Ilustracja do zestawu: Ekosystem i różnorodność biologiczna - NOWA Biologia na czasie 3 (ZP)

Biologia

Ekosystem i różnorodność biologiczna - NOWA Biologia na czasie 3 (ZP)

Sprawdzony zestaw
Szkoła średnia
40 fiszek35 pytań w 4 etapachnotatka

Zestaw o funkcjonowaniu ekosystemu i różnorodności biologicznej: biocenoza i biotop, poziomy troficzne, łańcuchy i sieci pokarmowe, obieg materii i przepływ energii, typy bioróżnorodności i czynniki, które ją kształtują, a także biomy lądowe i środowiska wodne. Pytania sprawdzają rozumowanie na nowych przykładach.

Zestaw do podręcznika

Dział 5, cz. 3. Ekologia i różnorodność biologiczna: funkcjonowanie ekosystemu, czym jest różnorodność biologiczna

NOWA Biologia na czasie 3. Podręcznik. Zakres podstawowy (Nowa Era) - wszystkie rozdziały

1.Ekosystem

Podstawowa jednostka ekologiczna, w której elementy ożywione (biocenoza) i nieożywione (biotop) tworzą jeden sprawnie działający system. Ekosystemy mają różną wielkość i mogą się w sobie zawierać, np. staw w lesie.

2.Biocenoza

Ożywiona część ekosystemu: populacje wszystkich gatunków żyjących na określonym terenie w tym samym czasie, także mikroorganizmów, powiązane ze sobą wzajemnymi zależnościami, np. pokarmowymi.

3.Biotop

Nieożywiona część ekosystemu: wszystkie elementy środowiska, które nie są organizmami, np. temperatura powietrza, woda i żyzność gleby. Bez nich populacje biocenozy nie mogłyby funkcjonować.

4.Ekosystem naturalny a półnaturalny

Ekosystem naturalny, np. puszcza, powstaje bez udziału człowieka. Półnaturalny powstaje, gdy człowiek przekształca ekosystem naturalny - to np. koszona łąka albo pastwisko.

5.Ekosystem sztuczny

Ekosystem tworzony i stale zmieniany przez człowieka, np. pole uprawne, sad albo staw hodowlany. Różni się od półnaturalnego tym, że człowiek go zakłada, a nie tylko przekształca ekosystem naturalny.

6.Poziom troficzny

Grupa organizmów, które pozyskują pokarm w podobny sposób i zajmują to samo miejsce w łańcuchach pokarmowych, choć mogą należeć do różnych gatunków. Podstawowe poziomy troficzne to producenci i konsumenci.

7.Producenci

Organizmy samożywne, które wytwarzają związki organiczne z prostych związków nieorganicznych, np. w fotosyntezie. Należą do nich rośliny zielone oraz niektóre bakterie i protisty.

8.Konsumenci

Organizmy cudzożywne, które nie wytwarzają materii organicznej ze związków nieorganicznych, tylko uzyskują ją z innych organizmów. Należą do nich m.in. zwierzęta i pasożytnicze rośliny, a także niektóre grzyby i bakterie.

9.Konsumenci I rzędu

Roślinożercy oraz pasożyty roślin, czyli organizmy, które pobierają materię organiczną bezpośrednio od producentów. Np. ślimak winniczek zjadający liście koniczyny jest konsumentem I rzędu.

10.Konsumenci II i kolejnych rzędów

Mięsożercy oraz pasożyty zwierząt. Pobierają materię organiczną od innych konsumentów: konsument II rzędu zjada konsumenta I rzędu, konsument III rzędu - konsumenta II rzędu i tak dalej.

11.Destruenci

Organizmy, które odżywiają się szczątkami i odchodami innych organizmów i rozkładają martwą materię organiczną do związków nieorganicznych. Są nimi przede wszystkim bakterie i grzyby.

12.Łańcuch pokarmowy

Uporządkowany ciąg gatunków ułożonych od zjadanych do zjadających, w którym każdy organizm jest zjadany przez następny. W zapisie strzałka biegnie od organizmu zjadanego do zjadającego.

13.Łańcuch spasania

Łańcuch pokarmowy, którego pierwszym ogniwem są producenci, a kolejnymi - konsumenci I, II i dalszych rzędów, np. koniczyna łąkowa → ogrodnica niszczylistka → ryjówka aksamitna → płomykówka zwyczajna.

14.Łańcuch detrytusowy

Łańcuch pokarmowy, który zaczyna się od martwej materii organicznej - szczątków i odchodów. Zjadają ją organizmy takie jak dżdżownica ziemna, które są w tym łańcuchu konsumentami I rzędu.

15.Sieć pokarmowa

Układ łańcuchów pokarmowych ekosystemu, które łączą się i krzyżują. Pokazuje, jak różnorodny jest pokarm konsumentów: np. na leśnej polanie lis rudy zjada myszy polne, żaby trawne i zaskrońce.

16.Obieg materii w ekosystemie

Krążenie materii między biocenozą a biotopem: producenci budują związki organiczne ze związków nieorganicznych biotopu, konsumenci przejmują je z pokarmem, a destruenci rozkładają szczątki i odchody z powrotem do związków nieorganicznych.

17.Przepływ energii w ekosystemie

Energia słoneczna dopływa do ekosystemu, producenci zamieniają ją w energię wiązań chemicznych, a dalej przechodzi ona z pokarmem do konsumentów i destruentów. W przeciwieństwie do materii nie krąży, tylko opuszcza ekosystem.

18.Dlaczego energii ubywa na kolejnych poziomach troficznych?

Organizmy uwalniają energię w oddychaniu komórkowym i zużywają jej większość na procesy życiowe, a część rozprasza się w postaci ciepła. Dlatego energia musi stale dopływać do ekosystemu.

19.Kumulacja związków toksycznych w łańcuchu pokarmowym

Substancje toksyczne, np. rtęć, pobierają producenci, a konsumenci przyswajają je z pokarmem i gromadzą w ciałach. Stężenie rośnie w kolejnych ogniwach, więc najwięcej mają organizmy z końca łańcucha, np. człowiek jedzący drapieżne ryby.

20.Różnorodność biologiczna

Bogactwo form życia na Ziemi, nazywane też bioróżnorodnością. Wyróżnia się trzy jej typy: różnorodność genetyczną, gatunkową i ekosystemową.

21.Różnorodność genetyczna

Różnice genetyczne między osobnikami jednej populacji, wynikające z obecności różnych alleli genów. Populacja o dużej różnorodności genetycznej lepiej znosi zmiany środowiska, bo łatwiej pojawiają się w niej osobniki o korzystnym zestawie cech.

22.Różnorodność gatunkowa

Mnogość gatunków w danym ekosystemie. Im ekosystem jest bogatszy gatunkowo, tym trwalsza jego równowaga, bo wiele gatunków zajmuje te same poziomy troficzne i po wyginięciu jednego inne mogą zająć jego miejsce w łańcuchach.

23.Różnorodność ekosystemowa

Bogactwo ekosystemów na danym obszarze, np. lasów, łąk, rzek i jezior. Dotyczy całego obszaru, a nie jednego ekosystemu - tym różni się od różnorodności gatunkowej, która dotyczy liczby gatunków w ekosystemie.

24.Jak klimat wpływa na różnorodność biologiczną?

Najważniejsze są temperatura powietrza i roczna suma opadów. Największą bioróżnorodność mają obszary o wysokiej średniej rocznej temperaturze i dużej rocznej sumie opadów, dlatego na lądzie najwięcej gatunków żyje w lasach tropikalnych.

25.Zmiany klimatu a różnorodność biologiczna

Zlodowacenia i następujące po nich ocieplenia gwałtownie zmieniały bioróżnorodność. Trwały tysiące lat, więc wiele gatunków się przystosowało, a gatunki o wąskim zakresie tolerancji względem temperatury wymierały albo migrowały.

26.Ukształtowanie powierzchni a różnorodność biologiczna

Zróżnicowany teren daje wiele siedlisk, więc więcej gatunków znajduje dogodne warunki. Bariery geograficzne, np. wypiętrzone góry, oddzielają populacje i sprzyjają specjacji, a łączenie się kontynentów część barier usuwało.

27.Endemit

Gatunek, który żyje tylko na jednym obszarze i nigdzie indziej na świecie. Dużo endemitów ma Madagaskar - ognisko bioróżnorodności, czyli obszar o szczególnym bogactwie gatunkowym: izolacja geograficzna wyspy po oddzieleniu się od Afryki sprzyjała specjacji.

28.Jak prądy morskie wpływają na różnorodność biologiczną?

Tworzą w oceanach strefy o różnej temperaturze i mieszają wody, co sprzyja rozwojowi planktonu - pokarmu innych organizmów. Wpływają też na klimat: ciepłe prądy ogrzewają i nawilżają powietrze, co sprzyja opadom, a zimne je ochładzają i osuszają.

29.Biosfera

Obszar kuli ziemskiej zamieszkany przez organizmy. Obejmuje dolną część atmosfery, górną część litosfery i całą hydrosferę. Jej duże fragmenty o określonym klimacie to biomy.

30.Biom

Duży fragment biosfery o określonych warunkach klimatycznych, zamieszkany przez gatunki o podobnych przystosowaniach do tych warunków, także niespokrewnione ze sobą. Głównie od klimatu zależy rozmieszczenie biomów lądowych - w dużym stopniu pokrywa się ono ze strefami klimatycznymi.

31.Tundra a pustynia lodowa

Oba biomy leżą w klimacie okołobiegunowym. W tundrze niskie temperatury i wieloletnia zmarzlina ograniczają wzrost roślin - rosną niskie rośliny zielne i krzewinki. Na pustyni lodowej rosną głównie mchy, a w wielu miejscach roślin brak.

32.Tajga

Las północny iglasty w klimacie umiarkowanym chłodnym, w którym zima jest długa i ostra, a lato krótkie i dość ciepłe. Rosną głównie drzewa iglaste odporne na niedobór wody podczas zimy, np. świerki i modrzewie.

33.Lasy liściaste strefy umiarkowanej

Klimat umiarkowany ciepły z czterema porami roku i opadami rozłożonymi równomiernie. Drzewa, np. dęby, buki i lipy, zrzucają liście na zimę, a światło dociera do niższych warstw lasu, więc podszyt i runo są gęste.

34.Lasy i zarośla twardolistne

Biom klimatu podzwrotnikowego, w którym lato jest gorące i suche, a zima łagodna i wilgotna. Lasy i zarośla tworzą tu drzewa i krzewy o twardych, skórzastych liściach, które pomagają znosić niedobór wody, np. dąb korkowy i oliwki.

35.Step

Biom klimatu umiarkowanego ciepłego kontynentalnego, w którym lato jest gorące, a zima ostra. Opady są niewielkie i nieregularne. Rosną głównie trawy, np. ostnice, a żyje tu wiele zwierząt roślinożernych, np. susły.

36.Wilgotny las równikowy

Klimat równikowy bardzo wilgotny: cały rok gorąco, a deszcz pada często i obficie, więc okres wegetacyjny trwa cały rok. Rośnie tu bardzo wiele gatunków roślin, np. mahoniowiec, epifity (storczyki) i pnącza.

37.Sawanna

Klimat równikowy: cały rok wysoka temperatura, ale dwie pory roku - sucha i deszczowa. Rosną odporne na suszę trawy i pojedyncze drzewa, np. akacje i baobaby; w porze suchej trawy obumierają, a drzewa zrzucają część liści.

38.Pustynia

Klimat zwrotnikowy suchy: bardzo małe roczne sumy opadów, gorące dni i zimne noce. Rośliny oszczędnie gospodarują wodą, np. agawy, aloesy i kaktusy, a zwierzęta są często małe i aktywne nocą.

39.Jak dzielimy środowiska wodne?

Według stężenia soli (NaCl), a nie stref klimatycznych: na środowiska słodkowodne (np. jeziora, rzeki), morskie (np. strefy pływów, rafy koralowe) i estuaria - ujścia rzek, gdzie woda morska miesza się ze słodką: często jest słona przy dnie, a słodka przy powierzchni.

40.Czym różni się woda w górnym biegu rzeki od wody bliżej ujścia?

W górnym biegu woda jest zwykle zimna, bogata w tlen i zawiera niewiele substancji organicznych. Bliżej ujścia jest cieplejsza, uboższa w tlen i zawiera znaczną ilość substancji organicznych.

Notatka

Ekosystem: biocenoza i biotop

Na jednym terenie żyje jednocześnie wiele populacji połączonych różnymi zależnościami. Nie przetrwałyby one bez przyrody nieożywionej: gleby, skał, wody, powietrza i energii słonecznej. Dlatego organizmy razem z ich nieożywionym otoczeniem traktuje się jako jeden system - , podstawową jednostkę ekologiczną.

Ożywioną część ekosystemu nazywa się . Tworzą ją populacje wszystkich gatunków danego terenu, od drzew i zwierząt po mikroorganizmy glebowe. Nieożywioną część nazywa się biotopem - należą do niej np. wilgotność powietrza i struktura gleby.

Ekosystem nie ma ustalonej wielkości. Mniejszy ekosystem może leżeć w obrębie większego, np. rafa koralowa w morzu. Gatunki ekosystemu łączą różne interakcje, m.in. zależności pokarmowe, w których jedne organizmy są pokarmem dla innych.

Ze względu na udział człowieka wyróżnia się trzy rodzaje ekosystemów:

naturalne
powstają bez udziału człowieka, np. morza i lasy
półnaturalne
powstają, gdy człowiek przekształca ekosystem naturalny, np. koszone łąki
sztuczne
człowiek je tworzy i stale zmienia, np. winnice.

Poziomy troficzne: producenci, konsumenci i destruenci

Organizmy ekosystemu grupuje się według sposobu zdobywania pokarmu. Taka grupa to - mogą do niej należeć gatunki niespokrewnione. Podstawowe poziomy troficzne to i .

Producenci są samożywni: z prostych związków nieorganicznych wytwarzają związki organiczne. Są nimi rośliny zielone oraz niektóre bakterie i protisty.

Konsumenci są cudzożywni i pobierają gotową materię organiczną z innych organizmów. Należą do nich zwierzęta, rośliny pasożytnicze oraz niektóre grzyby, bakterie i protisty. Roślinożercy to , a mięsożercy - konsumenci II rzędu i kolejnych rzędów.

Zapamiętaj

Pasożyty też są konsumentami: pasożyty roślin należą do konsumentów I rzędu, a pasożyty zwierząt - do konsumentów II i kolejnych rzędów.

Destruenci żywią się szczątkami i odchodami innych organizmów, dzięki czemu przyczyniają się do ich rozkładu. Są to przede wszystkim bakterie i grzyby.

Łańcuchy i sieć pokarmowa

Łańcuchy i sieć

(troficzny) to ciąg gatunków ułożony od zjadanych do zjadających. Każde ogniwo jest pokarmem dla następnego, a strzałka wskazuje organizm zjadający. Rodzaj łańcucha rozpoznaje się po pierwszym ogniwie:

  • zaczyna się od producentów,
  • zaczyna się od martwej materii organicznej, czyli szczątków i odchodów; organizm, który ją zjada, jest konsumentem I rzędu.

Jak ustalić rząd konsumenta: wypisz łańcuch i policz strzałki od pierwszego ogniwa do szukanego organizmu. Pierwszego ogniwa, czyli producenta albo martwej materii organicznej, nie licz jako konsumenta. Przykład: poziomka pospolita → ślimak winniczek → ryjówka aksamitna → płomykówka zwyczajna. Do płomykówki prowadzą od poziomki trzy strzałki, więc jest konsumentem III rzędu. Sprawdzenie: płomykówka jest czwartym ogniwem, a 4 - 1 (producent) = 3.

Łańcuchy jednego ekosystemu łączą się i krzyżują w sieć pokarmową (troficzną). Sieć pokazuje, jak różnorodny jest pokarm konsumentów, np. płomykówka poluje i na ryjówki, i na myszy polne. Przez te powiązania zmiana liczebności jednego gatunku może dotknąć gatunki pozornie z nim niezwiązane.

Kumulacja substancji toksycznych

Substancje toksyczne, np. metale ciężkie takie jak rtęć, pobierają producenci i gromadzą je w tkankach. Konsumenci przyswajają je z pokarmem i także kumulują w ciałach. Stężenie rośnie w każdym kolejnym ogniwie, więc najwięcej trucizny gromadzą organizmy z końca łańcuchów. Jednym z nich jest człowiek.

Obieg materii i przepływ energii

W ekosystemie zachodzą jednocześnie dwa procesy: obieg materii i przepływ energii. Oba prowadzą od producentów przez konsumentów do destruentów, ale tylko materia wraca na początek.

Obieg materii to krążenie materii między biocenozą a biotopem. Producenci pobierają z biotopu związki nieorganiczne i w fotosyntezie budują z nich związki organiczne. Konsumenci przejmują te związki z pokarmem i budują z nich własne ciała. Pierwiastki wracają do środowiska w wydalinach, odchodach i szczątkach.

Ważne

zamykają obieg materii: rozkładają martwą materię organiczną do związków nieorganicznych, które mogą znów pobrać i wykorzystać rośliny.

Przepływ energii zaczyna się od Słońca. Producenci w fotosyntezie przekształcają energię słoneczną w energię wiązań chemicznych. Konsumenci pobierają ją w związkach organicznych, z których zbudowane są ciała zjadanych organizmów. Na każdym poziomie troficznym organizmy uwalniają energię w oddychaniu komórkowym i zużywają większość z niej na czynności życiowe. Część energii rozprasza się też w postaci ciepła. Energia nie wraca więc do producentów i musi stale dopływać do ekosystemu.

Podobieństwa i różnice obu procesów zestawia diagram.

Obieg materii a przepływ energii

Różnorodność biologiczna i jej typy

(bioróżnorodność) to bogactwo form życia na Ziemi. Wyróżnia się trzy jej typy, które porównuje tabela.

TypCzego dotyczyPrzykład
genetycznaróżnic między osobnikami jednej populacjiosobniki jednego gatunku o różnym ubarwieniu
gatunkowaliczby gatunków w ekosystemiełąka z wieloma gatunkami kwiatów
ekosystemowaliczby ekosystemów na obszarzelasy, łąki, rzeki i jeziora regionu

wynika z obecności w populacji różnych wersji genów, czyli alleli. Im bogatsza pula alleli, tym większa szansa, że po zmianie środowiska znajdą się osobniki z korzystnym zestawem cech.

Bogactwo gatunkowe utrwala równowagę ekosystemu. W bogatym ekosystemie wiele gatunków zajmuje te same poziomy troficzne. Po wyginięciu jednego z nich inne mogą przejąć jego miejsce w łańcuchach troficznych, a w ekosystemie ubogim szansa na to jest mniejsza.

Ważne

opisuje jeden ekosystem, a ekosystemowa - cały obszar, na którym może leżeć wiele ekosystemów.

Ekosystemy nie są jednakowo bogate w gatunki. Ubogie w gatunki są np. i wydmy. W Polsce bardzo dużą różnorodność gatunkową ma las, bo każda jego warstwa ma inny skład gatunkowy. Spośród ekosystemów lądowych najwięcej gatunków żyje w lasach tropikalnych, a wśród środowisk wodnych - na rafach koralowych.

Czynniki kształtujące różnorodność biologiczną

Bioróżnorodność kształtują głównie trzy naturalne czynniki: klimat, ukształtowanie powierzchni Ziemi i prądy morskie. Ich działanie porządkuje mapa myśli.

Mapa myśli: Czynniki bioróżnorodności

Klimat działa przede wszystkim przez temperaturę powietrza i roczną sumę opadów atmosferycznych. Najwięcej gatunków żyje tam, gdzie wysoka średnia roczna temperatura łączy się z obfitymi opadami. Zmiany klimatu, czyli zlodowacenia i następujące po nich ocieplenia, trwały tysiące lat. Wiele gatunków zdążyło się przystosować, a gatunki o wąskim zakresie tolerancji względem temperatury wymierały albo migrowały.

Ukształtowanie powierzchni decyduje o liczbie siedlisk: na zróżnicowanym terenie więcej gatunków znajduje dogodne warunki. Bariera geograficzna może rozdzielić populacje, co sprzyja specjacji, czyli powstawaniu nowych gatunków. Wędrówka kontynentów tworzyła nowe bariery, np. wypiętrzające się góry, a inne usuwała, gdy kontynenty się łączyły. Izolacja sprzyja powstawaniu endemitów - gatunków, które żyją tylko na jednym obszarze. Na Madagaskarze, ognisku bioróżnorodności oddzielonym od Afryki, endemitami jest aż 90% gatunków, np. lemury katta.

Prądy morskie tworzą w oceanach strefy o różnej temperaturze wody, w których żyją różne gatunki. Mieszają też wody o różnym zasoleniu i zasobności w związki organiczne, co sprzyja rozwojowi planktonu. Wiele gatunków ryb, ptaków i ssaków morskich sezonowo wędruje za tym pokarmem, np. długopłetwiec latem migruje w rejony okołobiegunowe. Prądy zmieniają też klimat wybrzeży: ciepłe ogrzewają i nawilżają powietrze, co sprzyja opadom, a zimne je ochładzają i osuszają.

Biosfera i biomy lądowe

to obszar kuli ziemskiej zamieszkany przez organizmy: dolna część atmosfery, górna część litosfery i cała hydrosfera. Jej duże fragmenty o określonym klimacie to biomy. Żyją w nich gatunki, głównie roślin i zwierząt, o podobnych przystosowaniach do panujących warunków. Podobieństwo dotyczy funkcjonowania, a nie pokrewieństwa, więc w odległych częściach biomu mogą żyć gatunki niespokrewnione.

Rozmieszczenie biomów zależy głównie od klimatu i w dużym stopniu pokrywa się ze strefami klimatycznymi. Większość nazw biomów pochodzi od dominującej w nich roślinności. Osobnym biomem są obszary gór wysokich. Pozostałe biomy (w nawiasie klimat):

pustynia lodowaokołobiegunowy
mroźno i wietrznie, głównie mchy, w wielu miejscach brak roślin; zwierzęta związane głównie z morzem, np. foki i alki,
tundraokołobiegunowy
zmarzlina, krzewinki, karłowate brzozy i wierzby; renifery, sowy polarne,
tajgaumiarkowany chłodny
drzewa iglaste, np. sosny i jodły; łosie, rysie, krzyżodzioby,
lasy liściaste strefy umiarkowanejumiarkowany ciepły
np. klony, gęsty podszyt i runo; jelenie, dziki, dzięcioły,
lasy i zarośla twardolistnepodzwrotnikowy
np. eukaliptusy; daniele, szakale, gekony,
stepumiarkowany ciepły kontynentalny
głównie trawy; bizony, antylopy widłorogie,
wilgotny las równikowyrównikowy bardzo wilgotny
bardzo dużo gatunków roślin; najliczniejsze owady, a także tapiry i tukany,
sawannarównikowy z porą suchą i deszczową
trawy i pojedyncze drzewa; słonie, żyrafy, lwy,
pustyniazwrotnikowy suchy
bardzo uboga roślinność; często małe, nocne zwierzęta, np. fenki.

Środowiska wodne

Środowisk wodnych nie dzieli się według stref klimatycznych, lecz według stężenia soli (NaCl). Trzy grupy porównuje tabela.

ŚrodowiskoPrzykładyWoda
słodkowodnejeziora, strumienie i rzekisłodka
morskiestrefy pływów, rafy koralowesłona
estuariaujścia rzekmorska miesza się ze słodką

W jeziorach dostępność światła maleje wraz z głębokością, a temperatura układa się warstwami. Żyją tu m.in. trzciny, rzęsa wodna, traszki, okonie, raki i małże.

W strumieniach i rzekach woda płynie, a jej warunki zmieniają się wzdłuż biegu. W górnym biegu jest zwykle chłodna i dobrze natleniona, z małą ilością substancji organicznych. Ku ujściu robi się cieplejsza, ma mniej tlenu i więcej substancji organicznych. Żyją tu m.in. pstrągi, larwy ważek i rośliny znoszące silny nurt.

Strefy pływów to wybrzeża zalewane w czasie przypływów i odsłaniane w czasie odpływów. Dominują tu rośliny przymocowane do podłoża i fitoplankton, a zwierzęta znoszą zmiany wilgotności, temperatury i zasolenia.

Rafy koralowe leżą w strefie okołorównikowej, w płytkich, ciepłych, nasłonecznionych i natlenionych wodach. Ich podłoże to skała ze szkieletów koralowców, a żyją tam m.in. koralowce, gąbki, ślimaki i skorupiaki.

Estuaria to strefy przejściowe między rzeką a morzem. Woda bywa w nich rozwarstwiona: często słona przy dnie, a słodka przy powierzchni. Żyją tu m.in. foki, mewy i ryby dwuśrodowiskowe, np. trocie i certy.

W skrócie

  • 01Ekosystem to biocenoza (populacje wszystkich gatunków terenu) razem z biotopem (nieożywionymi elementami środowiska).
  • 01Ekosystem naturalny powstaje bez człowieka, półnaturalny - z przekształcenia naturalnego, a sztuczny człowiek tworzy i stale zmienia.
  • 02Poziom troficzny to grupa organizmów zdobywających pokarm w podobny sposób; podstawowe poziomy to producenci i konsumenci.
  • 02Konsumenci I rzędu pobierają materię organiczną od producentów, konsumenci kolejnych rzędów - od innych konsumentów, a destruenci żywią się szczątkami i odchodami.
  • 03Łańcuch spasania zaczyna się od producentów, a detrytusowy - od martwej materii organicznej; łańcuchy ekosystemu łączą się w sieć pokarmową.
  • 03Stężenie substancji toksycznych, np. rtęci, rośnie w kolejnych ogniwach łańcucha, więc najwyższe jest u organizmów z jego końca.
  • 04Materia krąży między biocenozą a biotopem, bo destruenci zwracają do biotopu związki nieorganiczne, które pobierają producenci.
  • 04Energia płynie od producentów do destruentów i ubywa jej na każdym poziomie troficznym, dlatego musi stale dopływać ze Słońca.
  • 05Różnorodność biologiczna ma trzy typy: genetyczną (różne allele w populacji), gatunkową (gatunki w ekosystemie) i ekosystemową (ekosystemy na obszarze).
  • 05Duża różnorodność genetyczna pomaga populacji przetrwać zmiany środowiska, a duża różnorodność gatunkowa utrwala równowagę ekosystemu.
  • 06Bioróżnorodność kształtują głównie klimat (temperatura i opady), ukształtowanie powierzchni (liczba siedlisk i bariery geograficzne) oraz prądy morskie.
  • 06Izolacja geograficzna sprzyja specjacji, dlatego na długo izolowanych obszarach, np. na Madagaskarze, wiele gatunków to endemity.
  • 07Biom to duży fragment biosfery o określonym klimacie, w którym żyją gatunki o podobnych przystosowaniach, także niespokrewnione.
  • 07Rozmieszczenie biomów lądowych zależy głównie od klimatu i w dużym stopniu pokrywa się ze strefami klimatycznymi.
  • 08Środowiska wodne dzieli się według stężenia soli na słodkowodne, morskie i estuaria, a nie według stref klimatycznych.
  • 08Woda rzeki ku ujściu staje się cieplejsza, uboższa w tlen i bogatsza w substancje organiczne.

Pojęcia z fiszek

Podcast

Ładuję…

Quizy w tym zestawie

35 pytań w 4 etapach

  1. Etap 1: Ekosystem i poziomy troficzne

    Etap 1 · 12 fiszek · 8 pytań

  2. Etap 2: Sieci pokarmowe w ekosystemie

    Etap 2 · 7 fiszek · 8 pytań

  3. Etap 3: Typy i czynniki bioróżnorodności

    Etap 3 · 9 fiszek · 9 pytań

  4. Etap 4: Biomy i środowiska wodne

    Etap 4 · 12 fiszek · 10 pytań

  5. Powtórka z całości

    15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów

Sprawdzian do druku

Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną

Sprawdzam sprawdzian…

Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem

WhatsApp

Podobne zestawy

Fiszki z biologii, klasa 3 liceum

Wyszukiwarka

Szukasz czegoś innego?

Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.