Biologia
Zależności między organizmami - NOWA Biologia na czasie 3 (ZP)
Sprawdzony zestawZestaw o zależnościach między organizmami: mutualizm obligatoryjny i fakultatywny, komensalizm, konkurencja wewnątrz- i międzygatunkowa oraz jej skutki, roślinożerność, drapieżnictwo i pasożytnictwo. Uczysz się rozpoznawać zależność po skutkach dla obu stron i poznajesz przystosowania do zdobywania pokarmu i do obrony.
Zestaw do podręcznika
Dział 5, cz. 2. Ekologia i różnorodność biologiczna: oddziaływania między organizmami - zależności nieantagonistyczne i antagonistyczne
NOWA Biologia na czasie 3. Podręcznik. Zakres podstawowy (Nowa Era) - wszystkie rozdziały1.Zależności nieantagonistyczne
Zależności, w których przynajmniej jedna ze stron odnosi korzyści, a żadna nie ponosi strat. Należą do nich mutualizm (obligatoryjny i fakultatywny) oraz komensalizm.
2.Zależności antagonistyczne
Zależności, w których przynajmniej jedna ze stron ponosi straty, np. drapieżnictwo czy pasożytnictwo. Mogą łączyć osobniki różnych gatunków, a konkurencja - także osobniki tego samego gatunku.
3.Mutualizm obligatoryjny
Obustronnie korzystna zależność, niezbędna obu stronom do przeżycia. Np. osa figowa składa jaja w kwiatostanie figowca pospolitego i przy tym go zapyla - nie zapyli go inny owad, a osa nie rozmnoży się bez figowca.
4.Po co krowie mikroorganizmy w przewodzie pokarmowym?
Roślinożercy nie trawią samodzielnie celulozy. Rozkładają ją bakterie i protisty żyjące np. w czterokomorowym żołądku przeżuwaczy: zwierzę zyskuje substancje odżywcze, a mikroorganizmy - odpowiednie warunki do życia. To mutualizm obligatoryjny.
5.Co zyskują koralowce i żyjące w nich glony?
Koralowiec zapewnia glonom żyjącym w jego tkankach stabilne, bezpieczne środowisko i substancje potrzebne do fotosyntezy. Glony dostarczają mu niezbędnych do życia związków organicznych oraz tlenu. To mutualizm obligatoryjny.
6.Mikoryza
Zależność grzyba z korzeniami rośliny, np. drzewa. Grzyb zapewnia roślinie lepszy dostęp do wody i składników mineralnych oraz wytwarza substancje pobudzające jej wzrost, a roślina dostarcza grzybowi związków organicznych z fotosyntezy.
7.Mutualizm fakultatywny
Obustronnie korzystna zależność, która nie jest niezbędna do przeżycia żadnej ze stron i może występować okresowo. Np. bąkojady zjadają owady pasożytujące na nosorożcach: ptaki mają pokarm, a nosorożce pozbywają się pasożytów.
8.Co zyskują pustelnik i ukwiał?
Pustelnik nie ma pancerza na odwłoku, więc chowa go w pustej muszli i przyczepia do niej ukwiały, które odstraszają drapieżniki. Ukwiał zyskuje środek transportu i szansę na zdobycie pokarmu. To mutualizm fakultatywny.
9.Dlaczego mrówki chronią mszyce?
Mszyce wysysają z roślin sok bogaty w cukry, a jego nadmiar wydalają jako słodką spadź - pokarm mrówek. W zamian mrówki chronią mszyce, np. przed biedronkami, i przenoszą je na nowe rośliny. To mutualizm fakultatywny.
10.Komensalizm
Zależność, w której jedna strona odnosi korzyści, a druga nic nie zyskuje, ale też nie ponosi strat. Np. czaple złotawe zjadają owady płoszone przez pasące się bawoły afrykańskie, które nic na tym nie tracą.
11.Dlaczego storczyki na pniach drzew nie są pasożytami?
Storczyki rosnące na gałęziach i pniach drzew samodzielnie pobierają wodę i wytwarzają pokarm w fotosyntezie. Drzewo nic na tym nie zyskuje ani nie traci, więc jest to komensalizm.
12.Co różanki zyskują dzięki małżom?
Różanki składają jaja do wnętrza małży, które służą im jak inkubatory. Młode rybki opuszczają małże po wylęgu i nie wyrządzają im krzywdy - małż nic nie zyskuje ani nie traci, więc to komensalizm.
13.Konkurencja
Zależność antagonistyczna, w której organizmy współzawodniczą o te same zasoby środowiska, np. wodę lub światło, i ponoszą straty. Wyróżniamy konkurencję międzygatunkową i wewnątrzgatunkową.
14.Konkurencja międzygatunkowa
Współzawodnictwo osobników różnych gatunków, które na jednym terenie mają zbliżone nisze ekologiczne i korzystają z tych samych zasobów. Jej skutkiem może być wyparcie konkurencyjne albo modyfikacja niszy ekologicznej.
15.Wyparcie konkurencyjne
Wyparcie z danego obszaru jednego gatunku przez inny, lepiej przystosowany do życia w tym środowisku. Np. w Wielkiej Brytanii większe i silniejsze wiewiórki szare, które przenoszą wirusa śmiertelnego dla wiewiórek pospolitych, wypierają ten rodzimy gatunek.
16.Modyfikacja niszy ekologicznej
Zmiana, np. miejsca schronienia lub diety, która zmniejsza konkurencję między gatunkami. Np. rysie żyjące w jednym regionie z wilkami i niedźwiedziami polują na mniejsze ofiary i unikają otwartych przestrzeni.
17.Konkurencja wewnątrzgatunkowa
Współzawodnictwo osobników tego samego gatunku z jednej populacji. Jest silniejsza niż międzygatunkowa, bo osobniki mają najbardziej podobne nisze ekologiczne; im większe zagęszczenie populacji, tym silniejsza konkurencja.
18.Co ma konkurencja wewnątrzgatunkowa do doboru naturalnego?
Prowadzi do selekcji: osobniki lepiej przystosowane do warunków środowiska mają większą szansę przeżyć i wydać potomstwo. Pozwala to utrzymać liczebność populacji na optymalnym poziomie.
19.Migracje jako skutek konkurencji
Przy rosnącym zagęszczeniu część osobników przenosi się na nowe tereny. Np. w porze suchej, gdy brakuje wody i pożywienia, grupy słoni afrykańskich rozdzielają się i wędrują w różnych kierunkach, co zmniejsza konkurencję wewnątrz stada.
20.Terytorializm
Obrona określonego obszaru - terytorium - przed innymi osobnikami tego samego gatunku. Terytorium służy zwykle do zdobywania zasobów, np. pożywienia i partnerów do rozrodu; samce trznadli oznaczają je śpiewem.
21.Hierarchia społeczna
Podział populacji na grupy lub klasy społeczne, w których silniejsze osobniki zajmują wyższe pozycje. Np. w stadzie wilków rozmnażają się tylko dominujący samiec i dominująca samica, a dostęp do zdobyczy zależy od pozycji.
22.Roślinożerność
Zależność antagonistyczna, w której roślinożerca odnosi korzyści, a roślina ponosi straty. Roślinożercy zwykle zjadają tylko niektóre części roślin, ale nadgryzione rośliny łatwiej atakują pasożyty lub giną z powodu uszkodzeń.
23.Drapieżnictwo
Zależność antagonistyczna, w której drapieżnik odnosi korzyści, a ofiara ponosi straty: drapieżnik atakuje, zabija i zjada ofiarę. Drapieżniki zwykle zabijają osobniki słabe lub chore i regulują liczebność ofiar.
24.Układ zjadający-zjadany
Relacja, w której zmiana liczebności gatunku zjadanego pociąga za sobą zmianę liczebności gatunku zjadającego. Np. w Kanadzie liczebność zajęcy i polujących na nie rysi kanadyjskich zmienia się cyklicznie, ze szczytami rysi nieco później.
25.Dlaczego roślinożercy mają specjalne przystosowania?
Pokarm roślinny jest ubogi w związki wysokoenergetyczne i budulcowe oraz zawiera trudną do strawienia celulozę. Roślinożercy muszą więc rozdrabniać, trawić i zjadać dużo roślin, np. gryzonie mają ostre, stale rosnące siekacze.
26.Obrona mechaniczna roślin
Wytwarzanie przez rośliny struktur, takich jak kolce lub ciernie, które mają zniechęcić roślinożercę do zjedzenia rośliny. Np. kolce chronią przed zjedzeniem dziką różę.
27.Obrona chemiczna roślin
Wytwarzanie przez rośliny substancji trujących, odstraszających zapachem lub pogarszających smak. Np. pokrzyk wilcza jagoda ma w organach trujące związki, a pokrzywa - włoski z substancjami drażniącymi skórę.
28.Obrona bierna roślin
Upodabnianie się rośliny do otoczenia lub do gatunków unikanych przez roślinożerców. Np. pustynne litopsy przypominają kamienie, a jasnota wygląda jak pokrzywa, choć nie ma parzących włosków.
29.Aktywny pościg
Strategia drapieżników, np. geparda, które najpierw tropią, a potem gonią ofiarę. Pomagają im w tym dobry wzrok, słuch i węch oraz silnie rozwinięte mięśnie.
30.Atak z ukrycia
Strategia drapieżników, np. lamparta, które skradają się i zbliżają do ofiary niezauważone, a następnie rzucają się na nią z zaskoczenia, bez długiego pościgu.
31.Jak drapieżniki łapią lub obezwładniają ofiary?
Część pająków buduje lepkie sieci łowne, w które łapią się drobne owady. Kameleon obezwładnia ofiarę uderzeniem długiego języka, a niektóre węże paraliżują swoje ofiary jadem.
32.Ucieczka przed drapieżnikiem
Najczęściej stosowana forma obrony ofiar przed drapieżnikami. Stosujące ją zwierzęta, np. antylopy, mają zwykle dobrze rozwinięte zmysły, dzięki którym wcześnie wykrywają niebezpieczeństwo.
33.Struktury ochronne ofiar
Muszle, pancerze i kolce, które mają zniechęcić drapieżnika do ataku. Jeśli mimo to dojdzie do ataku, struktury te chronią miękkie części ciała ofiary.
34.Mimetyzm
Upodobnienie się zwierzęcia barwą lub kształtem ciała do otoczenia. Dzięki temu potencjalna ofiara, np. straszyk przypominający liść, może pozostać niezauważona przez drapieżnika.
35.Ubarwienie ostrzegawcze
Jaskrawe barwy zwierząt, których skóra wydziela toksyczne substancje, np. drzewołazów. Pełnią funkcję ostrzegawczą: sygnalizują drapieżnikom, że taka ofiara jest trująca.
36.Pasożytnictwo
Zależność, w której pasożyt odżywia się kosztem żywiciela, zwanego też gospodarzem. Celem pasożyta nie jest zabicie żywiciela, lecz jak najdłuższe jego wykorzystywanie, choć osłabienie może doprowadzić żywiciela do śmierci.
37.Pasożyty zewnętrzne
Pasożyty żyjące na powierzchni ciała żywiciela. Np. wesz ludzka ma spłaszczone ciało i odnóża z ruchomym pazurkiem do trzymania się włosów, a samice komarów przebijają skórę specjalnie zbudowanym aparatem gębowym.
38.Pasożyty wewnętrzne
Pasożyty żyjące we wnętrzu ciała żywiciela, np. tasiemiec. Przyczepia się on do ściany jelita przyssawkami i haczykami, a każdy jego człon wytwarza ok. 100 tys. jaj, co zwiększa szansę na znalezienie nowego żywiciela.
39.Jak tasiemiec się odżywia i unika strawienia?
Tasiemiec nie ma układu pokarmowego - substancje odżywcze wchłania całą powierzchnią ciała. Pokrywa je osłonka, która chroni tasiemca przed strawieniem i reakcją układu odpornościowego żywiciela.
40.Jak żywiciele bronią się przed pasożytami?
Układ odpornościowy zwierząt zwalcza pasożyty wewnętrzne białymi krwinkami. Niektóre rośliny, np. cebula i czosnek, wydzielają związki odstraszające pasożyty, a małpy usuwają pasożyty z powierzchni ciała podczas wzajemnego iskania.
Notatka
Rodzaje zależności między organizmami
W jednym siedlisku żyją populacje wielu gatunków, a ich osobniki łączą różne zależności, czyli interakcje. Opisuje się je na poziomie osobników, populacji albo całych gatunków. Niektóre zależności, np. , łączą osobniki tego samego gatunku.
Podział zależności opiera się na ich skutkach dla obu stron. W zależnościach nieantagonistycznych co najmniej jedna strona zyskuje, a żadna nie traci. W zależnościach antagonistycznych co najmniej jedna strona ponosi straty.
Skutki dla stron w poszczególnych zależnościach zestawia tabela.
| Zależność | Skutek dla stron | Co ją wyróżnia |
|---|---|---|
| mutualizm obligatoryjny | zysk i zysk | partnerzy nie przeżyją osobno |
| mutualizm fakultatywny | zysk i zysk | partnerzy przeżyją osobno |
| komensalizm | zysk, druga strona bez zmian | zyskuje tylko jedna strona |
| konkurencja | strata i strata | te same zasoby środowiska |
| roślinożerność i drapieżnictwo | zysk i strata | jeden organizm zjada drugi |
| pasożytnictwo | zysk i strata | pasożyt żyje kosztem żywiciela |
Jak rozpoznać zależność w opisie sytuacji:
- ustal osobno dla każdej strony, czy zyskuje, traci, czy nic się dla niej nie zmienia;
- obie strony zyskują - to mutualizm; sprawdź jeszcze, czy partnerzy przeżyją bez siebie;
- jedna zyskuje, a druga nic nie zyskuje ani nie traci - to komensalizm;
- obie tracą - to konkurencja;
- jedna zyskuje kosztem drugiej - to , albo .
Przykład
Ptak wije gniazdo w koronie drzewa i go nie uszkadza: ptak ma schronienie, a drzewo nic nie zyskuje ani nie traci - to komensalizm.
Mutualizm obligatoryjny i fakultatywny
Mutualizm to nieantagonistyczna zależność międzygatunkowa, w której obie strony odnoszą korzyści.
Ważne
O rodzaju mutualizmu decyduje to, czy partnerzy mogą przeżyć osobno: w mutualizmie obligatoryjnym nie mogą, a w mutualizmie fakultatywnym mogą i zależność bywa okresowa.
łączy m.in.:
- figowca pospolitego i osę figową
- osa składa jaja w kwiatostanie figowca i przy tym go zapyla; innego zapylacza figowiec nie ma, a osa nie rozmnoży się bez niego
- roślinożercę i mikroorganizmy
- bakterie i protisty w przewodzie pokarmowym rozkładają celulozę, której zwierzę samo nie trawi, a w zamian mają warunki do życia
- koralowca i glony
- koralowiec daje glonom bezpieczne środowisko i substancje do fotosyntezy, a glony oddają mu związki organiczne i tlen.
Mutualizmem jest też , czyli zależność grzyba z korzeniami rośliny. Grzyb ułatwia roślinie dostęp do wody i składników mineralnych oraz wytwarza substancje pobudzające jej wzrost. Roślina oddaje grzybowi związki organiczne z fotosyntezy. W doświadczeniu bazylia z mikoryzą rosła szybciej niż bez niej.
występuje m.in. przy:
- rozsiewaniu nasion
- zwierzę zjada owoce i wydala nasiona z odchodami: zyskuje pokarm, a roślina rozprzestrzenia się w środowisku
- usuwaniu pasożytów zewnętrznych
- bąkojady zjadają owady pasożytujące na nosorożcach
- ochronie w zamian za transport
- ukwiały na muszli pustelnika odstraszają drapieżniki i podróżują razem z nim
- ochronie w zamian za pożywienie
- mszyce, pasożyty roślin, wysysają ich sok i wydalają słodką spadź, którą zjadają mrówki; mrówki chronią mszyce i przenoszą je na nowe rośliny.
Komensalizm
to zależność nieantagonistyczna, w której jedna strona odnosi korzyści, a druga nic nie zyskuje, ale też nic nie traci. Korzyścią bywa pokarm, miejsce do rozrodu, miejsce do życia albo transport.
- czaple złotawe żywią się owadami płoszonymi przez pasące się bawoły afrykańskie;
- różanki składają jaja do wnętrza małży jak do inkubatorów, a młode rybki wychodzą z nich bez szkody dla małży;
- pąkle przyczepiają się do ciała wieloryba, przemieszczają się razem z nim i odfiltrowują z wody resztki pokarmu;
- niektóre storczyki rosną na gałęziach i pniach drzew, ale wodę pobierają i pokarm wytwarzają samodzielnie.
Komensalizm i mutualizm łączy to, że żadna strona nie ponosi strat. Różni je los drugiej strony: w mutualizmie też zyskuje, a w komensalizmie zostaje bez zysku. Zależność przestaje być komensalizmem, gdy druga strona zaczyna ponosić straty albo odnosić korzyści.
Konkurencja wewnątrz- i międzygatunkowa
Konkurencja to zależność antagonistyczna, w której organizmy współzawodniczą o te same zasoby środowiska, np. rośliny o wodę i owady zapylające. Tracą na niej obie strony.
zachodzi między osobnikami różnych gatunków, które na jednym terenie mają zbliżone nisze ekologiczne. Jej skutkiem bywa gatunku z obszaru przez inny, lepiej przystosowany, np. wiewiórki pospolitej przez szarą w Wielkiej Brytanii. Drugim skutkiem jest , np. zmiana diety albo schronienia: rysie żyjące obok wilków i niedźwiedzi polują na mniejsze ofiary i unikają otwartych przestrzeni.
Konkurencja wewnątrzgatunkowa zachodzi między osobnikami jednej populacji. Jest silniejsza od międzygatunkowej, bo osobniki jednego gatunku mają najbardziej podobne nisze ekologiczne.
Zapamiętaj
Im większe zagęszczenie populacji, tym silniejsza konkurencja wewnątrzgatunkowa o zasoby środowiska.
Jak porównać jej siłę: podziel liczbę osobników przez powierzchnię. Np. 150 roślin jednego gatunku na to na , a 500 roślin na to na . Konkurencja jest więc silniejsza na mniejszym poletku.
Skutki konkurencji wewnątrzgatunkowej:
- dobór naturalny
- osobniki lepiej przystosowane częściej przeżywają i mają potomstwo, co utrzymuje liczebność populacji na optymalnym poziomie
- migracje
- przy rosnącym zagęszczeniu część osobników szuka nowych terenów, np. słonie afrykańskie
- terytorializm
- obrona terytorium przed osobnikami własnego gatunku, np. śpiew samców trznadli
- hierarchia społeczna
- silniejsze osobniki zajmują wyższe pozycje, np. w stadzie wilków.
Roślinożerność, drapieżnictwo i układ zjadający-zjadany
W roślinożerności i drapieżnictwie jeden organizm zjada drugi: zjadający zyskuje, a zjadany ponosi straty. Roślinożercy zwykle zjadają tylko niektóre części roślin. Nadgryziona roślina jest jednak bardziej narażona na ataki pasożytów i może zginąć z powodu uszkodzeń. Drapieżnik atakuje, zabija i zjada ofiarę, zwykle osobnika słabego lub chorego.
Zjadający regulują liczebność zjadanych, a zjadani - liczebność zjadających. Taką relację nazywamy układem zjadający-zjadany. Gdy ofiar przybywa, drapieżniki mają więcej pokarmu, więc z opóźnieniem przybywa także drapieżników. Liczne drapieżniki zmniejszają liczbę ofiar, więc potem brakuje im pokarmu i ich liczebność też spada.
Ważne
Szczyt liczebności gatunku zjadającego przypada nieco później niż szczyt liczebności gatunku zjadanego.
Tak samo zależą od siebie liczebności roślin i roślinożerców.
Zmiany liczebności rysi i zajęcy w Kanadzie mają jednakową cykliczność, 8-11 lat, ale są względem siebie nieco przesunięte w czasie.
Przystosowania roślinożerców i obrona roślin
Pokarm roślinny jest ubogi w związki wysokoenergetyczne i budulcowe, a zawiera dużo trudnej do strawienia celulozy. Roślinożercy muszą więc zjadać dużo roślin, dobrze je rozdrabniać i trawić. Służą temu m.in.:
- ostre, stale rosnące siekacze gryzoni, np. wiewiórek, do rozgryzania gałęzi i orzechów;
- długa szyja żyrafy, która sięga liści rosnących bardzo wysoko;
- czterokomorowy żołądek przeżuwaczy, w którym bakterie i protisty rozkładają celulozę;
- gruby, masywny dziób ptaków jedzących nasiona, np. grubodzioba, do rozłupywania łupin nasiennych.
Rośliny bronią się przed roślinożercami na trzy sposoby:
- obrona mechaniczna
- struktury, takie jak kolce lub ciernie, które zniechęcają roślinożercę, np. kolce dzikiej róży
- obrona chemiczna
- substancje trujące, odstraszające zapachem albo pogarszające smak, np. trujące związki w organach pokrzyka wilczej jagody i parzące włoski pokrzywy
- obrona bierna
- upodabnianie się do otoczenia albo do gatunku unikanego przez roślinożerców, np. pustynne litopsy podobne do kamieni i jasnota podobna do pokrzywy.
Przystosowania drapieżników i obrona ofiar
Przeżycie drapieżnika zależy od skuteczności polowania, a przeżycie ofiary - od unikania ataków. Dlatego obie strony mają wiele przystosowań i strategii.
Drapieżniki zdobywają pokarm przez:
- aktywny pościg
- tropią, a potem gonią ofiarę; pomagają im dobry wzrok, słuch i węch oraz silne mięśnie (gepard)
- atak z ukrycia
- skradają się do ofiary i rzucają się na nią z zaskoczenia (lampart)
- atak z powietrza
- ptaki drapieżne chwytają zdobycz masywnymi, zaostrzonymi szponami; ostro zakończony dziób służy do jej rozrywania
- pułapki i obezwładnianie
- część pająków buduje lepkie sieci łowne, kameleon uderza długim językiem, a niektóre węże paraliżują ofiary jadem.
Ofiary bronią się przez:
- ucieczkę
- najczęstszą formę obrony; uciekające zwierzęta, np. antylopy, mają zwykle dobre zmysły i wcześnie wykrywają zagrożenie
- struktury ochronne
- muszle, pancerze i kolce zniechęcają do ataku, a w razie ataku chronią miękkie części ciała
- życie w stadzie
- w grupie, np. u surykatek, łatwiej dostrzec drapieżnika i ostrzec innych
- mimetyzm
- upodobnienie barwą lub kształtem ciała do otoczenia, dzięki któremu ofiara, np. straszyk, pozostaje niezauważona
- ubarwienie ostrzegawcze
- jaskrawe barwy zwierząt, których skóra wydziela toksyczne substancje, np. drzewołazów, ostrzegają drapieżniki.
Pasożytnictwo
Pasożytnictwo to zależność antagonistyczna, w której pasożyt odżywia się kosztem innego organizmu, czyli żywiciela (gospodarza). Pasożyt zyskuje, a żywiciel ponosi straty.
Pasożyt nie dąży do zabicia żywiciela, tylko wykorzystuje go jak najdłużej. Tym różni się od drapieżnika, który atakuje, zabija i zjada ofiarę. Pasożyt osłabia jednak żywiciela, a to może doprowadzić do jego śmierci.
Ze względu na miejsce życia wyróżniamy dwie grupy pasożytów, które różnią się przystosowaniami.
| Pasożyty | Gdzie żyją | Przykład | Obrona żywiciela |
|---|---|---|---|
| pasożyty zewnętrzne | na powierzchni ciała | wesz ludzka, samice komarów | iskanie u małp |
| pasożyty wewnętrzne | we wnętrzu ciała | tasiemiec | białe krwinki |
Wesz ma spłaszczone ciało, a jej odnóża mają wyrostek i ruchomy pazurek do trzymania się włosów. Samice komarów przebijają skórę człowieka specjalnie zbudowanym aparatem gębowym i odżywiają się krwią.
Tasiemiec trzyma się ściany jelita przyssawkami i haczykami. Nie ma układu pokarmowego, więc substancje odżywcze wchłania całą powierzchnią ciała. Jego osłonka chroni go przed strawieniem i reakcją układu odpornościowego żywiciela. Każdy człon wytwarza ok. 100 tys. jaj, co zwiększa szansę na znalezienie kolejnego żywiciela.
Żywiciele nie są bezbronni. Układ odpornościowy zwierząt zwalcza białymi krwinkami. Niektóre rośliny, np. cebula i czosnek, wydzielają związki odstraszające pasożyty.
W skrócie
- 01Zależność nieantagonistyczna nie przynosi strat żadnej stronie, a antagonistyczna przynosi straty co najmniej jednej stronie.
- 02W mutualizmie zyskują obie strony: obligatoryjny jest partnerom niezbędny do przeżycia, a fakultatywny nie jest i może być okresowy.
- 02W mikoryzie roślina dostarcza grzybowi związków organicznych z fotosyntezy, a grzyb poprawia jej zaopatrzenie w wodę i składniki mineralne.
- 03W komensalizmie korzyść ma tylko jedna strona, a druga ani nie zyskuje, ani nie traci.
- 04Konkurencja międzygatunkowa może prowadzić do wyparcia konkurencyjnego albo modyfikacji niszy ekologicznej.
- 04Osobniki jednego gatunku konkurują mocniej niż osobniki różnych gatunków, a im gęstsza populacja, tym ta konkurencja silniejsza.
- 05W układzie zjadający-zjadany liczebności obu gatunków zmieniają się cyklicznie i zależą od siebie nawzajem.
- 06Roślinożercy mają przystosowania do rozdrabniania i trawienia dużej ilości ubogiego pokarmu roślinnego.
- 06Rośliny bronią się przed zjedzeniem mechanicznie, chemicznie albo biernie, czyli upodabniając się do otoczenia lub innego gatunku.
- 07Drapieżniki zdobywają pokarm pościgiem, atakiem z ukrycia lub z powietrza, pułapkami i obezwładnianiem ofiary.
- 07Ofiary bronią się ucieczką, strukturami ochronnymi, życiem w stadzie, mimetyzmem i ubarwieniem ostrzegawczym.
- 08Pasożyty zewnętrzne żyją na powierzchni ciała żywiciela, a wewnętrzne - w jego wnętrzu, i mają do tego różne przystosowania.
- 08Pasożyt odżywia się kosztem żywiciela i nie dąży do jego śmierci, choć może go osłabić tak, że żywiciel zginie.
Pojęcia z fiszek
Podcast
Ładuję…
Karty pracy
Ćwiczenia do wydruku na ten temat
Ekologia - populacja, zależności między organizmami i obieg materiiSzkoła średnia, klasa 3
Otwórz kartę pracyQuizy w tym zestawie
33 pytań w 4 etapach
Etap 1: Współżycie gatunków
Etap 1 · 10 fiszek · 8 pytań
Etap 2: Wspólne zasoby
Etap 2 · 10 fiszek · 8 pytań
Etap 3: Pokarm, atak i obrona
Etap 3 · 10 fiszek · 8 pytań
Etap 4: Przystosowania i powtórka
Etap 4 · 10 fiszek · 9 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
35 fiszek uczy się 2
40 fiszek uczy się 4
40 fiszek uczy się 2
27 fiszek
40 fiszek uczy się 10
36 fiszek uczy się 8
Wyszukiwarka
Szukasz czegoś innego?
Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.
