Ilustracja do zestawu: Tolerancja ekologiczna i cechy populacji - NOWA Biologia na czasie 3 (ZP)

Biologia

Tolerancja ekologiczna i cechy populacji - NOWA Biologia na czasie 3 (ZP)

Sprawdzony zestaw
Szkoła średnia
39 fiszek34 pytań w 4 etapachnotatka

Zestaw o tym, czym zajmuje się ekologia, jak na organizm działają czynniki biotyczne i abiotyczne oraz czym różnią się środowisko, siedlisko i nisza ekologiczna. Uczysz się też, czym jest tolerancja ekologiczna i bioindykacja, jak opisać populację (liczebność, zagęszczenie, metoda kwadratu) i co mówią o niej struktury przestrzenna, wiekowa i płciowa.

Zestaw do podręcznika

Dział 5, cz. 1. Ekologia i różnorodność biologiczna: organizm w środowisku, tolerancja ekologiczna, cechy populacji

NOWA Biologia na czasie 3. Podręcznik. Zakres podstawowy (Nowa Era) - wszystkie rozdziały

1.Ekologia

Nauka o strukturze i funkcjonowaniu przyrody. Bada zależności między organizmami oraz między organizmami a środowiskiem ich życia - na poziomach od pojedynczego osobnika aż po biosferę.

2.Czym ochrona przyrody różni się od ochrony środowiska?

Ochrona przyrody chroni gatunki i miejsca ich występowania, np. przed niepokojeniem przez ludzi. Ochrona środowiska zapobiega m.in. zanieczyszczaniu wód. Obie dziedziny korzystają z wiedzy ekologii, ale są od niej odrębne.

3.Biocenoza

Zbiór populacji wszystkich gatunków żyjących na danym obszarze w tym samym czasie. Populacje te są powiązane wzajemnymi zależnościami międzygatunkowymi, np. drapieżnictwem.

4.Ekosystem

Jednostka ekologiczna złożona z biocenozy, czyli organizmów żyjących na danym obszarze, oraz biotopu, czyli nieożywionych elementów środowiska. Oba składniki wzajemnie na siebie oddziałują.

5.Biom

Obszar kuli ziemskiej o dominującym typie roślinności i charakterystycznym składzie gatunkowym, które zależą od lokalnych warunków klimatycznych. Przykładem jest las liściasty strefy umiarkowanej.

6.Biosfera

Obszar Ziemi zasiedlony przez organizmy, czyli zbiór wszystkich ekosystemów. Obejmuje dolną część atmosfery, zewnętrzną warstwę skorupy ziemskiej i niemal całą hydrosferę.

7.Środowisko

Ogół czynników ożywionych (biotycznych) i nieożywionych (abiotycznych) występujących na danym obszarze. Wpływa na żyjące tam organizmy, m.in. na ich liczebność, rozmieszczenie i aktywność życiową.

8.Czynniki biotyczne

Ożywione elementy środowiska, czyli inne organizmy. Drapieżniki regulują liczebność zwierzęcia, rośliny dają mu pokarm i schronienie, a grzyby i mikroorganizmy mogą wywoływać u niego choroby.

9.Czynniki abiotyczne

Nieożywione elementy środowiska, np. temperatura powietrza, pH gleby czy zasolenie wód. Temperatura reguluje m.in. aktywność życiową zwierząt, a nasłonecznienie wpływa na to, gdzie organizm wybiera miejsce do życia.

10.Nisza ekologiczna

Wszystkie wymagania życiowe organizmu lub gatunku względem środowiska: warunki, zasoby, np. pokarm i schronienie, oraz powiązania z innymi organizmami. Opisują ją m.in. pora aktywności i naturalni wrogowie.

11.Siedlisko

Miejsce występowania organizmu o określonych czynnikach abiotycznych, m.in. klimatycznych i glebowych, np. podmokła łąka lub jezioro. W jednym siedlisku żyje wiele gatunków, a każdy ma własną niszę ekologiczną.

12.Tolerancja ekologiczna

Zdolność organizmu do przystosowywania się do zmian w środowisku bez szkody dla jego życia i rozwoju. Jest możliwa tylko wtedy, gdy czynniki środowiska nie przekroczą określonych wartości.

13.Zakres tolerancji ekologicznej

Przedział wartości danego czynnika, w którym organizm może przetrwać. Wyznaczają go dwie skrajne wartości - minimum i maksimum ekologiczne, a najkorzystniejszy przedział wewnątrz zakresu to optimum.

14.Strefy na krzywej tolerancji ekologicznej

W optimum (B) organizm funkcjonuje najlepiej. Bliżej minimum (A) i maksimum (C) leżą strefy stresu fizjologicznego (D), a poza zakresem tolerancji (E) - strefy nietolerancji, w których organizm nie przeżyje.

15.Szeroki a wąski zakres tolerancji

Przy szerokim zakresie organizm przetrwa przy bardzo różnych wartościach czynnika, a przy wąskim - tylko przy niewielkich odchyleniach od optimum. Ten sam organizm może mieć wąski zakres wobec jednego czynnika, a szeroki wobec innego.

16.Czy zakres tolerancji jest stały w obrębie gatunku?

Nie. Zakres tolerancji ekologicznej może się zmieniać w zależności od wieku, płci i stanu zdrowia osobnika, dlatego osobniki tego samego gatunku mogą różnie znosić te same warunki.

17.Zakres tolerancji a obszar występowania gatunku

Gatunki o szerokim zakresie tolerancji względem wielu czynników występują powszechnie na kuli ziemskiej. Gatunki o wąskim zakresie względem jednego lub kilku czynników żyją tylko na niewielkim obszarze.

18.Dlaczego fenek pustynny nie przetrwałby w Arktyce?

Gatunki mogą mieć różną tolerancję na temperaturę. Fenek znosi dobowe wahania od 0 do 40°C, a w Arktyce żyje lis polarny, który przetrwa temperatury poniżej -40°C, zbyt niskie dla fenka.

19.Gatunki wskaźnikowe (bioindykatory)

Organizmy o wąskim zakresie tolerancji ekologicznej, więc szczególnie wrażliwe na zmiany warunków. Ich wymagania są dobrze poznane, dlatego obecność lub brak takiego gatunku pomaga ocenić stan środowiska.

20.Bioindykacja

Ocena jakości środowiska - powietrza, wody lub gleby - na podstawie analizy występujących w nim organizmów. Uzupełnia pomiary parametrów chemicznych i fizycznych, a wykorzystuje gatunki wskaźnikowe.

21.Porosty jako bioindykatory

Porosty są wyjątkowo wrażliwe na tlenki siarki w atmosferze. Ich obecność świadczy o czystym powietrzu, a ich brak może wskazywać na zanieczyszczenie powietrza.

22.Larwy jętek i rureczniki jako bioindykatory

Skład gatunkowy bezkręgowców zmienia się ze stopniem zanieczyszczenia wody. Larwy jętek występują tylko w bardzo czystych wodach, a rureczniki i ośliczki wodne żyją także w wodach zanieczyszczonych.

23.Przykłady bioindykatorów wody i gleby

Pstrąg potokowy zamieszkuje zimne, czyste i dobrze natlenione wody. Solanka kolczysta rośnie na glebach zasolonych, a miłek wiosenny - zwykle na glebach bogatych w wapń.

24.Populacja

Grupa osobników tego samego gatunku żyjących na określonym obszarze w tym samym czasie, np. żubry w Puszczy Białowieskiej. Osobniki populacji konkurują o zasoby albo współpracują, np. w stadach.

25.Liczebność populacji

Liczba wszystkich osobników tworzących daną populację. Zmienia się w czasie: rosnąć może dzięki rozrodczości i imigracji, a maleć przez śmiertelność i emigrację.

26.Zagęszczenie populacji

Liczba osobników przypadająca na jednostkę powierzchni, np. 1 m21~\mathrm{m^2}, a u gatunków wodnych - na jednostkę objętości, np. 1 m31~\mathrm{m^3}. Oblicza się je, dzieląc liczbę osobników przez powierzchnię lub objętość obszaru.

27.Rozrodczość

Liczba nowych osobników, które pojawiają się w populacji w danym czasie. Powstają przez rozmnażanie płciowe (np. pisklęta ptaków) lub bezpłciowe (np. tulipany z cebulek), a rozrodczość zwiększa liczebność populacji.

28.Śmiertelność

Liczba osobników ginących w populacji w określonym czasie. Jej odpowiedni poziom zapobiega zbyt dużemu zagęszczeniu populacji i zmniejsza konkurencję o zasoby, np. wodę i pożywienie.

29.Emigracja a imigracja

To dwa rodzaje migracji, czyli przemieszczania się organizmów. Przy emigracji osobniki opuszczają populację (np. gdy ubywa zasobów), a przy imigracji przybywają do niej z innych populacji (np. gdy zasobów przybywa).

30.Metoda kwadratu

Wyznacza się kilka kwadratów o boku 1 m i liczy osobniki leżące w całości lub w większej części wewnątrz. Zagęszczenie to średnia liczba osobników w kwadracie, a liczebność - zagęszczenie razy powierzchnia terenu.

31.Struktura przestrzenna populacji

Sposób rozmieszczenia osobników na obszarze zajmowanym przez populację. Wpływają na nią warunki środowiska: czynniki fizyczne oraz stosunki między populacjami. Wyróżniamy rozmieszczenie równomierne, skupiskowe i losowe.

32.Rozmieszczenie równomierne

Odległości między osobnikami lub ich terytoriami są jednakowe. Występuje np. u gatunków kolonijnych w okresie lęgowym, takich jak głuptaki, mimo że ptaki te gnieżdżą się razem.

33.Rozmieszczenie skupiskowe

Osobniki występują w grupach oddalonych od siebie, a między grupami ich nie ma. Jest charakterystyczne m.in. dla gatunków żyjących w stadach, np. dla wilków.

34.Rozmieszczenie losowe

Układ osobników jest przypadkowy - odległości między nimi są nierówne i nie tworzą skupisk. Występuje m.in. u roślin, których nasiona rozsiewa wiatr, np. u klonu.

35.Struktura wiekowa populacji

Udział w populacji grup wiekowych: przedrozrodczej (osobniki młodociane, niedojrzałe płciowo), rozrodczej (dojrzałe) i porozrodczej (starsze, niezdolne do rozrodu). Jej analiza pozwala prognozować przyszłą liczebność populacji.

36.Populacja rozwijająca się

Osobniki młodociane dominują liczebnie nad osobnikami dojrzałymi, więc piramida wieku jest najszersza u podstawy. Liczebność takiej populacji będzie rosła.

37.Populacja ustabilizowana

Liczba osobników w poszczególnych grupach wiekowych jest zbliżona, przy czym osobników starszych jest najmniej. Liczebność takiej populacji utrzymuje się na stałym poziomie.

38.Populacja wymierająca

Osobniki w wieku rozrodczym i porozrodczym dominują liczebnie nad młodocianymi, więc piramida wieku ma najwęższy pas u podstawy. Liczebność takiej populacji będzie malała.

39.Struktura płciowa populacji

Stosunek liczby osobników żeńskich do liczby osobników męskich; w populacjach rozwijających się i ustabilizowanych zwykle zbliżony. Niedobór osobników jednej płci może ograniczać rozwój populacji, co pokazuje piramida wieku i płci.

Notatka

Ekologia i poziomy organizacji biologicznej

Ekologia to nauka o strukturze i funkcjonowaniu przyrody. Bada zależności między organizmami oraz między organizmami a ich życia.

W potocznym języku ekologię łączy się z ochroną przyrody i ochroną środowiska. W ujęciu naukowym to jednak trzy odrębne dziedziny. Ochrona przyrody i ochrona środowiska opierają się na wiedzy ekologicznej, co widać na przykładzie szarytki morskiej:

  • ekologia bada m.in. wpływ innych organizmów, temperatury powietrza i zasolenia wody na rozmieszczenie szarytek,
  • ochrona przyrody zajmuje się m.in. ochroną miejsc występowania szarytki oraz ochroną samej szarytki przed niepokojeniem przez ludzi,
  • ochrona środowiska zapobiega m.in. zanieczyszczaniu wód, co chroni miejsca występowania szarytki przed skażeniem.

Ekolodzy badają struktury od pojedynczego osobnika aż po biosferę. Te poziomy organizacji biologicznej porządkuje się od najmniejszego do największego:

osobnik
pojedynczy organizm, przedstawiciel danego gatunku, np. dorosły lis rudy,
populacja
osobniki jednego gatunku z określonego obszaru, żyjące w tym samym czasie,
biocenoza
wszystkich gatunków danego obszaru powiązane zależnościami, np. drapieżnictwem,
ekosystem
razem z biotopem, czyli nieożywionymi elementami środowiska; oba składniki wzajemnie na siebie oddziałują,
biom
obszar o dominującym typie roślinności i charakterystycznym składzie gatunkowym, zależnych od lokalnego klimatu, np. las liściasty strefy umiarkowanej,
biosfera
obszar Ziemi zasiedlony przez organizmy, czyli zbiór wszystkich ekosystemów.
Poziomy organizacji biologicznej

Biosfera obejmuje dolną część atmosfery, zewnętrzną warstwę skorupy ziemskiej i niemal całą hydrosferę.

Środowisko, siedlisko i nisza ekologiczna

Środowisko to ogół czynników ożywionych i nieożywionych występujących na danym obszarze. Wpływa na żyjące tam organizmy, m.in. na ich liczebność, rozmieszczenie i aktywność życiową.

(ożywione) to inne organizmy: zwierzęta, rośliny, grzyby, protisty i bakterie. (nieożywione) to m.in. temperatura i wilgotność powietrza, nasłonecznienie, skład powietrza, dostęp do wody, pH gleby i zasolenie wód.

Oba rodzaje czynników działają na orzesznicę leszczynową, małego gryzonia. Jej liczebność regulują polujące na nią łasice i sowy, a grzyby i bakterie mogą wywoływać u niej choroby. Temperatura powietrza reguluje jej aktywność: od października do kwietnia orzesznica zapada w sen zimowy. Nasłonecznienie wpływa na wybór miejsca do życia - woli miejsca zacienione.

Środowisko, i niszę ekologiczną łatwo pomylić:

PojęcieCzym jestOrzesznica leszczynowa
środowiskowszystkie czynniki biotyczne i abiotyczne obszarusowy, łasice, temperatura, nasłonecznienie
siedliskomiejsce o określonych czynnikach abiotycznychgęste lasy liściaste z zaroślami leszczynowymi
nisza ekologicznawszystkie wymagania życiowe organizmu lub gatunkuaktywność przeważnie nocą, głównie nasiona i owoce, sen zimowy, wrogowie

Wymagania życiowe dotyczą m.in. warunków i zasobów środowiska, np. pokarmu i schronienia, oraz powiązań z innymi organizmami. Siedlisko opisują czynniki abiotyczne, m.in. geograficzne, klimatyczne i glebowe.

W jednym siedlisku może występować wiele różnych organizmów, a każdy z nich ma własną niszę ekologiczną. Przykładowo w lesie liściastym z zaroślami leszczynowymi obok orzesznicy żyją m.in. dzięcioł duży i dzik euroazjatycki.

Tolerancja ekologiczna i jej zakres

Warunki środowiska stale się zmieniają, np. z porami roku zmienia się temperatura, dostęp do pokarmu i wody czy natlenienie wód. Organizm może się do tych zmian przystosować, ale tylko wtedy, gdy czynniki nie przekroczą określonych wartości. Tę zdolność przystosowania się bez szkody dla życia i rozwoju nazywamy tolerancją ekologiczną.

to przedział wartości określonego czynnika, w którym organizm może przetrwać. Wyznaczają go dwie skrajne wartości: minimum ekologiczne i maksimum ekologiczne. Optimum to najkorzystniejszy dla organizmu przedział wewnątrz zakresu.

Od tego, gdzie leży wartość czynnika, zależy funkcjonowanie organizmu:

  • w optimum organizm funkcjonuje najlepiej,
  • w strefie stresu fizjologicznego, między optimum a minimum albo maksimum, organizm przeżywa, ale funkcjonuje słabiej,
  • w strefie nietolerancji, poza zakresem tolerancji, organizm nie przeżyje.

Ważne

Organizm przeżywa w całym zakresie tolerancji ekologicznej, ale najlepiej funkcjonuje tylko w optimum.

Wartość czynnika przypisuje się do strefy w dwóch krokach. Najpierw sprawdź, czy leży między minimum a maksimum - jeśli nie, to strefa nietolerancji. Jeśli tak, sprawdź, czy mieści się w optimum - jeśli nie, to strefa stresu fizjologicznego.

Przykład: gatunek przeżywa przy wilgotności powietrza od 40 do 90%, a najlepiej funkcjonuje przy 60-70%. Wilgotność 85% leży w zakresie, ale powyżej optimum, więc to strefa stresu fizjologicznego. Wilgotność 95% przekracza maksimum ekologiczne, więc to strefa nietolerancji. Sprawdzenie: 85% to o 5 punktów mniej niż maksimum i o 15 więcej niż górna granica optimum.

Szeroki i wąski zakres tolerancji

Każdy gatunek może inaczej reagować na zmiany tego samego czynnika. Fenek pustynny znosi dobowe wahania temperatury od 0 do 40°C, ale w Arktyce by nie przetrwał. Lis polarny przeżywa w temperaturze poniżej -40°C, ale na Saharze byłoby dla niego za gorąco.

Szeroki zakres tolerancji oznacza, że organizm może przetrwać przy bardzo różnych wartościach czynnika. Wąski zakres tolerancji oznacza, że przetrwa tylko przy niewielkich odchyleniach wartości czynnika od optimum.

Zakres tolerancji zawsze dotyczy określonego czynnika. Ten sam organizm może więc mieć wąski zakres wobec jednego czynnika, a szeroki wobec innego. Przykładowo ryba może znosić tylko niewielkie zmiany zasolenia wody, a jednocześnie bardzo różną temperaturę wody.

Zakresy tolerancji wpływają na to, gdzie gatunek występuje. Gatunki o szerokim zakresie tolerancji względem wielu czynników występują powszechnie na kuli ziemskiej. Gatunki o wąskim zakresie względem jednego lub kilku czynników są obecne jedynie na niewielkim obszarze.

Zakres tolerancji nie jest stały w obrębie gatunku. Może się zmieniać w zależności od wieku, płci i stanu zdrowia osobnika. Dlatego osobniki tego samego gatunku mogą różnie znosić te same warunki, np. chory osobnik może gorzej znosić upał niż zdrowy.

Gatunki wskaźnikowe i bioindykacja

(bioindykatory) to organizmy o wąskim zakresie tolerancji ekologicznej, dlatego są szczególnie wrażliwe na zmiany warunków środowiska. Ich wymagania ekologiczne są dobrze poznane. Dzięki temu obecność lub brak takiego gatunku pomaga ocenić stan środowiska w danym miejscu.

to ocena jakości środowiska - powietrza, wody lub gleby - na podstawie analizy występujących w nim organizmów. Uzupełnia ona pomiary parametrów chemicznych i fizycznych.

Ważne

W ocenie stanu środowiska może pomóc zarówno obecność gatunku wskaźnikowego, jak i jego brak.

Bioindykatory pomagają ocenić różne części środowiska:

porosty
są wyjątkowo wrażliwe na tlenki siarki w atmosferze; ich występowanie świadczy o czystym powietrzu, a brak może wskazywać na jego zanieczyszczenie,
pstrąg potokowy
zamieszkuje zimne, czyste i dobrze natlenione wody,
solanka kolczysta
rośnie na glebach zasolonych,
miłek wiosenny
występuje zwykle na glebach bogatych w wapń.
Przykłady bioindykatorów

Czystość rzeki ocenia się po składzie gatunkowym wodnych bezkręgowców. Larwy jętek żyją tylko w bardzo czystych wodach. Rureczniki i ośliczki wodne żyją także w wodach zanieczyszczonych. Wraz ze wzrostem zanieczyszczenia przykładowe bioindykatory zmieniają się kolejno: larwy jętek, rak szlachetny, larwy ważek, ośliczka wodna, rurecznik. Przy ekstremalnym zanieczyszczeniu, np. ściekami przemysłowymi, w rzece brak życia.

Populacja, jej liczebność i zagęszczenie

Osobniki jednego gatunku żyjące na tym samym terenie konkurują o zasoby, np. pokarm i schronienie. Mogą też współpracować, np. w stadach czy grupach rodzinnych. Niezależnie od tych relacji tworzą populację, czyli grupę osobników tego samego gatunku żyjących na określonym obszarze w tym samym czasie. Populację tworzą np. biedronki występujące w jednym ogrodzie.

Populację opisują jej cechy: liczebność, zagęszczenie oraz struktury - przestrzenna, wiekowa i płciowa. to liczba wszystkich tworzących ją osobników. to liczba osobników przypadająca na jednostkę powierzchni, np. 1 m21~\mathrm{m^2}, a u gatunków wodnych - na jednostkę objętości, np. 1 m31~\mathrm{m^3}.

Liczebność i zagęszczenie zmieniają się w czasie. Wpływają na nie m.in.:

  • - liczba nowych osobników, które pojawiają się w populacji w danym czasie; powstają przez rozmnażanie płciowe lub bezpłciowe,
  • - liczba osobników ginących w określonym czasie; jej odpowiedni poziom zapobiega zbyt dużemu zagęszczeniu i zmniejsza konkurencję o zasoby,
  • migracje, czyli przemieszczanie się organizmów z jednego obszaru na inny: imigracja (osobniki przybywają z innych populacji, np. gdy zasobów przybywa) i emigracja (osobniki opuszczają populację, np. gdy zasobów ubywa).
Czynniki zmieniające liczebność populacji

Rozrodczość i imigracja zwiększają liczebność populacji, a śmiertelność i emigracja ją zmniejszają. Przykład: populacja liczyła 200 osobników, urodziło się 40, zginęło 35, przybyło 5, a odeszło 15. Na końcu liczy 200+40+5−35−15=195200 + 40 + 5 - 35 - 15 = 195 osobników. Sprawdzenie: przybyło łącznie 45 osobników, ubyło 50, więc liczebność spadła o 5.

Metoda kwadratu

Zagęszczenie, liczebność i strukturę przestrzenną populacji roślin, np. mniszka lekarskiego na trawniku, można określić metodą kwadratu. Polega ona na policzeniu, ile i jakich osobników mieści się w kwadratach wyznaczonych na badanym terenie.

Przebieg obliczeń:

  • wyznacz 3-5 kwadratów o boku 1 m, np. za pomocą sznurka lub patyków o odmierzonej długości,
  • policz osobniki w każdym kwadracie,
  • zagęszczenie to średnia liczba osobników na 1 m21~\mathrm{m^2}: suma osobników ze wszystkich kwadratów podzielona przez liczbę kwadratów,
  • liczebność to zagęszczenie pomnożone przez powierzchnię terenu w metrach kwadratowych.

Ważne

W metodzie kwadratu liczy się tylko osobniki leżące w całości lub w większej części wewnątrz kwadratu.

Przykład: na łące o powierzchni 250 m2250~\mathrm{m^2} w pięciu kwadratach policzono 3, 6, 2, 5 i 4 osobniki. Zagęszczenie wynosi (3+6+2+5+4):5=4(3 + 6 + 2 + 5 + 4) : 5 = 4 osobniki na 1 m21~\mathrm{m^2}. Liczebność wynosi 4⋅250=10004 \cdot 250 = 1000 osobników. Sprawdzenie inną drogą: 20 osobników przypada na 5 m25~\mathrm{m^2}, a łąka to 50 takich pól, więc 20⋅50=100020 \cdot 50 = 1000.

Metodą kwadratu można też ocenić strukturę wiekową. Mniszek lekarski w pierwszym roku wykształca tylko rozetkę liści, a w kolejnych latach także kwiaty i owoce. Można więc odróżnić osobniki tegoroczne od kilkuletnich i obliczyć udział każdej grupy. Przykład: 27 tegorocznych wśród 36 policzonych osobników to 27:36=0,7527 : 36 = 0{,}75, czyli 75%. Sprawdzenie: kilkuletnich jest 9, czyli jedna czwarta (25%), a 75%+25%75\% + 25\% daje całość.

Struktura przestrzenna, wiekowa i płciowa

Struktura przestrzenna

to sposób rozmieszczenia osobników na zajmowanym przez nią obszarze. Wpływają na nią czynniki fizyczne oraz stosunki między populacjami. Zagęszczenie mówi, ile osobników przypada na jednostkę powierzchni, a struktura przestrzenna - jak są rozmieszczone. Rodzaje rozmieszczenia:

rozmieszczenie równomierne
odległości między osobnikami lub ich terytoriami są jednakowe, np. u głuptaków w okresie lęgowym
rozmieszczenie skupiskowe
osobniki żyją w grupach oddalonych od siebie, m.in. u gatunków stadnych, np. wilków
rozmieszczenie losowe
układ osobników jest przypadkowy, m.in. u roślin, których nasiona rozsiewa wiatr, np. u klonu.

Struktura wiekowa i płciowa

to udział w populacji grup wiekowych: osobników w wieku przedrozrodczym (młodocianych), rozrodczym (dojrzałych) i porozrodczym (starszych, niezdolnych do rozrodu). Przedstawia ją piramida wieku. Na jej podstawie przewiduje się przyszłe losy populacji:

PopulacjaGrupy wiekoweLiczebność
rozwijająca sięmłodociane dominują nad dojrzałymibędzie rosła
ustabilizowanagrupy zbliżone, starszych najmniejutrzyma się
wymierającarozrodcze i porozrodcze dominują nad młodocianymibędzie malała

to stosunek liczby osobników żeńskich do liczby osobników męskich. W populacjach rozwijających się i ustabilizowanych liczba samic i samców jest zwykle zbliżona. Obie struktury przedstawia wspólnie piramida wieku i płci. Pozwala ona dokładniej prognozować losy populacji niż sama piramida wieku.

Ważne

Niedobór osobników jednej płci może ograniczać rozwój populacji.

W skrócie

  • 01Ekologia bada zależności między organizmami oraz między nimi a środowiskiem; ochrona przyrody i ochrona środowiska to odrębne dziedziny.
  • 01Ekosystem składa się z biocenozy, czyli organizmów, oraz biotopu, czyli nieożywionych elementów środowiska.
  • 02Czynniki biotyczne to inne organizmy, także grzyby i bakterie, a abiotyczne - nieożywione elementy środowiska.
  • 02Siedlisko to miejsce występowania organizmu, a nisza ekologiczna - wszystkie jego wymagania życiowe.
  • 03Zakres tolerancji ekologicznej wyznaczają minimum i maksimum ekologiczne, a optimum to jego najkorzystniejsza część.
  • 03W strefie stresu fizjologicznego organizm jeszcze przeżywa, a w strefie nietolerancji, poza zakresem tolerancji, nie przeżyje.
  • 04Szeroki zakres tolerancji pozwala przetrwać przy bardzo różnych wartościach czynnika, a wąski - tylko przy niewielkich odchyleniach od optimum.
  • 04Gatunki o szerokim zakresie tolerancji względem wielu czynników występują powszechnie, a o wąskim zakresie względem jednego lub kilku czynników - tylko na niewielkim obszarze.
  • 05Gatunki wskaźnikowe mają wąski zakres tolerancji, więc ich obecność lub brak pomaga ocenić stan powietrza, wody albo gleby.
  • 05Bioindykacja uzupełnia pomiary chemiczne i fizyczne; wykorzystuje m.in. porosty, pstrąga potokowego, larwy jętek, solankę kolczystą i miłka wiosennego.
  • 06Liczebność to liczba wszystkich osobników populacji, a zagęszczenie - liczba osobników na jednostkę powierzchni lub objętości.
  • 06Rozrodczość i imigracja zwiększają liczebność populacji, a śmiertelność i emigracja ją zmniejszają.
  • 07Metoda kwadratu polega na policzeniu osobników w kilku kwadratach o boku 1 m wyznaczonych na badanym terenie.
  • 07Zagęszczenie to średnia liczba osobników w kwadracie, a liczebność to zagęszczenie pomnożone przez powierzchnię badanego terenu.
  • 08Osobniki populacji mogą być rozmieszczone równomiernie, skupiskowo albo losowo.
  • 08Gdy młodociane dominują nad dojrzałymi, liczebność populacji będzie rosła, a gdy rozrodcze i porozrodcze dominują nad młodocianymi - malała.

Pojęcia z fiszek

Podcast

Ładuję…

Quizy w tym zestawie

34 pytań w 4 etapach

  1. Etap 1: Organizm i jego otoczenie

    Etap 1 · 12 fiszek · 8 pytań

  2. Etap 2: Granice przetrwania organizmów

    Etap 2 · 12 fiszek · 10 pytań

  3. Etap 3: Ile osobników ma populacja

    Etap 3 · 6 fiszek · 8 pytań

  4. Etap 4: Układ i skład populacji

    Etap 4 · 9 fiszek · 8 pytań

  5. Powtórka z całości

    15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów

Sprawdzian do druku

Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną

Sprawdzam sprawdzian…

Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem

WhatsApp

Podobne zestawy

Fiszki z biologii, klasa 3 liceum

Wyszukiwarka

Szukasz czegoś innego?

Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.