami.
- 03Łańcuch spasania zaczyna się od producentów, a detrytusowy - od martwej materii organicznej; łańcuchy ekosystemu łączą się w sieć pokarmową.
- 03Stężenie substancji toksycznych, np. rtęci, rośnie w kolejnych ogniwach łańcucha, więc najwyższe jest u organizmów z jego końca.
- 04Materia krąży między biocenozą a biotopem, bo destruenci zwracają do biotopu związki nieorganiczne, które pobierają producenci.
- 04Energia płynie od producentów do destruentów i ubywa jej na każdym poziomie troficznym, dlatego musi stale dopływać ze Słońca.
- 05Różnorodność biologiczna ma trzy typy: genetyczną (różne allele w populacji), gatunkową (gatunki w ekosystemie) i ekosystemową (ekosystemy na obszarze).
- 05Duża różnorodność genetyczna pomaga populacji przetrwać zmiany środowiska, a duża różnorodność gatunkowa utrwala równowagę ekosystemu.
- 06Bioróżnorodność kształtują głównie klimat (temperatura i opady), ukształtowanie powierzchni (liczba siedlisk i bariery geograficzne) oraz prądy morskie.
- 06Izolacja geograficzna sprzyja specjacji, dlatego na długo izolowanych obszarach, np. na Madagaskarze, wiele gatunków to endemity.
- 07Biom to duży fragment biosfery o określonym klimacie, w którym żyją gatunki o podobnych przystosowaniach, także niespokrewnione.
- 07Rozmieszczenie biomów lądowych zależy głównie od klimatu i w dużym stopniu pokrywa się ze strefami klimatycznymi.
- 08Środowiska wodne dzieli się według stężenia soli na słodkowodne, morskie i estuaria, a nie według stref klimatycznych.
- 08Woda rzeki ku ujściu staje się cieplejsza, uboższa w tlen i bogatsza w substancje organiczne.
Pojęcia z fiszek
Podcast
Ładuję…
Quizy w tym zestawie
35 pytań w 4 etapach
Etap 1: Ekosystem i poziomy troficzne
Etap 1 · 12 fiszek · 8 pytań
Etap 2: Sieci pokarmowe w ekosystemie
Etap 2 · 7 fiszek · 8 pytań
Etap 3: Typy i czynniki bioróżnorodności
Etap 3 · 9 fiszek · 9 pytań
Etap 4: Biomy i środowiska wodne
Etap 4 · 12 fiszek · 10 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
35 fiszek uczy się 2
40 fiszek uczy się 4
40 fiszek uczy się 2
27 fiszek
40 fiszek uczy się 10
36 fiszek uczy się 8
Wyszukiwarka
Szukasz czegoś innego?
Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.
