Biologia
Choroby i zaburzenia układu oddechowego - NOWA Biologia na czasie 3 (ZR)
Sprawdzony zestawZestaw o czynnikach, które osłabiają układ oddechowy: zanieczyszczeniach powietrza i smogu, zatruciu tlenkiem węgla(II) oraz skutkach palenia tytoniu. Uczysz się też metod diagnostyki - bronchoskopii, RTG klatki piersiowej i spirometrii - oraz pomiaru pojemności życiowej płuc.
Zestaw do podręcznika
Dział 5, cz. 3. Układ oddechowy: zaburzenia funkcjonowania układu oddechowego
NOWA Biologia na czasie 3. Podręcznik. Zakres rozszerzony (Nowa Era) - wszystkie rozdziały1.Zanieczyszczenia powietrza
Wszystkie gazy, ciecze i ciała stałe obecne w powietrzu atmosferycznym, które nie są jego naturalnymi składnikami. Ich główne źródła to domowe piece grzewcze, transport samochodowy oraz duże zakłady przemysłowe i energetyczne.
2.Skutki wdychania zanieczyszczonego powietrza
Zanieczyszczone powietrze obniża wydolność oddechową. Może powodować m.in. nowotwory (np. raka płuc), astmę oskrzelową i przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP), choroby układu krążenia oraz obniżenie odporności organizmu.
3.Smog
Nienaturalne zjawisko atmosferyczne tworzone przez zalegające masy zanieczyszczonego powietrza - mieszanina trujących substancji groźna dla zdrowia i życia. W Polsce jego główną przyczyną, poza przemysłem, są kotły węglowe niespełniające standardów emisyjnych.
4.Pyły zawieszone PM10 i PM2,5
Drobne cząstki stałe zawieszone w powietrzu, w tym toksyczne. Pyły PM10 (średnica cząstek do 10 µm) osadzają się na powierzchni płuc, a pyły PM2,5 (do 2,5 µm) przenikają przez powierzchnię pęcherzyków płucnych do krwi.
5.Tlenki azotu i tlenki siarki w powietrzu
Gazowe zanieczyszczenia powietrza, które reagują z parą wodną obecną w atmosferze. Skutkiem tej reakcji jest powstawanie kwaśnych opadów.
6.Benzopiren
Jedno z najbardziej szkodliwych dla człowieka zanieczyszczeń powietrza: związek silnie rakotwórczy, będący m.in. składnikiem spalin samochodowych.
7.Ochrona bezpośrednia przed smogiem
Działania, które zmniejszają ilość zanieczyszczeń wdychanych przez daną osobę: na zewnątrz np. oddychanie nosem i noszenie maski antysmogowej, a w pomieszczeniach np. zamykanie okien i używanie filtrów do oczyszczania powietrza.
8.Ochrona pośrednia przed smogiem
Działania, które redukują emisję zanieczyszczeń do powietrza, np. wymiana pieców węglowych na mniej szkodliwe urządzenia, ocieplanie budynków, niespalanie odpadów w domach i korzystanie z komunikacji miejskiej zamiast jazdy samochodem.
9.Tlenek węgla(II) (czad)
Gaz o wzorze , który powstaje podczas spalania węgla i innych paliw w niedostatecznej ilości tlenu. Jest bezbarwny, bezwonny i nie podrażnia dróg oddechowych, dlatego nie można go wyczuć we wdychanym powietrzu.
10.Karboksyhemoglobina
Trwałe połączenie tlenku węgla(II) z hemoglobiną (inne niż oksyhemoglobina, czyli połączenie z tlenem). Czad ma ok. 200 razy większe powinowactwo do hemoglobiny niż tlen, więc blokuje jej łączenie się z tlenem i powoduje niedotlenienie organizmu.
11.Kiedy zatrucie czadem jest śmiertelne?
Gdy ok. 70% hemoglobiny w organizmie zostanie zmienione w karboksyhemoglobinę. Pozostała hemoglobina nie wystarcza wtedy do transportu tlenu i dochodzi do śmierci w wyniku niedotlenienia.
12.Objawy zatrucia czadem
Ból i zawroty głowy, mdłości oraz trudności z oddychaniem; poważne zatrucie prowadzi do utraty przytomności, a nawet do śmierci. Objawy są skutkiem niedotlenienia organizmu.
13.Postępowanie przy zatruciu czadem
Trzeba niezwłocznie wezwać karetkę i jak najszybciej zapewnić choremu dostęp do świeżego powietrza. Leczenie polega na podaniu tlenu przez maskę lub w komorze tlenowej, a przy poważnym zatruciu - na transfuzji krwi, która dostarcza hemoglobiny zdolnej do transportu tlenu.
14.Źródła czadu w domu
Najczęściej wadliwe urządzenia spalające paliwo, np. piece gazowe i kominki, oraz zapchane przewody kominowe i brak wentylacji, przez które spaliny nie mają ujścia. Najwięcej zatruć zdarza się w sezonie grzewczym.
15.Kierunek dyfuzji gazów oddechowych
Tlen i dwutlenek węgla dyfundują zgodnie z różnicą ciśnień parcjalnych: z miejsca o wyższym ciśnieniu parcjalnym danego gazu do miejsca o niższym. W płucach krew odtlenowana oddaje dwutlenek węgla do pęcherzyków i pobiera z nich tlen, stając się krwią utlenowaną.
16.Dym tytoniowy
Mieszanina ponad 4 tys. różnych substancji, wśród których są substancje drażniące, trujące i rakotwórcze. Szkodzi zarówno osobom palącym aktywnie, jak i biernym palaczom, którzy wdychają dym z otoczenia.
17.Nikotyna
Składnik dymu tytoniowego - silna toksyna działająca na układ nerwowy.
18.Substancje smoliste
Składniki dymu tytoniowego, które zawierają najwięcej związków rakotwórczych. Dlatego palenie zwiększa ryzyko nowotworów, głównie płuc i dróg oddechowych.
19.Formaldehyd w dymie tytoniowym
Związek chemiczny, który niszczy nabłonek migawkowy w drogach oddechowych. Rzęski tego nabłonka przesuwają śluz z zatrzymanymi zanieczyszczeniami ku gardłu, więc ich zniszczenie osłabia oczyszczanie dróg oddechowych.
20.Kadm w dymie tytoniowym
Silnie toksyczny pierwiastek obecny w dymie tytoniowym, który powoduje m.in. uszkodzenia nerek - palenie szkodzi więc także narządom spoza układu oddechowego.
21.Skutki palenia dla układu oddechowego
Zwiększone ryzyko nowotworów, głównie płuc i dróg oddechowych, oraz niewydolność oddechowa związana z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc (POChP).
22.Skutki palenia poza układem oddechowym
Palenie sprzyja rozwojowi nadciśnienia i miażdżycy, które mogą prowadzić do zawału serca, oraz zwiększa ryzyko udaru mózgu. Przyspiesza też m.in. rozwój osteoporozy i grozi bezpłodnością.
23.Rak płuc - przyczyna i czynniki ryzyka
Rak płuc wynika ze zmian w materiale genetycznym komórek. Do głównych czynników ryzyka należą m.in. palenie papierosów (także bierne), zanieczyszczenia powietrza i toksyczne materiały, głównie azbest.
24.Grypa
Choroba wywołana zakażeniem różnymi odmianami wirusa grypy, przenoszona głównie drogą kropelkową. W odróżnieniu od przeziębienia zaczyna się gwałtownie, z temperaturą powyżej 39°C. Profilaktyka to szczepienia ochronne i unikanie kontaktu z chorymi.
25.Angina (zapalenie migdałków podniebiennych)
Zapalenie migdałków podniebiennych wywołane najczęściej zakażeniem bakteriami (paciorkowcami), rzadziej wirusami lub grzybami. Szerzy się głównie drogą kropelkową; profilaktyka to m.in. unikanie kontaktu z chorymi i leczenie chorych zębów i uszu.
26.Gruźlica płuc
Choroba wywołana zakażeniem bakteriami - prątkami gruźlicy. Szerzy się drogą kropelkową oraz drogą pokarmową, np. przez picie mleka od zakażonej krowy. Profilaktyka to szczepienia ochronne, unikanie kontaktu z chorymi ludźmi i zwierzętami oraz dbanie o higienę.
27.Astma oskrzelowa a POChP
Astma to przewlekła zapalna choroba dróg oddechowych z obkurczeniem oskrzeli i większym wydzielaniem śluzu; objawy często występują napadowo. POChP to postępujące, niecałkowicie odwracalne ograniczenie przepływu powietrza, z pękaniem ścian pęcherzyków płucnych (rozedmą).
28.Bronchoskopia
Badanie endoskopowe: przez jamę nosową lub jamę ustną wprowadza się do dróg oddechowych bronchoskop - giętki przewód z kamerą i źródłem światła. Pozwala oglądać drogi oddechowe od wewnątrz, pobierać próbki tkanek i badać czynność dróg oddechowych.
29.Zastosowania bronchoskopu
Diagnostyka nowotworów, odsysanie zalegającej wydzieliny i usuwanie drobnych przedmiotów, które przypadkiem dostały się do dróg oddechowych. Badanie wykonuje się w znieczuleniu miejscowym, więc jest bezbolesne.
30.RTG klatki piersiowej
Prześwietlenie klatki piersiowej kontrolowanymi dawkami promieniowania rentgenowskiego. Im mniej promieniowania pochłania tkanka, tym ciemniejsza jest na zdjęciu (płuca z powietrzem są ciemne, kości jasne). Pomaga wykryć m.in. nowotwory, zapalenie płuc i gruźlicę płuc.
31.Spirometria
Badanie oceniające pojemność płuc i szybkość przepływu powietrza przez drogi oddechowe: badany oddycha przez ustnik urządzenia, które mierzy objętość wdychanego i wydychanego powietrza. Stosuje się ją m.in. w diagnostyce astmy oskrzelowej i POChP.
32.Pojemność życiowa płuc
Największa objętość powietrza, jaką można wydmuchać po maksymalnym wdechu. Razem z powietrzem zalegającym, które zawsze zostaje w płucach, tworzy całkowitą pojemność płuc (u dorosłego ok. ).
33.Pomiar pojemności życiowej płuc butlą z wodą
Butlę z podziałką napełnia się wodą i odwraca w zbiorniku z wodą. Po maksymalnym wdechu wdmuchuje się całe powietrze przez rurkę do butli - objętość powietrza, które wyparło wodę, odczytana z podziałki, to pojemność życiowa płuc.
Notatka
Zanieczyszczenia powietrza i ich skutki
Na wydolność układu oddechowego wpływają czynniki wewnętrzne, np. budowa płuc i dróg oddechowych, oraz czynniki zewnętrzne, np. stan środowiska. Osłabiają ją także alergie i infekcje.
to gazy, ciecze i ciała stałe obecne w powietrzu atmosferycznym, które nie są jego naturalnymi składnikami. Ich główne źródła to domowe piece grzewcze, transport samochodowy oraz duże zakłady przemysłowe i energetyczne.
Wdychanie zanieczyszczonego powietrza może powodować:
- nowotwory, np. raka płuc,
- przewlekłe infekcje, bezsenność i bóle głowy,
- choroby układu oddechowego, np. astmę oskrzelową i przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP),
- choroby układu krążenia i obniżenie odporności organizmu.
Najbardziej szkodliwe zanieczyszczenia działają w różny sposób:
- tlenki azotu i tlenki siarki - reagują z parą wodną w atmosferze, co powoduje kwaśne opady,
- - silnie rakotwórczy związek, składnik m.in. spalin samochodowych,
- pyły zawieszone - drobne cząstki stałe, w tym toksyczne; o ich działaniu decyduje wielkość cząstek.
Wdychane pyły przechodzą przez tchawicę i oskrzela do płuc. Pyły PM10 (średnica cząstek do 10 µm) osadzają się na powierzchni płuc. Mniejsze pyły PM2,5 (do 2,5 µm) przenikają przez powierzchnię pęcherzyków płucnych do krwi w naczyniach włosowatych.
do 10 µm
średnica cząstek pyłów PM10
do 2,5 µm
średnica cząstek pyłów PM2,5
Smog i ochrona przed nim
to nienaturalne zjawisko atmosferyczne. Tworzą go zalegające masy zanieczyszczonego powietrza - mieszanina trujących substancji groźna dla zdrowia i życia człowieka.
W Polsce główną przyczyną smogu, poza przemysłem, są kotły węglowe niespełniające obowiązujących standardów emisyjnych. Dlatego przepisy nakazują ich wymianę.
Ochronę przed smogiem dzieli się według tego, co chroni: człowieka przed wdychaniem zanieczyszczeń albo powietrze przed ich emisją.
Ochrona bezpośrednia zmniejsza ilość zanieczyszczeń wdychanych przez daną osobę:
- na zewnątrz - wdychanie powietrza nosem albo noszenie maski antysmogowej, rezygnacja ze spacerów wzdłuż ruchliwych dróg i z uprawiania sportu przy smogu,
- w pomieszczeniach - zamykanie okien, zwłaszcza w nocy, oraz używanie filtrów do oczyszczania powietrza.
Ochrona pośrednia redukuje emisję zanieczyszczeń do powietrza. Należą do niej wymiana pieców węglowych na mniej szkodliwe urządzenia, ocieplanie budynków, niespalanie odpadów w domach i korzystanie z komunikacji miejskiej zamiast jazdy samochodem.
Zatrucie tlenkiem węgla(II)
Gazy oddechowe dyfundują z miejsca o wyższym ciśnieniu parcjalnym danego gazu do miejsca o niższym. Dlatego w płucach tlen przechodzi z pęcherzyków do krwi, a dwutlenek węgla - z krwi do pęcherzyków; w tkankach kierunki są odwrotne. W krwinkach czerwonych tlen łączy się z hemoglobiną w oksyhemoglobinę.
(II) (), potocznie czad, powstaje podczas spalania węgla i innych paliw w niedostatecznej ilości tlenu. Jest bezbarwny, bezwonny i nie podrażnia dróg oddechowych.
Ważne
Nie myl tlenku węgla(II) z dwutlenkiem węgla: to różne gazy, a hemoglobinę trwale blokuje tylko czad.
Czad ma ok. 200 razy większe powinowactwo do hemoglobiny niż tlen. Szybko i trwale łączy się z nią w , która nie przyłącza tlenu. Gdy w karboksyhemoglobinę zmieni się ok. 70% hemoglobiny, dochodzi do śmierci z niedotlenienia.
ok. 200
razy większe powinowactwo czadu do hemoglobiny niż tlenu
ok. 70%
hemoglobiny jako karboksyhemoglobina: zgon
Objawy zatrucia wynikają z niedotlenienia: ból i zawroty głowy, mdłości, trudności z oddychaniem, a przy poważnym zatruciu utrata przytomności.
Przy zatruciu trzeba niezwłocznie wezwać karetkę i zapewnić choremu dostęp do świeżego powietrza. Leczenie polega na podaniu tlenu przez maskę lub w komorze tlenowej. Przy poważnym zatruciu konieczna jest transfuzja krwi, która dostarcza hemoglobiny zdolnej do transportu tlenu.
Najwięcej zatruć zdarza się w sezonie grzewczym. Źródłem czadu w domu bywają:
- zapchane przewody kominowe i brak wentylacji (spaliny nie mają ujścia),
- wadliwie działający kominek, kuchenka gazowa albo piec gazowy,
- silniki spalinowe pracujące w zamkniętych pomieszczeniach.
Dym tytoniowy i skutki palenia
to mieszanina ponad 4 tys. różnych substancji, wśród których są substancje drażniące, trujące i rakotwórcze. Szkodzi osobom palącym aktywnie i biernym palaczom, którzy wdychają dym z otoczenia.
Poszczególne składniki dymu działają na różne narządy:
- nikotyna
- silna toksyna działająca na układ nerwowy
- tlenek węgla(II)
- blokuje hemoglobinę i powoduje niedotlenienie
- substancje smoliste
- zawierają najwięcej związków rakotwórczych
- kadm
- silnie toksyczny pierwiastek, który uszkadza m.in. nerki
- formaldehyd
- niszczy nabłonek migawkowy dróg oddechowych, którego rzęski przesuwają śluz z zanieczyszczeniami ku gardłu.
Substancje z dymu trafiają z krwią do całego organizmu, dlatego skutki palenia wykraczają poza układ oddechowy. Należą do nich:
- zwiększone ryzyko nowotworów, głównie płuc i dróg oddechowych,
- niewydolność oddechowa związana z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc (POChP),
- pogorszenie pamięci i zwiększone ryzyko udaru mózgu,
- rozwój nadciśnienia i miażdżycy, które mogą prowadzić do zawału serca,
- przyspieszony rozwój osteoporozy,
- ryzyko bezpłodności i impotencji.
Diagnostyka chorób układu oddechowego
Badania diagnostyczne oceniają stan narządów układu oddechowego i jego wydolność. Ich wyniki pomagają wykryć nieprawidłowości oraz dobrać profilaktykę i leczenie. Trzy podstawowe badania zestawia tabela.
| Badanie | Na czym polega | Do czego służy |
|---|---|---|
| bronchoskopia | bronchoskop (giętki przewód z kamerą i źródłem światła) wprowadzony przez jamę nosową lub ustną | obserwacja dróg oddechowych od wewnątrz, pobranie próbek tkanek |
| RTG klatki piersiowej | prześwietlenie kontrolowanymi dawkami promieniowania rentgenowskiego | wykrywanie nowotworów, zapalenia płuc, gruźlicy płuc |
| spirometria | oddychanie przez ustnik urządzenia mierzącego objętość powietrza | ocena pojemności płuc i szybkości przepływu powietrza |
Bronchoskop służy też do badania czynności dróg oddechowych, diagnostyki nowotworów, odsysania zalegającej wydzieliny i usuwania drobnych przedmiotów, które przypadkiem dostały się do dróg oddechowych. Badanie wykonuje się w znieczuleniu miejscowym, więc jest bezbolesne.
łatwo pomylić z gastroskopią. Gastroskop wprowadza się przez gardło do przełyku i żołądka, a bronchoskop - przez krtań do tchawicy i oskrzeli. Przy bronchoskopii nagłośnia, czyli chrząstka krtani oddzielająca drogi oddechowe od przełyku, jest uniesiona, aby przewód wszedł do krtani.
Ważne
Im więcej promieniowania pochłania tkanka, tym jaśniejsza jest na zdjęciu RTG - dlatego kości wyglądają jasno.
stosuje się m.in. w diagnostyce chorób, które znacznie obniżają sprawność układu oddechowego, np. astmy oskrzelowej i POChP.
Choroby zakaźne układu oddechowego
Choroby zakaźne układu oddechowego wywołują najczęściej wirusy albo bakterie, rzadziej grzyby, a większość z nich szerzy się drogą kropelkową. Przyczyny, drogi zakażenia i profilaktykę zestawia tabela.
| Choroba | Przyczyna | Droga zakażenia | Profilaktyka |
|---|---|---|---|
| nieżyt nosa (katar) | najczęściej wirusy, też czynniki drażniące i alergeny | kropelkowa (gdy jest zakaźny) | ubiór do pogody, unikanie chorych i alergenów |
| przeziębienie | różne wirusy, np. rinowirusy | głównie kropelkowa | higiena osobista, ubiór do pogody, zdrowe odżywianie, unikanie chorych |
| grypa | odmiany wirusa grypy | głównie kropelkowa | szczepienia ochronne, unikanie chorych |
| angina | najczęściej bakterie (paciorkowce), rzadziej wirusy lub grzyby | głównie kropelkowa | unikanie chorych, leczenie zębów i uszu, odpowiedni ubiór, unikanie zimnych potraw i napojów |
| gruźlica płuc | bakterie - prątki gruźlicy | kropelkowa i pokarmowa (mleko zakażonej krowy) | szczepienia ochronne, unikanie chorych ludzi i zwierząt, higiena |
Nieżyt nosa to zapalenie błony śluzowej nosa, często objaw przeziębienia albo . to zapalenie migdałków podniebiennych.
Grypa ma niekiedy ostry przebieg, a co kilka lat występują fale zachorowań - epidemie. Od przeziębienia odróżnia ją przebieg choroby:
- przeziębienie - stopniowy początek (objawy nasilają się stopniowo), niewysoka temperatura (poniżej 38°C), intensywny katar, łagodne zmęczenie,
- grypa - gwałtowny początek, wysoka temperatura (powyżej 39°C), lekki katar, bóle mięśni, dreszcze, duże zmęczenie,
- objawy wspólne - ból gardła, ból głowy, kaszel.
Rak płuc, astma oskrzelowa i POChP
wynika ze zmian w materiale genetycznym komórek. Skuteczność leczenia zależy od stadium, w którym wykryto chorobę, oraz od kondycji fizycznej pacjenta.
Główne czynniki ryzyka raka płuc to:
- palenie papierosów, także bierne,
- skłonności genetyczne,
- inne choroby: POChP i gruźlica,
- zanieczyszczenia powietrza,
- toksyczne materiały, głównie azbest.
Profilaktyka raka płuc to niepalenie i unikanie dymu papierosowego oraz unikanie miejsc o silnie zanieczyszczonym powietrzu. Należą do niej też okresowe badania , na których widać zmiany nowotworowe.
Astma oskrzelowa to przewlekła zapalna choroba dróg oddechowych, której objawy często występują napadowo. W czasie napadu mięśnie oskrzeli się kurczą, a błona śluzowa wydziela więcej śluzu, więc światło oskrzeli się zwęża. Napad mogą wywołać m.in. alergeny, zanieczyszczone powietrze, dym tytoniowy, silne emocje i wysiłek fizyczny.
Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) to postępujące, niecałkowicie odwracalne ograniczenie przepływu powietrza przez drogi oddechowe. Ściany pęcherzyków płucnych tracą sprężystość i pękają w wyniku rozedmy płuc. Przyczyną jest nadmierna reakcja zapalna w oskrzelach i płucach, najczęściej wywołana paleniem papierosów.
Obie choroby objawiają się m.in. dusznością, kaszlem i obniżoną wydolnością wysiłkową. W ich diagnostyce stosuje się m.in. spirometrię, bronchoskopię i RTG klatki piersiowej.
Pomiar pojemności życiowej płuc
Całkowita pojemność płuc to maksymalna objętość gazów, która mieści się w płucach; u dorosłego wynosi ok. . Składa się z pojemności życiowej płuc, czyli największej objętości powietrza, jaką można wydmuchać po maksymalnym wdechu, oraz z powietrza zalegającego, którego nie da się wydmuchać.
Pojemność życiowa obejmuje objętość zapasową wdechową, objętość oddechową (powietrze wymieniane w spokojnym oddechu) i objętość zapasową wydechową. U dorosłego pojemność życiowa wynosi ok. , a powietrze zalegające ok. .
Ważne
Przed rachunkiem ustal, co w czym się mieści: pojemność życiowa obejmuje trzy objętości, a całkowita pojemność - jeszcze powietrze zalegające.
Na przykład przy całkowitej pojemności płuc i powietrza zalegającego pojemność życiowa wynosi (sprawdzenie: ).
Pojemność życiową można zmierzyć bez spirometru, butlą z wodą. Wdmuchiwane powietrze wypiera z butli tyle wody, ile samo zajmuje. Kolejne czynności to:
- zaznaczenie na butli podziałki, np. co , porcjami wody odmierzonymi miarką,
- napełnienie butli wodą do pełna, odwrócenie jej i wstawienie do zbiornika z wodą,
- włożenie rurki do odwróconej butli tak, aby woda mogła swobodnie wypływać,
- maksymalny wdech i wdmuchnięcie całego powietrza przez rurkę do butli,
- odczytanie z podziałki objętości powietrza w butli, czyli pojemności życiowej płuc.
Pomiar nie obejmuje powietrza zalegającego. Kilka powtórzeń i średnia z wyników zmniejszają wpływ przypadkowych błędów, np. niepełnego wydechu.
W skrócie
- 01Im mniejsze cząstki pyłu, tym głębiej wnikają: PM10 osadzają się na powierzchni płuc, a PM2,5 przechodzą przez pęcherzyki płucne do krwi.
- 01Tlenki azotu i tlenki siarki powodują kwaśne opady, a benzopiren ze spalin jest silnie rakotwórczy.
- 02Ochrona bezpośrednia zmniejsza ilość wdychanych zanieczyszczeń, a ochrona pośrednia - ilość zanieczyszczeń trafiających do powietrza.
- 02Smog jest zjawiskiem nienaturalnym; w Polsce powodują go głównie przemysł i kotły węglowe niespełniające standardów emisyjnych.
- 03Czad łączy się z hemoglobiną trwale i ok. 200 razy chętniej niż tlen, więc blokuje transport tlenu i wywołuje niedotlenienie.
- 03Gaz dyfunduje z miejsca o wyższym ciśnieniu parcjalnym do miejsca o niższym: w płucach tlen przechodzi do krwi, w tkankach - z krwi do komórek.
- 04Palenie szkodzi także biernym palaczom i narządom spoza układu oddechowego, m.in. sercu i naczyniom krwionośnym, mózgowi, kościom i nerkom.
- 04Najwięcej związków rakotwórczych zawierają substancje smoliste, a formaldehyd niszczy nabłonek migawkowy oczyszczający drogi oddechowe.
- 05Bronchoskopia pokazuje drogi oddechowe od wewnątrz, RTG daje obraz klatki piersiowej, a spirometria mierzy pojemność płuc i przepływ powietrza.
- 05Na zdjęciu RTG tkanka jest tym ciemniejsza, im mniej promieniowania rentgenowskiego pochłania.
- 06Grypa zaczyna się gwałtownie, z temperaturą powyżej 39°C, a przeziębienie rozwija się stopniowo, z temperaturą poniżej 38°C.
- 06Gruźlica płuc szerzy się drogą kropelkową i pokarmową; przed nią i przed grypą chronią szczepienia ochronne.
- 07Przyczyną raka płuc są zmiany w materiale genetycznym komórek; ryzyko zwiększają m.in. palenie, także bierne, zanieczyszczenia powietrza i azbest.
- 07Astma to przewlekła choroba zapalna z często napadowym obkurczeniem oskrzeli i nadmiarem śluzu, a POChP - postępujące, niecałkowicie odwracalne ograniczenie przepływu powietrza z rozedmą.
- 08Pojemność życiowa płuc to całkowita pojemność płuc bez powietrza zalegającego; objętość oddechowa jest jej częścią.
- 08W pomiarze butlą z wodą objętość wydmuchanego powietrza jest równa objętości wypartej wody.
Pojęcia z fiszek
Podcast
Ładuję…
Quizy w tym zestawie
34 pytań w 4 etapach
Etap 1: Zanieczyszczenia powietrza i smog
Etap 1 · 10 fiszek · 8 pytań
Etap 2: Czad i transport tlenu
Etap 2 · 7 fiszek · 9 pytań
Etap 3: Skutki palenia tytoniu
Etap 3 · 8 fiszek · 8 pytań
Etap 4: Diagnostyka i pomiar płuc
Etap 4 · 8 fiszek · 9 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
35 fiszek uczy się 2
40 fiszek uczy się 4
40 fiszek uczy się 2
27 fiszek
40 fiszek uczy się 10
36 fiszek uczy się 8
Wyszukiwarka
Szukasz czegoś innego?
Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.
