Biologia
Układ limfatyczny i choroby krążenia - NOWA Biologia na czasie 3 (ZR)
Sprawdzony zestawZestaw obejmuje budowę i funkcje układu limfatycznego, narządy limfatyczne, powstawanie i przepływ limfy oraz współpracę układów krwionośnego i limfatycznego. Druga część dotyczy chorób układu krążenia: czynników ryzyka i profilaktyki, badań krwi, pomiaru ciśnienia i EKG, nadciśnienia, żylaków, miażdżycy, udaru, choroby wieńcowej, zawału i metod ich leczenia.
Zestaw do podręcznika
Dział 6, cz. 3. Układ krążenia: układ limfatyczny, choroby układu krążenia
NOWA Biologia na czasie 3. Podręcznik. Zakres rozszerzony (Nowa Era) - wszystkie rozdziały1.Układ limfatyczny a układ krwionośny
Układ limfatyczny ma charakter otwarty - nie tworzy zamkniętego systemu naczyń - i nie ma pompy takiej jak serce. Transportuje przesącz krwi i zwraca go do naczyń krwionośnych, a ponadto stanowi zasadniczą część układu odpornościowego.
2.Funkcje układu limfatycznego
Ochrona organizmu przed drobnoustrojami chorobotwórczymi i szkodliwymi substancjami, regulacja ilości płynów ustrojowych oraz transport niektórych hormonów do układu krwionośnego i tłuszczów wchłoniętych do limfy z układu pokarmowego.
3.Centralne a obwodowe narządy limfatyczne
Centralne (szpik kostny, grasica) odpowiadają za dojrzewanie limfocytów T i B. Obwodowe (śledziona, węzły chłonne, grudki limfatyczne, migdałki podniebienne) biorą udział w wykształcaniu odpowiedzi immunologicznej.
4.Jaki narząd limfatyczny i dokrewny zaznaczono?
Grasica - centralny narząd limfatyczny i zarazem gruczoł dokrewny; wydziela hormony regulujące dojrzewanie i namnażanie limfocytów T. Po okresie dojrzewania stopniowo zanika.
5.Szpik kostny czerwony
Narząd krwiotwórczy - wytwarza wszystkie elementy morfotyczne krwi; powstają w nim także prekursory limfocytów. U dorosłych występuje m.in. w kręgach, żebrach, mostku, kościach czaszki i miednicy oraz w nasadach kości długich.
6.Węzły chłonne
Filtrują limfę płynącą naczyniami limfatycznymi i zatrzymują drobnoustroje chorobotwórcze oraz szkodliwe substancje. Namnażają się w nich limfocyty T i B, dlatego odpowiadają za odporność organizmu.
7.Śledziona
Obwodowy narząd limfatyczny, który magazynuje krew i uwalnia ją w razie potrzeby. Niszczy też zużyte leukocyty oraz starzejące się lub uszkodzone erytrocyty i płytki krwi.
8.Grudki limfatyczne
Drobne skupiska związane z układami pokarmowym, oddechowym i moczowym, obecne też w ścianie wyrostka robaczkowego. Zawierają wiele różnych leukocytów, które zwalczają drobnoustroje chorobotwórcze.
9.Migdałki podniebienne
Obwodowe narządy limfatyczne, które tworzą wokół gardła pierścień chroniący organizm przed infekcjami układów oddechowego i pokarmowego, czyli przed drobnoustrojami wnikającymi z wdychanym powietrzem i z pokarmem.
10.Powstawanie limfocytów T i B
Prekursory limfocytów powstają w szpiku kostnym; część przekształca się w nim w limfocyty B, a część trafia do grasicy i staje się limfocytami T. Następnie krew przenosi limfocyty do narządów limfatycznych, np. węzłów chłonnych.
11.Naczynia limfatyczne
Drobne naczynia limfatyczne są otwarte do przestrzeni międzykomórkowych i zbierają nadmiar płynu tkankowego. Duże i średnie przypominają żyły: mają ściany z trzech warstw i zastawki, które uniemożliwiają cofanie się limfy.
12.Limfa (chłonka) - powstawanie i skład
Część osocza przesącza się z naczyń włosowatych do przestrzeni międzykomórkowych jako płyn tkankowy, który wnika do włosowatych naczyń limfatycznych i staje się limfą. Limfa ma skład zbliżony do osocza, ale mniej białek i dużo limfocytów.
13.Przepływ limfy
Limfa płynie tylko w stronę serca, bo naczynia limfatyczne mają zastawki; jej przepływ umożliwiają pulsowanie sąsiednich naczyń krwionośnych i praca mięśni szkieletowych. Przez węzły chłonne dociera do dużych żył w pobliżu serca.
14.Obrzęk limfatyczny
Zaburzenia przepływu limfy powodują jej gromadzenie się w tkankach i obrzęki, np. stóp. Poważne i przewlekłe prowadzą do obrzęku limfatycznego - wrodzonego albo spowodowanego np. uszkodzeniem naczyń limfatycznych; przyczynę diagnozuje lekarz specjalista.
15.Współdziałanie układu krwionośnego i limfatycznego
Układ limfatyczny zwraca do krwi przesączony płyn, oczyszczony w węzłach chłonnych. Produkty trawienia tłuszczów (np. kwasy tłuszczowe) są wchłaniane w jelitach do limfy, a cukry proste (np. glukoza) i aminokwasy - do krwi; limfocyty krwi dojrzewają w narządach limfatycznych.
16.Główne czynniki ryzyka chorób układu krążenia
Zbyt mała aktywność fizyczna, niewłaściwa dieta, długotrwały stres i używki, np. papierosy i alkohol. Dlatego choroby układu krążenia zalicza się do chorób cywilizacyjnych, a podstawą ich profilaktyki jest zdrowy styl życia.
17.Aktywność fizyczna a układ krążenia
Systematyczna aktywność fizyczna obniża tętno spoczynkowe i ciśnienie tętnicze, zwiększa przepływ krwi w naczyniach, co przeciwdziała nadciśnieniu, oraz przyspiesza metabolizm, co zmniejsza ryzyko otyłości i cukrzycy typu II.
18.Zbilansowana dieta a układ krążenia
Dostarcza wszystkich niezbędnych substancji, w tym nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT). Ogranicza żywność bogatą w nasycone tłuszcze i cukry proste, które sprzyjają nadwadze i miażdżycy, oraz sól, której nadmiar sprzyja nadciśnieniu tętniczemu.
19.Zastosowania badań krwi
Wykrywają nieprawidłowości składu krwi oraz pozwalają monitorować przebieg chorób i skuteczność leczenia. Służą m.in. do oznaczania hormonów, przeciwciał, toksyn, narkotyków i markerów nowotworowych, a DNA z leukocytów - do diagnostyki chorób genetycznych.
20.Morfologia krwi
Badanie, które pozwala na ilościową i jakościową analizę elementów morfotycznych krwi - krwinek białych, krwinek czerwonych i płytek krwi. Wynik porównuje się z zakresem referencyjnym, czyli przedziałem wartości u osób zdrowych.
21.Leukocytoza a leukopenia
Leukocytoza to podwyższona liczba leukocytów we krwi - może świadczyć o infekcji lub stanie zapalnym. Leukopenia to obniżona liczba leukocytów - może świadczyć m.in. o przewlekłym stresie lub chorobach szpiku kostnego.
22.Anemia (niedokrwistość)
Zmniejszenie liczby erytrocytów i obniżenie stężenia hemoglobiny; w morfologii zwykle towarzyszy im niski hematokryt. Najczęściej wynika z niedoboru żelaza, witaminy B12 i kwasu foliowego, a zapobiega jej m.in. dieta bogata w żelazo i witaminę B12.
23.Lipidogram: HDL i LDL
Lipidogram ocenia ilość frakcji cholesterolu i trójglicerydów we krwi. HDL-cholesterol (tzw. dobry) jest transportowany do wątroby i tam przetwarzany, a LDL-cholesterol (tzw. zły) w nadmiarze odkłada się w ścianach naczyń i tworzy blaszkę miażdżycową.
24.Nadciśnienie tętnicze
Stale utrzymujące się zbyt wysokie ciśnienie tętnicze: skurczowe powyżej 140 mm Hg lub rozkurczowe powyżej 90 mm Hg (wystarczy jedna z tych wartości). Objawy to m.in. zawroty i bóle głowy, krwawienie z nosa i płytki oddech; wykrywa się je regularnymi pomiarami ciśnienia.
25.Niedociśnienie tętnicze
Zbyt niskie ciśnienie tętnicze krwi. Prowadzi m.in. do bólów i zawrotów głowy, osłabienia oraz trudności w koncentracji uwagi; wykrywa je, tak jak nadciśnienie, pomiar ciśnienia krwi.
26.Elektrokardiografia (EKG) jako badanie
Elektrody na klatce piersiowej i kończynach rejestrują czynność elektryczną serca. Badanie pozwala ocenić pracę serca i wykryć zaburzenia rytmu (arytmię) oraz zmiany chorobowe, np. zawał lub przerost serca; EKG wysiłkowe wykonuje się podczas wysiłku fizycznego.
27.Przyczyny i skutki nadciśnienia tętniczego
Przyczyną jest zbyt szybkie pompowanie krwi do naczyń albo ich zwężenie i mała elastyczność, np. przez miażdżycę. Skutkiem mogą być m.in. udar mózgu, zawał i niewydolność serca, niewydolność nerek i zaburzenia widzenia.
28.Jak powstają żylaki?
Utrudniony przepływ krwi w żyłach prowadzi do wiotczenia ich ścian i poszerzenia średnicy; zastawki żylne przestają się domykać, krew cofa się i zalega, a żylaki się powiększają. Sprzyjają temu siedzący tryb życia, nadwaga i nadmierny wysiłek fizyczny.
29.Objawy żylaków
Widoczne przez skórę, wybrzuszone, często powykręcane żyły, najczęściej na podudziach, ale też np. w odbycie i przełyku. Towarzyszą im opuchlizna, palący ból i uczucie ciężkości nóg.
30.Profilaktyka żylaków
Niskokaloryczna dieta, częste spacery i gimnastyka, które przeciwdziałają nadwadze i zaleganiu krwi w żyłach nóg. Należy też unikać gorących kąpieli i sauny.
31.Angiografia
Prześwietlenie rentgenowskie naczyń krwionośnych z użyciem wprowadzonego do nich kontrastu; pozwala ocenić przepływ krwi i wykryć zwężenia. Stosuje się ją, obok USG dopplerowskiego, m.in. w diagnostyce żylaków i miażdżycy; angiografię naczyń wieńcowych nazywa się koronarografią.
32.Miażdżyca - jak powstaje blaszka miażdżycowa?
W miejscu uszkodzenia śródbłonka tętnicy osadzają się złogi związków tłuszczowych (głównie cholesterolu) i wapnia. Blaszka zwęża światło naczynia i zmniejsza jego elastyczność, a gdy uszkodzi naczynie, powstaje zakrzep, który może zablokować przepływ krwi.
33.Jak wykrywa się miażdżycę?
Badaniem krwi (lipidogram pokazuje m.in. nadmiar LDL-cholesterolu) oraz badaniami naczyń: USG dopplerowskim i angiografią. Rozwój miażdżycy prowadzi do niedokrwienia narządów, co daje m.in. ból w klatce piersiowej i zadyszkę.
34.Udar krwotoczny a udar niedokrwienny
Udar krwotoczny powstaje, gdy pęka ściana tętnicy w mózgu i krew wylewa się poza naczynie, niszcząc sąsiednie tkanki. Udar niedokrwienny wynika z niedrożności tętnicy mózgu, np. przez zakrzep, i powoduje niedotlenienie części mózgu.
35.Jak rozpoznać udar mózgu?
Objawy to m.in. asymetria twarzy, zaburzenia mowy i widzenia oraz uczucie ciężkich kończyn. Lekarz potwierdza udar badaniami: tomografią komputerową, rezonansem magnetycznym albo angiografią tętnic mózgowych.
36.Choroba wieńcowa (choroba niedokrwienna serca)
Niedostateczne ukrwienie serca w wyniku zwężenia naczyń wieńcowych, najczęściej przez rozwijającą się w nich blaszkę miażdżycową. Może prowadzić do zawału serca i do zaburzeń rytmu pracy serca, np. migotania przedsionków.
37.Zawał serca
Całkowite zahamowanie przepływu krwi w naczyniu wieńcowym powoduje martwicę tkanek za miejscem blokady. Martwą tkankę mięśniową zastępuje tkanka łączna (blizna pozawałowa), więc efektywność skurczów serca trwale spada; objawy to m.in. ból w klatce piersiowej i zimne poty.
38.Efekt domina w chorobach układu krążenia
Czynniki genetyczne i zaniedbywanie zdrowego stylu życia sprawiają, że jedna choroba sprzyja następnej: najpierw rozwijają się żylaki, miażdżyca i nadciśnienie tętnicze, a po nich choroby bezpośrednio zagrażające życiu - choroba wieńcowa, zawał serca i udar mózgu.
39.Pomosty naczyniowe (bajpasy)
Operacja kardiochirurgiczna, w której fragmentem innego naczynia, np. żyły odpiszczelowej, łączy się aortę z tętnicą wieńcową za miejscem zwężenia. Pomost omija zwężony odcinek i przywraca dopływ krwi do mięśnia sercowego.
40.Angioplastyka tętnic wieńcowych
Do miejsca zwężenia wprowadza się cewnik z balonikiem i stentem. Napompowany balonik poszerza tętnicę i rozpręża stent - metalową protezę o strukturze siateczki, która wzmacnia tętnicę i utrzymuje jej drożność; balonik się usuwa.
Notatka
Budowa i funkcje układu limfatycznego
Układ limfatyczny ma charakter otwarty - nie tworzy zamkniętej sieci naczyń - i nie ma pompy takiej jak serce. Przenosi przesącz krwi, zwraca go do naczyń krwionośnych i jest zasadniczą częścią układu odpornościowego.
Podobieństwa i różnice obu układów zestawia diagram.
Układ wspiera homeostazę. Chroni organizm przed drobnoustrojami chorobotwórczymi i szkodliwymi substancjami, reguluje ilość płynów ustrojowych i przenosi niektóre hormony do krwi, a tłuszcze wchłonięte z jelit - w limfie.
Tworzą go naczynia i narządy limfatyczne. Drobne otwierają się do przestrzeni międzykomórkowych, skąd odbierają nadmiar płynu tkankowego. Duże i średnie naczynia limfatyczne przypominają żyły: mają ściany z trzech warstw i zastawki.
Centralne narządy limfatyczne odpowiadają za dojrzewanie limfocytów T i B:
- szpik kostny
- wytwarza wszystkie elementy morfotyczne krwi; u dorosłych leży m.in. w kręgach, żebrach, mostku i nasadach kości długich,
- grasica
- gruczoł dokrewny, którego hormony regulują dojrzewanie i namnażanie limfocytów; po okresie dojrzewania stopniowo zanika.
Obwodowe narządy limfatyczne biorą udział w wykształcaniu odpowiedzi immunologicznej:
- węzły chłonne
- filtrują limfę i zatrzymują drobnoustroje; namnażają się w nich limfocyty,
- śledziona
- magazynuje krew i uwalnia ją w razie potrzeby; niszczy zużyte leukocyty oraz stare lub uszkodzone erytrocyty i płytki krwi,
- grudki limfatyczne
- skupiska leukocytów w układach pokarmowym, oddechowym i moczowym oraz w ścianie wyrostka robaczkowego,
- migdałki podniebienne
- pierścień wokół gardła, który chroni przed infekcjami układów oddechowego i pokarmowego.
Limfa i współdziałanie z układem krwionośnym
Limfa
Część osocza przesącza się z włosowatych naczyń krwionośnych do przestrzeni międzykomórkowych jako płyn tkankowy; za jego pośrednictwem komórki wymieniają substancje z krwią. Płyn tkankowy wnika do włosowatych naczyń limfatycznych i staje się limfą (chłonką).
Limfa ma skład zbliżony do osocza, ale mniej białek i dużo limfocytów z narządów limfatycznych na jej drodze. Limfa z jelit jest biała i gęsta, bo zawiera dużo tłuszczu; z innych narządów jest zwykle bezbarwna.
Zastawki w naczyniach limfatycznych sprawiają, że limfa płynie tylko w stronę serca. Przepływ umożliwiają pulsowanie sąsiednich naczyń krwionośnych i praca mięśni szkieletowych.
Limfa wraca do krwi przez duże żyły w pobliżu serca, np. przez żyłę podobojczykową.
Gdy jest zaburzony, limfa gromadzi się w tkankach, np. jako opuchlizna stóp. Poważne i przewlekłe zaburzenia prowadzą do obrzęku limfatycznego - wrodzonego albo wywołanego np. uszkodzeniem naczyń; jego przyczynę ustala lekarz specjalista.
Współdziałanie układów
Układ krwionośny i limfatyczny tworzą razem układ krążenia i współpracują m.in. w trzech dziedzinach:
- ilość płynów ustrojowych
- układ limfatyczny zwraca do krwi płyn przesączony z naczyń włosowatych, oczyszczony w węzłach chłonnych
- transport substancji odżywczych
- tłuszcze wchłaniają się w jelitach do limfy, a cukry proste i aminokwasy - do krwi
- zwalczanie czynników chorobotwórczych
- limfocyty krwi powstają, dojrzewają i namnażają się w narządach limfatycznych.
Prekursory limfocytów powstają w szpiku kostnym. Część z nich staje się tam limfocytami B, a część dojrzewa w grasicy jako limfocyty T; potem krew przenosi limfocyty do narządów limfatycznych.
Styl życia a choroby układu krążenia
Zaburzenia pracy układu krążenia mogą zachwiać homeostazą organizmu i doprowadzić do wielu schorzeń, a nawet przedwczesnej śmierci. Choroby układu krążenia należą do chorób cywilizacyjnych. Ich główne czynniki ryzyka to zbyt mała aktywność fizyczna, niewłaściwa dieta, długotrwały stres i używki, np. papierosy i alkohol.
Podstawą profilaktyki jest zdrowy styl życia, przede wszystkim częsta i systematyczna aktywność fizyczna oraz zbilansowana dieta.
Systematyczna aktywność fizyczna
- obniża tętno spoczynkowe i ciśnienie tętnicze, co zwiększa wydolność układu krążenia,
- zwiększa przepływ krwi w naczyniach, co przeciwdziała nadciśnieniu tętniczemu,
- rozładowuje stres i zmniejsza jego negatywne skutki,
- przyspiesza metabolizm i regulację przemian cukrów i tłuszczów, co zmniejsza ryzyko otyłości i cukrzycy typu II.
Zbilansowana dieta
- dostarcza wszystkich niezbędnych substancji, w tym składników mineralnych, witamin i nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT),
- ogranicza wysoko przetworzoną żywność bogatą w nasycone tłuszcze i cukry proste, których nadmiar sprzyja nadwadze i ,
- unika szkodliwych dodatków chemicznych i soli, której nadmiar ma ogromny wpływ na powstawanie nadciśnienia tętniczego.
Badania krwi
Badania krwi wykrywają nieprawidłowości w jej składzie, pozwalają monitorować przebieg chorób i oceniać skuteczność leczenia, zwłaszcza chorób przewlekłych.
Służą też m.in. do oznaczania hormonów i przeciwciał, wykrywania toksyn i narkotyków oraz oznaczania markerów nowotworowych - związków, których obecność lub podwyższony poziom sygnalizuje rozwój nowotworu. DNA wyizolowany z leukocytów wykorzystuje się m.in. w diagnostyce chorób genetycznych.
to ilościowa i jakościowa analiza elementów morfotycznych krwi. Wynik porównuje się z zakresem referencyjnym, czyli przedziałem wartości typowym dla osób zdrowych.
Ważne
Wynik spoza zakresu referencyjnego to sygnał, a nie rozpoznanie - ocenę stawia lekarz.
- układ białokrwinkowy
- podwyższona liczba leukocytów (leukocytoza) może świadczyć o infekcji lub stanie zapalnym, a obniżona (leukopenia) - m.in. o przewlekłym stresie lub chorobach szpiku kostnego,
- układ czerwonokrwinkowy
- parametry ocenia się łącznie; niski hematokryt, mała liczba erytrocytów i mało hemoglobiny najczęściej świadczą o ,
- płytki krwi
- wynik poza normą może świadczyć o problemach z krzepliwością krwi.
Anemię najczęściej wywołuje niedobór żelaza, witaminy B12 i kwasu foliowego; zapobiegają jej pokarmy bogate w żelazo i witaminę B12, np. mięso i jaja. Białaczki to choroby nowotworowe narządów krwiotwórczych, w których zmiany w materiale genetycznym komórek szpiku powodują nadmierne wytwarzanie i nieprawidłowe dojrzewanie białych krwinek.
Lipidogram ocenia ilość frakcji cholesterolu i trójglicerydów we krwi. HDL-cholesterol trafia do wątroby i tam jest przetwarzany.
Ważne
O ryzyku miażdżycy decyduje frakcja cholesterolu, nie tylko jego ilość: HDL to tzw. dobry, a LDL - tzw. zły cholesterol.
Pomiar ciśnienia, EKG i nadciśnienie tętnicze
Regularny pomiar ciśnienia tętniczego to podstawowe badanie, które pozwala wcześnie wykryć nieprawidłowości w układzie krążenia. Można go wykonać w gabinecie lekarskim albo w domu, np. automatycznym ciśnieniomierzem.
Elektrokardiografia (EKG) rejestruje czynność elektryczną serca elektrodami umieszczonymi na klatce piersiowej i kończynach. Zapis składa się z powtarzających się sekwencji odpowiadających etapom cyklu pracy serca. Badanie pozwala ocenić pracę serca oraz wykryć zaburzenia rytmu (arytmię) i zmiany chorobowe, np. zawał lub przerost serca. EKG wysiłkowe wykonuje się podczas wysiłku, np. na rowerze stacjonarnym.
to stale utrzymujące się zbyt wysokie ciśnienie tętnicze: skurczowe powyżej 140 mm Hg lub rozkurczowe powyżej 90 mm Hg. Np. wynik ok. 160/100 mm Hg w kolejnych pomiarach może wskazywać na nadciśnienie; rozpoznanie stawia lekarz.
- przyczyny
- zbyt szybkie pompowanie krwi do naczyń albo zwężenie i mała elastyczność naczyń, np. przez miażdżycę,
- objawy
- zawroty i bóle głowy, krwawienie (np. z nosa), płytki oddech,
- profilaktyka
- niskokaloryczna dieta z małą ilością soli, unormowany tryb życia, systematyczna aktywność fizyczna, regularne pomiary ciśnienia, unikanie palenia papierosów i picia alkoholu,
- skutki
- m.in. udar mózgu, zawał i niewydolność serca, niewydolność nerek, zaburzenia widzenia.
, czyli zbyt niskie ciśnienie krwi, powoduje m.in. bóle i zawroty głowy, osłabienie i trudności w koncentracji uwagi.
140 mm Hg
ciśnienie skurczowe: granica nadciśnienia
90 mm Hg
ciśnienie rozkurczowe: granica nadciśnienia
Żylaki i miażdżyca
Żylaki
Żylaki to widoczne przez skórę, podłużne, często powykręcane i wybrzuszone żyły.
Najczęściej powstają na podudziach, ale mogą też powstać w odbycie, przełyku i żołądku.
- przyczyny
- utrudniony przepływ krwi powoduje wiotczenie ścian żył i poszerzenie ich średnicy; zastawki przestają się domykać, krew cofa się i zalega, a żylaki się powiększają; sprzyjają temu siedzący tryb życia, nadwaga i nadmierny wysiłek fizyczny,
- objawy
- opuchlizna, wypukłe i poskręcane żyły, palący ból, uczucie ciężkości nóg, bolesne skurcze mięśni,
- profilaktyka
- niskokaloryczna dieta, częste spacery, gimnastyka, unikanie gorących kąpieli i sauny.
Miażdżyca
Miażdżyca to jedna z najczęstszych przewlekłych chorób układu krążenia; jej stopniowy rozwój prowadzi do niedokrwienia narządów.
- przyczyny
- w miejscu uszkodzenia śródbłonka tętnicy osadzają się złogi związków tłuszczowych (głównie cholesterolu) i wapnia jako blaszka miażdżycowa; blaszka zwęża naczynie i zmniejsza jego elastyczność, a gdy je uszkodzi, powstaje zakrzep,
- objawy
- ból w klatce piersiowej, zadyszka, zawroty głowy, zimne ręce i stopy, problemy z pamięcią,
- profilaktyka
- systematyczna aktywność fizyczna, dieta uboga w cholesterol, niepalenie papierosów.
Miażdżycy sprzyjają niewłaściwy styl życia i nadmiar LDL-cholesterolu. Zwężając tętnice, miażdżyca sprzyja z kolei nadciśnieniu tętniczemu, chorobie wieńcowej z zawałem serca i udarowi mózgu; porządkuje to schemat.
Udar mózgu, choroba wieńcowa i zawał serca
Udar mózgu
Udar mózgu to choroba naczyniowa: miejscowe zaburzenia krążenia uszkadzają mózg i powodują obumarcie jego fragmentów. Udar krwotoczny powstaje po pęknięciu ściany tętnicy w mózgu, a wylana krew niszczy sąsiednie tkanki. Udar niedokrwienny wynika z niedrożności tętnic mózgu, np. przez zakrzep, i powoduje niedotlenienie części mózgu.
- przyczyny
- złożone: inne choroby (miażdżyca, choroby serca, cukrzyca, nadciśnienie), nadużywanie alkoholu i palenie papierosów,
- objawy
- uczucie ciężkich kończyn, zaburzenia widzenia, asymetria twarzy, zaburzenia mowy,
- profilaktyka
- stała aktywność fizyczna, ograniczenie używek.
Choroba wieńcowa i zawał serca
Choroba wieńcowa (choroba niedokrwienna serca) to niedostateczne ukrwienie serca z powodu zwężenia naczyń wieńcowych, najczęściej przez blaszkę miażdżycową. Całkowite zahamowanie przepływu w naczyniu wieńcowym powoduje martwicę tkanek za miejscem blokady, czyli zawał serca. Martwy mięsień zastępuje blizna z tkanki łącznej, więc skurcze serca trwale słabną. Choroba wieńcowa może też wywołać zaburzenia rytmu serca, np. migotanie przedsionków.
- przyczyny
- najczęściej niewłaściwy styl życia prowadzący do miażdżycy oraz czynniki genetyczne (zawały w rodzinie),
- objawy zawału
- ból w klatce piersiowej, skrócony oddech, nudności lub wymioty, zmęczenie, zimne poty, uczucie podobne do zgagi, zawroty głowy, mrowienie (np. w plecach, szyi lub szczęce), sinienie rąk, stóp i warg,
- profilaktyka
- regularna aktywność fizyczna, dieta uboga w nasycone kwasy tłuszczowe i cukry proste, a bogata w witaminy i mikroelementy, niepalenie.
Przy objawach udaru albo zawału trzeba natychmiast wezwać pomoc (112).
Diagnostyka, efekt domina i leczenie miażdżycy naczyń wieńcowych
Choroby układu krążenia rozpoznaje się badaniami dobranymi do podejrzewanego problemu:
| Choroba | Badania diagnostyczne |
|---|---|
| nadciśnienie tętnicze | regularne pomiary ciśnienia krwi |
| żylaki | USG dopplerowskie naczyń, angiografia |
| miażdżyca | badania krwi (lipidogram), USG dopplerowskie naczyń, angiografia |
| udar mózgu | rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa, angiografia tętnic mózgowych |
| choroba wieńcowa | badanie krwi, pomiary ciśnienia, EKG, echokardiografia, angiografia |
to prześwietlenie rentgenowskie naczyń z wprowadzonym do nich kontrastem; angiografię naczyń wieńcowych nazywa się koronarografią.
Czynniki genetyczne w połączeniu z zaniedbywaniem zdrowego stylu życia wywołują efekt domina: jedna choroba przyczynia się do kolejnej. Najpierw rozwijają się żylaki, miażdżyca i nadciśnienie tętnicze, które obniżają jakość życia. Poprzedzają one choroby bezpośrednio zagrażające życiu: chorobę wieńcową, zawał serca i udar mózgu. Zdrowa dieta i regularna aktywność fizyczna pozwalają zatrzymać ten ciąg.
Przepływ krwi w tętnicach wieńcowych zwężonych przez miażdżycę przywracają dwie metody:
- wszczepianie pomostów naczyniowychbajpasów
- operacja kardiochirurgiczna, w której fragment innego naczynia, np. żyły odpiszczelowej, łączy aortę z tętnicą wieńcową za zwężeniem,
- angioplastyka tętnic wieńcowych
- do zwężenia wprowadza się cewnik z balonikiem i stentem (metalową protezą o strukturze siateczki); napompowany balonik poszerza tętnicę i rozpręża stent, po czym balonik się usuwa, a stent zostaje w tętnicy.
W skrócie
- 01Układ limfatyczny jest otwarty i nie ma pompy, ale zwraca przesącz krwi do naczyń krwionośnych i uczestniczy w obronie organizmu.
- 01Centralne narządy limfatyczne (szpik kostny, grasica) odpowiadają za dojrzewanie limfocytów, a obwodowe - za odpowiedź immunologiczną.
- 02Limfa powstaje z płynu tkankowego, ma mniej białek niż osocze i dzięki zastawkom płynie tylko w stronę serca.
- 02Tłuszcze wchłaniają się w jelitach do limfy, a cukry proste i aminokwasy - do krwi.
- 03Główne czynniki ryzyka chorób układu krążenia to zbyt mała aktywność fizyczna, niewłaściwa dieta, długotrwały stres i używki.
- 03Zbilansowana dieta dostarcza NNKT, a ogranicza tłuszcze nasycone, cukry proste i sól.
- 04Morfologia ocenia krwinki białe, czerwone i płytki krwi w odniesieniu do zakresu referencyjnego.
- 04Nadmiar LDL-cholesterolu bierze udział w tworzeniu blaszki miażdżycowej.
- 05Nadciśnienie tętnicze to stale zbyt wysokie ciśnienie krwi; wykrywa się je regularnymi pomiarami ciśnienia.
- 05EKG rejestruje czynność elektryczną serca i pozwala wykryć m.in. arytmię i zawał serca.
- 06Żylaki powstają, gdy utrudniony przepływ krwi prowadzi do wiotczenia i poszerzenia żył, a niedomykające się zastawki pozwalają krwi cofać się i zalegać.
- 06Blaszka miażdżycowa powstaje w miejscu uszkodzenia śródbłonka tętnicy i zwęża jej światło.
- 07Udar krwotoczny wywołuje pęknięcie tętnicy w mózgu, a udar niedokrwienny - jej niedrożność, np. przez zakrzep.
- 07Zawał serca to martwica mięśnia sercowego za miejscem całkowitej blokady naczynia wieńcowego.
- 08Angiografia to prześwietlenie naczyń z kontrastem; przy naczyniach wieńcowych nazywa się ją koronarografią.
- 08Żylaki, miażdżyca i nadciśnienie tętnicze poprzedzają chorobę wieńcową, zawał serca i udar mózgu.
Pojęcia z fiszek
Podcast
Ładuję…
Quizy w tym zestawie
45 pytań w 5 etapach
Etap 1: Narządy układu limfatycznego
Etap 1 · 12 fiszek · 9 pytań
Etap 2: Limfa i współpraca układów
Etap 2 · 3 fiszki · 8 pytań
Etap 3: Styl życia i badania krwi
Etap 3 · 10 fiszek · 8 pytań
Etap 4: Nadciśnienie, żylaki i miażdżyca
Etap 4 · 5 fiszek · 10 pytań
Etap 5: Udar, zawał i leczenie
Etap 5 · 10 fiszek · 10 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
35 fiszek uczy się 2
40 fiszek uczy się 4
40 fiszek uczy się 2
27 fiszek
40 fiszek uczy się 10
36 fiszek uczy się 8
Wyszukiwarka
Szukasz czegoś innego?
Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.
