Ilustracja do zestawu: Układ limfatyczny i choroby krążenia - NOWA Biologia na czasie 3 (ZR)

Biologia

Układ limfatyczny i choroby krążenia - NOWA Biologia na czasie 3 (ZR)

Sprawdzony zestaw
Szkoła średnia
40 fiszek45 pytań w 5 etapachnotatka

Zestaw obejmuje budowę i funkcje układu limfatycznego, narządy limfatyczne, powstawanie i przepływ limfy oraz współpracę układów krwionośnego i limfatycznego. Druga część dotyczy chorób układu krążenia: czynników ryzyka i profilaktyki, badań krwi, pomiaru ciśnienia i EKG, nadciśnienia, żylaków, miażdżycy, udaru, choroby wieńcowej, zawału i metod ich leczenia.

Zestaw do podręcznika

Dział 6, cz. 3. Układ krążenia: układ limfatyczny, choroby układu krążenia

NOWA Biologia na czasie 3. Podręcznik. Zakres rozszerzony (Nowa Era) - wszystkie rozdziały

1.Układ limfatyczny a układ krwionośny

Układ limfatyczny ma charakter otwarty - nie tworzy zamkniętego systemu naczyń - i nie ma pompy takiej jak serce. Transportuje przesącz krwi i zwraca go do naczyń krwionośnych, a ponadto stanowi zasadniczą część układu odpornościowego.

2.Funkcje układu limfatycznego

Ochrona organizmu przed drobnoustrojami chorobotwórczymi i szkodliwymi substancjami, regulacja ilości płynów ustrojowych oraz transport niektórych hormonów do układu krwionośnego i tłuszczów wchłoniętych do limfy z układu pokarmowego.

3.Centralne a obwodowe narządy limfatyczne

Centralne (szpik kostny, grasica) odpowiadają za dojrzewanie limfocytów T i B. Obwodowe (śledziona, węzły chłonne, grudki limfatyczne, migdałki podniebienne) biorą udział w wykształcaniu odpowiedzi immunologicznej.

4.Jaki narząd limfatyczny i dokrewny zaznaczono?

Grasica - centralny narząd limfatyczny i zarazem gruczoł dokrewny; wydziela hormony regulujące dojrzewanie i namnażanie limfocytów T. Po okresie dojrzewania stopniowo zanika.

5.Szpik kostny czerwony

Narząd krwiotwórczy - wytwarza wszystkie elementy morfotyczne krwi; powstają w nim także prekursory limfocytów. U dorosłych występuje m.in. w kręgach, żebrach, mostku, kościach czaszki i miednicy oraz w nasadach kości długich.

6.Węzły chłonne

Filtrują limfę płynącą naczyniami limfatycznymi i zatrzymują drobnoustroje chorobotwórcze oraz szkodliwe substancje. Namnażają się w nich limfocyty T i B, dlatego odpowiadają za odporność organizmu.

7.Śledziona

Obwodowy narząd limfatyczny, który magazynuje krew i uwalnia ją w razie potrzeby. Niszczy też zużyte leukocyty oraz starzejące się lub uszkodzone erytrocyty i płytki krwi.

8.Grudki limfatyczne

Drobne skupiska związane z układami pokarmowym, oddechowym i moczowym, obecne też w ścianie wyrostka robaczkowego. Zawierają wiele różnych leukocytów, które zwalczają drobnoustroje chorobotwórcze.

9.Migdałki podniebienne

Obwodowe narządy limfatyczne, które tworzą wokół gardła pierścień chroniący organizm przed infekcjami układów oddechowego i pokarmowego, czyli przed drobnoustrojami wnikającymi z wdychanym powietrzem i z pokarmem.

10.Powstawanie limfocytów T i B

Prekursory limfocytów powstają w szpiku kostnym; część przekształca się w nim w limfocyty B, a część trafia do grasicy i staje się limfocytami T. Następnie krew przenosi limfocyty do narządów limfatycznych, np. węzłów chłonnych.

11.Naczynia limfatyczne

Drobne naczynia limfatyczne są otwarte do przestrzeni międzykomórkowych i zbierają nadmiar płynu tkankowego. Duże i średnie przypominają żyły: mają ściany z trzech warstw i zastawki, które uniemożliwiają cofanie się limfy.

12.Limfa (chłonka) - powstawanie i skład

Część osocza przesącza się z naczyń włosowatych do przestrzeni międzykomórkowych jako płyn tkankowy, który wnika do włosowatych naczyń limfatycznych i staje się limfą. Limfa ma skład zbliżony do osocza, ale mniej białek i dużo limfocytów.

13.Przepływ limfy

Limfa płynie tylko w stronę serca, bo naczynia limfatyczne mają zastawki; jej przepływ umożliwiają pulsowanie sąsiednich naczyń krwionośnych i praca mięśni szkieletowych. Przez węzły chłonne dociera do dużych żył w pobliżu serca.

14.Obrzęk limfatyczny

Zaburzenia przepływu limfy powodują jej gromadzenie się w tkankach i obrzęki, np. stóp. Poważne i przewlekłe prowadzą do obrzęku limfatycznego - wrodzonego albo spowodowanego np. uszkodzeniem naczyń limfatycznych; przyczynę diagnozuje lekarz specjalista.

15.Współdziałanie układu krwionośnego i limfatycznego

Układ limfatyczny zwraca do krwi przesączony płyn, oczyszczony w węzłach chłonnych. Produkty trawienia tłuszczów (np. kwasy tłuszczowe) są wchłaniane w jelitach do limfy, a cukry proste (np. glukoza) i aminokwasy - do krwi; limfocyty krwi dojrzewają w narządach limfatycznych.

16.Główne czynniki ryzyka chorób układu krążenia

Zbyt mała aktywność fizyczna, niewłaściwa dieta, długotrwały stres i używki, np. papierosy i alkohol. Dlatego choroby układu krążenia zalicza się do chorób cywilizacyjnych, a podstawą ich profilaktyki jest zdrowy styl życia.

17.Aktywność fizyczna a układ krążenia

Systematyczna aktywność fizyczna obniża tętno spoczynkowe i ciśnienie tętnicze, zwiększa przepływ krwi w naczyniach, co przeciwdziała nadciśnieniu, oraz przyspiesza metabolizm, co zmniejsza ryzyko otyłości i cukrzycy typu II.

18.Zbilansowana dieta a układ krążenia

Dostarcza wszystkich niezbędnych substancji, w tym nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT). Ogranicza żywność bogatą w nasycone tłuszcze i cukry proste, które sprzyjają nadwadze i miażdżycy, oraz sól, której nadmiar sprzyja nadciśnieniu tętniczemu.

19.Zastosowania badań krwi

Wykrywają nieprawidłowości składu krwi oraz pozwalają monitorować przebieg chorób i skuteczność leczenia. Służą m.in. do oznaczania hormonów, przeciwciał, toksyn, narkotyków i markerów nowotworowych, a DNA z leukocytów - do diagnostyki chorób genetycznych.

20.Morfologia krwi

Badanie, które pozwala na ilościową i jakościową analizę elementów morfotycznych krwi - krwinek białych, krwinek czerwonych i płytek krwi. Wynik porównuje się z zakresem referencyjnym, czyli przedziałem wartości u osób zdrowych.

21.Leukocytoza a leukopenia

Leukocytoza to podwyższona liczba leukocytów we krwi - może świadczyć o infekcji lub stanie zapalnym. Leukopenia to obniżona liczba leukocytów - może świadczyć m.in. o przewlekłym stresie lub chorobach szpiku kostnego.

22.Anemia (niedokrwistość)

Zmniejszenie liczby erytrocytów i obniżenie stężenia hemoglobiny; w morfologii zwykle towarzyszy im niski hematokryt. Najczęściej wynika z niedoboru żelaza, witaminy B12 i kwasu foliowego, a zapobiega jej m.in. dieta bogata w żelazo i witaminę B12.

23.Lipidogram: HDL i LDL

Lipidogram ocenia ilość frakcji cholesterolu i trójglicerydów we krwi. HDL-cholesterol (tzw. dobry) jest transportowany do wątroby i tam przetwarzany, a LDL-cholesterol (tzw. zły) w nadmiarze odkłada się w ścianach naczyń i tworzy blaszkę miażdżycową.

24.Nadciśnienie tętnicze

Stale utrzymujące się zbyt wysokie ciśnienie tętnicze: skurczowe powyżej 140 mm Hg lub rozkurczowe powyżej 90 mm Hg (wystarczy jedna z tych wartości). Objawy to m.in. zawroty i bóle głowy, krwawienie z nosa i płytki oddech; wykrywa się je regularnymi pomiarami ciśnienia.

25.Niedociśnienie tętnicze

Zbyt niskie ciśnienie tętnicze krwi. Prowadzi m.in. do bólów i zawrotów głowy, osłabienia oraz trudności w koncentracji uwagi; wykrywa je, tak jak nadciśnienie, pomiar ciśnienia krwi.

26.Elektrokardiografia (EKG) jako badanie

Elektrody na klatce piersiowej i kończynach rejestrują czynność elektryczną serca. Badanie pozwala ocenić pracę serca i wykryć zaburzenia rytmu (arytmię) oraz zmiany chorobowe, np. zawał lub przerost serca; EKG wysiłkowe wykonuje się podczas wysiłku fizycznego.

27.Przyczyny i skutki nadciśnienia tętniczego

Przyczyną jest zbyt szybkie pompowanie krwi do naczyń albo ich zwężenie i mała elastyczność, np. przez miażdżycę. Skutkiem mogą być m.in. udar mózgu, zawał i niewydolność serca, niewydolność nerek i zaburzenia widzenia.

28.Jak powstają żylaki?

Utrudniony przepływ krwi w żyłach prowadzi do wiotczenia ich ścian i poszerzenia średnicy; zastawki żylne przestają się domykać, krew cofa się i zalega, a żylaki się powiększają. Sprzyjają temu siedzący tryb życia, nadwaga i nadmierny wysiłek fizyczny.

29.Objawy żylaków

Widoczne przez skórę, wybrzuszone, często powykręcane żyły, najczęściej na podudziach, ale też np. w odbycie i przełyku. Towarzyszą im opuchlizna, palący ból i uczucie ciężkości nóg.

30.Profilaktyka żylaków

Niskokaloryczna dieta, częste spacery i gimnastyka, które przeciwdziałają nadwadze i zaleganiu krwi w żyłach nóg. Należy też unikać gorących kąpieli i sauny.

31.Angiografia

Prześwietlenie rentgenowskie naczyń krwionośnych z użyciem wprowadzonego do nich kontrastu; pozwala ocenić przepływ krwi i wykryć zwężenia. Stosuje się ją, obok USG dopplerowskiego, m.in. w diagnostyce żylaków i miażdżycy; angiografię naczyń wieńcowych nazywa się koronarografią.

32.Miażdżyca - jak powstaje blaszka miażdżycowa?

W miejscu uszkodzenia śródbłonka tętnicy osadzają się złogi związków tłuszczowych (głównie cholesterolu) i wapnia. Blaszka zwęża światło naczynia i zmniejsza jego elastyczność, a gdy uszkodzi naczynie, powstaje zakrzep, który może zablokować przepływ krwi.

33.Jak wykrywa się miażdżycę?

Badaniem krwi (lipidogram pokazuje m.in. nadmiar LDL-cholesterolu) oraz badaniami naczyń: USG dopplerowskim i angiografią. Rozwój miażdżycy prowadzi do niedokrwienia narządów, co daje m.in. ból w klatce piersiowej i zadyszkę.

34.Udar krwotoczny a udar niedokrwienny

Udar krwotoczny powstaje, gdy pęka ściana tętnicy w mózgu i krew wylewa się poza naczynie, niszcząc sąsiednie tkanki. Udar niedokrwienny wynika z niedrożności tętnicy mózgu, np. przez zakrzep, i powoduje niedotlenienie części mózgu.

35.Jak rozpoznać udar mózgu?

Objawy to m.in. asymetria twarzy, zaburzenia mowy i widzenia oraz uczucie ciężkich kończyn. Lekarz potwierdza udar badaniami: tomografią komputerową, rezonansem magnetycznym albo angiografią tętnic mózgowych.

36.Choroba wieńcowa (choroba niedokrwienna serca)

Niedostateczne ukrwienie serca w wyniku zwężenia naczyń wieńcowych, najczęściej przez rozwijającą się w nich blaszkę miażdżycową. Może prowadzić do zawału serca i do zaburzeń rytmu pracy serca, np. migotania przedsionków.

37.Zawał serca

Całkowite zahamowanie przepływu krwi w naczyniu wieńcowym powoduje martwicę tkanek za miejscem blokady. Martwą tkankę mięśniową zastępuje tkanka łączna (blizna pozawałowa), więc efektywność skurczów serca trwale spada; objawy to m.in. ból w klatce piersiowej i zimne poty.

38.Efekt domina w chorobach układu krążenia

Czynniki genetyczne i zaniedbywanie zdrowego stylu życia sprawiają, że jedna choroba sprzyja następnej: najpierw rozwijają się żylaki, miażdżyca i nadciśnienie tętnicze, a po nich choroby bezpośrednio zagrażające życiu - choroba wieńcowa, zawał serca i udar mózgu.

39.Pomosty naczyniowe (bajpasy)

Operacja kardiochirurgiczna, w której fragmentem innego naczynia, np. żyły odpiszczelowej, łączy się aortę z tętnicą wieńcową za miejscem zwężenia. Pomost omija zwężony odcinek i przywraca dopływ krwi do mięśnia sercowego.

40.Angioplastyka tętnic wieńcowych

Do miejsca zwężenia wprowadza się cewnik z balonikiem i stentem. Napompowany balonik poszerza tętnicę i rozpręża stent - metalową protezę o strukturze siateczki, która wzmacnia tętnicę i utrzymuje jej drożność; balonik się usuwa.

Notatka

Budowa i funkcje układu limfatycznego

Układ limfatyczny ma charakter otwarty - nie tworzy zamkniętej sieci naczyń - i nie ma pompy takiej jak serce. Przenosi przesącz krwi, zwraca go do naczyń krwionośnych i jest zasadniczą częścią układu odpornościowego.

Podobieństwa i różnice obu układów zestawia diagram.

Układ krwionośny i układ limfatyczny

Układ wspiera homeostazę. Chroni organizm przed drobnoustrojami chorobotwórczymi i szkodliwymi substancjami, reguluje ilość płynów ustrojowych i przenosi niektóre hormony do krwi, a tłuszcze wchłonięte z jelit - w limfie.

Tworzą go naczynia i narządy limfatyczne. Drobne otwierają się do przestrzeni międzykomórkowych, skąd odbierają nadmiar płynu tkankowego. Duże i średnie naczynia limfatyczne przypominają żyły: mają ściany z trzech warstw i zastawki.

Centralne narządy limfatyczne odpowiadają za dojrzewanie limfocytów T i B:

szpik kostny
wytwarza wszystkie elementy morfotyczne krwi; u dorosłych leży m.in. w kręgach, żebrach, mostku i nasadach kości długich,
grasica
gruczoł dokrewny, którego hormony regulują dojrzewanie i namnażanie limfocytów; po okresie dojrzewania stopniowo zanika.

Obwodowe narządy limfatyczne biorą udział w wykształcaniu odpowiedzi immunologicznej:

węzły chłonne
filtrują limfę i zatrzymują drobnoustroje; namnażają się w nich limfocyty,
śledziona
magazynuje krew i uwalnia ją w razie potrzeby; niszczy zużyte leukocyty oraz stare lub uszkodzone erytrocyty i płytki krwi,
grudki limfatyczne
skupiska leukocytów w układach pokarmowym, oddechowym i moczowym oraz w ścianie wyrostka robaczkowego,
migdałki podniebienne
pierścień wokół gardła, który chroni przed infekcjami układów oddechowego i pokarmowego.

Limfa i współdziałanie z układem krwionośnym

Limfa

Część osocza przesącza się z włosowatych naczyń krwionośnych do przestrzeni międzykomórkowych jako płyn tkankowy; za jego pośrednictwem komórki wymieniają substancje z krwią. Płyn tkankowy wnika do włosowatych naczyń limfatycznych i staje się limfą (chłonką).

Limfa ma skład zbliżony do osocza, ale mniej białek i dużo limfocytów z narządów limfatycznych na jej drodze. Limfa z jelit jest biała i gęsta, bo zawiera dużo tłuszczu; z innych narządów jest zwykle bezbarwna.

Zastawki w naczyniach limfatycznych sprawiają, że limfa płynie tylko w stronę serca. Przepływ umożliwiają pulsowanie sąsiednich naczyń krwionośnych i praca mięśni szkieletowych.

Limfa wraca do krwi przez duże żyły w pobliżu serca, np. przez żyłę podobojczykową.

Gdy jest zaburzony, limfa gromadzi się w tkankach, np. jako opuchlizna stóp. Poważne i przewlekłe zaburzenia prowadzą do obrzęku limfatycznego - wrodzonego albo wywołanego np. uszkodzeniem naczyń; jego przyczynę ustala lekarz specjalista.

Współdziałanie układów

Układ krwionośny i limfatyczny tworzą razem układ krążenia i współpracują m.in. w trzech dziedzinach:

ilość płynów ustrojowych
układ limfatyczny zwraca do krwi płyn przesączony z naczyń włosowatych, oczyszczony w węzłach chłonnych
transport substancji odżywczych
tłuszcze wchłaniają się w jelitach do limfy, a cukry proste i aminokwasy - do krwi
zwalczanie czynników chorobotwórczych
limfocyty krwi powstają, dojrzewają i namnażają się w narządach limfatycznych.

Prekursory limfocytów powstają w szpiku kostnym. Część z nich staje się tam limfocytami B, a część dojrzewa w grasicy jako limfocyty T; potem krew przenosi limfocyty do narządów limfatycznych.

Styl życia a choroby układu krążenia

Zaburzenia pracy układu krążenia mogą zachwiać homeostazą organizmu i doprowadzić do wielu schorzeń, a nawet przedwczesnej śmierci. Choroby układu krążenia należą do chorób cywilizacyjnych. Ich główne czynniki ryzyka to zbyt mała aktywność fizyczna, niewłaściwa dieta, długotrwały stres i używki, np. papierosy i alkohol.

Podstawą profilaktyki jest zdrowy styl życia, przede wszystkim częsta i systematyczna aktywność fizyczna oraz zbilansowana dieta.

Systematyczna aktywność fizyczna

  • obniża tętno spoczynkowe i ciśnienie tętnicze, co zwiększa wydolność układu krążenia,
  • zwiększa przepływ krwi w naczyniach, co przeciwdziała nadciśnieniu tętniczemu,
  • rozładowuje stres i zmniejsza jego negatywne skutki,
  • przyspiesza metabolizm i regulację przemian cukrów i tłuszczów, co zmniejsza ryzyko otyłości i cukrzycy typu II.

Zbilansowana dieta

  • dostarcza wszystkich niezbędnych substancji, w tym składników mineralnych, witamin i nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT),
  • ogranicza wysoko przetworzoną żywność bogatą w nasycone tłuszcze i cukry proste, których nadmiar sprzyja nadwadze i ,
  • unika szkodliwych dodatków chemicznych i soli, której nadmiar ma ogromny wpływ na powstawanie nadciśnienia tętniczego.

Badania krwi

Badania krwi wykrywają nieprawidłowości w jej składzie, pozwalają monitorować przebieg chorób i oceniać skuteczność leczenia, zwłaszcza chorób przewlekłych.

Służą też m.in. do oznaczania hormonów i przeciwciał, wykrywania toksyn i narkotyków oraz oznaczania markerów nowotworowych - związków, których obecność lub podwyższony poziom sygnalizuje rozwój nowotworu. DNA wyizolowany z leukocytów wykorzystuje się m.in. w diagnostyce chorób genetycznych.

to ilościowa i jakościowa analiza elementów morfotycznych krwi. Wynik porównuje się z zakresem referencyjnym, czyli przedziałem wartości typowym dla osób zdrowych.

Ważne

Wynik spoza zakresu referencyjnego to sygnał, a nie rozpoznanie - ocenę stawia lekarz.

układ białokrwinkowy
podwyższona liczba leukocytów (leukocytoza) może świadczyć o infekcji lub stanie zapalnym, a obniżona (leukopenia) - m.in. o przewlekłym stresie lub chorobach szpiku kostnego,
układ czerwonokrwinkowy
parametry ocenia się łącznie; niski hematokryt, mała liczba erytrocytów i mało hemoglobiny najczęściej świadczą o ,
płytki krwi
wynik poza normą może świadczyć o problemach z krzepliwością krwi.

Anemię najczęściej wywołuje niedobór żelaza, witaminy B12 i kwasu foliowego; zapobiegają jej pokarmy bogate w żelazo i witaminę B12, np. mięso i jaja. Białaczki to choroby nowotworowe narządów krwiotwórczych, w których zmiany w materiale genetycznym komórek szpiku powodują nadmierne wytwarzanie i nieprawidłowe dojrzewanie białych krwinek.

Lipidogram ocenia ilość frakcji cholesterolu i trójglicerydów we krwi. HDL-cholesterol trafia do wątroby i tam jest przetwarzany.

Ważne

O ryzyku miażdżycy decyduje frakcja cholesterolu, nie tylko jego ilość: HDL to tzw. dobry, a LDL - tzw. zły cholesterol.

Pomiar ciśnienia, EKG i nadciśnienie tętnicze

Regularny pomiar ciśnienia tętniczego to podstawowe badanie, które pozwala wcześnie wykryć nieprawidłowości w układzie krążenia. Można go wykonać w gabinecie lekarskim albo w domu, np. automatycznym ciśnieniomierzem.

Elektrokardiografia (EKG) rejestruje czynność elektryczną serca elektrodami umieszczonymi na klatce piersiowej i kończynach. Zapis składa się z powtarzających się sekwencji odpowiadających etapom cyklu pracy serca. Badanie pozwala ocenić pracę serca oraz wykryć zaburzenia rytmu (arytmię) i zmiany chorobowe, np. zawał lub przerost serca. EKG wysiłkowe wykonuje się podczas wysiłku, np. na rowerze stacjonarnym.

to stale utrzymujące się zbyt wysokie ciśnienie tętnicze: skurczowe powyżej 140 mm Hg lub rozkurczowe powyżej 90 mm Hg. Np. wynik ok. 160/100 mm Hg w kolejnych pomiarach może wskazywać na nadciśnienie; rozpoznanie stawia lekarz.

przyczyny
zbyt szybkie pompowanie krwi do naczyń albo zwężenie i mała elastyczność naczyń, np. przez miażdżycę,
objawy
zawroty i bóle głowy, krwawienie (np. z nosa), płytki oddech,
profilaktyka
niskokaloryczna dieta z małą ilością soli, unormowany tryb życia, systematyczna aktywność fizyczna, regularne pomiary ciśnienia, unikanie palenia papierosów i picia alkoholu,
skutki
m.in. udar mózgu, zawał i niewydolność serca, niewydolność nerek, zaburzenia widzenia.

, czyli zbyt niskie ciśnienie krwi, powoduje m.in. bóle i zawroty głowy, osłabienie i trudności w koncentracji uwagi.

140 mm Hg

ciśnienie skurczowe: granica nadciśnienia

90 mm Hg

ciśnienie rozkurczowe: granica nadciśnienia

Żylaki i miażdżyca

Żylaki

Żylaki to widoczne przez skórę, podłużne, często powykręcane i wybrzuszone żyły.

Najczęściej powstają na podudziach, ale mogą też powstać w odbycie, przełyku i żołądku.

przyczyny
utrudniony przepływ krwi powoduje wiotczenie ścian żył i poszerzenie ich średnicy; zastawki przestają się domykać, krew cofa się i zalega, a żylaki się powiększają; sprzyjają temu siedzący tryb życia, nadwaga i nadmierny wysiłek fizyczny,
objawy
opuchlizna, wypukłe i poskręcane żyły, palący ból, uczucie ciężkości nóg, bolesne skurcze mięśni,
profilaktyka
niskokaloryczna dieta, częste spacery, gimnastyka, unikanie gorących kąpieli i sauny.

Miażdżyca

Miażdżyca to jedna z najczęstszych przewlekłych chorób układu krążenia; jej stopniowy rozwój prowadzi do niedokrwienia narządów.

przyczyny
w miejscu uszkodzenia śródbłonka tętnicy osadzają się złogi związków tłuszczowych (głównie cholesterolu) i wapnia jako blaszka miażdżycowa; blaszka zwęża naczynie i zmniejsza jego elastyczność, a gdy je uszkodzi, powstaje zakrzep,
objawy
ból w klatce piersiowej, zadyszka, zawroty głowy, zimne ręce i stopy, problemy z pamięcią,
profilaktyka
systematyczna aktywność fizyczna, dieta uboga w cholesterol, niepalenie papierosów.

Miażdżycy sprzyjają niewłaściwy styl życia i nadmiar LDL-cholesterolu. Zwężając tętnice, miażdżyca sprzyja z kolei nadciśnieniu tętniczemu, chorobie wieńcowej z zawałem serca i udarowi mózgu; porządkuje to schemat.

Miażdżyca - przyczyny i skutki

Udar mózgu, choroba wieńcowa i zawał serca

Udar mózgu

Udar mózgu to choroba naczyniowa: miejscowe zaburzenia krążenia uszkadzają mózg i powodują obumarcie jego fragmentów. Udar krwotoczny powstaje po pęknięciu ściany tętnicy w mózgu, a wylana krew niszczy sąsiednie tkanki. Udar niedokrwienny wynika z niedrożności tętnic mózgu, np. przez zakrzep, i powoduje niedotlenienie części mózgu.

przyczyny
złożone: inne choroby (miażdżyca, choroby serca, cukrzyca, nadciśnienie), nadużywanie alkoholu i palenie papierosów,
objawy
uczucie ciężkich kończyn, zaburzenia widzenia, asymetria twarzy, zaburzenia mowy,
profilaktyka
stała aktywność fizyczna, ograniczenie używek.

Choroba wieńcowa i zawał serca

Choroba wieńcowa (choroba niedokrwienna serca) to niedostateczne ukrwienie serca z powodu zwężenia naczyń wieńcowych, najczęściej przez blaszkę miażdżycową. Całkowite zahamowanie przepływu w naczyniu wieńcowym powoduje martwicę tkanek za miejscem blokady, czyli zawał serca. Martwy mięsień zastępuje blizna z tkanki łącznej, więc skurcze serca trwale słabną. Choroba wieńcowa może też wywołać zaburzenia rytmu serca, np. migotanie przedsionków.

przyczyny
najczęściej niewłaściwy styl życia prowadzący do miażdżycy oraz czynniki genetyczne (zawały w rodzinie),
objawy zawału
ból w klatce piersiowej, skrócony oddech, nudności lub wymioty, zmęczenie, zimne poty, uczucie podobne do zgagi, zawroty głowy, mrowienie (np. w plecach, szyi lub szczęce), sinienie rąk, stóp i warg,
profilaktyka
regularna aktywność fizyczna, dieta uboga w nasycone kwasy tłuszczowe i cukry proste, a bogata w witaminy i mikroelementy, niepalenie.

Przy objawach udaru albo zawału trzeba natychmiast wezwać pomoc (112).

Diagnostyka, efekt domina i leczenie miażdżycy naczyń wieńcowych

Choroby układu krążenia rozpoznaje się badaniami dobranymi do podejrzewanego problemu:

ChorobaBadania diagnostyczne
nadciśnienie tętniczeregularne pomiary ciśnienia krwi
żylakiUSG dopplerowskie naczyń, angiografia
miażdżycabadania krwi (lipidogram), USG dopplerowskie naczyń, angiografia
udar mózgurezonans magnetyczny, tomografia komputerowa, angiografia tętnic mózgowych
choroba wieńcowabadanie krwi, pomiary ciśnienia, EKG, echokardiografia, angiografia

to prześwietlenie rentgenowskie naczyń z wprowadzonym do nich kontrastem; angiografię naczyń wieńcowych nazywa się koronarografią.

Czynniki genetyczne w połączeniu z zaniedbywaniem zdrowego stylu życia wywołują efekt domina: jedna choroba przyczynia się do kolejnej. Najpierw rozwijają się żylaki, miażdżyca i nadciśnienie tętnicze, które obniżają jakość życia. Poprzedzają one choroby bezpośrednio zagrażające życiu: chorobę wieńcową, zawał serca i udar mózgu. Zdrowa dieta i regularna aktywność fizyczna pozwalają zatrzymać ten ciąg.

Przepływ krwi w tętnicach wieńcowych zwężonych przez miażdżycę przywracają dwie metody:

wszczepianie pomostów naczyniowychbajpasów
operacja kardiochirurgiczna, w której fragment innego naczynia, np. żyły odpiszczelowej, łączy aortę z tętnicą wieńcową za zwężeniem,
angioplastyka tętnic wieńcowych
do zwężenia wprowadza się cewnik z balonikiem i stentem (metalową protezą o strukturze siateczki); napompowany balonik poszerza tętnicę i rozpręża stent, po czym balonik się usuwa, a stent zostaje w tętnicy.

W skrócie

  • 01Układ limfatyczny jest otwarty i nie ma pompy, ale zwraca przesącz krwi do naczyń krwionośnych i uczestniczy w obronie organizmu.
  • 01Centralne narządy limfatyczne (szpik kostny, grasica) odpowiadają za dojrzewanie limfocytów, a obwodowe - za odpowiedź immunologiczną.
  • 02Limfa powstaje z płynu tkankowego, ma mniej białek niż osocze i dzięki zastawkom płynie tylko w stronę serca.
  • 02Tłuszcze wchłaniają się w jelitach do limfy, a cukry proste i aminokwasy - do krwi.
  • 03Główne czynniki ryzyka chorób układu krążenia to zbyt mała aktywność fizyczna, niewłaściwa dieta, długotrwały stres i używki.
  • 03Zbilansowana dieta dostarcza NNKT, a ogranicza tłuszcze nasycone, cukry proste i sól.
  • 04Morfologia ocenia krwinki białe, czerwone i płytki krwi w odniesieniu do zakresu referencyjnego.
  • 04Nadmiar LDL-cholesterolu bierze udział w tworzeniu blaszki miażdżycowej.
  • 05Nadciśnienie tętnicze to stale zbyt wysokie ciśnienie krwi; wykrywa się je regularnymi pomiarami ciśnienia.
  • 05EKG rejestruje czynność elektryczną serca i pozwala wykryć m.in. arytmię i zawał serca.
  • 06Żylaki powstają, gdy utrudniony przepływ krwi prowadzi do wiotczenia i poszerzenia żył, a niedomykające się zastawki pozwalają krwi cofać się i zalegać.
  • 06Blaszka miażdżycowa powstaje w miejscu uszkodzenia śródbłonka tętnicy i zwęża jej światło.
  • 07Udar krwotoczny wywołuje pęknięcie tętnicy w mózgu, a udar niedokrwienny - jej niedrożność, np. przez zakrzep.
  • 07Zawał serca to martwica mięśnia sercowego za miejscem całkowitej blokady naczynia wieńcowego.
  • 08Angiografia to prześwietlenie naczyń z kontrastem; przy naczyniach wieńcowych nazywa się ją koronarografią.
  • 08Żylaki, miażdżyca i nadciśnienie tętnicze poprzedzają chorobę wieńcową, zawał serca i udar mózgu.

Pojęcia z fiszek

Podcast

Ładuję…

Quizy w tym zestawie

45 pytań w 5 etapach

  1. Etap 1: Narządy układu limfatycznego

    Etap 1 · 12 fiszek · 9 pytań

  2. Etap 2: Limfa i współpraca układów

    Etap 2 · 3 fiszki · 8 pytań

  3. Etap 3: Styl życia i badania krwi

    Etap 3 · 10 fiszek · 8 pytań

  4. Etap 4: Nadciśnienie, żylaki i miażdżyca

    Etap 4 · 5 fiszek · 10 pytań

  5. Etap 5: Udar, zawał i leczenie

    Etap 5 · 10 fiszek · 10 pytań

  6. Powtórka z całości

    15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów

Sprawdzian do druku

Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną

Sprawdzam sprawdzian…

Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem

WhatsApp

Podobne zestawy

Fiszki z biologii, klasa 3 liceum

Wyszukiwarka

Szukasz czegoś innego?

Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.