NATO i bezpieczeństwo Polski

1.Zimna wojna

Okres rywalizacji i napięcia po II wojnie światowej między państwami Zachodu z USA na czele a państwami komunistycznymi kierowanymi przez ZSRR. Obie strony zbroiły się, ale nie walczyły ze sobą bezpośrednio. Zakończyła się wraz z upadkiem komunizmu i rozpadem ZSRR w 1991 r.

2.NATO (Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego)

Sojusz polityczno-wojskowy państw Europy i Ameryki Północnej, utworzony w 1949 r. Jego członkowie zobowiązali się wspólnie bronić przed atakiem. Siedziba sojuszu znajduje się w Brukseli.

3.Traktat Północnoatlantycki

Umowa, która powołała NATO. Podpisało ją 4 kwietnia 1949 r. w Waszyngtonie 12 państw, m.in. USA, Kanada, Wielka Brytania i Francja. Nazywa się go też traktatem waszyngtońskim.

4.Przyczyny powstania NATO

Po II wojnie światowej ZSRR podporządkował sobie państwa Europy Środkowo-Wschodniej, a państwa Europy Zachodniej obawiały się dalszej ekspansji komunizmu. Same były osłabione wojną, więc szukały ochrony w sojuszu z USA.

5.Cele NATO

Ochrona wolności i bezpieczeństwa państw członkowskich środkami politycznymi i wojskowymi: wspólna obrona przed atakiem, zapobieganie konfliktom i opanowywanie kryzysów oraz walka z terroryzmem. Sojusz broni też demokracji, wolności i rządów prawa.

6.Rada Północnoatlantycka

Najważniejszy organ NATO, w którym zasiadają przedstawiciele wszystkich państw członkowskich. Decyzje zapadają jednomyślnie (w drodze konsensusu), więc każde państwo ma taki sam głos.

7.Układ Warszawski

Sojusz wojskowy ZSRR i podporządkowanych mu państw komunistycznych, m.in. Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, utworzony w 1955 r. jako przeciwwaga dla NATO. Rozwiązano go w 1991 r., po upadku komunizmu w Europie Środkowo-Wschodniej.

8.Artykuł 5 - zasada kolektywnej obrony

Najważniejszy przepis traktatu założycielskiego NATO: zbrojny atak na jedno lub kilka państw NATO uważa się za atak na wszystkie. Każde państwo pomaga wtedy napadniętemu, także zbrojnie, jeśli uzna to za konieczne.

9.Uruchomienie art. 5 po 11 września 2001 r.

Art. 5 uruchomiono pierwszy i jedyny raz po atakach terrorystycznych na USA 11 września 2001 r. Państwa NATO uznały je za atak na cały sojusz i wsparły USA w walce z terroryzmem.

10.Misja NATO w Afganistanie

Po atakach z 11 września 2001 r. NATO prowadziło w Afganistanie misję stabilizacyjną: walczyło z terrorystami, pomagało odbudować państwo i szkoliło afgańskie wojsko. Brali w niej udział także polscy żołnierze.

11.Misje NATO

Działania sojuszu poza obroną własnego terytorium, m.in. misje pokojowe i stabilizacyjne (np. w Kosowie i Afganistanie), szkolenie wojsk innych państw i patrolowanie nieba nad sojusznikami, którzy mają mało samolotów bojowych, np. nad państwami bałtyckimi.

12.Wejście Polski do NATO

12 marca 1999 r. Polska, razem z Czechami i Węgrami, została członkiem NATO. Były to pierwsze państwa należące wcześniej do Układu Warszawskiego, które przyjęto do sojuszu.

13.Korzyści i obowiązki Polski w NATO

Członkostwo daje Polsce gwarancję pomocy sojuszników w razie ataku (art. 5), obecność wojsk sojuszniczych i wspólne ćwiczenia. Polska ma też obowiązki: utrzymuje sprawną armię, wydaje pieniądze na obronność i bierze udział w misjach sojuszu.

14.Szczyt NATO w Warszawie (2016)

Spotkanie przywódców państw NATO w Warszawie w lipcu 2016 r. Postanowiono na nim m.in. rozmieścić wielonarodowe bataliony sojuszu w Polsce, na Litwie, Łotwie i w Estonii - w odpowiedzi na agresję Rosji na Ukrainę w 2014 r.

15.Wzmocniona wysunięta obecność NATO

Stała obecność wielonarodowych grup bojowych NATO na wschodniej granicy sojuszu, m.in. w Polsce i państwach bałtyckich. Żołnierze z wielu państw odstraszają możliwego agresora: pokazują, że atak na te kraje oznacza walkę z całym sojuszem.

16.Zadania Sił Zbrojnych RP

Według Konstytucji RP Siły Zbrojne chronią niepodległość państwa i niepodzielność jego terytorium oraz zapewniają bezpieczeństwo i nienaruszalność granic. Zachowują neutralność w sprawach politycznych i podlegają kontroli cywilnej i demokratycznej.

17.Zwierzchnik Sił Zbrojnych RP

Najwyższym zwierzchnikiem Sił Zbrojnych jest Prezydent RP. W czasie pokoju sprawuje to zwierzchnictwo za pośrednictwem Ministra Obrony Narodowej.

18.Rodzaje Sił Zbrojnych RP

Należą do nich m.in. Wojska Lądowe, Siły Powietrzne, Marynarka Wojenna, Wojska Specjalne i Wojska Obrony Terytorialnej.

19.Wojska Lądowe

Najliczniejszy rodzaj Sił Zbrojnych RP, który prowadzi walkę na lądzie; należą do niego m.in. wojska pancerne, zmechanizowane i artyleria.

20.Siły Powietrzne

Rodzaj Sił Zbrojnych RP, który chroni przestrzeń powietrzną Polski; używa samolotów bojowych i transportowych oraz obrony przeciwlotniczej.

21.Marynarka Wojenna

Rodzaj Sił Zbrojnych RP, który broni polskiego wybrzeża i obszarów morskich na Bałtyku; używa okrętów i lotnictwa morskiego.

22.Wojska Specjalne

Niewielkie, bardzo dobrze wyszkolone jednostki do szczególnie trudnych zadań, np. walki z terrorystami i odbijania zakładników; należy do nich m.in. jednostka GROM.

23.Wojska Obrony Terytorialnej (WOT)

Rodzaj Sił Zbrojnych RP utworzony w 2017 r., złożony głównie z ochotników, którzy łączą służbę z pracą lub nauką. Bronią swojego regionu i pomagają ludności w czasie klęsk żywiołowych, np. powodzi.

24.Obowiązek obrony Ojczyzny

Według art. 85 Konstytucji RP obrona Ojczyzny jest obowiązkiem każdego obywatela polskiego. Zakres obowiązku służby wojskowej określa ustawa.

25.Służba zastępcza

Służba, którą może odbyć zamiast służby wojskowej obywatel, któremu przekonania religijne lub zasady moralne nie pozwalają służyć w wojsku. Przewiduje ją art. 85 Konstytucji RP.