Biologia
Budowa i praca układu krwionośnego - NOWA Biologia na czasie 3 (ZR)
Sprawdzony zestawZestaw obejmuje budowę serca, zastawek i naczyń krwionośnych, sieci naczyń włosowatych, automatyzm i cykl pracy serca oraz zapis EKG. Uczysz się też, od czego zależą przepływ i ciśnienie krwi, jak przebiegają obiegi krwi, czym jest tętno i jak działa krążenie wieńcowe i wątrobowe.
Zestaw do podręcznika
Dział 6, cz. 2. Układ krążenia: budowa i funkcje układu krwionośnego, funkcjonowanie układu krwionośnego
NOWA Biologia na czasie 3. Podręcznik. Zakres rozszerzony (Nowa Era) - wszystkie rozdziały1.Funkcje układu krwionośnego
Układ krwionośny transportuje substancje (m.in. tlen, substancje odżywcze, hormony), dostarcza przeciwciała i leukocyty do miejsc infekcji oraz zapewnia homeostazę: stabilizuje pH, uwodnienie organizmu i temperaturę ciała.
2.Tętnica a żyła - co je odróżnia?
Kierunek przepływu krwi względem serca: tętnice wyprowadzają krew z serca, a żyły doprowadzają ją do serca, niezależnie od jej utlenowania. Pień płucny i tętnica płucna niosą krew odtlenowaną, a żyły płucne - utlenowaną.
3.Jak krew przepływa przez jamy serca?
Prawy przedsionek tłoczy krew do prawej komory, a lewy - do lewej; prawa komora tłoczy ją do pnia płucnego, a lewa komora - do aorty. Przegroda międzykomorowa oddziela krew odtlenowaną prawej części serca od utlenowanej krwi lewej części.
4.Z czego jest zbudowane serce?
Ściany serca buduje głównie tkanka mięśniowa poprzecznie prążkowana serca. Od wewnątrz jamy serca wyściela łącznotkankowa błona - wsierdzie, a z zewnątrz serce pokrywa łącznotkankowy worek - osierdzie.
5.Zastawki przedsionkowo-komorowe
Zastawka trójdzielna (trzy płatki) leży między prawym przedsionkiem a prawą komorą, a zastawka dwudzielna (mitralna, dwa płatki) - między lewym przedsionkiem a lewą komorą. Zapobiegają cofaniu się krwi z komór do przedsionków.
6.Zastawki półksiężycowate
Zastawka aorty i zastawka pnia płucnego, każda z trzech płatków, leżą na pograniczu komór i wychodzących z nich tętnic. Zapobiegają cofaniu się krwi z aorty do lewej komory i z pnia płucnego do prawej komory.
7.Warstwy ściany tętnic i żył
Zewnętrzną warstwę tworzy tkanka łączna, środkową - mięśnie gładkie, których skurcze zmieniają średnicę naczynia i regulują przepływ krwi, a wewnętrzną - śródbłonek, czyli nabłonek jednowarstwowy płaski.
8.Budowa tętnic a ich funkcja
Tętnice rozprowadzają krew z serca do tkanek pod wysokim ciśnieniem, dlatego mają mocne, elastyczne ściany z grubą warstwą mięśni gładkich, które regulują ich średnicę. Przekrój tętnic jest okrągły.
9.Budowa żył a ich funkcja
Żyły transportują krew z tkanek do serca pod niskim ciśnieniem, dlatego mają cienkie, wiotkie ściany z cienką warstwą mięśni i owalny przekrój. W dużych i średnich żyłach łącznotkankowe zastawki uniemożliwiają cofanie się krwi.
10.Naczynia włosowate - budowa a funkcja
Najdrobniejsze naczynia, o ścianie zbudowanej tylko ze śródbłonka, tworzą w tkankach gęste sieci; jednowarstwowa ściana umożliwia sprawną wymianę substancji z komórkami przez płyn tkankowy. Najgęstsze sieci mają narządy o dużej aktywności metabolicznej, np. wątroba i nerki.
11.Sieć dziwna
Sieć naczyń włosowatych, do której krew dopływa i z której odpływa naczyniami tego samego rodzaju: tętniczkami (sieć dziwna tętniczo-tętnicza, np. w nerkach) albo żyłkami (sieć dziwna żylno-żylna, np. w przysadce).
12.Układ wrotny
Dwie sieci naczyń włosowatych połączone większym naczyniem. U człowieka tworzy go żyła wrotna, która zbiera krew z naczyń włosowatych jelit (a także żołądka, trzustki i śledziony) i doprowadza ją do sieci naczyń włosowatych wątroby.
13.Serce jako pompa tłocząco-ssąca
Serce tłoczy krew z komór do tętnic i zasysa ją z żył do przedsionków. Dzięki temu krew nieustannie krąży po organizmie: z tętnic przez naczynia włosowate do żył i z powrotem do serca.
14.Automatyzm serca
Zdolność serca do rytmicznych skurczów niezależnie od pobudzenia nerwowego, także po wyizolowaniu z organizmu. Wynika z obecności układu bodźcoprzewodzącego ze zmodyfikowanych włókien mięśniowych; przy uszkodzeniu ośrodków automatyzmu wszczepia się sztuczny rozrusznik serca.
15.Układ bodźcoprzewodzący serca
Węzeł zatokowo-przedsionkowy (naturalny rozrusznik) pobudza przedsionki do skurczu i przekazuje pobudzenie do węzła przedsionkowo-komorowego, ten - do pęczka przedsionkowo-komorowego, a dwie odnogi pęczka przenoszą je do komór i wyzwalają ich skurcz.
16.Połączenia szczelinowe między kardiomiocytami
Występują we wstawkach, czyli miejscach styku kardiomiocytów; zbudowane z koneksonów łączą cytoplazmy sąsiednich komórek. Umożliwiają szybki przepływ pobudzenia, dlatego pojedynczy bodziec wywołuje skurcz całego mięśnia sercowego.
17.Regulacja pracy serca
Układy nerwowy i hormonalny odruchowo, bez udziału świadomości, zmieniają częstość i siłę skurczów serca. Pracę serca przyspieszają m.in. emocje (strach, gniew, radość), wysiłek fizyczny i wzrost temperatury ciała.
18.Nagłe zatrzymanie akcji serca
Pracę zdrowego serca często można przywrócić zewnętrznym masażem serca, czyli uciskaniem klatki piersiowej, także z użyciem defibrylatora. Pomocy trzeba udzielić w ciągu pięciu minut, zanim w mózgu nastąpią nieodwracalne zmiany.
19.Pobudliwość komórek mięśniowych
Zdolność przechodzenia pod wpływem bodźca ze stanu spoczynku w stan pobudzenia, w którym powstaje i jest przewodzony impuls elektryczny. Jej podstawą są zjawiska elektrochemiczne w błonie komórkowej, związane z transportem jonów.
20.Elektrokardiogram (EKG)
Wykres impulsów elektrycznych serca, które docierają do powierzchni skóry i są rejestrowane elektrodami elektrokardiografu. Pozwala ocenić pracę serca; w prawidłowym zapisie widać pięć załamków: P, Q, R, S i T.
21.Co oznaczają załamki EKG?
Załamek P - rozprzestrzenianie się pobudzenia w przedsionkach, po którym następuje ich skurcz; załamki Q, R, S - przejście pobudzenia przez węzeł i pęczek przedsionkowo-komorowy do mięśnia komór, wywołujące ich skurcz; załamek T - postępujący stan spoczynku komór, prowadzący do ich rozkurczu.
22.Cykl pracy serca
Seria zmian podczas jednego skurczu i rozkurczu przedsionków oraz komór, trwająca ok. 0,8 s. Ma trzy etapy: skurcz przedsionków, skurcz komór (w tym czasie przedsionki się rozkurczają i napływa do nich krew z żył) i rozkurcz komór.
23.Zastawki podczas skurczu i rozkurczu komór
W czasie skurczu komór rośnie w nich ciśnienie: zastawki przedsionkowo-komorowe się zamykają, a zastawki pnia płucnego i aorty otwierają, więc krew płynie do tętnic. W czasie rozkurczu komór jest odwrotnie i krew napływa z przedsionków do komór.
24.Objętość wyrzutowa a objętość minutowa
Objętość wyrzutowa to krew wyrzucana z jednej komory podczas jednego skurczu (u człowieka 70-80 ), a objętość minutowa - krew tłoczona przez jedną komorę w ciągu minuty (5-6 ), czyli objętość wyrzutowa razy liczba skurczów na minutę.
25.Od czego zależy objętość minutowa serca?
Od siły skurczu mięśnia sercowego (zależy ona m.in. od wydajności procesów energetycznych w mitochondriach kardiomiocytów), od ciśnienia krwi w tętnicach oraz od częstości skurczów serca.
26.Gradient ciśnień
Różnica między ciśnieniem krwi w tętnicach a ciśnieniem w żyłach, która powstaje, gdy komory wtłaczają krew do aorty i pnia płucnego. Prędkość przepływu krwi jest wprost proporcjonalna do gradientu ciśnień i odwrotnie proporcjonalna do oporu naczynia.
27.Średnica naczynia a opór przepływu
Im mniejsza średnica naczynia, tym większy opór: w dużych naczyniach, np. w aorcie, krwinki płyną środkiem strumienia, a osocze przy ścianach, więc tarcie jest małe; w małych naczyniach krwinki płyną tuż przy ścianach, co zwiększa tarcie i utrudnia przepływ.
28.Rozgałęzienia tętniczek a wymiana substancji
Liczne rozgałęzienia o dużym kącie w małych tętnicach i tętniczkach zmniejszają prędkość przepływu krwi. Dzięki temu krew w naczyniach włosowatych płynie wolno, co pozwala na wydajną wymianę substancji z tkankami.
29.Hematokryt a lepkość krwi
Hematokryt to procentowy udział erytrocytów w objętości całej krwi. Im wyższy hematokryt, tym większa lepkość krwi, która jest jednym z czynników oporu naczynia; zwykle hematokryt zmienia się niewiele, więc lepkość jest mniej więcej stała.
30.Obieg ustrojowy (duży)
Zaczyna się w lewej komorze, która tłoczy krew utlenowaną do aorty; tętnicami krew dociera do naczyń włosowatych tkanek ciała, oddaje tlen i pobiera dwutlenek węgla, a żyłami głównymi wraca do prawego przedsionka.
31.Obieg płucny (mały)
Zaczyna się w prawej komorze, która tłoczy krew odtlenowaną do pnia płucnego i tętnic płucnych; w naczyniach włosowatych pęcherzyków płucnych krew oddaje dwutlenek węgla i pobiera tlen, a żyłami płucnymi wraca do lewego przedsionka.
32.Dlaczego ściana lewej komory jest grubsza?
Jest ok. trzy razy grubsza niż ściana prawej komory, bo lewa komora tłoczy krew do aorty pod bardzo wysokim ciśnieniem, które pokonuje duże opory obiegu ustrojowego. Płuca leżą blisko serca, więc opory obiegu płucnego są małe.
33.Jak zmienia się ciśnienie krwi wzdłuż obiegu ustrojowego?
Jest najwyższe w aorcie (średnio 100 mm Hg) i maleje w miarę oddalania się od serca, bo krew natrafia na opory. W najmniejszych żyłkach wynosi ok. 15 mm Hg, a w dużych żyłach przy ujściu do serca ok. 0-5 mm Hg - ten gradient przesuwa krew do serca.
34.Wdech a przepływ krwi w żyłach
Podczas wdechu ciśnienie w klatce piersiowej maleje, więc żyły główne się rozszerzają i krew łatwiej dopływa do serca, a ciśnienie w jamie brzusznej rośnie i wypycha krew z żył brzucha w stronę serca.
35.Pompa mięśniowa
Przepływ krwi w żyłach kończyn dolnych utrudniają niskie ciśnienie i siła grawitacji. Kurczące się mięśnie szkieletowe uciskają te żyły i popychają krew w obu kierunkach, ale zastawki żylne przepuszczają ją tylko w stronę serca.
36.Ciśnienie skurczowe i rozkurczowe
Ciśnienie krwi w tętnicach jest najwyższe podczas skurczu komór (skurczowe), a najniższe w czasie ich rozkurczu (rozkurczowe). W spoczynku w tętnicy ramiennej wynosi zwykle 90-135 i 50-90 mm Hg, optymalnie ok. 120/80 mm Hg.
37.Tętno
Rytmiczne rozciąganie ścian tętnic podczas wypełniania ich krwią wyrzucaną z komór w czasie skurczu. Bada się je zwykle na tętnicy promieniowej; w spoczynku i w temperaturze pokojowej wynosi ok. 70 uderzeń na minutę.
38.Regulacja ciśnienia krwi
Baroreceptory w dużych tętnicach przekazują informację o ciśnieniu do ośrodków naczynioruchowego i sercowego w rdzeniu przedłużonym. Przy zbyt wysokim ciśnieniu naczynia się rozszerzają, a serce zwalnia; przy zbyt niskim naczynia się kurczą, a serce przyspiesza.
39.Krążenie wieńcowe
Jamy serca wyściela wsierdzie, a wymiana substancji zachodzi tylko w naczyniach włosowatych, dlatego mięsień sercowy zaopatrują naczynia wieńcowe (część obiegu ustrojowego): tętnice wieńcowe odchodzą od początku aorty, a żyły wieńcowe uchodzą do prawego przedsionka.
40.Krążenie wątrobowe
Krew dopływa do wątroby tętnicą wątrobową (odgałęzienie tętnicy trzewnej, krew bogata w tlen) i żyłą wrotną (substancje odżywcze wchłonięte w jelicie, toksyny, a także tlen). Odpływa żyłą wątrobową do żyły głównej dolnej.
Notatka
Funkcje i budowa układu krwionośnego
Układ krążenia zaopatruje tkanki w tlen i substancje odżywcze oraz odprowadza z nich zbędne produkty przemiany materii. U człowieka tworzą go układ krwionośny i układ limfatyczny.
Układ krwionośny pełni trzy funkcje:
- funkcja transportowa
- krew niesie tlen z płuc, substancje odżywcze z układu pokarmowego i hormony z gruczołów dokrewnych; odprowadza też produkty metabolizmu, np. dwutlenek węgla do płuc, a mocznik wytworzony w wątrobie - do nerek,
- funkcja obronna
- krew dostarcza przeciwciała i leukocyty do miejsc infekcji,
- zapewnienie homeostazyfunkcja regulacyjna
- układ stabilizuje pH, uwodnienie organizmu i temperaturę ciała, a składniki krwi naprawiają uszkodzone naczynia, co chroni przed utratą krwi.
Układ krwionośny składa się z czterojamowego serca (dwa przedsionki i dwie komory) oraz zamkniętej sieci , żył i naczyń włosowatych. Tętnice prowadzą krew z serca, żyły - do serca, a , zwykle łączące tętnice z żyłami, służą wymianie substancji z tkankami.
Ważne
O tym, czy naczynie jest tętnicą, czy żyłą, decyduje kierunek przepływu krwi względem serca, a nie stopień utlenowania krwi.
Dlatego pień płucny i tętnice płucne niosą krew odtlenowaną, a żyły płucne - krew utlenowaną.
Budowa serca i zastawki
Serce leży w klatce piersiowej między płucami i ma wielkość pięści. Przegroda dzieli je na część prawą z krwią odtlenowaną i część lewą z krwią utlenowaną; przegroda międzykomorowa nie pozwala tym krwiom się mieszać.
Przedsionki tłoczą krew do komór, a komory - do tętnic: prawa komora do pnia płucnego, a lewa - do aorty. Do prawego przedsionka uchodzą żyła główna górna i żyła główna dolna, a do lewego - żyły płucne.
Zastawki zapewniają jednokierunkowy przepływ krwi: z przedsionków do komór, a z komór do tętnic.
- zastawka trójdzielna (trzy płatki)
- między prawym przedsionkiem a prawą komorą
- zastawka dwudzielna (mitralna, dwa płatki)
- między lewym przedsionkiem a lewą komorą
- zastawki półksiężycowate (każda z trzech płatków)
- zastawka aorty i zastawka pnia płucnego na pograniczu komór i wychodzących z nich tętnic.
zapobiegają cofaniu się krwi z komór do przedsionków, a półksiężycowate - z tętnic do komór. Kolejność jam, zastawek i dużych naczyń na drodze krwi przedstawia przekrój serca.
Ściany serca buduje głównie tkanka mięśniowa poprzecznie prążkowana serca. Od środka jamy serca pokrywa wsierdzie, a całe serce otacza osierdzie - worek z tkanki łącznej. Zewnętrzną warstwę samej ściany serca tworzy łącznotkankowa błona - nasierdzie.
Naczynia krwionośne i sieci naczyń włosowatych
Rodzaje naczyń
Ściany tętnic i żył mają trzy warstwy: zewnętrzną z tkanki łącznej, środkową z mięśni gładkich i wewnętrzną - śródbłonek, czyli nabłonek jednowarstwowy płaski. Mięśnie gładkie zwężają albo rozszerzają światło naczynia i w ten sposób regulują przepływ krwi.
Przepływ krwi to objętość krwi przepływającej przez naczynie w jednostce czasu. Ciśnienie krwi to ciśnienie hydrostatyczne, które krew wywiera na ściany serca i naczyń; wyraża się je zwykle w mm Hg.
Budowa naczyń odpowiada ciśnieniu krwi i funkcji:
| Naczynie | Ściana | Ciśnienie krwi | Zastawki |
|---|---|---|---|
| tętnice | mocna, elastyczna, gruba warstwa mięśni gładkich | wysokie | brak |
| naczynia włosowate | tylko śródbłonek | niskie | brak |
| żyły | cienka, wiotka, cienka warstwa mięśni gładkich | niskie | w dużych i średnich żyłach |
Tętnice mają przekrój okrągły, a żyły - owalny. Zastawki żylne to fałdy błony wewnętrznej żyły.
Naczynia włosowate tworzą gęste sieci. Wymianę substancji między krwią a komórkami umożliwia ich jednowarstwowa ściana, a pośredniczy w niej płyn tkankowy. Najgęstsze sieci mają narządy o dużej aktywności metabolicznej, np. wątroba i nerki.
Sieci naczyń włosowatych
- typowa sieć
- najczęstsza; leży między tętniczką a żyłką,
- sieć dziwna tętniczo-tętnicza
- naczyniami doprowadzającymi i odprowadzającymi są tętniczki, np. w nerkach,
- sieć dziwna żylno-żylna
- naczyniami doprowadzającymi i odprowadzającymi są żyłki, np. w przysadce,
- układ wrotny
- sieci naczyń włosowatych połączone większym naczyniem, np. żyła wrotna między naczyniami włosowatymi jelit i wątroby.
Automatyzm i regulacja pracy serca
Serce działa jak pompa tłocząco-ssąca: tłoczy krew z komór do tętnic i zasysa ją z żył do przedsionków. Krew płynie z tętnic przez naczynia włosowate do żył i wraca do serca.
to zdolność do rytmicznych skurczów niezależnie od pobudzenia nerwowego, także po wyizolowaniu serca z organizmu. Zapewnia go układ bodźcoprzewodzący ze zmodyfikowanych włókien mięśniowych, które wytwarzają i przewodzą impulsy elektryczne. Pobudzenie biegnie w stałej kolejności:
- węzeł zatokowo-przedsionkowy (naturalny rozrusznik serca) pobudza przedsionki do skurczu,
- węzeł przedsionkowo-komorowy przekazuje pobudzenie do pęczka przedsionkowo-komorowego,
- pęczek przedsionkowo-komorowy dzieli się na dwie odnogi, które przenoszą pobudzenie do komór i wyzwalają ich skurcz.
Pobudzenie w sercu przebiega podobnie jak w mięśniach szkieletowych, ale bodziec do skurczu powstaje w samym mięśniu sercowym. Kardiomiocyty stykają się we wstawkach, w których leżą połączenia szczelinowe zbudowane z koneksonów. Dzięki nim cytoplazma jednej komórki łączy się z cytoplazmą sąsiedniej, a pobudzenie szybko obejmuje cały mięsień.
Częstość i siłę skurczów zmieniają odruchowo, bez udziału świadomości, układy nerwowy i hormonalny. Pracę serca przyspieszają m.in. emocje (strach, gniew, radość), wysiłek fizyczny i wzrost temperatury ciała.
Po nagłym zatrzymaniu akcji zdrowego serca często można ją przywrócić uciskaniem klatki piersiowej, także z użyciem defibrylatora. Trzeba wezwać pomoc (112) i działać od razu, w ciągu pięciu minut, zanim w mózgu zajdą nieodwracalne zmiany. Przy uszkodzeniu ośrodków automatyzmu wszczepia się pod skórę klatki piersiowej sztuczny rozrusznik serca.
EKG i cykl pracy serca
Komórki mięśniowe cechują się pobudliwością: pod wpływem bodźca przechodzą ze stanu spoczynku w stan pobudzenia, w którym powstaje i jest przewodzony impuls elektryczny. Podstawą pobudliwości są zjawiska elektrochemiczne w błonie komórkowej, związane z transportem jonów.
Impulsy z serca docierają do skóry, więc elektrody elektrokardiografu zapisują je jako wykres - (EKG). W prawidłowym zapisie załamki występują w kolejności P - Q, R, S - T:
- załamek P
- pobudzenie z węzła zatokowo-przedsionkowego rozchodzi się w przedsionkach i wywołuje ich skurcz
- załamki Q, R, S
- pobudzenie przechodzi przez węzeł i pęczek przedsionkowo-komorowy do mięśnia komór i wywołuje ich skurcz
- załamek T
- w komórkach komór postępuje stan spoczynku, który prowadzi do ich rozkurczu.
to seria zmian podczas jednego skurczu i rozkurczu przedsionków i komór; trwa ok. 0,8 s. O stanie zastawek decyduje ciśnienie krwi, które rośnie w kurczącej się jamie i spada w rozkurczonej:
| Etap | Zastawki przedsionkowo-komorowe | Zastawki półksiężycowate | Załamek EKG |
|---|---|---|---|
| skurcz przedsionków | otwarte | zamknięte | P |
| skurcz komór | zamknięte | otwarte | Q, R, S |
| rozkurcz komór | otwarte | zamknięte | T |
Ważne
Przedsionki i komory nie kurczą się równocześnie: skurcz komór następuje po skurczu przedsionków.
W czasie skurczu komór przedsionki są w rozkurczu i wypełnia je krew z żył. W rozkurczu komór krew płynie z przedsionków do komór.
Objętość minutowa serca i opór naczyń
Wydajność serca
Objętość wyrzutowa to krew wyrzucana z jednej komory w jednym skurczu (u człowieka 70-80 ). Objętość minutowa to krew tłoczona przez jedną komorę w ciągu minuty (5-6 ).
Objętość minutowa to objętość wyrzutowa pomnożona przez liczbę skurczów na minutę. Np. przy objętości wyrzutowej i 72 skurczach na minutę: (sprawdzenie: ).
Obie objętości zależą od siły skurczu mięśnia sercowego i od ciśnienia w naczyniach tętniczych. Siła skurczu zależy m.in. od ilości krwi żylnej napływającej do przedsionków i komór oraz od wydajności procesów energetycznych w mitochondriach kardiomiocytów. Objętość minutową zmienia też częstość skurczów, regulowana przez układy nerwowy i hormonalny.
Przepływ i opór naczyń
Krew płynie dzięki gradientowi ciśnień, czyli różnicy między ciśnieniem w tętnicach a ciśnieniem w żyłach. Prędkość przepływu jest wprost proporcjonalna do gradientu ciśnień i odwrotnie proporcjonalna do oporu naczynia, który zależy od trzech czynników:
- średnica naczynia
- w szerokim naczyniu krwinki płyną środkiem strumienia, a osocze przy ścianach, więc tarcie jest małe; w wąskim krwinki trą o ściany,
- rozgałęzienia
- nieliczne o małym kącie przyspieszają przepływ, a liczne o dużym kącie (małe tętnice i tętniczki) go spowalniają, co sprzyja wymianie w naczyniach włosowatych,
- lepkość krwi
- zależy głównie od hematokrytu i rośnie z nim; hematokryt, czyli procentowy udział erytrocytów w objętości krwi, zwykle zmienia się niewiele, więc lepkość jest mniej więcej stała.
Zapamiętaj
Tarcie krwinek, a z nim opór, rośnie w wąskich naczyniach i przy wysokim hematokrycie.
Obiegi krwi i powrót krwi żylnej
(duży) zaczyna się w lewej komorze. Krew utlenowana płynie aortą i coraz drobniejszymi tętnicami do naczyń włosowatych tkanek, gdzie oddaje tlen i pobiera dwutlenek węgla. Krew odtlenowana wraca żyłami głównymi do prawego przedsionka.
(mały) zaczyna się w prawej komorze. Krew odtlenowana płynie pniem płucnym i tętnicami płucnymi do naczyń włosowatych pęcherzyków płucnych. Tam oddaje dwutlenek węgla i ulega utlenowaniu, a żyłami płucnymi wraca do lewego przedsionka.
Ruch krwi w każdym obiegu napędza różnica ciśnień między jego początkiem a końcem. W obiegu ustrojowym to ok. 90 mm Hg (aorta średnio 100, żyła główna średnio 10 mm Hg), a w płucnym ok. 8 mm Hg (pień płucny średnio 15, żyła płucna średnio 7 mm Hg).
Lewa komora tłoczy krew pod bardzo wysokim ciśnieniem, bo krew musi dotrzeć do narządów oddalonych od serca i pokonać duże opory. Płuca leżą blisko serca, więc opory obiegu płucnego są małe. Dlatego ściana lewej komory jest ok. trzy razy grubsza od ściany prawej.
Przepływ krwi w żyłach utrudnia niskie ciśnienie, a w żyłach nóg także siła grawitacji. Zastawki nie pozwalają krwi się cofać, a przepływ ułatwiają trzy mechanizmy:
- gradient ciśnienia w układzie żylnym
- ciśnienie spada od ok. 15 mm Hg w najmniejszych żyłkach do ok. 0-5 mm Hg w rozkurczonych przedsionkach,
- ruchy oddechowe
- przy wdechu ciśnienie w klatce piersiowej maleje i żyły główne się rozszerzają, a rosnące ciśnienie w jamie brzusznej wypycha krew z żył brzucha ku sercu,
- pompa mięśniowa
- kurczące się mięśnie szkieletowe uciskają żyły i popychają krew w obu kierunkach, ale zastawki przepuszczają ją tylko w stronę serca.
Ważne
Bez sprawnych zastawek pompa mięśniowa nie nadałaby krwi kierunku.
Ciśnienie krwi, tętno, krążenie wieńcowe i wątrobowe
Ciśnienie i tętno
W tętnicach najwyższe ciśnienie krwi panuje podczas skurczu komór (ciśnienie skurczowe), a najniższe, gdy komory się rozkurczają (ciśnienie rozkurczowe). Mierzone w spoczynku na tętnicy ramiennej wynosi zwykle 90-135 mm Hg (skurczowe) i 50-90 mm Hg (rozkurczowe), optymalnie ok. 120/80 mm Hg.
Tętno to rytmiczne rozciąganie ścian tętnic przez krew wyrzuconą z komór w czasie skurczu. Bada się je zwykle na tętnicy promieniowej, po wewnętrznej stronie nadgarstka. W spoczynku i w temperaturze pokojowej wynosi ok. 70 uderzeń na minutę.
Baroreceptory w dużych tętnicach rejestrują zmiany ciśnienia i informują ośrodki naczynioruchowy i sercowy w rdzeniu przedłużonym. Przy wzroście ciśnienia naczynia się rozszerzają, a akcja serca zwalnia; przy spadku naczynia się zwężają, a akcja serca przyspiesza.
Krążenie wieńcowe i wątrobowe
Jamy serca wyściela wsierdzie, a wymiana substancji zachodzi tylko w naczyniach włosowatych. Dlatego mięsień sercowy zaopatrują naczynia wieńcowe z obiegu ustrojowego: tętnice wieńcowe odchodzą od początku aorty, a żyły wieńcowe uchodzą do prawego przedsionka. Płynie nimi ok. 5% krwi krążącej w organizmie, a podczas wysiłku nawet pięć razy więcej.
Intensywny metabolizm wątroby wymaga dużo tlenu, który przynoszą dwa naczynia:
- tętnica wątrobowa (odgałęzienie tętnicy trzewnej) - ok. 40% tlenu,
- żyła wrotna (z żył śledziony, żołądka, trzustki i jelit) - ok. 60% tlenu oraz wchłonięte w jelicie cienkim substancje odżywcze i toksyny.
Krew z sieci naczyń włosowatych wątroby odpływa żyłą wątrobową do żyły głównej dolnej.
120/80 mm Hg
optymalne ciśnienie krwi
70
uderzeń tętna na minutę w spoczynku
60%
tlenu dociera do wątroby żyłą wrotną
W skrócie
- 01Układ krwionośny transportuje substancje, uczestniczy w obronie przed infekcjami i zapewnia homeostazę: stałe pH, uwodnienie i temperaturę ciała.
- 01Tętnica prowadzi krew z serca, a żyła do serca - bez względu na to, czy płynie w nich krew utlenowana, czy odtlenowana.
- 02Zastawki przedsionkowo-komorowe (trójdzielna po prawej, dwudzielna po lewej) chronią przed cofaniem się krwi do przedsionków, a półksiężycowate - do komór.
- 02Prawa komora tłoczy krew do pnia płucnego, a lewa komora - do aorty.
- 03Tętnice mają grube, elastyczne ściany, bo płynie w nich krew pod wysokim ciśnieniem, a żyły - cienkie i wiotkie, bo ciśnienie jest w nich niskie.
- 03Sieć dziwna ma na wejściu i na wyjściu naczynia tego samego rodzaju, a układ wrotny łączy dwie sieci naczyń włosowatych większym naczyniem.
- 04Skurcze serca inicjuje węzeł zatokowo-przedsionkowy, a pobudzenie biegnie przez węzeł i pęczek przedsionkowo-komorowy do komór.
- 04Układy nerwowy i hormonalny zmieniają częstość i siłę skurczów serca, ale sam rytm skurczów zapewnia układ bodźcoprzewodzący.
- 05Załamek P poprzedza skurcz przedsionków, załamki Q, R, S - skurcz komór, a załamek T - rozkurcz komór.
- 05Gdy ciśnienie w komorach rośnie, zastawki przedsionkowo-komorowe się zamykają, a półksiężycowate otwierają; w rozkurczu komór jest odwrotnie.
- 06Objętość minutowa jednej komory to objętość wyrzutowa razy liczba skurczów serca na minutę.
- 06Krew płynie szybciej przy większym gradiencie ciśnień, a wolniej przy większym oporze naczynia.
- 07Obieg ustrojowy biegnie od lewej komory do prawego przedsionka, a obieg płucny - od prawej komory do lewego przedsionka.
- 07Powrót krwi żylnej ułatwiają gradient ciśnienia w żyłach, ruchy oddechowe i pompa mięśniowa.
- 08Ciśnienie skurczowe panuje w tętnicach podczas skurczu komór, a rozkurczowe - podczas ich rozkurczu.
- 08Mięsień sercowy zaopatrują naczynia wieńcowe, a tlen do wątroby wnoszą tętnica wątrobowa i żyła wrotna.
Pojęcia z fiszek
Podcast
Ładuję…
Quizy w tym zestawie
43 pytań w 5 etapach
Etap 1: Funkcje i budowa serca
Etap 1 · 11 fiszek · 8 pytań
Etap 2: Naczynia krwionośne i ich sieci
Etap 2 · 10 fiszek · 8 pytań
Etap 3: Automatyzm serca i EKG
Etap 3 · 6 fiszek · 8 pytań
Etap 4: Cykl pracy serca i przepływ krwi
Etap 4 · 8 fiszek · 9 pytań
Etap 5: Obiegi krwi, ciśnienie i tętno
Etap 5 · 5 fiszek · 10 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
35 fiszek uczy się 2
40 fiszek uczy się 4
40 fiszek uczy się 2
27 fiszek
40 fiszek uczy się 10
36 fiszek uczy się 8
Wyszukiwarka
Szukasz czegoś innego?
Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.
