Ilustracja do zestawu: Choroby i zaburzenia układu oddechowego - NOWA Biologia na czasie 3 (ZR)

Biologia

Choroby i zaburzenia układu oddechowego - NOWA Biologia na czasie 3 (ZR)

Sprawdzony zestaw
Szkoła średnia
33 fiszek34 pytań w 4 etapachnotatka

Zestaw o czynnikach, które osłabiają układ oddechowy: zanieczyszczeniach powietrza i smogu, zatruciu tlenkiem węgla(II) oraz skutkach palenia tytoniu. Uczysz się też metod diagnostyki - bronchoskopii, RTG klatki piersiowej i spirometrii - oraz pomiaru pojemności życiowej płuc.

Zestaw do podręcznika

Dział 5, cz. 3. Układ oddechowy: zaburzenia funkcjonowania układu oddechowego

NOWA Biologia na czasie 3. Podręcznik. Zakres rozszerzony (Nowa Era) - wszystkie rozdziały

1.Zanieczyszczenia powietrza

Wszystkie gazy, ciecze i ciała stałe obecne w powietrzu atmosferycznym, które nie są jego naturalnymi składnikami. Ich główne źródła to domowe piece grzewcze, transport samochodowy oraz duże zakłady przemysłowe i energetyczne.

2.Skutki wdychania zanieczyszczonego powietrza

Zanieczyszczone powietrze obniża wydolność oddechową. Może powodować m.in. nowotwory (np. raka płuc), astmę oskrzelową i przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP), choroby układu krążenia oraz obniżenie odporności organizmu.

3.Smog

Nienaturalne zjawisko atmosferyczne tworzone przez zalegające masy zanieczyszczonego powietrza - mieszanina trujących substancji groźna dla zdrowia i życia. W Polsce jego główną przyczyną, poza przemysłem, są kotły węglowe niespełniające standardów emisyjnych.

4.Pyły zawieszone PM10 i PM2,5

Drobne cząstki stałe zawieszone w powietrzu, w tym toksyczne. Pyły PM10 (średnica cząstek do 10 µm) osadzają się na powierzchni płuc, a pyły PM2,5 (do 2,5 µm) przenikają przez powierzchnię pęcherzyków płucnych do krwi.

5.Tlenki azotu i tlenki siarki w powietrzu

Gazowe zanieczyszczenia powietrza, które reagują z parą wodną obecną w atmosferze. Skutkiem tej reakcji jest powstawanie kwaśnych opadów.

6.Benzopiren

Jedno z najbardziej szkodliwych dla człowieka zanieczyszczeń powietrza: związek silnie rakotwórczy, będący m.in. składnikiem spalin samochodowych.

7.Ochrona bezpośrednia przed smogiem

Działania, które zmniejszają ilość zanieczyszczeń wdychanych przez daną osobę: na zewnątrz np. oddychanie nosem i noszenie maski antysmogowej, a w pomieszczeniach np. zamykanie okien i używanie filtrów do oczyszczania powietrza.

8.Ochrona pośrednia przed smogiem

Działania, które redukują emisję zanieczyszczeń do powietrza, np. wymiana pieców węglowych na mniej szkodliwe urządzenia, ocieplanie budynków, niespalanie odpadów w domach i korzystanie z komunikacji miejskiej zamiast jazdy samochodem.

9.Tlenek węgla(II) (czad)

Gaz o wzorze CO\ce{CO}, który powstaje podczas spalania węgla i innych paliw w niedostatecznej ilości tlenu. Jest bezbarwny, bezwonny i nie podrażnia dróg oddechowych, dlatego nie można go wyczuć we wdychanym powietrzu.

10.Karboksyhemoglobina

Trwałe połączenie tlenku węgla(II) z hemoglobiną (inne niż oksyhemoglobina, czyli połączenie z tlenem). Czad ma ok. 200 razy większe powinowactwo do hemoglobiny niż tlen, więc blokuje jej łączenie się z tlenem i powoduje niedotlenienie organizmu.

11.Kiedy zatrucie czadem jest śmiertelne?

Gdy ok. 70% hemoglobiny w organizmie zostanie zmienione w karboksyhemoglobinę. Pozostała hemoglobina nie wystarcza wtedy do transportu tlenu i dochodzi do śmierci w wyniku niedotlenienia.

12.Objawy zatrucia czadem

Ból i zawroty głowy, mdłości oraz trudności z oddychaniem; poważne zatrucie prowadzi do utraty przytomności, a nawet do śmierci. Objawy są skutkiem niedotlenienia organizmu.

13.Postępowanie przy zatruciu czadem

Trzeba niezwłocznie wezwać karetkę i jak najszybciej zapewnić choremu dostęp do świeżego powietrza. Leczenie polega na podaniu tlenu przez maskę lub w komorze tlenowej, a przy poważnym zatruciu - na transfuzji krwi, która dostarcza hemoglobiny zdolnej do transportu tlenu.

14.Źródła czadu w domu

Najczęściej wadliwe urządzenia spalające paliwo, np. piece gazowe i kominki, oraz zapchane przewody kominowe i brak wentylacji, przez które spaliny nie mają ujścia. Najwięcej zatruć zdarza się w sezonie grzewczym.

15.Kierunek dyfuzji gazów oddechowych

Tlen i dwutlenek węgla dyfundują zgodnie z różnicą ciśnień parcjalnych: z miejsca o wyższym ciśnieniu parcjalnym danego gazu do miejsca o niższym. W płucach krew odtlenowana oddaje dwutlenek węgla do pęcherzyków i pobiera z nich tlen, stając się krwią utlenowaną.

16.Dym tytoniowy

Mieszanina ponad 4 tys. różnych substancji, wśród których są substancje drażniące, trujące i rakotwórcze. Szkodzi zarówno osobom palącym aktywnie, jak i biernym palaczom, którzy wdychają dym z otoczenia.

17.Nikotyna

Składnik dymu tytoniowego - silna toksyna działająca na układ nerwowy.

18.Substancje smoliste

Składniki dymu tytoniowego, które zawierają najwięcej związków rakotwórczych. Dlatego palenie zwiększa ryzyko nowotworów, głównie płuc i dróg oddechowych.

19.Formaldehyd w dymie tytoniowym

Związek chemiczny, który niszczy nabłonek migawkowy w drogach oddechowych. Rzęski tego nabłonka przesuwają śluz z zatrzymanymi zanieczyszczeniami ku gardłu, więc ich zniszczenie osłabia oczyszczanie dróg oddechowych.

20.Kadm w dymie tytoniowym

Silnie toksyczny pierwiastek obecny w dymie tytoniowym, który powoduje m.in. uszkodzenia nerek - palenie szkodzi więc także narządom spoza układu oddechowego.

21.Skutki palenia dla układu oddechowego

Zwiększone ryzyko nowotworów, głównie płuc i dróg oddechowych, oraz niewydolność oddechowa związana z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc (POChP).

22.Skutki palenia poza układem oddechowym

Palenie sprzyja rozwojowi nadciśnienia i miażdżycy, które mogą prowadzić do zawału serca, oraz zwiększa ryzyko udaru mózgu. Przyspiesza też m.in. rozwój osteoporozy i grozi bezpłodnością.

23.Rak płuc - przyczyna i czynniki ryzyka

Rak płuc wynika ze zmian w materiale genetycznym komórek. Do głównych czynników ryzyka należą m.in. palenie papierosów (także bierne), zanieczyszczenia powietrza i toksyczne materiały, głównie azbest.

24.Grypa

Choroba wywołana zakażeniem różnymi odmianami wirusa grypy, przenoszona głównie drogą kropelkową. W odróżnieniu od przeziębienia zaczyna się gwałtownie, z temperaturą powyżej 39°C. Profilaktyka to szczepienia ochronne i unikanie kontaktu z chorymi.

25.Angina (zapalenie migdałków podniebiennych)

Zapalenie migdałków podniebiennych wywołane najczęściej zakażeniem bakteriami (paciorkowcami), rzadziej wirusami lub grzybami. Szerzy się głównie drogą kropelkową; profilaktyka to m.in. unikanie kontaktu z chorymi i leczenie chorych zębów i uszu.

26.Gruźlica płuc

Choroba wywołana zakażeniem bakteriami - prątkami gruźlicy. Szerzy się drogą kropelkową oraz drogą pokarmową, np. przez picie mleka od zakażonej krowy. Profilaktyka to szczepienia ochronne, unikanie kontaktu z chorymi ludźmi i zwierzętami oraz dbanie o higienę.

27.Astma oskrzelowa a POChP

Astma to przewlekła zapalna choroba dróg oddechowych z obkurczeniem oskrzeli i większym wydzielaniem śluzu; objawy często występują napadowo. POChP to postępujące, niecałkowicie odwracalne ograniczenie przepływu powietrza, z pękaniem ścian pęcherzyków płucnych (rozedmą).

28.Bronchoskopia

Badanie endoskopowe: przez jamę nosową lub jamę ustną wprowadza się do dróg oddechowych bronchoskop - giętki przewód z kamerą i źródłem światła. Pozwala oglądać drogi oddechowe od wewnątrz, pobierać próbki tkanek i badać czynność dróg oddechowych.

29.Zastosowania bronchoskopu

Diagnostyka nowotworów, odsysanie zalegającej wydzieliny i usuwanie drobnych przedmiotów, które przypadkiem dostały się do dróg oddechowych. Badanie wykonuje się w znieczuleniu miejscowym, więc jest bezbolesne.

30.RTG klatki piersiowej

Prześwietlenie klatki piersiowej kontrolowanymi dawkami promieniowania rentgenowskiego. Im mniej promieniowania pochłania tkanka, tym ciemniejsza jest na zdjęciu (płuca z powietrzem są ciemne, kości jasne). Pomaga wykryć m.in. nowotwory, zapalenie płuc i gruźlicę płuc.

31.Spirometria

Badanie oceniające pojemność płuc i szybkość przepływu powietrza przez drogi oddechowe: badany oddycha przez ustnik urządzenia, które mierzy objętość wdychanego i wydychanego powietrza. Stosuje się ją m.in. w diagnostyce astmy oskrzelowej i POChP.

32.Pojemność życiowa płuc

Największa objętość powietrza, jaką można wydmuchać po maksymalnym wdechu. Razem z powietrzem zalegającym, które zawsze zostaje w płucach, tworzy całkowitą pojemność płuc (u dorosłego ok. 5 dm35~\mathrm{dm^3}).

33.Pomiar pojemności życiowej płuc butlą z wodą

Butlę z podziałką napełnia się wodą i odwraca w zbiorniku z wodą. Po maksymalnym wdechu wdmuchuje się całe powietrze przez rurkę do butli - objętość powietrza, które wyparło wodę, odczytana z podziałki, to pojemność życiowa płuc.

Notatka

Zanieczyszczenia powietrza i ich skutki

Na wydolność układu oddechowego wpływają czynniki wewnętrzne, np. budowa płuc i dróg oddechowych, oraz czynniki zewnętrzne, np. stan środowiska. Osłabiają ją także alergie i infekcje.

to gazy, ciecze i ciała stałe obecne w powietrzu atmosferycznym, które nie są jego naturalnymi składnikami. Ich główne źródła to domowe piece grzewcze, transport samochodowy oraz duże zakłady przemysłowe i energetyczne.

Wdychanie zanieczyszczonego powietrza może powodować:

  • nowotwory, np. raka płuc,
  • przewlekłe infekcje, bezsenność i bóle głowy,
  • choroby układu oddechowego, np. astmę oskrzelową i przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP),
  • choroby układu krążenia i obniżenie odporności organizmu.

Najbardziej szkodliwe zanieczyszczenia działają w różny sposób:

  • tlenki azotu i tlenki siarki - reagują z parą wodną w atmosferze, co powoduje kwaśne opady,
  • - silnie rakotwórczy związek, składnik m.in. spalin samochodowych,
  • pyły zawieszone - drobne cząstki stałe, w tym toksyczne; o ich działaniu decyduje wielkość cząstek.

Wdychane pyły przechodzą przez tchawicę i oskrzela do płuc. Pyły PM10 (średnica cząstek do 10 µm) osadzają się na powierzchni płuc. Mniejsze pyły PM2,5 (do 2,5 µm) przenikają przez powierzchnię pęcherzyków płucnych do krwi w naczyniach włosowatych.

Układ oddechowy człowieka

do 10 µm

średnica cząstek pyłów PM10

do 2,5 µm

średnica cząstek pyłów PM2,5

Smog i ochrona przed nim

to nienaturalne zjawisko atmosferyczne. Tworzą go zalegające masy zanieczyszczonego powietrza - mieszanina trujących substancji groźna dla zdrowia i życia człowieka.

W Polsce główną przyczyną smogu, poza przemysłem, są kotły węglowe niespełniające obowiązujących standardów emisyjnych. Dlatego przepisy nakazują ich wymianę.

Ochronę przed smogiem dzieli się według tego, co chroni: człowieka przed wdychaniem zanieczyszczeń albo powietrze przed ich emisją.

Ochrona bezpośrednia zmniejsza ilość zanieczyszczeń wdychanych przez daną osobę:

  • na zewnątrz - wdychanie powietrza nosem albo noszenie maski antysmogowej, rezygnacja ze spacerów wzdłuż ruchliwych dróg i z uprawiania sportu przy smogu,
  • w pomieszczeniach - zamykanie okien, zwłaszcza w nocy, oraz używanie filtrów do oczyszczania powietrza.

Ochrona pośrednia redukuje emisję zanieczyszczeń do powietrza. Należą do niej wymiana pieców węglowych na mniej szkodliwe urządzenia, ocieplanie budynków, niespalanie odpadów w domach i korzystanie z komunikacji miejskiej zamiast jazdy samochodem.

Zatrucie tlenkiem węgla(II)

Gazy oddechowe dyfundują z miejsca o wyższym ciśnieniu parcjalnym danego gazu do miejsca o niższym. Dlatego w płucach tlen przechodzi z pęcherzyków do krwi, a dwutlenek węgla - z krwi do pęcherzyków; w tkankach kierunki są odwrotne. W krwinkach czerwonych tlen łączy się z hemoglobiną w oksyhemoglobinę.

(II) (CO\ce{CO}), potocznie czad, powstaje podczas spalania węgla i innych paliw w niedostatecznej ilości tlenu. Jest bezbarwny, bezwonny i nie podrażnia dróg oddechowych.

Ważne

Nie myl tlenku węgla(II) z dwutlenkiem węgla: to różne gazy, a hemoglobinę trwale blokuje tylko czad.

Czad ma ok. 200 razy większe powinowactwo do hemoglobiny niż tlen. Szybko i trwale łączy się z nią w , która nie przyłącza tlenu. Gdy w karboksyhemoglobinę zmieni się ok. 70% hemoglobiny, dochodzi do śmierci z niedotlenienia.

ok. 200

razy większe powinowactwo czadu do hemoglobiny niż tlenu

ok. 70%

hemoglobiny jako karboksyhemoglobina: zgon

Objawy zatrucia wynikają z niedotlenienia: ból i zawroty głowy, mdłości, trudności z oddychaniem, a przy poważnym zatruciu utrata przytomności.

Przy zatruciu trzeba niezwłocznie wezwać karetkę i zapewnić choremu dostęp do świeżego powietrza. Leczenie polega na podaniu tlenu przez maskę lub w komorze tlenowej. Przy poważnym zatruciu konieczna jest transfuzja krwi, która dostarcza hemoglobiny zdolnej do transportu tlenu.

Najwięcej zatruć zdarza się w sezonie grzewczym. Źródłem czadu w domu bywają:

  • zapchane przewody kominowe i brak wentylacji (spaliny nie mają ujścia),
  • wadliwie działający kominek, kuchenka gazowa albo piec gazowy,
  • silniki spalinowe pracujące w zamkniętych pomieszczeniach.

Dym tytoniowy i skutki palenia

to mieszanina ponad 4 tys. różnych substancji, wśród których są substancje drażniące, trujące i rakotwórcze. Szkodzi osobom palącym aktywnie i biernym palaczom, którzy wdychają dym z otoczenia.

Poszczególne składniki dymu działają na różne narządy:

nikotyna
silna toksyna działająca na układ nerwowy
tlenek węgla(II)
blokuje hemoglobinę i powoduje niedotlenienie
substancje smoliste
zawierają najwięcej związków rakotwórczych
kadm
silnie toksyczny pierwiastek, który uszkadza m.in. nerki
formaldehyd
niszczy nabłonek migawkowy dróg oddechowych, którego rzęski przesuwają śluz z zanieczyszczeniami ku gardłu.

Substancje z dymu trafiają z krwią do całego organizmu, dlatego skutki palenia wykraczają poza układ oddechowy. Należą do nich:

  • zwiększone ryzyko nowotworów, głównie płuc i dróg oddechowych,
  • niewydolność oddechowa związana z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc (POChP),
  • pogorszenie pamięci i zwiększone ryzyko udaru mózgu,
  • rozwój nadciśnienia i miażdżycy, które mogą prowadzić do zawału serca,
  • przyspieszony rozwój osteoporozy,
  • ryzyko bezpłodności i impotencji.

Diagnostyka chorób układu oddechowego

Badania diagnostyczne oceniają stan narządów układu oddechowego i jego wydolność. Ich wyniki pomagają wykryć nieprawidłowości oraz dobrać profilaktykę i leczenie. Trzy podstawowe badania zestawia tabela.

BadanieNa czym polegaDo czego służy
bronchoskopiabronchoskop (giętki przewód z kamerą i źródłem światła) wprowadzony przez jamę nosową lub ustnąobserwacja dróg oddechowych od wewnątrz, pobranie próbek tkanek
RTG klatki piersiowejprześwietlenie kontrolowanymi dawkami promieniowania rentgenowskiegowykrywanie nowotworów, zapalenia płuc, gruźlicy płuc
spirometriaoddychanie przez ustnik urządzenia mierzącego objętość powietrzaocena pojemności płuc i szybkości przepływu powietrza

Bronchoskop służy też do badania czynności dróg oddechowych, diagnostyki nowotworów, odsysania zalegającej wydzieliny i usuwania drobnych przedmiotów, które przypadkiem dostały się do dróg oddechowych. Badanie wykonuje się w znieczuleniu miejscowym, więc jest bezbolesne.

łatwo pomylić z gastroskopią. Gastroskop wprowadza się przez gardło do przełyku i żołądka, a bronchoskop - przez krtań do tchawicy i oskrzeli. Przy bronchoskopii nagłośnia, czyli chrząstka krtani oddzielająca drogi oddechowe od przełyku, jest uniesiona, aby przewód wszedł do krtani.

Ważne

Im więcej promieniowania pochłania tkanka, tym jaśniejsza jest na zdjęciu RTG - dlatego kości wyglądają jasno.

stosuje się m.in. w diagnostyce chorób, które znacznie obniżają sprawność układu oddechowego, np. astmy oskrzelowej i POChP.

Choroby zakaźne układu oddechowego

Choroby zakaźne układu oddechowego wywołują najczęściej wirusy albo bakterie, rzadziej grzyby, a większość z nich szerzy się drogą kropelkową. Przyczyny, drogi zakażenia i profilaktykę zestawia tabela.

ChorobaPrzyczynaDroga zakażeniaProfilaktyka
nieżyt nosa (katar)najczęściej wirusy, też czynniki drażniące i alergenykropelkowa (gdy jest zakaźny)ubiór do pogody, unikanie chorych i alergenów
przeziębienieróżne wirusy, np. rinowirusygłównie kropelkowahigiena osobista, ubiór do pogody, zdrowe odżywianie, unikanie chorych
grypaodmiany wirusa grypygłównie kropelkowaszczepienia ochronne, unikanie chorych
anginanajczęściej bakterie (paciorkowce), rzadziej wirusy lub grzybygłównie kropelkowaunikanie chorych, leczenie zębów i uszu, odpowiedni ubiór, unikanie zimnych potraw i napojów
gruźlica płucbakterie - prątki gruźlicykropelkowa i pokarmowa (mleko zakażonej krowy)szczepienia ochronne, unikanie chorych ludzi i zwierząt, higiena

Nieżyt nosa to zapalenie błony śluzowej nosa, często objaw przeziębienia albo . to zapalenie migdałków podniebiennych.

Grypa ma niekiedy ostry przebieg, a co kilka lat występują fale zachorowań - epidemie. Od przeziębienia odróżnia ją przebieg choroby:

  • przeziębienie - stopniowy początek (objawy nasilają się stopniowo), niewysoka temperatura (poniżej 38°C), intensywny katar, łagodne zmęczenie,
  • grypa - gwałtowny początek, wysoka temperatura (powyżej 39°C), lekki katar, bóle mięśni, dreszcze, duże zmęczenie,
  • objawy wspólne - ból gardła, ból głowy, kaszel.

Rak płuc, astma oskrzelowa i POChP

wynika ze zmian w materiale genetycznym komórek. Skuteczność leczenia zależy od stadium, w którym wykryto chorobę, oraz od kondycji fizycznej pacjenta.

Główne czynniki ryzyka raka płuc to:

  • palenie papierosów, także bierne,
  • skłonności genetyczne,
  • inne choroby: POChP i gruźlica,
  • zanieczyszczenia powietrza,
  • toksyczne materiały, głównie azbest.

Profilaktyka raka płuc to niepalenie i unikanie dymu papierosowego oraz unikanie miejsc o silnie zanieczyszczonym powietrzu. Należą do niej też okresowe badania , na których widać zmiany nowotworowe.

Astma oskrzelowa to przewlekła zapalna choroba dróg oddechowych, której objawy często występują napadowo. W czasie napadu mięśnie oskrzeli się kurczą, a błona śluzowa wydziela więcej śluzu, więc światło oskrzeli się zwęża. Napad mogą wywołać m.in. alergeny, zanieczyszczone powietrze, dym tytoniowy, silne emocje i wysiłek fizyczny.

Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) to postępujące, niecałkowicie odwracalne ograniczenie przepływu powietrza przez drogi oddechowe. Ściany pęcherzyków płucnych tracą sprężystość i pękają w wyniku rozedmy płuc. Przyczyną jest nadmierna reakcja zapalna w oskrzelach i płucach, najczęściej wywołana paleniem papierosów.

Obie choroby objawiają się m.in. dusznością, kaszlem i obniżoną wydolnością wysiłkową. W ich diagnostyce stosuje się m.in. spirometrię, bronchoskopię i RTG klatki piersiowej.

Pomiar pojemności życiowej płuc

Całkowita pojemność płuc to maksymalna objętość gazów, która mieści się w płucach; u dorosłego wynosi ok. 5 dm35~\mathrm{dm^3}. Składa się z pojemności życiowej płuc, czyli największej objętości powietrza, jaką można wydmuchać po maksymalnym wdechu, oraz z powietrza zalegającego, którego nie da się wydmuchać.

Pojemność życiowa obejmuje objętość zapasową wdechową, objętość oddechową (powietrze wymieniane w spokojnym oddechu) i objętość zapasową wydechową. U dorosłego pojemność życiowa wynosi ok. 4 dm34~\mathrm{dm^3}, a powietrze zalegające ok. 1 dm31~\mathrm{dm^3}.

Całkowita pojemność płuc dorosłego (ok. 5 dm³)

Ważne

Przed rachunkiem ustal, co w czym się mieści: pojemność życiowa obejmuje trzy objętości, a całkowita pojemność - jeszcze powietrze zalegające.

Na przykład przy całkowitej pojemności płuc 6,0 dm36{,}0~\mathrm{dm^3} i 1,4 dm31{,}4~\mathrm{dm^3} powietrza zalegającego pojemność życiowa wynosi 6,0−1,4=4,6 dm36{,}0 - 1{,}4 = 4{,}6~\mathrm{dm^3} (sprawdzenie: 4,6+1,4=6,04{,}6 + 1{,}4 = 6{,}0).

Pojemność życiową można zmierzyć bez spirometru, butlą z wodą. Wdmuchiwane powietrze wypiera z butli tyle wody, ile samo zajmuje. Kolejne czynności to:

  • zaznaczenie na butli podziałki, np. co 20 cm320~\mathrm{cm^3}, porcjami wody odmierzonymi miarką,
  • napełnienie butli wodą do pełna, odwrócenie jej i wstawienie do zbiornika z wodą,
  • włożenie rurki do odwróconej butli tak, aby woda mogła swobodnie wypływać,
  • maksymalny wdech i wdmuchnięcie całego powietrza przez rurkę do butli,
  • odczytanie z podziałki objętości powietrza w butli, czyli pojemności życiowej płuc.

Pomiar nie obejmuje powietrza zalegającego. Kilka powtórzeń i średnia z wyników zmniejszają wpływ przypadkowych błędów, np. niepełnego wydechu.

W skrócie

  • 01Im mniejsze cząstki pyłu, tym głębiej wnikają: PM10 osadzają się na powierzchni płuc, a PM2,5 przechodzą przez pęcherzyki płucne do krwi.
  • 01Tlenki azotu i tlenki siarki powodują kwaśne opady, a benzopiren ze spalin jest silnie rakotwórczy.
  • 02Ochrona bezpośrednia zmniejsza ilość wdychanych zanieczyszczeń, a ochrona pośrednia - ilość zanieczyszczeń trafiających do powietrza.
  • 02Smog jest zjawiskiem nienaturalnym; w Polsce powodują go głównie przemysł i kotły węglowe niespełniające standardów emisyjnych.
  • 03Czad łączy się z hemoglobiną trwale i ok. 200 razy chętniej niż tlen, więc blokuje transport tlenu i wywołuje niedotlenienie.
  • 03Gaz dyfunduje z miejsca o wyższym ciśnieniu parcjalnym do miejsca o niższym: w płucach tlen przechodzi do krwi, w tkankach - z krwi do komórek.
  • 04Palenie szkodzi także biernym palaczom i narządom spoza układu oddechowego, m.in. sercu i naczyniom krwionośnym, mózgowi, kościom i nerkom.
  • 04Najwięcej związków rakotwórczych zawierają substancje smoliste, a formaldehyd niszczy nabłonek migawkowy oczyszczający drogi oddechowe.
  • 05Bronchoskopia pokazuje drogi oddechowe od wewnątrz, RTG daje obraz klatki piersiowej, a spirometria mierzy pojemność płuc i przepływ powietrza.
  • 05Na zdjęciu RTG tkanka jest tym ciemniejsza, im mniej promieniowania rentgenowskiego pochłania.
  • 06Grypa zaczyna się gwałtownie, z temperaturą powyżej 39°C, a przeziębienie rozwija się stopniowo, z temperaturą poniżej 38°C.
  • 06Gruźlica płuc szerzy się drogą kropelkową i pokarmową; przed nią i przed grypą chronią szczepienia ochronne.
  • 07Przyczyną raka płuc są zmiany w materiale genetycznym komórek; ryzyko zwiększają m.in. palenie, także bierne, zanieczyszczenia powietrza i azbest.
  • 07Astma to przewlekła choroba zapalna z często napadowym obkurczeniem oskrzeli i nadmiarem śluzu, a POChP - postępujące, niecałkowicie odwracalne ograniczenie przepływu powietrza z rozedmą.
  • 08Pojemność życiowa płuc to całkowita pojemność płuc bez powietrza zalegającego; objętość oddechowa jest jej częścią.
  • 08W pomiarze butlą z wodą objętość wydmuchanego powietrza jest równa objętości wypartej wody.

Pojęcia z fiszek

Podcast

Ładuję…

Quizy w tym zestawie

34 pytań w 4 etapach

  1. Etap 1: Zanieczyszczenia powietrza i smog

    Etap 1 · 10 fiszek · 8 pytań

  2. Etap 2: Czad i transport tlenu

    Etap 2 · 7 fiszek · 9 pytań

  3. Etap 3: Skutki palenia tytoniu

    Etap 3 · 8 fiszek · 8 pytań

  4. Etap 4: Diagnostyka i pomiar płuc

    Etap 4 · 8 fiszek · 9 pytań

  5. Powtórka z całości

    15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów

Sprawdzian do druku

Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną

Sprawdzam sprawdzian…

Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem

WhatsApp

Podobne zestawy

Fiszki z biologii, klasa 3 liceum

Wyszukiwarka

Szukasz czegoś innego?

Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.