Ilustracja do zestawu: Zmienność, mutacje i choroby genetyczne - NOWA Biologia na czasie 3 (ZP)

Biologia

Zmienność, mutacje i choroby genetyczne - NOWA Biologia na czasie 3 (ZP)

Sprawdzony zestaw
Szkoła średnia
40 fiszek33 pytań w 4 etapachnotatka

Zestaw o zmienności organizmów: rekombinacji, mutacjach genowych i chromosomowych, czynnikach mutagennych i transformacji nowotworowej oraz o chorobach genetycznych człowieka. Nauczysz się ustalać skutek mutacji na sekwencji DNA, liczyć prawdopodobieństwo choroby u dziecka i odczytywać sposób dziedziczenia z rodowodu.

Zestaw do podręcznika

Dział 2, cz. 3. Genetyka klasyczna: zmienność organizmów, mutacje, choroby i zaburzenia genetyczne człowieka

NOWA Biologia na czasie 3. Podręcznik. Zakres podstawowy (Nowa Era) - wszystkie rozdziały

1.Zmienność organizmów

Występowanie różnic między osobnikami jednego gatunku. Wynikają one z różnic genotypów oraz z czynników środowiska - np. bliźnięta jednojajowe mają ten sam genotyp, a różnią się przez odmienny styl życia.

2.Zmienność genetyczna

Zróżnicowanie genotypów osobników jednego gatunku. Jest dziedziczna, bo potomstwo otrzymuje informację genetyczną zapisaną w genach rodziców. Dzielimy ją na rekombinacyjną i mutacyjną.

3.Rekombinacja

Proces prowadzący do różnorodnych układów alleli w genotypach, najczęściej dzięki procesom związanym z rozmnażaniem płciowym. Nie powstają w nim nowe geny ani allele, tylko nowe kombinacje alleli, które już istnieją.

4.Jak mejoza zwiększa różnorodność gamet?

Chromosomy z różnych par trafiają do gamet niezależnie od siebie (niezależna segregacja), a chromosomy homologiczne wymieniają się odcinkami. Dzięki temu gamety mają różne układy alleli.

5.Co poza mejozą wpływa na rekombinację?

Losowy dobór osobników rodzicielskich oraz losowe łączenie się gamet podczas zapłodnienia. Oba zdarzenia sprawiają, że potomek otrzymuje nową kombinację alleli.

6.Mutacja

Nagła, trwała zmiana w materiale genetycznym. Mutacja w komórkach somatycznych (np. skóry) nie przechodzi na potomstwo, a mutacja w komórkach rozrodczych jest mu przekazywana.

7.Jak mutacje zwiększają zmienność genetyczną?

Mutacje w pojedynczych genach tworzą nowe allele, a niekiedy dają też nowe geny. Cecha warunkowana nowym allelem, przekazywana kolejnym pokoleniom, może się utrwalić.

8.Czy mutacje są tylko szkodliwe?

Nie. Mutacje mogą być niekorzystne dla organizmu - np. prowadzić do chorób genetycznych - albo, rzadziej, korzystne, gdy nowa cecha okazuje się przydatna w danym środowisku.

9.Czynnik mutagenny

Zewnętrzny czynnik, który wywołuje zmiany w materiale genetycznym, czyli mutacje. Mutacje mogą też powstawać spontanicznie, bez jego udziału - np. wskutek pomyłki w czasie replikacji DNA.

10.Fizyczne czynniki mutagenne

Należą do nich m.in. wysoka temperatura oraz promieniowanie rentgenowskie, gamma i ultrafioletowe (UV). Promieniowanie UV może przyczyniać się do rozwoju czerniaka.

11.Chemiczne czynniki mutagenne

M.in. konserwanty żywności (np. azotan(III) sodu) i składniki dymu tytoniowego (np. benzopiren). Składniki dymu tytoniowego mogą powodować nowotwory płuc, żołądka czy jelita grubego.

12.Biologiczne czynniki mutagenne

Wirusy, bakterie i grzyby. Np. zakażenie wirusem HPV może prowadzić do nowotworu szyjki macicy, a wirusowe zapalenie wątroby (HBV i HCV) - do raka wątroby.

13.Mutacja genowa a mutacja chromosomowa

Mutacja genowa dotyczy pojedynczych nukleotydów DNA. Mutacja chromosomowa dotyczy całych chromosomów - zmienia ich budowę (strukturalna) albo liczbę (liczbowa).

14.Mutacja zmiany sensu

Po wymianie jednego nukleotydu na inny kodon oznacza zupełnie inny aminokwas. W łańcuchu białka jeden aminokwas zostaje wtedy zastąpiony innym.

15.Mutacja milcząca

Wymiana jednego nukleotydu na inny, po której nowy kodon oznacza dalej ten sam aminokwas. Dlatego budowa białka się nie zmienia.

16.Mutacja nonsensowna

Po zamianie jednego nukleotydu na inny kodon staje się trójką nonsensowną (kodonem STOP). Synteza białka zostaje przerwana, przez co białko może być nieaktywne.

17.Ramka odczytu

Seria kodonów w sekwencji DNA, która zaczyna się od kodonu START, a kończy kodonem STOP. Kodony w ramce odczytuje się kolejno, trójkami.

18.Kiedy zmienia się ramka odczytu?

Gdy wstawiona lub utracona zostanie liczba nukleotydów inna niż trzy (lub wielokrotność trzech). Kodony od miejsca mutacji są wtedy odczytywane inaczej, więc do białka trafiają nieodpowiednie aminokwasy.

19.Mutacje chromosomowe (aberracje chromosomowe)

Zmiany budowy lub liczby chromosomów, dotyczące autosomów albo chromosomów płci. Najczęściej powodują je błędy w czasie podziałów komórkowych oraz czynniki mutagenne zaburzające te podziały.

20.Jak powstają mutacje chromosomowe strukturalne?

Chromosom pęka na fragmenty, które potem łączą się błędnie. Takie mutacje mają zwykle niekorzystne skutki - mogą prowadzić m.in. do chorób genetycznych lub nowotworów.

21.Czym utrata fragmentu chromosomu różni się od przeniesienia?

Przy utracie chromosom traci fragment, którego potem brakuje w komórce. Przy przeniesieniu fragment trafia na inny, niehomologiczny chromosom, więc w komórce nadal jest, ale w innym miejscu.

22.Czym podwojenie fragmentu chromosomu różni się od odwrócenia?

Przy podwojeniu ten sam fragment występuje w chromosomie dwa razy. Przy odwróceniu fragment jest jeden, ale obrócony o 180°, więc jego odcinki mają odwrotną kolejność.

23.Trisomia

Do jednej gamety trafiają oba chromosomy z pary zamiast jednego (n + 1). Po zapłodnieniu zygota ma o jeden chromosom więcej - u człowieka 47 zamiast 46.

24.Monosomia

Do gamety nie trafia żaden chromosom z danej pary (n - 1). Po zapłodnieniu zygocie brakuje jednego chromosomu - u człowieka ma ona 45 chromosomów.

25.Poliploidalność

Zwielokrotnienie całych zestawów chromosomów (np. 3n, 4n, 5n). U ludzi takie mutacje są śmiertelne, a u roślin częste - np. u uprawnych truskawek.

26.Transformacja nowotworowa

Przemiana prawidłowej komórki w nowotworową wskutek mutacji. Komórka nowotworowa stale i bez kontroli się dzieli oraz traci zdolność do zaprogramowanej śmierci (apoptozy).

27.Rola białka p53

Gdy DNA jest uszkodzone, białko p53 hamuje jego replikację, co daje czas na naprawę; przy zbyt dużych zmianach inicjuje apoptozę. Mutacja genu tego białka może prowadzić do nowotworu.

28.Dlaczego mutacje genów naprawy DNA sprzyjają nowotworom?

Gdy geny naprawy DNA nie działają prawidłowo, błędy w DNA nie są usuwane i się gromadzą. Nagromadzenie zmian może przekształcić prawidłową komórkę w nowotworową.

29.Jak z komórki nowotworowej powstaje guz?

Komórka nowotworowa i komórki potomne, które mają tę samą zmienioną informację genetyczną, namnażają się i tworzą guz. Guz rozrasta się i może tworzyć przerzuty do innych tkanek.

30.Choroby jednogenowe

Choroby spowodowane mutacją w jednym genie, który ma przez to nieprawidłowy allel. Dzielimy je na sprzężone z płcią (np. hemofilia, daltonizm) i niesprzężone z płcią (np. mukowiscydoza, choroba Huntingtona).

31.Kto choruje na chorobę autosomalną dominującą?

Homozygoty dominujące i heterozygoty, bo do ujawnienia się choroby wystarcza jeden nieprawidłowy allel. Dziedziczenie chorób autosomalnych nie zależy od płci.

32.Choroba Huntingtona (pląsawica Huntingtona)

Choroba autosomalna dziedziczona dominująco. Nieprawidłowe białko (huntingtyna) odkłada się w mózgu, co prowadzi do obumierania komórek nerwowych; pierwsze objawy pojawiają się w wieku 35-50 lat.

33.Kto choruje na chorobę autosomalną recesywną?

Tylko homozygoty recesywne (aa), bo do ujawnienia się choroby potrzebne są dwa allele recesywne. Heterozygoty (Aa) są zdrowymi nosicielami, więc dwoje nosicieli może mieć chore dziecko.

34.Mukowiscydoza

Choroba autosomalna dziedziczona recesywnie. Gruczoły śluzowe działają nieprawidłowo, a gęsty i lepki śluz prowadzi m.in. do niewydolności układu oddechowego i pokarmowego oraz częstych infekcji.

35.Kogo dotykają choroby recesywne sprzężone z X?

Głównie mężczyzn: mężczyzna ma jeden chromosom X, więc choruje już przy jednym wadliwym allelu. Kobieta choruje dopiero przy dwóch wadliwych allelach, a jeden z nich ma od ojca, który też jest chory.

36.Hemofilia

Choroba recesywna sprzężona z płcią. Mutacja powoduje brak jednego z czynników krzepnięcia, przez co skrzep tworzy się dłużej, a każde skaleczenie prowadzi do długotrwałego i obfitego krwawienia.

37.Daltonizm

Choroba recesywna sprzężona z płcią. Mutacja powoduje nieprawidłową budowę lub brak barwnika w komórkach siatkówki oka, więc chory nie rozróżnia barwy zielonej i czerwonej.

38.Rodowód genetyczny

Graficzne przedstawienie dziedziczenia wybranej cechy w kolejnych pokoleniach danej rodziny. Jego analiza pozwala ustalić obciążenie rodziny dziedzicznymi chorobami genetycznymi.

39.Choroba dominująca sprzężona z X w rodowodzie

Chory mężczyzna przekazuje wadliwy allel wszystkim córkom, które chorują, ale żadnemu synowi, bo synowie dostają od ojca chromosom Y. Takie choroby występują rzadziej od pozostałych chorób jednogenowych.

40.Zespół Downa

Aberracja chromosomowa: w 21. parze są trzy chromosomy (trisomia). Wskutek nierównomiernego rozdziału chromosomów w mejozie gameta ma dodatkowy chromosom 21. Kariotyp mężczyzny z tym zespołem to 47, XY + 21.

Notatka

Zmienność organizmów i rekombinacja

to różnice między osobnikami jednego gatunku. Widać je w fenotypach, czyli w cechach organizmu. Fenotyp kształtują genotyp oraz czynniki środowiska. U człowieka zmienność najłatwiej zauważyć w kolorze włosów, oczu i skóry. Dotyczy ona jednak także procesów metabolicznych, np. wytwarzania danych enzymów.

to zróżnicowanie genotypów osobników jednego gatunku. Jest dziedziczna, bo potomstwo otrzymuje informację genetyczną zapisaną w genach rodziców. Ma dwa rodzaje: zmienność rekombinacyjną i zmienność mutacyjną. Obie prowadzą do powstania nowych genotypów.

daje różnorodne układy alleli w genotypach, najczęściej dzięki procesom związanym z rozmnażaniem płciowym. Wpływają na nią:

  • losowy dobór osobników rodzicielskich,
  • niezależna segregacja chromosomów do gamet w czasie mejozy,
  • wymiana odcinków między chromosomami homologicznymi w czasie mejozy,
  • losowe łączenie się gamet podczas zapłodnienia.

Ważne

W wyniku rekombinacji nie powstają nowe geny i allele, lecz nowe kombinacje alleli w genotypach.

Nowe allele, a niekiedy nowe geny, powstają w wyniku . Tak działa zmienność mutacyjna.

Dwa rodzaje zmienności genetycznej

Mutacje i czynniki mutagenne

Mutacja to nagła, trwała zmiana w materiale genetycznym. To, czy przejdzie na potomstwo, zależy od rodzaju komórki. Mutacji w komórkach somatycznych potomstwo nie odziedziczy. Mutacja w komórkach rozrodczych zostanie przekazana potomstwu.

Mutacje w pojedynczych genach mogą tworzyć nowe allele, a czasem nowe geny i nowe cechy. Cecha warunkowana nowym allelem może się utrwalić, jeśli zostanie przekazana kolejnym pokoleniom. Mutacje mogą być niekorzystne, np. prowadzić do chorób genetycznych. Rzadziej są korzystne, gdy nowa cecha okazuje się przydatna w danym środowisku.

Mutacje powstają spontanicznie, np. wskutek pomyłki w czasie replikacji DNA, albo pod wpływem czynnika mutagennego. Jest to czynnik zewnętrzny, który wywołuje zmiany w materiale genetycznym. Ze względu na pochodzenie wyróżniamy:

czynniki fizyczne
m.in. wysoka temperatura oraz promieniowanie rentgenowskie, gamma i ultrafioletowe (UV); UV może przyczyniać się do rozwoju czerniaka,
czynniki chemiczne
m.in. konserwanty żywności (np. azotan(III) sodu), niektóre składniki zanieczyszczeń (np. dioksyny, węglowodory aromatyczne, pestycydy) i składniki dymu tytoniowego (np. nikotyna, benzopiren),
czynniki biologiczne
wirusy, bakterie i grzyby.

Składniki dymu tytoniowego mogą powodować nowotwory płuc, żołądka czy jelita grubego. Zakażenie wirusem HPV może prowadzić do nowotworu szyjki macicy. Wirusowe zapalenie wątroby (HBV i HCV) może prowadzić do raka wątroby.

Mutacje genowe

Mutacje genowe dotyczą pojedynczych nukleotydów DNA, a - całych chromosomów. Skutek mutacji genowej ocenia się po białku. W transkrypcji nić matrycowa DNA jest przepisywana na komplementarny mRNA. Druga nić DNA, kodująca, ma sekwencję jak mRNA, z T zamiast U. W translacji kodony mRNA odczytuje się kolejno, trójkami.

Wymiana jednego nukleotydu na inny zmienia jeden kodon. Skutek zależy od tego, co oznacza nowy kodon:

mutacja zmiany sensu
inny aminokwas, więc w białku jeden aminokwas zostaje zastąpiony innym
mutacja milcząca
ten sam aminokwas, więc budowa białka się nie zmienia
mutacja nonsensowna
kodon STOP, więc synteza białka zostaje przerwana, a białko może być nieaktywne.

to seria kodonów od kodonu START do kodonu STOP. Wstawienie albo utrata nukleotydów w liczbie innej niż trzy lub wielokrotność trzech powoduje zmianę ramki odczytu. Kodony od miejsca mutacji odczytuje się wtedy inaczej, więc do białka trafiają nieodpowiednie aminokwasy.

Jak ustalić skutek mutacji: zapisz mRNA komplementarny do nici matrycowej, podziel go na kodony i porównaj aminokwasy przed mutacją i po niej. Przykład: nić matrycowa TGC CTA GTT daje mRNA ACG GAU CAA, czyli treoninę (Thr), kwas asparaginowy (Asp) i glutaminę (Gln).

Od genu do białka: transkrypcja i translacja

Zamiana CTA na CTG daje kodon GAC, który także oznacza Asp - to . Zamiana CTA na CTC daje kodon GAG, czyli kwas glutaminowy (Glu) - to . Utrata pierwszego C z trójki CTA daje nić TGC TAG TT... i mRNA ACG AUC AA... Pierwszy kodon się nie zmienia, ale od drugiego zmienia się odczyt: zamiast Asp pojawia się izoleucyna (Ile).

Mutacje chromosomowe

Mutacje chromosomowe (aberracje chromosomowe) zmieniają budowę albo liczbę chromosomów. Najczęściej powodują je błędy w czasie podziałów komórkowych oraz czynniki mutagenne, które zaburzają te podziały.

Rodzaje mutacji chromosomowych

Przyczyną mutacji strukturalnych jest pękanie i dzielenie się chromosomów na fragmenty, a następnie ich błędne połączenie. Mają zwykle niekorzystne skutki: mogą prowadzić m.in. do chorób genetycznych lub nowotworów. Wyróżniamy:

utratę fragmentu
tego fragmentu brakuje potem w komórce
podwojenie fragmentu
ten sam fragment występuje w chromosomie dwa razy
przeniesienie fragmentu
fragment trafia na inny, niehomologiczny chromosom
odwrócenie fragmentu
fragment jest obrócony o 180°, więc jego odcinki mają odwrotną kolejność.

Mutacje liczbowe powstają najczęściej przez zaburzony rozdział chromosomów w czasie podziałów komórkowych. Gdy oba chromosomy z pary trafią do jednej gamety (n + 1), druga gameta nie dostaje żadnego (n - 1).

trisomia
zygota ma jeden chromosom więcej, u człowieka 47 zamiast 46,
monosomia
zygocie brakuje jednego chromosomu, u człowieka ma ona 45 chromosomów,
poliploidalność
zwielokrotnione są całe zestawy chromosomów (np. 3n, 4n, 5n); u ludzi takie mutacje są śmiertelne, a u roślin częste, np. u truskawek.

Trisomia i monosomia dotyczą jednej pary chromosomów, a poliploidalność - całych zestawów. Liczba chromosomów zygoty to suma chromosomów obu gamet. Przykład: plemnik z dwoma chromosomami 13. pary ma 24 chromosomy, a prawidłowa komórka jajowa - 23. Zygota ma więc 47 chromosomów (sprawdzenie: 46 + 1), czyli trisomię.

46

chromosomów w prawidłowej zygocie człowieka

47

przy trisomii

45

przy monosomii

Transformacja nowotworowa

to przemiana prawidłowej komórki w komórkę nowotworową wskutek mutacji. Komórka nowotworowa dzieli się stale i bez kontroli. Traci też zdolność do zaprogramowanej śmierci (apoptozy).

Bezpośrednią przyczyną są mutacje w genach kodujących białka, które regulują cykl komórkowy. Przykładem takiego białka jest białko p53. Gdy materiał genetyczny jest uszkodzony, p53 hamuje replikację DNA, co daje czas na jego naprawę. Przy zbyt dużych zmianach w DNA białko to inicjuje apoptozę komórki. Brak p53, wynikający z mutacji jego genu, może prowadzić do choroby nowotworowej.

Istotne są też mutacje w genach regulujących naprawę DNA. Gdy te geny nie funkcjonują prawidłowo, dochodzi do nagromadzenia błędów w DNA. To może spowodować transformację nowotworową komórki.

Transformacja nowotworowa

Nowotwór rozwija się etapami. Mutacja uszkadza DNA, a kumulowanie się zmian w DNA prowadzi do powstania komórki nowotworowej. Jej komórki potomne mają tę samą zmienioną informację genetyczną, namnażają się i tworzą guz. Guz rozrasta się i może tworzyć przerzuty do innych tkanek.

Choroby jednogenowe

powstają przez mutację w jednym genie, który ma przez to nieprawidłowy allel. Choroby sprzężone z płcią wiążą się z genami na chromosomach płci, najczęściej na chromosomie X. Choroby niesprzężone z płcią (autosomalne) wiążą się z genami na autosomach; ich dziedziczenie nie zależy od płci. Od tego, czy nieprawidłowy allel jest recesywny, czy dominujący, zależy, kto choruje.

Sposób dziedziczeniaKto chorujePrzykład
autosomalny recesywnyhomozygoty recesywne; heterozygoty są nosicielamimukowiscydoza
autosomalny dominującyhomozygoty dominujące i heterozygotychoroba Huntingtona
recesywny sprzężony z Xgłównie mężczyźni; kobiety przy dwóch wadliwych allelachhemofilia, daltonizm
dominujący sprzężony z Xmężczyźni i kobiety; choroby rzadsze od pozostałych-

Wybrane choroby:

hemofilia
brak jednego z czynników krzepnięcia; skrzep tworzy się dłużej, a każde skaleczenie prowadzi do długotrwałego i obfitego krwawienia,
daltonizm
nieprawidłowa budowa lub brak barwnika w komórkach siatkówki oka; chory nie rozróżnia barwy zielonej i czerwonej,
mukowiscydoza
gruczoły śluzowe działają nieprawidłowo; gęsty i lepki śluz blokuje oskrzeliki i sprzyja infekcjom, prowadzi m.in. do niewydolności układu oddechowego i pokarmowego oraz duszności,
choroba Huntingtonapląsawica Huntingtona
nieprawidłowe białko huntingtyna odkłada się w mózgu, co prowadzi do obumierania komórek nerwowych.

Pierwsze objawy choroby Huntingtona pojawiają się w wieku 35-50 lat: zaburzenia ruchowe i psychiczne oraz stopniowe otępienie umysłowe. Zmiany w mózgu można ocenić za pomocą rezonansu magnetycznego.

Aberracje chromosomowe i zespół Downa

Aberracje chromosomowe to nieprawidłowości spowodowane mutacjami, które zmieniają strukturę lub liczbę chromosomów. Mogą dotyczyć zarówno autosomów, jak i chromosomów płci.

Kariotyp to kompletny zestaw chromosomów charakterystyczny dla gatunku. Kariotyp człowieka tworzą 22 pary autosomów i para chromosomów płci: XX u kobiet, XY u mężczyzn.

Przykładem aberracji jest . Podczas mejozy chromosomy rozdzielają się do gamet nierównomiernie i jedna gameta dostaje dodatkowy chromosom. Gdy ta gameta weźmie udział w zapłodnieniu, zygota ma trzy chromosomy w 21. parze. To aberracja liczbowa; aberracje strukturalne powstają inaczej - przez pękanie chromosomów i błędne łączenie fragmentów.

U osób z zespołem Downa oprócz charakterystycznego wyglądu mogą występować nieprawidłowości w budowie narządów wewnętrznych. Może też występować różny stopień niepełnosprawności intelektualnej.

Kariotyp mężczyzny z zespołem Downa to 47, XY + 21, a kobiety z tym zespołem - 47, XX + 21. W takim zapisie liczba oznacza wszystkie chromosomy komórki, litery - chromosomy płci, a dopisek „+ 21” - dodatkowy chromosom 21. pary.

Rodowód i ryzyko choroby u dziecka

to graficzne przedstawienie dziedziczenia wybranej cechy w kolejnych pokoleniach rodziny. Jego analiza pozwala ustalić obciążenie rodziny dziedzicznymi chorobami genetycznymi. Kwadrat oznacza mężczyznę, a okrąg - kobietę. Symbol zamalowany to osoba chora, a zamalowany w połowie - nosiciel (heterozygota). Okrąg z kropką w środku to nosicielka choroby sprzężonej z chromosomem X.

Sposób dziedziczenia ustala się w dwóch krokach. Najpierw rozstrzyga się, czy allel choroby jest recesywny, czy dominujący. Potem sprawdza się, czy choroba może być sprzężona z płcią.

Ważne

Gdy zdrowi rodzice mają chore dziecko, chorobę powoduje allel recesywny.

Gdy natomiast oboje chorzy rodzice mają zdrowe dziecko, chorobę powoduje allel dominujący.

W chorobach autosomalnych chorują mężczyźni i kobiety. W chorobie recesywnej sprzężonej z X chory mężczyzna ma córki nosicielki, a synowie nosicielek mogą być chorzy. Chora kobieta ma wtedy chorego ojca. W chorobie dominującej sprzężonej z X chory mężczyzna nie przekazuje wadliwego allelu synom, ale chore są wszystkie jego córki.

Prawdopodobieństwo choroby u dziecka liczy się z gamet rodziców. Przykład: rodzic chory na chorobę autosomalną recesywną (aa) i nosiciel (Aa). Chory rodzic wytwarza wyłącznie gamety a, a nosiciel - gamety A i a. Dzieci mają więc genotyp Aa (nosiciel) albo aa (chore), każdy z prawdopodobieństwem 50%. Sprawdzenie: allel a od chorego rodzica dziecko dostaje na pewno, a od nosiciela - z prawdopodobieństwem 1/2.

W skrócie

  • 01Fenotyp zależy od genotypu i od środowiska, a zmienność genetyczna - rekombinacyjna i mutacyjna - jest dziedziczna.
  • 01Na rekombinację wpływają losowy dobór rodziców, procesy mejozy i losowe łączenie się gamet; zachodzi ona najczęściej dzięki rozmnażaniu płciowemu.
  • 02Potomstwo dziedziczy mutacje z komórek rozrodczych, a mutacje z komórek somatycznych zostają w organizmie, w którym powstały.
  • 02Mutacje powstają spontanicznie albo pod wpływem czynników mutagennych: fizycznych, chemicznych i biologicznych.
  • 03Skutek wymiany jednego nukleotydu zależy od nowego kodonu: ten sam aminokwas (milcząca), inny aminokwas (zmiany sensu) albo STOP (nonsensowna).
  • 04Mutacje strukturalne zmieniają budowę chromosomu (utrata, podwojenie, przeniesienie, odwrócenie fragmentu), a liczbowe - liczbę chromosomów lub zestawów.
  • 05Komórka nowotworowa dzieli się bez kontroli i nie ulega apoptozie; transformację wywołują mutacje genów regulujących cykl komórkowy i naprawę DNA.
  • 06Chorobę autosomalną recesywną mają homozygoty recesywne, a autosomalną dominującą - homozygoty dominujące i heterozygoty.
  • 06Choroby recesywne sprzężone z X ujawniają się przede wszystkim u mężczyzn, którzy mają jeden chromosom X.
  • 07W zespole Downa w 21. parze są trzy chromosomy; kariotyp mężczyzny z tym zespołem to 47, XY + 21, a kobiety - 47, XX + 21.
  • 08Z rodowodu ustala się, czy allel choroby jest recesywny, czy dominujący, i czy choroba jest sprzężona z chromosomem X.

Pojęcia z fiszek

Podcast

Ładuję…

Quizy w tym zestawie

33 pytań w 4 etapach

  1. Etap 1: Zmienność i jej przyczyny

    Etap 1 · 14 fiszek · 8 pytań

  2. Etap 2: Skutki zmian w DNA dla białka

    Etap 2 · 6 fiszek · 8 pytań

  3. Etap 3: Chromosomy i komórki nowotworowe

    Etap 3 · 9 fiszek · 8 pytań

  4. Etap 4: Choroby genetyczne i rodowody

    Etap 4 · 11 fiszek · 9 pytań

  5. Powtórka z całości

    15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów

Sprawdzian do druku

Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną

Sprawdzam sprawdzian…

Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem

WhatsApp

Podobne zestawy

Fiszki z biologii, klasa 3 liceum

Wyszukiwarka

Szukasz czegoś innego?

Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.