Prawa dziecka - Konwencja, Rzecznik Praw Dziecka i Rzecznik Praw Obywatelskich

1.Godność człowieka

Przyrodzona i niezbywalna wartość każdego człowieka, która jest źródłem jego wolności i praw. Według art. 30 Konstytucji RP jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona to obowiązek władz publicznych.

2.Cechy praw człowieka

Prawa człowieka są powszechne (przysługują każdemu), przyrodzone (ma się je od urodzenia, nikt ich nie nadaje), nienaruszalne (władza nie może ich odebrać) i niezbywalne (nie można się ich zrzec ani przekazać innej osobie).

3.Konwencja o prawach dziecka

Umowa międzynarodowa przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne ONZ 20 listopada 1989 r., która wylicza prawa każdego dziecka. Państwa, które ją przyjęły, muszą te prawa chronić. Polska ratyfikowała ją w 1991 r.

4.Polska inicjatywa Konwencji o prawach dziecka

Projekt konwencji zgłosiła w ONZ Polska w 1978 r. Pracami grupy, która przygotowała jej tekst, kierował polski prawnik prof. Adam Łopatka.

5.Międzynarodowy Dzień Praw Dziecka

Święto obchodzone 20 listopada, w rocznicę przyjęcia przez ONZ Konwencji o prawach dziecka w 1989 r.

6.Dziecko według Konwencji o prawach dziecka

Każdy człowiek, który nie ukończył 18 lat, chyba że zgodnie z prawem swojego państwa wcześniej uzyska pełnoletność.

7.Zasada dobra dziecka

Najważniejsza zasada Konwencji: we wszystkich sprawach dotyczących dziecka, np. w sądzie, szkole czy urzędzie, trzeba przede wszystkim brać pod uwagę to, co jest dla niego najlepsze.

8.Zasada niedyskryminacji

Prawa z Konwencji przysługują każdemu dziecku bez względu na płeć, pochodzenie, kolor skóry, religię, niepełnosprawność czy majątek jego rodziców.

9.Janusz Korczak

Lekarz, pedagog i pisarz, który prowadził w Warszawie Dom Sierot. Głosił, że dziecko jest pełnoprawnym człowiekiem i ma prawo do szacunku. W 1942 r. zginął w niemieckim obozie zagłady razem ze swoimi wychowankami, choć mógł się uratować.

10.Prawo do tożsamości

Dziecko od urodzenia ma prawo do imienia i obywatelstwa oraz, w miarę możliwości, prawo do poznania swoich rodziców i do opieki z ich strony.

11.Prawo do życia i rozwoju

Każde dziecko ma prawo do życia, a państwo ma zapewnić mu jak najlepsze warunki przetrwania i rozwoju, m.in. opiekę zdrowotną, wyżywienie i odpowiednie warunki życia.

12.Prawo do wychowania w rodzinie

Dziecko ma prawo wychowywać się w rodzinie. Nie można go oddzielić od rodziców wbrew ich woli, chyba że wymaga tego jego dobro, np. gdy rodzice je krzywdzą. Dziecko bez rodziny ma prawo do szczególnej opieki państwa, np. w rodzinie zastępczej.

13.Prawo do nauki

Dziecko ma prawo do nauki, a nauka w szkole podstawowej ma być obowiązkowa i bezpłatna. Według Konstytucji RP nauka do 18 roku życia jest obowiązkowa, a w szkołach publicznych - bezpłatna.

14.Prawo do wyrażania poglądów

Dziecko ma prawo swobodnie wypowiadać własne zdanie we wszystkich sprawach, które go dotyczą. Dorośli powinni go wysłuchać i brać jego zdanie pod uwagę stosownie do wieku i dojrzałości dziecka.

15.Prawo do prywatności

Nikt nie może bezprawnie wtrącać się w życie prywatne i rodzinne dziecka ani w jego korespondencję, np. czytać jego listów czy wiadomości, ani szkodzić jego dobremu imieniu.

16.Ochrona dziecka przed przemocą

Państwo ma chronić dziecko przed przemocą fizyczną i psychiczną, krzywdą, zaniedbaniem i wykorzystywaniem, także ze strony rodziców czy opiekunów. W Polsce zakazane są kary cielesne wobec dzieci.

17.Ochrona dziecka przed wyzyskiem ekonomicznym

Dziecko ma prawo do ochrony przed pracą, która jest niebezpieczna, szkodzi jego zdrowiu lub rozwojowi albo przeszkadza w nauce. Konwencja chroni też dzieci przed narkotykami, handlem ludźmi i wykorzystywaniem seksualnym.

18.Prawo do wypoczynku

Dziecko ma prawo do odpoczynku, czasu wolnego, zabawy i udziału w życiu kulturalnym, odpowiednio do swojego wieku.

19.Ochrona praw dziecka w Konstytucji RP (art. 72)

Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Każdy może żądać od władz ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją, a władze i opiekunowie mają wysłuchać zdania dziecka i w miarę możliwości je uwzględnić.

20.Rzecznik Praw Dziecka (RPD)

Organ państwowy, który stoi na straży praw dziecka zapisanych w Konstytucji RP, Konwencji o prawach dziecka i innych przepisach. Powołuje go Sejm za zgodą Senatu na 5 lat. W swojej pracy jest niezależny od innych organów władzy.

21.Działania Rzecznika Praw Dziecka

Każdy, także samo dziecko, może bezpłatnie zwrócić się do RPD. Rzecznik bada sprawy, w których mogło dojść do naruszenia praw dziecka, żąda wyjaśnień od urzędów i instytucji, np. szkół, i prowadzi kampanie przeciw przemocy wobec dzieci.

22.Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka

Bezpłatny numer 800 12 12 12, pod którym dzieci i dorośli mogą zgłosić krzywdę dziecka albo poprosić o radę i wsparcie.

23.Rzecznik Praw Obywatelskich (RPO)

Organ, który według art. 208 Konstytucji RP stoi na straży wolności i praw człowieka i obywatela. Powołuje go Sejm za zgodą Senatu na 5 lat; w swojej działalności jest niezawisły.

24.Wniosek do Rzecznika Praw Obywatelskich

Każdy, kto uważa, że władza publiczna naruszyła jego prawa lub wolności, może bezpłatnie zwrócić się do RPO, np. listem albo przez internet. Wniosek nie wymaga specjalnego wzoru - trzeba podać swoje dane i opisać sprawę.

25.Różnica między Rzecznikiem Praw Dziecka a Rzecznikiem Praw Obywatelskich

Rzecznik Praw Dziecka zajmuje się wyłącznie prawami dzieci, także wtedy, gdy krzywdę wyrządza rodzina lub szkoła. Rzecznik Praw Obywatelskich chroni prawa i wolności wszystkich ludzi przed naruszeniami ze strony władzy publicznej.

26.Organizacja pozarządowa

Organizacja tworzona przez obywateli, niezależna od władz państwa i niedziałająca dla zysku, np. stowarzyszenie lub fundacja. Wiele z nich broni praw człowieka.

27.UNICEF

Fundusz Narodów Zjednoczonych na rzecz Dzieci, agenda ONZ utworzona w 1946 r. Pomaga dzieciom na całym świecie, zwłaszcza w czasie wojen i klęsk: dostarcza żywność, czystą wodę, szczepionki i przybory szkolne.

28.Amnesty International

Międzynarodowa organizacja pozarządowa założona w 1961 r., która broni praw człowieka na świecie: walczy z torturami i karą śmierci oraz upomina się o ludzi więzionych za poglądy. Organizuje m.in. Maraton Pisania Listów.

29.Helsińska Fundacja Praw Człowieka

Polska organizacja pozarządowa z siedzibą w Warszawie. Sprawdza, czy w Polsce przestrzega się praw człowieka, pomaga prawnie osobom, których prawa naruszono, i prowadzi edukację o prawach człowieka.

30.Prawa ucznia

Określa je statut szkoły. Należą do nich m.in. prawo do nauki, do jawnej i uzasadnionej oceny, do wyrażania opinii, do opieki i bezpieczeństwa w szkole oraz do poszanowania godności i prywatności.

31.Obowiązki ucznia

M.in. systematyczna nauka i udział w lekcjach, przestrzeganie statutu szkoły, szacunek wobec nauczycieli i kolegów oraz dbanie o mienie szkoły i o bezpieczeństwo swoje i innych.

32.Dochodzenie naruszonych praw ucznia

Najpierw warto porozmawiać z nauczycielem, wychowawcą lub pedagogiem, potem z dyrektorem szkoły. Gdy to nie pomaga, można zwrócić się do kuratorium oświaty, które nadzoruje szkoły. W każdej chwili można też poprosić o pomoc Rzecznika Praw Dziecka.