Ilustracja do zestawu: GMO, szanse i zagrożenia biotechnologii - NOWA Biologia na czasie 3 (ZP)

Biologia

GMO, szanse i zagrożenia biotechnologii - NOWA Biologia na czasie 3 (ZP)

Sprawdzony zestaw
Szkoła średnia
37 fiszek34 pytań w 4 etapachnotatka

Zestaw o organizmach zmodyfikowanych genetycznie i biotechnologii molekularnej: czym GMO różni się od organizmu transgenicznego, jak się je otrzymuje i gdzie wykorzystuje, jakie niesie korzyści i zagrożenia oraz jak oznacza się żywność z GMO. Poznasz też poradnictwo genetyczne, terapię genową ex vivo i in vivo oraz społeczne i etyczne problemy inżynierii genetycznej.

Zestaw do podręcznika

Dział 3, cz. 2. Biotechnologia: organizmy zmodyfikowane genetycznie, biotechnologia molekularna - szanse i zagrożenia

NOWA Biologia na czasie 3. Podręcznik. Zakres podstawowy (Nowa Era) - wszystkie rozdziały

1.Biotechnologia tradycyjna (klasyczna)

Wykorzystuje naturalnie występujące w przyrodzie wirusy, organizmy lub produkowane przez nie substancje, np. do produkcji serów i antybiotyków. Nie zmienia materiału genetycznego wykorzystywanych organizmów.

2.Biotechnologia molekularna (nowoczesna)

Wykorzystuje organizmy i wirusy o materiale genetycznym zmienionym technikami inżynierii genetycznej. Pozwala uzyskać cechy niemożliwe do uzyskania w sposób naturalny, np. wytwarzanie substancji leczniczych przez rośliny.

3.Organizm zmodyfikowany genetycznie (GMO)

Organizm, którego materiał genetyczny został zmieniony przez człowieka za pomocą technik inżynierii genetycznej. Zmiana może dotyczyć własnych genów organizmu, a nie tylko polegać na dodaniu genu innego gatunku.

4.Organizm transgeniczny

Organizm, do którego informacji genetycznej technikami inżynierii genetycznej wprowadzono gen innego gatunku, np. goździki z genem niebieskiego barwnika od petunii i wyżlinu. Każdy organizm transgeniczny jest GMO, ale nie każde GMO jest transgeniczne.

5.Zmiana aktywności genu

Aktywacja albo wyciszenie genu, który naturalnie występuje w informacji genetycznej organizmu. Skutkiem jest obecność wybranej cechy albo jej brak, bo wyciszony gen przestaje dawać kodowane białko.

6.Zwielokrotnienie genu

Wprowadzenie dodatkowych kopii genu, który naturalnie występuje u organizmu danego gatunku. Więcej kopii genu daje więcej kodowanego przez niego białka, dlatego wybrana cecha się nasila.

7.Soja zmodyfikowana genetycznie

Ma w DNA gen bakterii, który powoduje odporność na środki chwastobójcze. Dzięki temu oprysk niszczy chwasty, a soja rośnie dalej; jest więc organizmem transgenicznym.

8.Jak GMO pomagają w leczeniu cukrzycy?

Transgeniczny szczep bakterii Escherichia coli (E. coli) wytwarza insulinę stosowaną w leczeniu cukrzycy. W podobny sposób GMO służą do wytwarzania m.in. przeciwciał i hormonu wzrostu.

9.Złoty ryż

Ryż z genami kukurydzy i bakterii, dzięki którym jego nasiona zawierają dużo prowitaminy A. Jego spożywanie może przeciwdziałać m.in. ślepocie, dlatego pomaga walczyć z niedożywieniem.

10.Do czego służą zmodyfikowane genetycznie myszy?

Są organizmami modelowymi, na których bada się przebieg chorób człowieka, np. nowotworów i cukrzycy. Wyniki nie dają jednak pewności, bo człowiek żyje dłużej, a jego organizm działa w bardziej złożony sposób.

11.Użyteczne gospodarczo odmiany roślin GMO

Dzięki inżynierii genetycznej uzyskuje się odmiany roślin uprawnych odporne m.in. na szkodniki, mróz i choroby. Takie rośliny mogą dawać wyższe plony.

12.Łososie AquAdvantage

Transgeniczne łososie, które rosną dwukrotnie szybciej niż osobniki naturalne, bo w ich komórkach zachodzi ekspresja dodatkowych genów. To przykład zwierząt GMO osiągających większe rozmiary.

13.GMO w przemyśle spożywczym

Zmodyfikowane genetycznie mikroorganizmy wytwarzają głównie witaminy, aromaty i enzymy, np. podpuszczkę - enzym trawienny do produkcji serów, który pierwotnie pozyskiwano z cielęcych żołądków.

14.Jak GMO służą ochronie środowiska?

Zmodyfikowane mikroorganizmy i rośliny oczyszczają gleby z metali ciężkich, a wody z ropy naftowej. Osobnym zastosowaniem jest wytwarzanie biodegradowalnych polimerów na opakowania przyjazne środowisku.

15.Jadalne szczepionki

Szczepionki wytwarzane przez transgeniczne rośliny, np. przeciwko żółtaczce typu B czy malarii. Ziemniaki z genem toksyny B cholery mogą posłużyć do produkcji szczepionki przeciwko cholerze.

16.Możliwy wpływ żywności z GMO na zdrowie

Istnieją obawy, że może ona powodować m.in. alergie, choroby układu pokarmowego czy nowotwory. Dotychczas nie zostało to jednak udowodnione naukowo.

17.Dlaczego uprawy GMO mogą zwiększać użycie środków chwastobójczych?

Rośliny odporne na te środki nie giną po oprysku, więc rolnicy nie muszą ograniczać ich stosowania. Rośnie wtedy zanieczyszczenie żywności i środowiska środkami chemicznymi.

18.Wpływ upraw GMO na bioróżnorodność

Uprawy GMO trudno dokładnie kontrolować: rośliny mogą się rozsiać i wyprzeć rodzime gatunki, a krzyżując się ze spokrewnionymi roślinami - dać superchwasty, odporniejsze na środki chemiczne.

19.Wpływ upraw GMO na rolnictwo

Gospodarstwa mogą uzależnić się od koncernów biotechnologicznych dostarczających nasiona. Uprawy ekologiczne obok pól GMO mogą zostać zanieczyszczone tymi roślinami, co grozi gospodarstwom ekologicznym bankructwem.

20.Oznakowanie żywności a zawartość GMO

Produkt wolny od GMO może mieć napis „bez GMO” lub „wyprodukowano bez stosowania GMO”. Do 0,9% składników GMO oznaczenie nie jest wymagane, a powyżej 0,9% produkt musi mieć napis „wyprodukowana z wykorzystaniem GMO”.

21.Czy żywność z GMO jest bezpieczna?

Opinie są podzielone. Według WHO nie jest ona bardziej niebezpieczna niż żywność konwencjonalna. Część autorów podkreśla jednak, że nie udowodniono jej nieszkodliwości, a skutki długotrwałego spożywania pozostają nieznane.

22.Poradnictwo genetyczne

Forma profesjonalnej pomocy kierowanej do osób chorych na choroby genetyczne oraz ich rodzin. Mogło się rozwinąć dzięki odkryciom biotechnologii molekularnej, które pozwalają diagnozować choroby genetyczne.

23.Jakie informacje można uzyskać w poradni genetycznej?

M.in. jak dziedziczy się dana choroba, jakie jest ryzyko urodzenia dziecka z tą chorobą oraz jak opiekować się chorą osobą i jak można ją leczyć.

24.Kto oprócz chorych korzysta z poradnictwa genetycznego?

Pary planujące potomstwo, w których rodzinie występowały choroby genetyczne, oraz pary, w których kobieta ukończyła 35. rok życia - z wiekiem matki rośnie ryzyko urodzenia dziecka np. z zespołem Downa.

25.Terapia genowa

Metoda leczenia polegająca na wprowadzeniu obcych kwasów nukleinowych (głównie DNA) do komórek ciała pacjenta w celu uzyskania określonego efektu terapeutycznego. Stosuje się ją m.in. w leczeniu niektórych chorób genetycznych jednogenowych.

26.Wektor

Cząsteczka, wirus lub bakteria zdolne do przenoszenia materiału genetycznego. W terapii genowej wektor, np. wirus ze wstawionym fragmentem DNA, wprowadza kwas nukleinowy do komórek pacjenta.

27.Cele terapii genowej

M.in. dostarczenie komórkom poprawnej wersji genu, wyciszenie aktywności wadliwej wersji genu albo spowodowanie apoptozy, czyli śmierci określonych komórek.

28.Terapia genowa ex vivo

Fragmenty DNA wprowadza się do komórek pacjenta poza jego ciałem: komórki, np. szpiku kostnego, pobiera się, wirus wprowadza do nich DNA, a zmodyfikowane komórki wprowadza się z powrotem do organizmu.

29.Terapia genowa in vivo

Fragmenty DNA wprowadza się wewnątrz ciała pacjenta: wektor, np. wirus z właściwym fragmentem kwasu nukleinowego, podaje się do organizmu, gdzie infekuje on komórki chorego.

30.W leczeniu jakich chorób stosuje się terapię genową?

M.in. chorób genetycznych jednogenowych, np. rzadkiej wrodzonej ślepoty i beta-talasemii, czyli zaburzenia syntezy hemoglobiny. To metoda stosunkowo nowa, która może powodować nieznane jeszcze skutki uboczne.

31.Biotechnologia molekularna w diagnostyce chorób

Nowoczesna diagnostyka opiera się m.in. na badaniu sekwencji DNA w celu odnalezienia mutacji odpowiedzialnych za rozwój danej choroby. Pozwala to wcześnie rozpoznać chorobę genetyczną.

32.Biotechnologia molekularna w przemyśle

Zmodyfikowane genetycznie mikroorganizmy wytwarzają m.in. antybiotyki dla przemysłu farmaceutycznego i słodziki dla przemysłu spożywczego. Osiągnięcia biotechnologii molekularnej wykorzystuje się też do produkcji biopaliw.

33.Dyskryminacja na tle genetycznym

Możliwość poznania sekwencji DNA, a więc uwarunkowań genetycznych danej osoby, rodzi obawy, że ktoś będzie gorzej traktowany z powodu swoich genów. To jeden z problemów etycznych biotechnologii molekularnej.

34.Produkowanie dzieci o wybranych cechach

Możliwość ingerencji w DNA komórek stwarza ryzyko produkowania dzieci o wybranych cechach, co uznaje się za nieetyczne. Skutków zmian w genomie przekazywanych potomstwu nie potrafimy dziś przewidzieć.

35.Zagrożenie biologiczne

Mikroorganizmy i wirusy o zmienionym materiale genetycznym łatwo wytworzyć, więc mogą posłużyć jako broń biologiczna. Jej cechy byłyby nieznane, dlatego trudno byłoby ją zneutralizować.

36.Szczepionki przeciwnowotworowe zapobiegawcze

Zapobiegają infekcjom wirusowym, które przyczyniają się do rozwoju nowotworu. Przykładem jest szczepionka przeciwko HPV, która pomaga kobietom chronić się przed rakiem szyjki macicy.

37.Szczepionki przeciwnowotworowe terapeutyczne

Służą leczeniu raka lub zapobieganiu jego nawrotom. Pobudzają układ immunologiczny do niszczenia komórek nowotworowych; na razie stosuje się je rzadko, np. w leczeniu raka prostaty.

Notatka

Biotechnologia tradycyjna i molekularna

Biotechnologia to dyscyplina naukowa, która wykorzystuje organizmy, wirusy lub ich składniki do celów użytkowych. Jej podział zależy od tego, czy materiał genetyczny wykorzystywanych organizmów został zmieniony.

(klasyczna) korzysta z wirusów i organizmów występujących naturalnie w przyrodzie albo z substancji, które one wytwarzają. Należą do niej m.in. produkcja jogurtów, surowic odpornościowych przeciwko jadowi żmii i kompostowanie odpadów organicznych.

(nowoczesna) wykorzystuje organizmy i wirusy o materiale genetycznym zmienionym technikami inżynierii genetycznej. Pozwala tworzyć odmiany roślin i rasy zwierząt o cechach niemożliwych do uzyskania w sposób naturalny. Zmodyfikowane mikroorganizmy mogą też wytwarzać np. słodziki.

Podział biotechnologii

Inżynieria genetyczna to dziedzina nauki, która opracowuje techniki wprowadzania zmian w materiale genetycznym organizmów oraz wirusów.

GMO i organizm transgeniczny

, w skrócie GMO, to organizm, którego materiał genetyczny człowiek zmienił technikami inżynierii genetycznej. Zmiana dotyczy genów: gen wyznacza białko, a białko - cechę. Dlatego opisane niżej sposoby otrzymywania GMO zmieniają rodzaj albo ilość białek wytwarzanych przez organizm.

Tabela porównuje trzy sposoby otrzymywania GMO.

SposóbJaki genSkutek
zmiana aktywności genuwłasny, aktywowany albo wyciszonycecha pojawia się albo zanika
zwielokrotnienie genudodatkowe kopie własnego genuwięcej białka, cecha się nasila
wprowadzenie genu pochodzącego od innego gatunkuobcy gennowe białko, nowa cecha

Organizm z genem pochodzącym od innego gatunku nazywamy organizmem transgenicznym. Pojęcia GMO i nie są więc równoważne.

Ważne

Organizm jest GMO, gdy jego materiał genetyczny zmieniono technikami inżynierii genetycznej; transgeniczny jest tylko wtedy, gdy ma gen innego gatunku.

Jak rozpoznać rodzaj organizmu: najpierw sprawdź, czy zmianę wprowadził człowiek technikami inżynierii genetycznej. Zmiana powstała bez tych technik nie czyni organizmu GMO. Potem ustal, skąd pochodzi gen: gen innego gatunku oznacza organizm transgeniczny.

Przykład: gdyby w drożdżach wyciszono ich własny gen, powstałoby GMO, ale nie organizm transgeniczny. Bakteria z wprowadzonym genem grzyba byłaby zarazem GMO i organizmem transgenicznym.

Korzyści ze stosowania GMO

GMO wykorzystuje się m.in. w przemyśle farmaceutycznym, rolnictwie i ogrodnictwie. Korzyści ze stosowania GMO dotyczą kilku dziedzin.

walka z niedożywieniem
odmiany roślin uprawnych z bardzo dużą ilością białek lub witamin, np. z prowitaminą A
badania naukowe
zmodyfikowane zwierzęta jako organizmy modelowe do badania przebiegu chorób człowieka
odmiany i rasy użyteczne gospodarczo
rośliny odporne m.in. na szkodniki, środki chwastobójcze, mróz i choroby oraz zwierzęta o większych rozmiarach
produkcja żywności
mikroorganizmy wytwarzające głównie witaminy, aromaty i enzymy; GMO wykorzystuje się w produkcji serów, pieczywa i alkoholu
ochrona zdrowia
wytwarzanie m.in. ludzkiej insuliny, przeciwciał i hormonu wzrostu oraz z roślin transgenicznych
ochrona środowiska
oczyszczanie gleb z metali ciężkich i wód z ropy naftowej.

Do ochrony środowiska należy też wytwarzanie niektórych biodegradowalnych polimerów, z których powstają opakowania przyjazne środowisku. To zastosowanie odrębne od oczyszczania środowiska. Zmodyfikowane genetycznie świnie mają z kolei dostarczać narządów do przeszczepów dla ludzi.

Zagrożenia związane z GMO

Zagrożenia związane z GMO są możliwe, ale nie pewne. Dotyczą trzech obszarów.

wpływ na zdrowie
istnieją obawy, że żywność z GMO może powodować m.in. alergie, choroby układu pokarmowego czy nowotwory; nie zostało to dotąd udowodnione naukowo. Rośliny odporne na środki chwastobójcze przeżywają opryski, więc rolnicy nie muszą ograniczać tych środków. Ich pozostałości mogą zanieczyszczać żywność i środowisko
wpływ na bioróżnorodność
dokładna kontrola upraw GMO jest trudna, więc rośliny mogą się rozsiać w środowisku i wyprzeć rodzime gatunki. Ze skrzyżowania roślin GMO ze spokrewnionymi roślinami mogą powstać superchwasty, odporniejsze na środki chemiczne
wpływ na rolnictwo
gospodarstwa mogą się uzależnić od koncernów biotechnologicznych, które dostarczają nasiona. Rośliny GMO mogą też zanieczyścić pobliskie uprawy ekologiczne, co grozi bankructwem gospodarstw ekologicznych i wyparciem rodzimych odmian roślin.

Bezpieczeństwo i oznakowanie żywności z GMO

Opinie o bezpieczeństwie żywności z GMO są podzielone. Według WHO nie jest ona bardziej niebezpieczna dla zdrowia niż żywność konwencjonalna. W Polsce nie wykazano negatywnego wpływu roślin GMO podawanych zwierzętom w paszy. Metaanaliza z 2018 roku objęła ponad 6 tysięcy badań nad kukurydzą GMO i nie wskazała zagrożenia dla ludzi. Nieliczne badania wskazują jednak na działania niepożądane.

Część autorów podkreśla, że nie udowodniono też nieszkodliwości takiej żywności. Skutki jej długotrwałego spożywania pozostają nieznane. Rośliny GMO często mają lepszy smak i są bardziej dorodne, co może skłaniać do ich kupowania. Według innych autorów taka żywność zagraża zdrowiu, np. przez możliwe białka alergenne i pozostałości środków chwastobójczych.

O zawartości GMO informuje oznakowanie produktu:

  • napis „bez GMO” albo „wyprodukowano bez stosowania GMO” - produkt wytworzony bez organizmów zmodyfikowanych genetycznie;
  • brak oznaczenia - dopuszczalny przy śladowych ilościach GMO.

Zapamiętaj

Napis „wyprodukowana z wykorzystaniem GMO” jest obowiązkowy dopiero wtedy, gdy składniki GMO stanowią ponad 0,9% składu żywności.

Przykład: produkt z 0,3% składników GMO nie musi mieć oznaczenia, a produkt z 2,5% takich składników - musi.

Poradnictwo genetyczne

to forma profesjonalnej pomocy dla osób chorych na choroby genetyczne oraz ich rodzin. Rozwinęło się i nadal się rozwija dzięki odkryciom biotechnologii molekularnej, które pozwalają diagnozować choroby genetyczne.

Zadania poradnictwa genetycznego obejmują:

  • diagnostykę chorób i zaburzeń genetycznych oraz aberracji chromosomowych;
  • wykonywanie badań prenatalnych;
  • ocenę ryzyka chorób nowotworowych na podstawie wywiadu rodzinnego i testów genetycznych;
  • udzielanie informacji i porad osobom, u których występuje choroba genetyczna;
  • ocenę ryzyka wystąpienia chorób genetycznych u dzieci;
  • wskazywanie możliwości leczenia i specjalistycznej opieki.
Mapa myśli: Poradnictwo genetyczne

W poradni można się zwykle dowiedzieć, jak dziedziczy się dana choroba i jak opiekować się chorą osobą. Można też uzyskać informację o pomocy różnych instytucji, np. finansowej czy psychologicznej.

Z poradnictwa korzystają także pary planujące potomstwo, w których rodzinie występowały choroby genetyczne.

Zapamiętaj

Z poradnictwa genetycznego mogą korzystać także pary planujące potomstwo, w których kobieta ukończyła 35. rok życia. Z wiekiem matki rośnie ryzyko np. zespołu Downa u dziecka.

To ryzyko rośnie wraz z wiekiem matki coraz szybciej.

Terapia genowa i szczepionki przeciwnowotworowe

Terapia genowa

Terapia genowa to metoda leczenia: do komórek ciała pacjenta wprowadza się obce kwasy nukleinowe, głównie DNA, aby uzyskać określony efekt terapeutyczny. Kwas nukleinowy wprowadza się za pomocą wektora. to cząsteczka, wirus lub bakteria zdolne do przenoszenia materiału genetycznego.

Celem terapii może być m.in. dostarczenie komórkom poprawnej wersji genu, wyciszenie aktywności wadliwej wersji genu albo apoptoza, czyli śmierć określonych komórek.

Terapia przebiega na dwa sposoby, które różnią się miejscem, w którym DNA trafia do komórek pacjenta.

TerapiaWstawienie DNA do wektoraPobranie komórek pacjentaGdzie wektor wprowadza DNA
ex vivotaktak, np. komórek szpiku kostnegopoza ciałem; komórki wracają do pacjenta
in vivotakniewewnątrz ciała pacjenta

Terapia genowa to metoda stosunkowo nowa, dlatego wciąż bada się możliwości jej wykorzystania. Stosuje się ją m.in. w leczeniu niektórych chorób genetycznych jednogenowych, np. rzadkiej wrodzonej ślepoty i beta-talasemii. Beta-talasemia polega na zaburzeniu syntezy hemoglobiny.

Szczepionki przeciwnowotworowe

Szczepionki zapobiegawcze chronią przed infekcjami wirusowymi, które przyczyniają się do rozwoju nowotworu. Szczepionki terapeutyczne pobudzają układ immunologiczny, aby rozpoznał i zniszczył komórki nowotworowe. Służą leczeniu raka lub zapobieganiu jego nawrotom, ale na razie stosuje się je rzadko. Trwają prace nad szczepionkami mRNA.

Biotechnologia molekularna - szanse i zagrożenia

Szanse

Biotechnologia molekularna pozwala tworzyć odmiany roślin i rasy zwierząt o cechach niemożliwych do uzyskania w sposób naturalny. Należą do nich np. odporność na określone choroby, zwiększona masa ciała i produkcja substancji leczniczych. Pozwala też zwiększyć produkcję żywności. Dzięki niej produkuje się wiele leków, hormonów i szczepionek. Nowoczesna diagnostyka opiera się m.in. na badaniu sekwencji DNA pod kątem mutacji związanych z chorobą.

Osiągnięcia biotechnologii molekularnej wykorzystuje się głównie w przemyśle farmaceutycznym, spożywczym i do produkcji biopaliw. Zmodyfikowane mikroorganizmy mogą wytwarzać m.in. antybiotyki, słodziki, aromaty i detergenty. Służą też ochronie środowiska, np. oczyszczają glebę z metali ciężkich.

Zagrożenia i problemy etyczne

ekosystemy i zdrowie
zmodyfikowane organizmy mogą nieodwracalnie zmienić ekosystemy, a bezpieczeństwo ich spożycia nie jest pewne
zanieczyszczenie środowiska
uprawy odporne na środki chwastobójcze mogą zachęcać do zwiększenia liczby oprysków
skutki uboczne
nowe metody leczenia, np. terapia genowa, mogą powodować nieznane jeszcze skutki uboczne
dyskryminacja na tle genetycznym
poznanie sekwencji DNA ujawnia uwarunkowania genetyczne danej osoby
dzieci o wybranych cechach
ingerencja w DNA komórek stwarza ryzyko ich produkowania, co uznaje się za nieetyczne
zagrożenie biologiczne
zmienione mikroorganizmy i wirusy łatwo wytworzyć, więc mogłyby posłużyć jako broń biologiczna o nieznanych cechach, trudna do zneutralizowania.

Środowisko naukowe jest dość zgodne, że na obecnym etapie wiedzy nie należy modyfikować genomu człowieka w sposób przekazywany kolejnym pokoleniom.

W skrócie

  • 01Biotechnologia tradycyjna korzysta z organizmów niezmienionych genetycznie, a molekularna - z organizmów zmienionych technikami inżynierii genetycznej.
  • 02GMO otrzymuje się przez zmianę aktywności genu, zwielokrotnienie genu albo wprowadzenie genu innego gatunku; tylko ten ostatni sposób daje organizm transgeniczny.
  • 03GMO pomagają w walce z niedożywieniem, w badaniach, w rolnictwie, produkcji żywności, ochronie zdrowia i ochronie środowiska.
  • 03Oczyszczanie środowiska to usuwanie metali ciężkich z gleb i ropy z wód; wytwarzanie biodegradowalnych polimerów to osobne zastosowanie.
  • 04Możliwe zagrożenia GMO to negatywny wpływ na zdrowie, zmniejszenie bioróżnorodności, uzależnienie rolników od koncernów i bankructwo gospodarstw ekologicznych.
  • 05Według WHO żywność z GMO nie jest groźniejsza od konwencjonalnej, ale skutki jej długotrwałego spożywania nie są znane.
  • 05Do 0,9% składników GMO oznaczenie nie jest wymagane; powyżej tego progu produkt musi mieć napis o wykorzystaniu GMO.
  • 06Poradnictwo genetyczne diagnozuje choroby genetyczne, ocenia ryzyko ich wystąpienia u dzieci i wskazuje możliwości leczenia oraz opieki.
  • 07W terapii genowej wektor wprowadza DNA do komórek pacjenta: w terapii ex vivo do komórek pobranych z ciała, w terapii in vivo - wewnątrz ciała.
  • 07Szczepionki zapobiegawcze chronią przed wirusami sprzyjającymi nowotworom, a terapeutyczne pobudzają odporność do niszczenia komórek nowotworowych.
  • 08Szanse biotechnologii molekularnej to rozwój rolnictwa, medycyny, przemysłu i ochrony środowiska.
  • 08Zagrożenia to m.in. zmiany w ekosystemach, skutki uboczne terapii, dyskryminacja na tle genetycznym, dzieci o wybranych cechach i broń biologiczna.

Pojęcia z fiszek

Podcast

Ładuję…

Quizy w tym zestawie

34 pytań w 4 etapach

  1. Etap 1: GMO i organizmy transgeniczne

    Etap 1 · 7 fiszek · 8 pytań

  2. Etap 2: Korzyści ze stosowania GMO

    Etap 2 · 9 fiszek · 8 pytań

  3. Etap 3: Zagrożenia i oznakowanie GMO

    Etap 3 · 7 fiszek · 8 pytań

  4. Etap 4: Poradnictwo, terapia genowa i etyka

    Etap 4 · 14 fiszek · 10 pytań

  5. Powtórka z całości

    15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów

Sprawdzian do druku

Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną

Sprawdzam sprawdzian…

Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem

WhatsApp

Podobne zestawy

Fiszki z biologii, klasa 3 liceum

Wyszukiwarka

Szukasz czegoś innego?

Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.