Biologia
Słuch, równowaga, smak i węch - NOWA Biologia na czasie 3 (ZR)
Sprawdzony zestawZestaw obejmuje budowę ucha zewnętrznego, środkowego i wewnętrznego, mechanizm słyszenia, działanie narządu równowagi oraz wpływ hałasu na organizm. Druga część dotyczy narządów smaku i węchu: kubków smakowych, podstawowych smaków, nabłonka węchowego, powstawania wrażeń zapachowych i adaptacji węchu.
Zestaw do podręcznika
Dział 10, cz. 2. Narządy zmysłów: ucho - narząd słuchu i równowagi, narządy smaku oraz węchu
NOWA Biologia na czasie 3. Podręcznik. Zakres rozszerzony (Nowa Era) - wszystkie rozdziały1.Ucho - narząd dwóch zmysłów
Ucho jest narządem słuchu i równowagi. Jego mechanoreceptory słuchu odbierają drgania cząsteczek powietrza (fale dźwiękowe), a mechanoreceptory równowagi - bodźce mechaniczne wywołane ruchem otolitów i płynu w błędniku błoniastym.
2.Trzy części ucha
Ucho zewnętrzne wychwytuje fale dźwiękowe, ucho środkowe przenosi i wzmacnia drgania fal dźwiękowych, a ucho wewnętrzne zawiera właściwe narządy słuchu i równowagi.
3.Małżowina uszna
Fałd skórny, wewnątrz którego występuje tkanka chrzęstna (poza płatkiem, który chrząstki nie zawiera). Zbiera falę dźwiękową i kieruje ją do przewodu słuchowego.
4.Przewód słuchowy i woskowina
Przewód słuchowy to kanał ucha zewnętrznego, który kieruje falę dźwiękową na błonę bębenkową. Wyściela go woskowina - lipidowa substancja, która wraz z włosami początkowego odcinka zatrzymuje zanieczyszczenia.
5.Błona bębenkowa
Błona zamykająca przewód słuchowy od strony ucha środkowego. Przekształca fale dźwiękowe w drgania mechaniczne i przekazuje je na kosteczki słuchowe - najpierw na przylegający do niej młoteczek.
6.Kosteczki słuchowe
Młoteczek, kowadełko i strzemiączko w wypełnionej powietrzem jamie bębenkowej przenoszą drgania z błony bębenkowej na błonę okienka owalnego. Zwiększają siłę drgań i zabezpieczają narząd spiralny przed zbyt głośnymi dźwiękami.
7.Kosteczki słuchowe u kręgowców lądowych
Płazy, gady i ptaki mają błonę bębenkową i jedną kosteczkę słuchową - strzemiączko. U ssaków pojawiają się dodatkowo młoteczek i kowadełko oraz małżowina uszna, które zwiększają czułość słuchu.
8.Trąbka słuchowa
Trąbka słuchowa (trąbka Eustachiusza) to przewód prowadzący z jamy bębenkowej do nosowej części gardła. Utrzymuje jednakowe ciśnienie powietrza w przewodzie słuchowym i w jamie bębenkowej.
9.Dlaczego przy starcie samolotu słuch się przytępia?
Przy szybkiej zmianie wysokości ciśnienie w uchu zewnętrznym różni się od ciśnienia w uchu środkowym, a trąbka słuchowa się zaciska. Przełykanie śliny i ziewanie otwierają trąbkę i wyrównują ciśnienie.
10.Ucho wewnętrzne
Część ucha zawierająca właściwe narządy słuchu i równowagi. Składa się z błędnika oraz nerwu przedsionkowo-ślimakowego, który przekazuje informacje z narządów słuchu i równowagi do mózgowia.
11.Błędnik kostny a błędnik błoniasty
Błędnik kostny to przestrzenie i kanały w kości skroniowej wypełnione przychłonką: ślimak, przedsionek i kanały półkoliste. Wewnątrz leży błędnik błoniasty ze śródchłonką: przewód ślimakowy, woreczek, łagiewka i przewody półkoliste.
12.Narząd spiralny
Narząd spiralny (narząd Cortiego) w przewodzie ślimakowym to właściwy narząd słuchu. Jego komórki rzęsate, czyli receptorowe komórki słuchowe, przetwarzają fale dźwiękowe na impulsy nerwowe.
13.Jak w ślimaku powstaje impuls słuchowy?
Drgania strzemiączka odbiera błona okienka owalnego i wprawia w ruch płyn wypełniający ślimak. Ruch płynu ugina rzęski komórek słuchowych narządu spiralnego, a odkształcenie rzęsek wywołuje w nich impulsy nerwowe.
14.Ośrodek słuchu
Impulsy z komórek słuchowych biegną nerwem słuchowym, czyli częścią nerwu przedsionkowo-ślimakowego, do ośrodka słuchu w płacie skroniowym kory mózgu. Tam są interpretowane i powstaje wrażenie dźwiękowe.
15.Droga fali dźwiękowej w uchu
Fala dźwiękowa przechodzi przez małżowinę uszną i przewód słuchowy do błony bębenkowej. Drgania przez kosteczki słuchowe i błonę okienka owalnego docierają do ślimaka z narządem spiralnym.
16.Narząd równowagi
Tworzą go woreczek i łagiewka oraz połączone z łagiewką przewody półkoliste, ułożone w trzech różnych płaszczyznach. Dostarcza informacji o kierunku działania siły ciężkości i o ruchach głowy w przestrzeni.
17.Woreczek i łagiewka
Leżą w przedsionku; rzęski ich komórek rzęsatych i otolity z węglanu i fosforanu wapnia tkwią w galaretowatej substancji. Przy pochyleniu głowy otolity pod wpływem siły ciężkości uciskają rzęski i wywołują impuls; reagują głównie na ruchy góra-dół.
18.Przewody półkoliste
W rozszerzonych końcach mają komórki rzęsate z rzęskami zanurzonymi w galaretowatej substancji. Obrót głowy porusza płyn w przewodach, zmienia położenie osklepka i ugina rzęski, co wywołuje impuls - rejestrują ruchy obrotowe.
19.Utrzymanie równowagi ciała
Proces złożony: poza narządem równowagi biorą w nim udział m.in. wzrok, receptory czucia głębokiego w mięśniach, ścięgnach i stawach oraz receptory skóry, zwłaszcza dotyku i ucisku.
20.Choroba lokomocyjna
Zespół objawów, m.in. zawrotów głowy i nudności, spowodowanych nadmiernym pobudzeniem narządu równowagi. U osób wrażliwych przed podróżą stosuje się środki łagodzące te dolegliwości.
21.Skutki hałasu dla ucha
Zbyt głośne dźwięki mogą spowodować m.in. pęknięcie błony bębenkowej, uszkodzenie kosteczek słuchowych lub zniszczenie komórek receptorowych, co prowadzi do częściowej albo całkowitej utraty słuchu.
22.Hałas a zmysł równowagi
Hałas wywołuje gwałtowny ruch płynu wypełniającego błędnik błoniasty, przez co narząd równowagi przesyła do mózgowia błędne informacje o położeniu ciała.
23.Skutki hałasu dla organizmu
Hałas działa nie tylko na ucho: m.in. przyspiesza skurcze serca i podwyższa ciśnienie krwi, ogranicza pole widzenia i osłabia perystaltykę przewodu pokarmowego.
24.Głośność dźwięku a zdrowie
Dźwięki poniżej 70 dB są bezpieczne, ok. 70-85 dB zakłócają sen i skupienie uwagi, a długotrwałe 85-130 dB uszkadzają komórki słuchowe. Próg bólu to 130 dB; głośniejsze dźwięki natychmiast uszkadzają słuch.
25.Przyczyny niedosłuchu
Częściowa lub całkowita utrata słuchu może wynikać z urazów ucha lub chorób, np. zapalenia ucha, zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, stwardnienia rozsianego. Niedosłuch bywa też wrodzony - z zaburzeń rozwoju zarodkowego lub płodowego.
26.Dlaczego osoby z wrodzonym niedosłuchem często nie mówią?
Nie słysząc od urodzenia mowy innych ludzi, nie mogą nauczyć się jej przez naśladowanie, dlatego wiele z nich nie wykształca mowy artykułowanej. Porozumiewają się językiem migowym, czyli za pomocą gestów.
27.Implant ślimakowy
Elektroniczne urządzenie stosowane u osób z głębokim niedosłuchem. Część zewnętrzna przetwarza dźwięki z otoczenia, a część wewnętrzna to elektrody wprowadzone do ślimaka.
28.Rola zmysłów smaku i węchu
Smak i węch odbierają bodźce chemiczne dzięki chemoreceptorom. Ostrzegają przed zagrożeniem (np. zapach dymu), uczestniczą w pobieraniu i trawieniu pokarmu, a ich współdziałanie pozwala ocenić jakość pokarmu.
29.Kubki smakowe
Narząd smaku: kubki smakowe leżą głównie w brodawkach języka, a także w innych częściach jamy ustnej. Każdy zawiera komórki smakowe (chemoreceptory) wrażliwe łącznie na wszystkie podstawowe smaki, dlatego smaki odbiera się całą powierzchnią języka.
30.Podstawowe smaki człowieka
Słony, kwaśny, słodki, gorzki i umami (glutaminianu). Konkretne wrażenie smakowe powstaje z ich połączenia; wpływają na nie też temperatura, konsystencja, wygląd i zapach pokarmu, a ostra papryka pobudza dodatkowo receptory bólu.
31.Dlaczego smak gorzki ostrzega?
Receptory smaku gorzkiego aktywują m.in. alkaloidy (np. kofeina, chinina, strychnina), taniny i wiele trucizn. Gorzki smak pozwala więc rozpoznać pokarm, który może zawierać toksyczne substancje, i go odrzucić.
32.Jak powstaje wrażenie smakowe?
Komórki smakowe reagują tylko na substancje rozpuszczone w wodzie, dlatego pokarm musi rozpuścić się w ślinie. Rozpuszczone substancje pobudzają komórki smakowe, a impulsy trafiają do ośrodka smaku w mózgowiu.
33.Znaczenie zmysłu smaku
Rozróżnianie smaków pozwala ocenić przydatność pokarmu do spożycia - pokarm o nieprzyjemnym smaku może być zepsuty. Bodźce smakowe pobudzają też odruchy żucia i połykania oraz wydzielanie śliny, soku żołądkowego i soku trzustkowego.
34.Nabłonek węchowy
Narząd węchu w górnej części jamy nosowej o powierzchni ok. . Zawiera komórki węchowe oraz gruczoły węchowe, które wydzielają śluz rozpuszczający substancje lotne z powietrza.
35.Komórka węchowa
Chemoreceptor w postaci komórki dwubiegunowej: od ciała komórki odchodzą jeden akson i jeden dendryt zakończony rzęskami. Rzęski reagują na substancje lotne rozpuszczone w śluzie pokrywającym nabłonek węchowy.
36.Jak powstaje wrażenie zapachowe?
Pobudzone komórki węchowe wysyłają impulsy do opuszek węchowych pod płatami czołowymi, gdzie zachodzi wstępna analiza zapachu. Zapach identyfikuje kresomózgowie, a informacja trafia też do struktur odpowiedzialnych za emocje i pamięć.
37.Wrażliwość węchu a smaku
Komórki węchowe są wrażliwsze niż receptory smaku, ale ogromna różnorodność zapachów nie pozwala rozróżniać ich tak wyraźnie jak smaków. Przypuszcza się, że człowiek rozróżnia ok. 10 tys. zapachów.
38.Adaptacja węchu
Szybki spadek wrażliwości receptorów węchu przy długotrwałym działaniu bodźca, np. po pewnym czasie przestajemy czuć własne perfumy. Dlatego można nie zauważyć trującej substancji, która ulatnia się stale w niewielkiej ilości.
Notatka
Ucho zewnętrzne i środkowe
Ucho jest narządem słuchu i równowagi, a oba rodzaje jego receptorów to mechanoreceptory. Receptory słuchu odbierają fale dźwiękowe, czyli drgania cząsteczek powietrza, a receptory równowagi - ruch otolitów (kryształów mineralnych) i płynu w błędniku.
Ucho zewnętrzne ( i przewód słuchowy) wychwytuje fale dźwiękowe. Ucho środkowe (, jama bębenkowa z kosteczkami i ) przenosi i wzmacnia drgania. (błędnik i nerw przedsionkowo-ślimakowy) mieści narządy słuchu i równowagi.
Małżowina uszna to fałd skórny z tkanką chrzęstną, której nie ma tylko w płatku. Przewód słuchowy wyściela lipidowa woskowina, która razem z włosami z początku przewodu zatrzymuje zanieczyszczenia.
Błona bębenkowa zamyka przewód słuchowy i zamienia fale dźwiękowe w drgania mechaniczne. Drgania przechodzą na młoteczek, kowadełko i strzemiączko, które przylega do błony okienka owalnego. Kosteczki w wypełnionej powietrzem jamie bębenkowej zwiększają siłę drgań i chronią narząd spiralny przed zbyt głośnymi dźwiękami.
Błona bębenkowa oddziela ucho zewnętrzne od środkowego, a błona okienka owalnego - m.in. ucho środkowe od wewnętrznego.
Trąbka słuchowa (trąbka Eustachiusza) biegnie z jamy bębenkowej do nosowej części gardła i wyrównuje ciśnienie po obu stronach błony bębenkowej. Przy szybkiej zmianie wysokości, np. przy zjeździe z wysokiej przełęczy, ciśnienie w uchu zewnętrznym i środkowym się różni. Trąbka się zaciska i słuch się przytępia. Podobnie bywa przy katarze: mocne wydmuchanie nosa może podnieść ciśnienie w uchu środkowym ponad atmosferyczne. Trąbkę otwierają przełykanie śliny i ziewanie.
Ucho wewnętrzne i mechanizm słyszenia
wewnętrzne składa się z błędnika i nerwu przedsionkowo-ślimakowego. Błędnik kostny tworzą przestrzenie i kanały kości skroniowej, wypełnione przychłonką. Wewnątrz niego leży łącznotkankowy błędnik błoniasty, wypełniony śródchłonką.
| Część błędnika kostnego | Co w niej leży | Zadanie |
|---|---|---|
| ślimak | przewód ślimakowy z narządem spiralnym | słuch |
| przedsionek | woreczek i łagiewka | równowaga: siła ciężkości, ruchy góra-dół |
| kanały półkoliste (trzy) | przewody półkoliste | równowaga: ruchy obrotowe |
(narząd Cortiego) to właściwy narząd słuchu. Jego komórki rzęsate, czyli receptorowe komórki słuchowe, przetwarzają drgania na impulsy nerwowe.
Słyszenie opiera się głównie na procesach fizycznych. Fala dźwiękowa dochodzi przez małżowinę i przewód słuchowy do błony bębenkowej i wprawia ją w drgania. Kosteczki przenoszą drgania na błonę okienka owalnego, a ta porusza płyn wypełniający przedsionek i ślimak. Ruch płynu ugina rzęski komórek słuchowych, a odkształcenie rzęsek wywołuje w nich impulsy nerwowe.
Impulsy biegną nerwem słuchowym, czyli częścią nerwu przedsionkowo-ślimakowego, do ośrodka słuchu w płacie skroniowym kory mózgu. Dopiero tam są interpretowane i powstaje wrażenie dźwiękowe. Druga część tego nerwu przewodzi informacje z narządu równowagi.
Narząd równowagi
tworzą woreczek, łagiewka i połączone z łagiewką . Informuje głównie o kierunku działania siły ciężkości i o ruchach głowy w przestrzeni.
W woreczku i łagiewce leżą komórki zmysłowe z rzęskami (komórki rzęsate) oraz otolity - kamyczki błędnikowe z węglanu wapnia i fosforanu wapnia. Rzęski razem z otolitami tkwią w galaretowatej substancji. Gdy ciało się pochyla, otolity przesuwają się pod wpływem siły ciężkości i uciskają rzęski, co wywołuje impuls nerwowy. W pozycji wyprostowanej otolity się nie przesuwają i impuls nie powstaje.
Przewody półkoliste leżą w trzech różnych płaszczyznach. W ich rozszerzonych końcach są skupienia komórek rzęsatych z rzęskami zanurzonymi w galaretowatej substancji. Obrót głowy porusza płyn w przewodach, zmienia położenie osklepka i ugina rzęski, więc powstaje impuls.
Ważne
Receptory woreczka i łagiewki reagują głównie na ruchy w płaszczyźnie góra-dół i na pochylenie głowy, a receptory przewodów półkolistych - na ruchy obrotowe.
Na przykład kręcąca się karuzela pobudza głównie przewody półkoliste, a ruszająca w górę winda - woreczek i łagiewkę.
Utrzymanie równowagi to proces złożony. Poza narządem równowagi biorą w nim udział m.in. wzrok, receptory czucia głębokiego w mięśniach, ścięgnach i stawach oraz receptory skóry, zwłaszcza dotyku i ucisku.
to zespół objawów, m.in. zawrotów głowy i nudności, wywołany nadmiernym pobudzeniem narządu równowagi. U osób wrażliwych stosuje się przed podróżą środki łagodzące te dolegliwości.
Hałas a zdrowie
Zbyt głośne dźwięki mogą spowodować pęknięcie błony bębenkowej, uszkodzenie kosteczek słuchowych albo zniszczenie komórek receptorowych. Skutkiem jest częściowa lub całkowita utrata słuchu. Hałas szkodzi też całemu organizmowi:
- zmysł równowagi
- gwałtowny ruch płynu w błędniku błoniastym daje błędne informacje o położeniu ciała
- układ krążenia
- częstsze skurcze serca, wyższe ciśnienie krwi, zmiany przepływu krwi w narządach wewnętrznych
- gruczoły dokrewne
- zaburzenia czynności głównie tarczycy (nadczynność), nadnerczy i gruczołów płciowych
- wzrok
- węższe pole widzenia i słabsze rozróżnianie barw
- przewód pokarmowy
- m.in. osłabiona perystaltyka
- potomstwo
- mniejsza masa ciała dzieci kobiet narażonych w ciąży na hałas.
Szkodliwość dźwięku zależy od jego głośności, mierzonej w decybelach (dB), i od czasu działania. Dźwięki poniżej 70 dB są bezpieczne dla organizmu. Przy ok. 70-85 dB pojawiają się zakłócenia snu i wypoczynku oraz trudności ze skupieniem uwagi. Długotrwałe działanie dźwięków ok. 85-130 dB uszkadza komórki słuchowe. 130 dB to próg bólu, a dźwięki głośniejsze uszkadzają słuch natychmiast.
Dlatego przy słuchaniu muzyki w słuchawkach nie należy przekraczać bezpiecznego poziomu głośności.
70 dB
granica dźwięków bezpiecznych
85-130 dB
długotrwale uszkadzają słuch
130 dB
próg bólu
Niedosłuch i porozumiewanie się
Częściowa lub całkowita utrata słuchu może wynikać z urazów ucha albo z chorób, np. zapalenia ucha, zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych czy stwardnienia rozsianego. Niektórzy ludzie rodzą się z niedosłuchem, spowodowanym m.in. zaburzeniami rozwoju zarodkowego lub płodowego.
U osób z głębokim niedosłuchem stosuje się często - elektroniczne urządzenie, które umożliwia słyszenie dźwięków. Jego część zewnętrzna przetwarza dźwięki z otoczenia, a część wewnętrzna to elektrody wprowadzone do ślimaka.
Mowy uczymy się, naśladując mowę, którą słyszymy. Dlatego wiele osób z wrodzonym niedosłuchem nie wykształca mowy artykułowanej. Porozumiewają się językiem migowym, czyli gestami, którymi można przekazać informacje na każdy temat, konkretny i abstrakcyjny. Język migowy nie jest uniwersalny: polski język migowy różni się np. od angielskiego.
Narząd smaku
Smak i węch odbierają bodźce chemiczne dzięki chemoreceptorom. Ostrzegają przed zagrożeniem i uczestniczą w pobieraniu i trawieniu pokarmu, a ich współdziałanie pozwala ocenić jakość pokarmu.
Narządem smaku są , leżące głównie w brodawkach języka, a także w innych częściach jamy ustnej. Kubek smakowy tkwi w nabłonku języka i zawiera komórki smakowe zakończone mikrokosmkami. Do komórek smakowych dochodzą dendryty neuronów czuciowych. Komórki smakowe jednego kubka są wrażliwe łącznie na wszystkie podstawowe smaki, dlatego smaki odbiera się całą powierzchnią języka.
Człowiek rozróżnia pięć podstawowych smaków.
| Smak | Substancje aktywujące receptory |
|---|---|
| słony | chlorek sodu (), inne sole sodu |
| słodki | cukry proste i dwucukry, słodziki, np. aspartam |
| kwaśny | jony |
| gorzki | alkaloidy, taniny, salicylany, wiele trucizn, niektóre leki |
| umami | glutaminian (jeden z aminokwasów) |
Komórki smakowe reagują tylko na substancje rozpuszczone w wodzie, więc pokarm musi się rozpuścić w ślinie. Rozpuszczone substancje pobudzają komórki smakowe, a impulsy trafiają do ośrodka smaku w mózgowiu. Konkretne wrażenie smakowe powstaje z połączenia podstawowych smaków. Wpływają na nie też temperatura, konsystencja, wygląd i zapach pokarmu.
Smak pozwala ocenić przydatność pokarmu do spożycia: nieprzyjemny smak może oznaczać pokarm zepsuty albo zawierający toksyczne substancje. Bodźce smakowe pobudzają też odruchy żucia i połykania oraz wydzielanie śliny, soku żołądkowego i soku trzustkowego.
Narząd węchu
Narządem węchu jest w górnej części jamy nosowej, o powierzchni ok. . Zawiera komórki węchowe i gruczoły węchowe, które wydzielają śluz rozpuszczający lotne substancje z powietrza. jest komórką dwubiegunową: od jej ciała odchodzi jeden akson i jeden dendryt zakończony rzęskami węchowymi.
Wrażenie zapachowe powstaje etapami:
- lotne substancje dostają się do jamy nosowej z wdychanym powietrzem,
- rozpuszczają się w śluzie i łączą z receptorami na rzęskach,
- pobudzone komórki węchowe wytwarzają impulsy nerwowe,
- w opuszkach węchowych pod płatami czołowymi kory mózgu zachodzi wstępna analiza zapachu,
- kresomózgowie ostatecznie identyfikuje zapach.
Informacja o zapachu trafia też do struktur mózgowia odpowiedzialnych za emocje i pamięć.
Komórki węchowe są czulsze niż komórki smakowe, a mimo to zapachy rozróżnia się słabiej niż smaki, bo zapachów jest ogromnie wiele.
Przypuszcza się, że człowiek rozróżnia ok. 10 tys. zapachów.
Węch szybko ulega adaptacji: przy długim działaniu bodźca wrażliwość receptorów wyraźnie maleje. Na przykład po kilku minutach w pokoju z kwitnącymi hiacyntami przestaje się czuć ich zapach. Z tego powodu można przeoczyć trującą substancję, która ulatnia się stale w małej ilości.
W skrócie
- 01Kosteczki słuchowe przenoszą drgania z błony bębenkowej na błonę okienka owalnego i zwiększają ich siłę.
- 01Ciśnienie po obu stronach błony bębenkowej wyrównuje trąbka słuchowa, którą otwierają przełykanie śliny i ziewanie.
- 02Ślimak mieści narząd spiralny, czyli narząd słuchu, a w przedsionku i kanałach półkolistych leżą części narządu równowagi.
- 02Komórki słuchowe wytwarzają impulsy, gdy ruch płynu wypełniającego ślimak ugina ich rzęski.
- 03Otolity woreczka i łagiewki uciskają rzęski przy pochyleniu głowy, a płyn w przewodach półkolistych ugina rzęski przy obrocie.
- 03W utrzymaniu równowagi poza narządem równowagi uczestniczą wzrok, receptory czucia głębokiego i receptory skóry.
- 04Hałas uszkadza ucho, a ponadto zaburza równowagę, krążenie, pracę gruczołów dokrewnych, widzenie i perystaltykę przewodu pokarmowego.
- 05Niedosłuch bywa wrodzony albo nabyty po urazie ucha lub chorobie; przy głębokim niedosłuchu stosuje się często implant ślimakowy.
- 06Komórki smakowe pobudzają tylko substancje rozpuszczone w wodzie, a smaki odbiera się całą powierzchnią języka.
- 07Zapach czujemy dopiero wtedy, gdy lotna substancja rozpuści się w śluzie nabłonka węchowego i pobudzi rzęski komórek węchowych.
- 07Przy długotrwałym działaniu zapachu receptory węchu szybko tracą wrażliwość, czyli węch ulega adaptacji.
Pojęcia z fiszek
Podcast
Ładuję…
Quizy w tym zestawie
42 pytań w 5 etapach
Etap 1: Ucho zewnętrzne i środkowe
Etap 1 · 11 fiszek · 9 pytań
Etap 2: Ucho wewnętrzne i słyszenie
Etap 2 · 7 fiszek · 8 pytań
Etap 3: Narząd równowagi
Etap 3 · 3 fiszki · 8 pytań
Etap 4: Hałas i ochrona słuchu
Etap 4 · 6 fiszek · 8 pytań
Etap 5: Smak i węch
Etap 5 · 11 fiszek · 9 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
35 fiszek uczy się 2
40 fiszek uczy się 4
40 fiszek uczy się 2
27 fiszek
40 fiszek uczy się 10
36 fiszek uczy się 8
Wyszukiwarka
Szukasz czegoś innego?
Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.
