Ilustracja do zestawu: Choroby układu moczowego - NOWA Biologia na czasie 3 (ZR)

Biologia

Choroby układu moczowego - NOWA Biologia na czasie 3 (ZR)

Sprawdzony zestaw
Szkoła średnia
24 fiszek32 pytań w 4 etapachnotatka

Zestaw obejmuje badanie ogólne moczu i odczytywanie jego wyników, zasady dbania o układ moczowy, zakażenia dróg moczowych, kamicę nerkową, niewydolność nerek oraz hemodializę i dializę otrzewnową. Uczy też porównywać skład osocza, moczu pierwotnego i moczu ostatecznego tak jak w zadaniach maturalnych.

Zestaw do podręcznika

Dział 8, cz. 2. Układ moczowy: choroby układu moczowego

NOWA Biologia na czasie 3. Podręcznik. Zakres rozszerzony (Nowa Era) - wszystkie rozdziały

1.Nefrologia

Dziedzina medycyny zajmująca się chorobami układu moczowego. Choroby te trzeba wcześnie wykrywać, bo zaburzona praca nerek powoduje kumulowanie się szkodliwych substancji we krwi, co może prowadzić do zatrucia całego organizmu.

2.Badanie ogólne moczu

Najczęściej wykonywane, podstawowe badanie diagnostyczne układu moczowego. Obejmuje analizę właściwości fizykochemicznych moczu i mikroskopową ocenę jego osadu; dostarcza informacji także o ogólnym stanie zdrowia.

3.Prawidłowy wygląd moczu

Mocz powinien mieć barwę jasnożółtą lub słomkową, która zmienia się pod wpływem chorób, leków i diety, oraz być klarowny. Zmętnienie świadczy o obecności w nim komórek, śluzów lub kryształków nieorganicznych.

4.Ciężar właściwy moczu

Zależy od stopnia zagęszczenia moczu; zakres referencyjny podawany w wynikach to np. 1,015-1,025 g/ml. Bardzo duży ciężar właściwy może świadczyć o odwodnieniu organizmu, a zbyt mały - o niewydolności nerek.

5.Odczyn (pH) moczu

Parametr fizykochemiczny oceniany w badaniu ogólnym moczu; prawidłowe pH moczu wynosi 5-8. Jego wartość zależy w dużej mierze od diety.

6.Białko w moczu

Białko nie powinno występować w moczu. Jego obecność w znacznej ilości może świadczyć o poważnych chorobach, np. o niewydolności nerek.

7.Glukoza w moczu

Przechodzi z osocza do moczu pierwotnego, ale w zdrowych nerkach cała wraca do krwi w resorpcji, więc w moczu ostatecznym jej nie ma. Jej obecność w badaniu moczu może świadczyć np. o cukrzycy.

8.Ciała ketonowe w moczu

W prawidłowym moczu ich nie ma. Pojawiają się w nim po długotrwałej głodówce albo w anoreksji, a czasami także w cukrzycy.

9.Bilirubina i urobilinogen w moczu

Wartości bilirubiny i urobilinogenu poza granicami normy mogą wskazywać na stan zapalny wątroby. W prawidłowym wyniku bilirubina jest nieobecna, a urobilinogen mieści się w normie.

10.Osad moczu

Uzyskuje się go po odwirowaniu próbki i ocenia mikroskopowo. Dopuszczalne są w nim pojedyncze erytrocyty, leukocyty i komórki nabłonków - ich większa ilość może świadczyć o nieprawidłowościach; bakterii w osadzie nie powinno być.

11.Codzienna higiena miejsc intymnych

Codzienne mycie miejsc intymnych i zmiana bielizny chronią przed chorobami układu moczowego, bo ograniczają przedostawanie się bakterii z powierzchni skóry i z odbytnicy do cewki moczowej.

12.Wychłodzenie a układ moczowy

Wychłodzenie narządów układu moczowego osłabia ich odporność na choroby, dlatego jedną z zasad dbania o ten układ jest noszenie ubioru stosownego do pogody.

13.Ile wody pić na dobę?

Zaleca się 1,5-2 l wody na dobę, bo niedostateczna ilość płynów zaburza usuwanie z organizmu zbędnych i szkodliwych produktów przemiany materii. Odpowiednie picie wody chroni też przed zakażeniami dróg moczowych i kamicą nerkową.

14.Mocz zalegający w pęcherzu

Pęcherz moczowy należy opróżniać regularnie, bo w zalegającym zbyt długo moczu mogą się rozwijać chorobotwórcze bakterie. Przetrzymywanie moczu sprzyja też kamicy nerkowej.

15.Zakażenie dróg moczowych

Z reguły bakteryjne (np. Escherichia coli), rzadziej wirusowe lub grzybicze; bakterie wnikają zwykle przez cewkę moczową z powierzchni skóry lub z odbytnicy. Częściej chorują kobiety, bo mają krótszą cewkę; zakażenie może prowadzić do zapalenia nerek.

16.Kamica nerkowa

Tworzenie się w nerkach lub drogach moczowych złogów mineralnych (kamieni nerkowych) z substancji zwykle rozpuszczonych w moczu, najczęściej ze szczawianów lub fosforanów wapnia. Duże kamienie mogą zablokować drogi moczowe.

17.Niewydolność nerek

Stan chorobowy, w którym praca nerek jest zaburzona i ograniczona. Przyczyniają się do niej głównie choroby nerek (np. kamica nerkowa, odmiedniczkowe zapalenie nerek) oraz uszkodzenia nerek wskutek innych chorób, np. nadciśnienia tętniczego i cukrzycy.

18.Objawy niewydolności nerek

Niewydolne nerki nie usuwają sprawnie wody i szkodliwych substancji, dlatego objawy dotyczą całego organizmu: zmienia się ilość wydalanego moczu, pojawiają się obrzęki, a także m.in. krótki oddech i zaburzenia rytmu serca.

19.Dializa

Leczenie nerkozastępcze stosowane w zaawansowanej niewydolności nerek: krew oczyszcza się ze zbędnych i szkodliwych produktów przemiany materii z wykorzystaniem błony półprzepuszczalnej. Drugą metodą terapii nerkozastępczej jest przeszczep nerki.

20.Hemodializa

Najczęstszy rodzaj dializy: krew pacjenta przepompowuje się przez dializator, w którym zbędne produkty przemiany materii przenikają przez sztuczną błonę półprzepuszczalną (błonę dializacyjną) do płynu dializacyjnego. Trwa kilka godzin i wykonuje się ją kilka razy w tygodniu w ośrodku.

21.Dializa otrzewnowa

Płyn dializacyjny wprowadza się przez stały cewnik do jamy otrzewnowej; zbędne produkty przemiany materii przenikają z krwi do płynu przez półprzepuszczalną błonę otrzewnową, a zużyty płyn usuwa się tym samym cewnikiem. Odbywa się w domu, zwykle w nocy.

22.Roztwór hipertoniczny

Ten z dwóch porównywanych roztworów, który ma wyższe stężenie związków osmotycznie czynnych, np. glukozy i soli mineralnych. Woda przenika do niego osmotycznie przez błonę półprzepuszczalną.

23.Toniczność moczu pierwotnego i ostatecznego

Mocz pierwotny, przesącz osocza powstający w filtracji, jest izotoniczny względem osocza krwi. Mocz ostateczny, zagęszczony w wyniku resorpcji i sekrecji, jest względem osocza hipertoniczny.

24.Dlaczego w moczu pierwotnym nie ma białek?

Cząsteczki białek są zbyt duże, by podczas filtracji przeniknąć z osocza przez ścianę naczynia włosowatego kłębuszka nerkowego i ścianę torebki kłębuszka (torebki Bowmana) do wnętrza torebki.

Notatka

Wykrywanie chorób układu moczowego

W ciągu doby przez nerki przepływa ok. 1500 dm3\mathrm{dm^3} krwi, którą nerki oczyszczają ze zbędnych i szkodliwych produktów przemiany materii. Gdy układ moczowy działa nieprawidłowo, szkodliwe substancje kumulują się we krwi, co może prowadzić do zatrucia całego organizmu. Dlatego choroby tego układu trzeba wcześnie wykrywać i leczyć; zajmuje się nimi .

W diagnostyce chorób układu moczowego najczęściej wykonuje się . Obejmuje ono analizę właściwości fizykochemicznych moczu i mikroskopową ocenę jego osadu. Skład moczu informuje nie tylko o układzie moczowym, lecz także o ogólnym stanie zdrowia.

Parametry badania ogólnego moczu tworzą trzy grupy:

GrupaParametryCo się ocenia
parametry fizykochemicznebarwa, przejrzystość, ciężar właściwy, pHwygląd, zagęszczenie i odczyn moczu
związki chemicznebiałko, glukoza, ciała ketonowe, bilirubina, urobilinogenobecność i ilość substancji
osad moczuerytrocyty, leukocyty, komórki nabłonków, bakteriekomórki i bakterie pod mikroskopem

Osad uzyskuje się po odwirowaniu próbki moczu, a potem ocenia się go mikroskopowo.

Odczytywanie wyników badania moczu

W prawidłowym wyniku badania ogólnego moczu:

  • barwa jest jasnożółta lub słomkowa; zmienia się pod wpływem chorób, leków i diety,
  • przejrzystość - mocz jest klarowny; zmętnienie świadczy o obecności komórek, śluzów lub kryształków nieorganicznych,
  • ciężar właściwy zależy od zagęszczenia moczu; zakres referencyjny podawany w wynikach to np. 1,015-1,025 g/ml,
  • pH wynosi 5-8 i zależy w dużej mierze od diety,
  • białka, glukozy, ciał ketonowych i bilirubiny nie ma, a urobilinogen mieści się w normie,
  • w osadzie dopuszczalne są pojedyncze erytrocyty, leukocyty i komórki nabłonków, ale nie bakterie.

Odchylenia od normy mogą wskazywać na choroby, a rozpoznanie stawia lekarz:

  • bardzo duży ciężar właściwy - odwodnienie organizmu; zbyt mały - ,
  • białko w znacznej ilości - poważne choroby, np. niewydolność nerek,
  • glukoza - np. cukrzycę; w zdrowych nerkach cała glukoza wraca do krwi w resorpcji, więc w moczu jej nie ma,
  • ciała ketonowe - długotrwałą głodówkę albo anoreksję, czasami cukrzycę,
  • bilirubina i urobilinogen poza granicami normy - stan zapalny wątroby,
  • większa liczba erytrocytów, leukocytów lub komórek nabłonków albo bakterie w osadzie - nieprawidłowości.

Ważne

Ciężar właściwy mówi, jak bardzo zagęszczony jest mocz: im mniej wody w moczu, tym większy ciężar właściwy.

Ważne

Mocz powstaje z osocza, dlatego jego skład zdradza też choroby narządów spoza układu moczowego; rozpoznanie stawia lekarz.

Wynik prawidłowy może wyglądać tak: mocz słomkowy i klarowny, pH 6,5, ciężar właściwy 1,020 g/ml, bez białka, glukozy, ciał ketonowych i bilirubiny, w osadzie pojedyncze komórki nabłonków i brak bakterii.

Jak dbać o układ moczowy

Wielu chorób układu moczowego można uniknąć dzięki prostym zasadom. Każda z nich chroni przed konkretną przyczyną chorób:

higiena osobista
codzienne mycie miejsc intymnych i zmiana bielizny ograniczają przedostawanie się bakterii z powierzchni skóry i z odbytnicy do cewki moczowej,
ubiór stosowny do pogody
wychłodzenie narządów układu moczowego osłabia ich odporność na choroby,
unikanie nadmiaru soli
nadmiar jonów sodu zatrzymuje wodę we krwi, a zbyt duża objętość krwi może podwyższać ciśnienie w naczyniach; nadciśnienie tętnicze może z kolei uszkadzać nerki,
picie 1,5-2 l wody na dobę
za mała ilość płynów zaburza usuwanie z organizmu zbędnych i szkodliwych produktów przemiany materii oraz sprzyja zakażeniom dróg moczowych i kamicy nerkowej,
regularne opróżnianie pęcherza moczowego
w zalegającym zbyt długo moczu mogą się rozwijać chorobotwórcze bakterie, a przetrzymywanie moczu sprzyja kamicy nerkowej.

Gdy człowiek pije mało, nerki odzyskują więcej wody z moczu pierwotnego, więc moczu jest mniej, jest bardziej zagęszczony i ma większy ciężar właściwy.

Zakażenia dróg moczowych i kamica nerkowa

Zakażenia dróg moczowych

Zakażenia dróg moczowych są z reguły bakteryjne, np. wywołane przez Escherichia coli, rzadziej wirusowe lub grzybicze. Bakterie przedostają się najczęściej do cewki moczowej z powierzchni skóry lub z odbytnicy. Kobiety chorują częściej niż mężczyźni, bo mają krótszą cewkę moczową. może prowadzić do zapalenia nerek. Profilaktyka to przestrzeganie zasad higieny, zwłaszcza miejsc intymnych, i picie odpowiedniej ilości wody.

Kamica nerkowa

Kamica nerkowa polega na tworzeniu się w nerkach lub w drogach moczowych złogów mineralnych, czyli kamieni nerkowych. Powstają one z substancji, które zwykle są rozpuszczone w moczu, najczęściej ze szczawianów lub fosforanów wapnia, rzadziej np. z kwasu moczowego. Przyczyną kamicy bywa przetrzymywanie moczu i picie zbyt małej ilości wody. Duże kamienie mogą zablokować drogi moczowe.

Profilaktyka kamicy nerkowej obejmuje:

  • picie odpowiedniej ilości wody,
  • unikanie siedzącego trybu życia,
  • odpowiednią dietę bogatą w błonnik,
  • ograniczenie spożycia soli.

Niewydolność nerek

Niewydolność nerek to stan chorobowy, w którym praca nerek jest zaburzona i ograniczona. Przyczyniają się do niej głównie choroby nerek, np. kamica nerkowa i odmiedniczkowe zapalenie nerek, oraz uszkodzenia nerek na skutek innych chorób, np. nadciśnienia tętniczego i cukrzycy.

Niewydolne nerki nie usuwają sprawnie wody i szkodliwych substancji, dlatego objawy dotyczą całego organizmu, nie tylko układu moczowego:

  • zmiana ilości wydalanego moczu,
  • obrzęki,
  • krótki oddech,
  • zaburzenia rytmu serca,
  • ból w klatce piersiowej,
  • brak apetytu.

W zaawansowanej niewydolności nerek stosuje się terapię nerkozastępczą: albo przeszczep nerki.

Dializa: hemodializa i dializa otrzewnowa

Dializa to leczenie nerkozastępcze: krew oczyszcza się ze zbędnych i szkodliwych produktów przemiany materii z wykorzystaniem błony półprzepuszczalnej.

to najczęściej stosowany rodzaj dializy. Przebiega w trzech etapach:

  • nieoczyszczona krew z krwiobiegu jest doprowadzana do dializatora,
  • w dializatorze zbędne i szkodliwe produkty przemiany materii przenikają z krwi przez sztuczną błonę półprzepuszczalną (błonę dializacyjną) do płynu dializacyjnego,
  • oczyszczona krew wraca do krwiobiegu.

wymaga wprowadzenia do organizmu na stałe specjalnego cewnika. Też przebiega w trzech etapach:

  • płyn dializacyjny jest wprowadzany przez cewnik do jamy brzusznej,
  • zbędne i szkodliwe produkty przemiany materii przenikają z krwi do płynu przez półprzepuszczalną błonę otrzewnową, która otacza jamę brzuszną,
  • płyn z tymi produktami jest wyprowadzany na zewnątrz przez ten sam cewnik.
CechaHemodializaDializa otrzewnowa
miejsce oczyszczania krwidializator poza ciałemjama brzuszna
błona półprzepuszczalnabłona dializacyjnabłona otrzewnowa
gdzie i jak długoośrodek, kilka godzin, kilka razy w tygodniudom, zwykle w nocy

Ważne

Obie dializy działają na tej samej zasadzie: szkodliwe produkty przenikają z krwi przez błonę półprzepuszczalną do płynu dializacyjnego.

Drugą metodą terapii nerkozastępczej jest przeszczep nerki.

Toniczność osocza i moczu

Roztwór hipertoniczny to ten z dwóch porównywanych roztworów, który ma wyższe stężenie związków osmotycznie czynnych, np. glukozy i soli mineralnych. Woda przenika do niego osmotycznie przez błonę półprzepuszczalną. Drugi roztwór jest wtedy względem niego hipotoniczny, a roztwory o jednakowym stężeniu są izotoniczne.

Żeby ocenić toniczność dwóch płynów, porównuje się zawartość związków osmotycznie czynnych, np. glukozy i soli mineralnych, w tej samej objętości każdego z nich. Osocze krwi i mocz pierwotny zawierają ich tyle samo, więc mocz pierwotny jest izotoniczny względem osocza. Mocz ostateczny, zagęszczony w resorpcji i sekrecji, zawiera więcej soli mineralnych i jest względem osocza hipertoniczny.

Zapamiętaj

Toniczność płynu zawsze określa się względem drugiego płynu, z którym go porównujemy.

Płyn Y zawiera w 200 cm3\mathrm{cm^3} 1,8 g soli mineralnych i 0,16 g glukozy, a płyn X w tej samej objętości - 1,2 g soli i 0,08 g glukozy. Y ma więcej każdego z tych składników (1,8>1,21{,}8 > 1{,}2 i 0,16>0,080{,}16 > 0{,}08), więc jest hipertoniczny względem X. Sprawdzenie od drugiej strony: X ma mniej każdego składnika, więc jest hipotoniczny względem Y, a woda przenika z X do Y.

W moczu pierwotnym nie ma białek, bo ich cząsteczki są zbyt duże, by w czasie filtracji przeniknąć z osocza przez ścianę naczynia włosowatego kłębuszka nerkowego i ścianę torebki kłębuszka (torebki Bowmana) do wnętrza torebki.

W skrócie

  • 01Badanie ogólne moczu obejmuje parametry fizykochemiczne, związki chemiczne i mikroskopową ocenę osadu po odwirowaniu próbki.
  • 02W prawidłowym moczu nie ma białka, glukozy, ciał ketonowych, bilirubiny ani bakterii, a pH wynosi 5-8.
  • 03Higiena miejsc intymnych, ubiór stosowny do pogody, unikanie nadmiaru soli, 1,5-2 l wody na dobę i regularne opróżnianie pęcherza chronią układ moczowy.
  • 04Zakażenia dróg moczowych są zwykle bakteryjne i częstsze u kobiet, bo bakterie łatwiej pokonują krótszą cewkę moczową.
  • 04Kamienie nerkowe to złogi mineralne, najczęściej ze szczawianów lub fosforanów wapnia; sprzyja im przetrzymywanie moczu i picie za mało wody.
  • 05Niewydolność nerek wywołują choroby nerek albo uszkodzenia nerek przez inne choroby, np. nadciśnienie tętnicze i cukrzycę.
  • 05Zaawansowaną niewydolność nerek leczy się terapią nerkozastępczą: dializą albo przeszczepem nerki.
  • 06W hemodializie krew oczyszcza się w dializatorze poza ciałem, a w dializie otrzewnowej funkcję błony dializacyjnej pełni błona otrzewnowa.
  • 07Toniczność płynów ocenia się po zawartości związków osmotycznie czynnych, np. glukozy i soli, w tej samej objętości; woda przenika do roztworu hipertonicznego.

Pojęcia z fiszek

Podcast

Ładuję…

Quizy w tym zestawie

32 pytań w 4 etapach

  1. Etap 1: Badanie ogólne moczu

    Etap 1 · 9 fiszek · 8 pytań

  2. Etap 2: Profilaktyka, zakażenia i kamica

    Etap 2 · 7 fiszek · 8 pytań

  3. Etap 3: Niewydolność nerek i dializa

    Etap 3 · 6 fiszek · 8 pytań

  4. Etap 4: Analiza wyników i składu moczu

    Etap 4 · 2 fiszki · 8 pytań

  5. Powtórka z całości

    15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów

Sprawdzian do druku

Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną

Sprawdzam sprawdzian…

Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem

WhatsApp

Podobne zestawy

Fiszki z biologii, klasa 3 liceum

Wyszukiwarka

Szukasz czegoś innego?

Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.