Biologia
Higiena i choroby układu rozrodczego - NOWA Biologia na czasie 3 (ZR)
Sprawdzony zestawZestaw obejmuje higienę układu rozrodczego, metody diagnostyczne (cytologia, USG, testy krwi, markery nowotworowe, mammografia, biopsja), choroby nowotworowe układu rozrodczego oraz choroby przenoszone drogą płciową z ich przyczynami, objawami, profilaktyką i diagnostyką. Na koniec powtórzysz przebieg spermatogenezy i zróżnicowanie genetyczne gamet.
Zestaw do podręcznika
Dział 12, cz. 3. Rozmnażanie i rozwój: higiena i choroby układu rozrodczego
NOWA Biologia na czasie 3. Podręcznik. Zakres rozszerzony (Nowa Era) - wszystkie rozdziały1.Dlaczego nie zwlekać z wizytą u urologa lub ginekologa?
Przy niepokojących objawach mężczyzna zgłasza się do urologa, a kobieta do ginekologa. Wczesna diagnoza i szybkie leczenie chronią przed zakażeniem partnera i niepłodnością, a w chorobach nowotworowych znacząco zwiększają szansę na wyleczenie.
2.Codzienna higiena miejsc intymnych
Codzienne mycie zewnętrznych narządów płciowych środkami o pH zbliżonym do pH okolic intymnych, dokładne osuszanie tych miejsc po myciu oraz codzienna zmiana bielizny pomagają uniknąć chorób układu rozrodczego.
3.Czego unikać w higienie miejsc intymnych?
Należy unikać zbyt częstych gorących kąpieli i wycierania okolic intymnych wspólnym ręcznikiem, a w toalecie publicznej - siadania na desce sedesowej bez specjalnej nakładki.
4.Badanie cytologiczne
Pobranie próbki komórek i śluzu z przedniej części szyjki macicy, z której powstaje preparat mikroskopowy oceniany przez cytologa. Pozwala wykryć już na bardzo wczesnym etapie m.in. raka szyjki macicy oraz zakażenia wirusowe lub bakteryjne.
5.USG jamy brzusznej w diagnostyce układu rozrodczego
Badanie ultrasonograficzne, które pokazuje budowę narządów rozrodczych, m.in. jajników i macicy u kobiet oraz prostaty u mężczyzn. Pozwala wykryć m.in. guzy nowotworowe i wady rozwojowe tych narządów.
6.Test na obecność przeciwciał
Badanie krwi wykrywające przeciwciała, które organizm wytworzył po kontakcie z konkretnym patogenem. Pozwala rozpoznać zakażenie, m.in. wirusem HIV lub bakterią wywołującą kiłę.
7.Test molekularny
Badanie oparte na izolacji materiału genetycznego drobnoustroju chorobotwórczego, które precyzyjnie określa typ patogenu. Jest bardzo czułe - wykrywa nawet śladowe ilości materiału genetycznego, więc pozwala rozpocząć leczenie na wczesnym etapie zakażenia.
8.Marker nowotworowy
Substancja we krwi, której podwyższone stężenie może wskazywać na rozwój nowotworu. Przykładem jest PSA (antygen charakterystyczny m.in. dla raka gruczołu krokowego) - jego podwyższone stężenie może świadczyć o raku prostaty.
9.Mutacje w genach BRCA1 i BRCA2
Mutacje wykrywane w badaniach genetycznych, które oznaczają zwiększone ryzyko raka piersi i raka jajnika. Osoba z grupy zwiększonego ryzyka może podjąć profilaktykę, np. częstsze badania kontrolne, aby wykryć chorobę we wczesnym stadium.
10.USG piersi
Badanie obrazowe piersi wykonywane u kobiet przed 40. rokiem życia, których piersi składają się głównie z tkanki gruczołowej. Wykrywa zmiany niezłośliwe, np. torbiele i cysty, oraz guzy o charakterze złośliwym.
11.Mammografia
Seria zdjęć RTG piersi, która pozwala na szczegółową analizę tkanki tłuszczowej piersi. Wykonuje się ją po 40. roku życia, bo z upływem lat tkanka gruczołowa piersi zanika.
12.Kto powinien badać piersi profilaktycznie raz do roku?
Kobiety po 45. roku życia oraz kobiety po 20. roku życia, w których rodzinie występowały nowotwory piersi. Regularne badania (USG piersi lub mammografia) pozwalają wykryć nowotwór na wczesnym etapie.
13.Rak piersi
Nowotwór złośliwy wywodzący się z komórek nabłonkowych gruczołu mlekowego; dotyczy głównie kobiet, ale może wystąpić także u mężczyzn. Profilaktyka to m.in. regularne samobadanie piersi (szukanie zgrubień i guzków w piersiach i w okolicy pach) oraz badania kontrolne.
14.Biopsja
Pobranie fragmentu zmienionej tkanki, gdy badanie wykryje niepokojącą zmianę. Próbkę ocenia się pod mikroskopem w badaniu histopatologicznym, co pozwala określić rodzaj zmiany i dobrać właściwą terapię.
15.Przyczyna nowotworów układu rozrodczego
Zmiany w materiale genetycznym, które powodują niekontrolowane dzielenie się komórek. Czynnikami ryzyka są m.in. uwarunkowania genetyczne, wiek oraz czynniki środowiskowe, np. niezdrowa dieta i stosowanie używek.
16.Nowotwór jądra
Najczęstszy nowotwór u mężczyzn w wieku 20-44 lat. Rozwija się głównie z komórek nabłonka plemnikotwórczego jako nowotwór zarodkowy jądra, który niesie duże ryzyko przerzutów do innych narządów.
17.Objawy nowotworu jądra
Powiększenie jądra i moszny, ból brzucha lub pleców w okolicy lędźwiowej oraz uczucie ciężaru w mosznie. Takie objawy wymagają pilnej konsultacji z lekarzem urologiem.
18.Wykrywanie nowotworu jądra
Zmiany w jądrze pomaga wcześnie zauważyć regularne samobadanie jąder. Diagnostyka obejmuje badanie USG jąder oraz biopsję z badaniem histopatologicznym, które określa rodzaj zmiany.
19.Łagodny przerost prostaty
Powiększenie gruczołu krokowego, częste u mężczyzn po 55. roku życia. Powiększona prostata uciska pęcherz moczowy i cewkę moczową, co utrudnia opróżnianie pęcherza i może powodować ból podczas oddawania moczu.
20.Objawy raka prostaty
Częste oddawanie małych ilości moczu, zmniejszony strumień oddawanego moczu i uczucie niecałkowitego opróżnienia pęcherza moczowego. Podobne objawy daje łagodny przerost prostaty, dlatego przyczynę ustala urolog na podstawie badań.
21.Diagnostyka raka prostaty
Badanie per rectum (przez odbytnicę), badanie stężenia antygenu PSA we krwi i USG jamy brzusznej. Podwyższone stężenie PSA może wskazywać na raka prostaty, ale rozpoznanie stawia lekarz po dalszych badaniach.
22.Jak zakażenie HPV prowadzi do raka szyjki macicy?
Przewlekła infekcja niektórymi typami wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV) powoduje trwałe zmiany w DNA komórek nabłonkowych szyjki macicy. Komórki zaczynają się niekontrolowanie dzielić i rozwija się nowotwór.
23.Objawy raka szyjki macicy
Krwawienia z dróg rodnych poza okresem menstruacji, upławy (nadmierna wydzielina z pochwy o nieprzyjemnym zapachu) oraz ból podbrzusza i pleców. Przy takich objawach kobieta powinna zgłosić się do ginekologa.
24.Profilaktyka raka szyjki macicy
Regularne badania cytologiczne i ginekologiczne oraz szczepienie przeciwko wybranym typom HPV, najlepiej przed rozpoczęciem życia seksualnego. Wcześnie wykryty rak szyjki macicy jest prawie całkowicie wyleczalny.
25.Zakażenie wirusem HPV
Do zakażenia dochodzi przez stosunek seksualny lub używanie cudzych przedmiotów higieny osobistej i bielizny. Zwykle nie daje objawów; wykrywa się je badaniem cytologicznym i testami molekularnymi wykrywającymi materiał genetyczny wirusa.
26.Rak jajnika
Nowotwór złośliwy, który we wczesnych stadiach często nie daje objawów, a szybko tworzy przerzuty w jamie brzusznej. Później pojawiają się m.in. wzdęcia i uczucie pełności w brzuchu; rozpoznaje się go m.in. badaniem ginekologicznym i USG jamy brzusznej.
27.Choroby przenoszone drogą płciową
Choroby weneryczne, którymi można zarazić się podczas kontaktów seksualnych. Wywołują je chorobotwórcze wirusy, np. HPV, oraz mikroorganizmy: bakterie, protisty i grzyby.
28.Kiła (syfilis)
Choroba bakteryjna wywoływana przez krętka bladego - bakterię o spiralnym kształcie - którym można zakazić się podczas kontaktu seksualnego. Bakterie mogą też przeniknąć z ciała matki do dziecka w czasie ciąży (kiła wrodzona).
29.Objawy kiły
Najpierw pojawiają się owrzodzenia na zewnętrznych narządach płciowych, powiększenie węzłów chłonnych i plamista wysypka. W dalszych stadiach nieleczona kiła uszkadza mózg, serce i kości.
30.Rzeżączka
Choroba wywoływana przez bakterię dwoinkę rzeżączki, przenoszona podczas kontaktu seksualnego; noworodek może zarazić się od matki w czasie porodu. U dorosłych może prowadzić do bezpłodności, a u noworodków - do ślepoty.
31.Chlamydioza
Jedno z najczęstszych zakażeń przenoszonych drogą płciową, wywoływane przez bakterię Chlamydia trachomatis; u noworodka zakażonego przy porodzie powoduje zapalenie płuc i infekcję oczu. Rozpoznaje się ją wymazem lub badaniem krwi na przeciwciała.
32.Wymaz z cewki moczowej lub pochwy
Pobranie materiału z cewki moczowej (u mężczyzn) lub z pochwy (u kobiet) do badania laboratoryjnego. Służy do rozpoznawania m.in. rzeżączki, chlamydiozy, rzęsistkowicy i grzybic narządów płciowych.
33.Profilaktyka chorób przenoszonych drogą płciową
Używanie prezerwatyw, unikanie przypadkowych stosunków seksualnych oraz używanie wyłącznie własnych przedmiotów higieny osobistej i bielizny. Przed zakażeniem wybranymi typami HPV chroni dodatkowo szczepienie.
34.Rzęsistkowica
Choroba wywoływana przez pasożytniczego protista - rzęsistka pochwowego, przenoszonego podczas kontaktów seksualnych lub przez przedmioty higieny osobistej. U mężczyzn zwykle bezobjawowa, nieleczona może prowadzić do niepłodności; rozpoznaje się ją wymazem lub badaniem moczu.
35.Grzybice narządów płciowych
Choroby wywoływane zwykle przez drożdżaki z rodzaju Candida (np. bielnik biały), które są naturalnym elementem mikrobiomu. Gdy mikrobiom zostanie zniszczony, np. w wyniku antybiotykoterapii, grzyby zaczynają intensywnie się namnażać.
36.Profilaktyka grzybic narządów płciowych
Spożywanie probiotyków, które pomagają zachować naturalny mikrobiom, odpowiednia higiena narządów płciowych oraz noszenie bielizny z naturalnych materiałów. Ogranicza to nadmierne namnażanie się drożdżaków z rodzaju Candida.
37.Badanie mykologiczne
Badanie w kierunku wykrycia grzybów chorobotwórczych w materiale pobranym wymazem z pochwy lub cewki moczowej. Służy do rozpoznawania grzybic narządów płciowych, wywoływanych zwykle przez drożdżaki z rodzaju Candida.
38.Podział redukcyjny w spermatogenezie
Spermatogonia namnażają się w podziałach mitotycznych. Diploidalny spermatocyt I rzędu przechodzi pierwszy podział mejotyczny (redukcyjny), w którym powstają dwa haploidalne spermatocyty II rzędu, a z nich cztery haploidalne spermatydy, przekształcające się w plemniki.
39.Dlaczego plemniki z jednego spermatocytu się różnią?
Powstają w wyniku mejozy, w której zachodzi crossing-over oraz niezależna segregacja chromosomów homologicznych. Komórki potomne mitozy, np. dwa spermatogonia, są natomiast identyczne genetycznie z komórką macierzystą.
Notatka
Higiena układu rozrodczego i wczesna wizyta u lekarza
Niepokojących objawów ze strony układu rozrodczego nie należy przeczekiwać ze wstydu. Mężczyzna szuka pomocy u urologa, a kobieta u ginekologa. Szybko rozpoczęte leczenie zakażenia może uchronić przed niepłodnością i przed zakażeniem partnera. W chorobach nowotworowych wczesne rozpoznanie znacząco zwiększa szansę na wyleczenie.
Przed częścią chorób układu rozrodczego chronią proste zasady:
- dbanie o czystość zewnętrznych narządów rozrodczych,
- unikanie ryzykownych zachowań seksualnych,
- obserwowanie swojego ciała i konsultowanie z lekarzem niepokojących objawów, np. zmian na skórze okolic intymnych, bólu tych okolic albo wydzieliny z pochwy lub cewki moczowej,
- regularne badania kontrolne.
Higiena miejsc intymnych to sześć zaleceń:
- środki myjące o pH zbliżonym do pH okolic intymnych,
- mycie zewnętrznych narządów płciowych i zmiana bielizny każdego dnia,
- staranne osuszanie miejsc intymnych po myciu,
- w toalecie publicznej specjalne nakładki albo niesiadanie na desce sedesowej,
- własny, osobny ręcznik do okolic intymnych,
- unikanie zbyt częstych gorących kąpieli.
Metody diagnostyczne
Choroby układu rozrodczego i wykrywa się głównie cytologią, USG jamy brzusznej, testami krwi i badaniami piersi.
W badaniu cytologicznym pobiera się komórki i śluz z przedniej części szyjki macicy. Cytolog ocenia wykonany z nich preparat mikroskopowy. Badanie wykrywa bardzo wcześnie m.in. raka szyjki macicy oraz zakażenia wirusowe i bakteryjne.
USG jamy brzusznej pokazuje budowę jajników i macicy u kobiet oraz prostaty u mężczyzn. Ujawnia guzy nowotworowe i wady rozwojowe tych narządów.
Testy krwi różnią się tym, czego szukają:
| Badanie krwi | Co wykrywa | Zastosowanie |
|---|---|---|
| test na obecność przeciwciał | przeciwciała wytworzone po kontakcie z patogenem | zakażenie HIV, kiła |
| test molekularny | materiał genetyczny drobnoustroju, nawet śladowy | dokładny typ patogenu, wczesne zakażenie |
| marker nowotworowy | podwyższone stężenie substancji we krwi | może wskazywać na nowotwór, np. PSA |
Zapamiętaj
Test na przeciwciała wykrywa odpowiedź organizmu na patogen, a - sam patogen, dlatego wynik pierwszego zależy od czasu od zakażenia.
Badania genetyczne wykrywają mutacje w genach BRCA1 i BRCA2, które zwiększają ryzyko raka piersi i raka jajnika. Osoba z grupy zwiększonego ryzyka może częściej wykonywać badania kontrolne. Wtedy chorobę można wykryć we wczesnym stadium, gdy szansa wyleczenia jest bardzo wysoka. Jednym ze sposobów profilaktyki jest też usunięcie piersi (profilaktyczna mastektomia) i ich późniejsze odtworzenie.
Ważne
Mutacja w genie BRCA1 lub BRCA2 mówi o ryzyku nowotworu, a nie o chorobie: rodzaj wykrytej zmiany określa dopiero badanie histopatologiczne.
Badania piersi i rak piersi
Badanie obrazowe piersi dobiera się do jej budowy, która zmienia się z wiekiem. Przed 40. rokiem życia pierś składa się głównie z tkanki gruczołowej, dlatego wykonuje się . Z upływem lat tkanka gruczołowa zanika, więc po 40. roku życia przeprowadza się . To seria zdjęć RTG, które pozwalają szczegółowo ocenić tkankę tłuszczową piersi. Oba badania wykrywają zmiany niezłośliwe, np. torbiele i cysty, oraz guzy złośliwe.
Profilaktyczne badania piersi raz do roku powinny wykonywać kobiety po 45. roku życia. Kobiety, w których rodzinie występowały nowotwory piersi, badają się co roku już po 20. roku życia.
40
granica wieku: przed nią USG, po niej mammografia
45
od tego wieku badania co roku
20
badania co roku przy raku piersi w rodzinie
Niepokojąca zmiana wymaga , czyli pobrania fragmentu zmienionej tkanki. Próbkę ocenia się pod mikroskopem w badaniu histopatologicznym, które określa rodzaj zmiany i pozwala dobrać terapię.
to nowotwór złośliwy z komórek nabłonkowych gruczołu mlekowego. Chorują głównie kobiety, ale może wystąpić także u mężczyzn. Zmiany nowotworowe rozwijają się w tkance gruczołowej piersi. Czynniki ryzyka raka piersi:
- uwarunkowania genetyczne i zachorowania na raka piersi w rodzinie,
- wiek - ryzyko rośnie z wiekiem,
- niezdrowy tryb życia: nieprawidłowa dieta, picie alkoholu, palenie papierosów,
- stosowanie leków hormonalnych i hormonalnych środków antykoncepcyjnych,
- otyłość.
Profilaktyka to zdrowy styl życia, regularne konsultacje lekarskie i badania kontrolne oraz samobadanie piersi. Polega ono na regularnej obserwacji kształtu, położenia i zabarwienia brodawki sutkowej. Przede wszystkim szuka się zgrubień i guzków w obu piersiach oraz w okolicy pach.
Przyczyny nowotworów i nowotwory u mężczyzn
Nowotwór układu rozrodczego zaczyna się od zmian w materiale genetycznym komórki. Takie zmiany sprawiają, że komórki dzielą się bez kontroli. Czynniki ryzyka zwiększają prawdopodobieństwo tych zmian: uwarunkowania genetyczne, wiek oraz czynniki środowiskowe, m.in. niezdrowa dieta i stosowanie używek.
to najczęstszy nowotwór u mężczyzn w wieku 20-44 lat. Rozwija się głównie z komórek nabłonka plemnikotwórczego jako nowotwór zarodkowy jądra. Niesie duże ryzyko przerzutów do innych narządów.
- objawy: powiększenie jądra i moszny, ból brzucha lub pleców w okolicy lędźwiowej, uczucie ciężaru w mosznie,
- diagnostyka: USG jąder, biopsja i badanie histopatologiczne,
- profilaktyka: regularne samobadanie jąder, odpowiednia dieta, niestosowanie używek, unikanie urazów mechanicznych jąder.
to powiększenie gruczołu krokowego, częste u mężczyzn po 55. roku życia. Powiększony gruczoł uciska pęcherz moczowy i cewkę moczową, co utrudnia opróżnianie pęcherza. Rak prostaty jest nowotworem złośliwym, a jego ryzyko rośnie z wiekiem. Najczęściej rozpoznaje się go ok. 70. roku życia. Obie choroby dają podobne objawy, dlatego ich przyczynę ustala urolog na podstawie badań.
- : częste oddawanie małych ilości moczu, zmniejszony strumień moczu, uczucie niecałkowitego opróżnienia pęcherza, problemy ze wzwodem, ból podczas ejakulacji,
- diagnostyka: badanie per rectum (przez odbytnicę), badanie stężenia antygenu PSA we krwi, USG jamy brzusznej,
- profilaktyka: regularne wizyty u urologa i badania kontrolne, nielekceważenie pierwszych objawów.
20-44
wiek najczęstszych nowotworów jądra
55
po tym wieku częsty przerost prostaty
70
typowy wiek rozpoznania raka prostaty
Rak szyjki macicy i rak jajnika
U kobiet, obok raka piersi, najczęściej występują rak szyjki macicy i . Szyjka macicy to dolna część macicy, która uchodzi do pochwy. Jajnik leży w jamie brzusznej, przy jajowodzie.
Rak szyjki macicy to najczęstszy nowotwór żeńskiego układu rozrodczego, wykrywany zwykle u kobiet w wieku 40-55 lat. Głównym czynnikiem ryzyka jest przewlekła infekcja niektórymi typami wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV). Przy takiej infekcji wirus wywołuje trwałe zmiany w DNA komórek nabłonkowych szyjki macicy, co prowadzi do rozwoju nowotworu. Wcześnie wykryty rak szyjki macicy jest prawie całkowicie wyleczalny.
- objawy: krwawienia z dróg rodnych poza okresem menstruacji, upławy (nadmierna wydzielina z pochwy o nieprzyjemnym zapachu), ból podbrzusza i pleców, dłuższe i bardziej obfite miesiączki,
- diagnostyka: , badania ginekologiczne, USG jamy brzusznej, badania krwi (markery nowotworowe),
- profilaktyka: regularne badania cytologiczne i ginekologiczne, szczepienie przeciwko wybranym typom HPV, odpowiednia dieta, regularny wysiłek fizyczny.
Rak jajnika we wczesnych stadiach często nie daje objawów, a szybko tworzy przerzuty w jamie brzusznej. Ryzyko zachorowania rośnie z wiekiem.
- objawy: wzdęcia, uczucie pełności w brzuchu, krwawienia z dróg rodnych poza okresem menstruacji, dłuższe i bardziej obfite miesiączki, uczucie ucisku w miednicy,
- diagnostyka: badania ginekologiczne, USG jamy brzusznej, badania krwi (markery nowotworowe),
- profilaktyka: regularne wizyty kontrolne u ginekologa, unikanie używek (zwłaszcza palenia tytoniu), utrzymywanie prawidłowej masy ciała.
Choroby przenoszone drogą płciową - patogeny i profilaktyka
Choroby przenoszone drogą płciową, czyli choroby weneryczne, przenoszą się podczas kontaktów seksualnych. Wywołują je chorobotwórcze wirusy oraz mikroorganizmy: bakterie, protisty i grzyby. Patogen decyduje o sposobie rozpoznania choroby:
| Choroba | Patogen | Diagnostyka |
|---|---|---|
| kiła | bakteria krętek blady | przeciwciała we krwi |
| rzeżączka | bakteria dwoinka rzeżączki | wymaz z cewki moczowej lub pochwy |
| chlamydioza | bakteria Chlamydia trachomatis | wymaz; przeciwciała we krwi |
| rzęsistkowica | protist rzęsistek pochwowy | wymaz; badanie moczu |
| zakażenie HPV | wirus brodawczaka ludzkiego | cytologia; test molekularny |
| grzybice | zwykle drożdżaki Candida, np. bielnik biały | wymaz; badanie mykologiczne |
Część patogenów przenosi się także innymi drogami. Krętek blady może przeniknąć z ciała matki do dziecka w czasie ciąży i wywołać kiłę wrodzoną. Dwoinką i Chlamydia trachomatis noworodek może zakazić się od matki podczas porodu. Rzęsistkiem pochwowym i HPV można się zakazić przez cudze przedmioty higieny osobistej, a HPV - także przez cudzą bieliznę.
Ważne
Choroba wrodzona nie musi być dziedziczna: choroba zakaźna matki może przejść na dziecko jeszcze przed porodem.
Wspólna profilaktyka to używanie prezerwatyw, unikanie przypadkowych stosunków seksualnych i używanie wyłącznie własnych przedmiotów higieny osobistej i bielizny. Przed wybranymi typami HPV chroni dodatkowo szczepienie, a kobiety w ciąży bada się pod kątem rzeżączki.
Objawy i skutki chorób przenoszonych drogą płciową
Wiele z tych chorób przebiega bez objawów albo z objawami innymi u kobiet i u mężczyzn:
- kiła
- owrzodzenia na zewnętrznych narządach płciowych, powiększenie węzłów chłonnych, plamista wysypka; w dalszych stadiach uszkodzenia mózgu, serca i kości,
- rzeżączka
- u mężczyzn ból podczas oddawania moczu, ropny wyciek z cewki moczowej, obrzęk najądrzy, świąd skóry okolic narządów płciowych; u kobiet obfite upławy, świąd, krwawienia z dróg rodnych, bóle brzucha; u dorosłych może prowadzić do bezpłodności, u noworodków - do ślepoty,
- chlamydioza
- u mężczyzn wyciek z cewki moczowej i dyskomfort podczas oddawania moczu; u kobiet obfite upławy, ból podbrzusza, dyskomfort podczas oddawania moczu; u noworodków zapalenie płuc i infekcja oczu,
- rzęsistkowica
- u mężczyzn zwykle brak objawów, czasem dyskomfort podczas oddawania moczu i obrzęk moszny; u kobiet ból podczas oddawania moczu, świąd i ból pochwy, obfite upławy; nieleczona może prowadzić do niepłodności,
- zakażenie HPV
- zwykle brak objawów; w późnym stadium zmiany brodawkowate, świąd, pieczenie okolic intymnych, upławy,
- grzybice narządów płciowych
- u mężczyzn zwykle brak objawów, czasem pieczenie, wysypka, białawy nalot na żołędzi prącia; u kobiet podrażnienie błony śluzowej pochwy, zaczerwienienie i obrzęk zewnętrznych narządów płciowych, świąd, ból, upławy z białymi grudkami.
Grzybice często nawracają. Drożdżaki z rodzaju Candida należą do naturalnego mikrobiomu organizmu. Gdy mikrobiom zostanie zniszczony, np. podczas antybiotykoterapii, grzyby intensywnie się namnażają i rozwija się choroba. Zapobiegają temu probiotyki, odpowiednia higiena narządów płciowych i bielizna z naturalnych materiałów.
Spermatogeneza i zróżnicowanie genetyczne plemników
Spermatogeneza zaczyna się od diploidalnych (2n) spermatogoniów, które namnażają się w podziałach mitotycznych. Ze spermatogonium powstaje też diploidalny spermatocyt I rzędu.
Spermatocyt I rzędu przechodzi pierwszy podział mejotyczny, czyli podział redukcyjny. Powstają z niego dwa haploidalne (n) spermatocyty II rzędu. W drugim podziale mejotycznym każdy z nich daje dwie haploidalne spermatydy. Cztery spermatydy przekształcają się w cztery plemniki.
Podział redukcyjny zmniejsza liczbę chromosomów o połowę. Np. gdy spermatocyt I rzędu zwierzęcia ma chromosomów, spermatocyt II rzędu ma (). Odwrotnie: połączenie dwóch gamet po 4 chromosomy odtwarza .
Komórki potomne mitozy są identyczne genetycznie z komórką macierzystą. W mejozie zachodzą natomiast crossing-over i niezależna segregacja chromosomów homologicznych. Dlatego plemniki powstałe z jednego spermatocytu I rzędu są zróżnicowane genetycznie.
W skrócie
- 01Przy niepokojących objawach mężczyzna idzie do urologa, a kobieta do ginekologa, bo wczesne leczenie może uchronić przed niepłodnością i zakażeniem partnera.
- 02Test na przeciwciała wykrywa ślad kontaktu z patogenem, test molekularny - jego materiał genetyczny, a marker nowotworowy może wskazywać na rozwój nowotworu.
- 03Przed 40. rokiem życia pierś bada się USG, a po 40. roku życia mammografią, bo z wiekiem tkanka gruczołowa piersi zanika.
- 04Źródłem nowotworu są zmiany w materiale genetycznym komórek, a czynniki ryzyka, np. wiek i używki, tylko zwiększają prawdopodobieństwo ich powstania.
- 05Głównym czynnikiem ryzyka raka szyjki macicy jest przewlekła infekcja HPV, a rak jajnika we wczesnych stadiach często nie daje objawów.
- 06Choroby weneryczne wywołują wirusy, bakterie, protisty i grzyby; przed wieloma z nich chronią prezerwatywy i unikanie przypadkowych stosunków seksualnych.
- 07Zakażenie HPV, a u mężczyzn także rzęsistkowica i grzybice zwykle przebiegają bez objawów, więc brak dolegliwości nie wyklucza zakażenia.
- 08Spermatogonia namnażają się mitotycznie i są identyczne genetycznie, a plemniki z jednego spermatocytu I rzędu powstają w mejozie i są zróżnicowane.
Pojęcia z fiszek
Podcast
Ładuję…
Quizy w tym zestawie
34 pytań w 4 etapach
Etap 1: Higiena i metody diagnostyczne
Etap 1 · 15 fiszek · 10 pytań
Etap 2: Nowotwory układu rozrodczego
Etap 2 · 11 fiszek · 8 pytań
Etap 3: Kiła, rzeżączka i chlamydioza
Etap 3 · 7 fiszek · 8 pytań
Etap 4: Inne zakażenia i spermatogeneza
Etap 4 · 6 fiszek · 8 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
35 fiszek uczy się 2
40 fiszek uczy się 4
40 fiszek uczy się 2
27 fiszek
40 fiszek uczy się 10
36 fiszek uczy się 8
Wyszukiwarka
Szukasz czegoś innego?
Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.
