Organizacja Narodów Zjednoczonych - cele, organy i działania

1.Organizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ)

Organizacja międzynarodowa, do której należy prawie każde państwo świata (193 państwa członkowskie). Powstała w 1945 r., po II wojnie światowej, aby chronić świat przed kolejnymi wojnami. Jej siedziba mieści się w Nowym Jorku.

2.Karta Narodów Zjednoczonych

Umowa międzynarodowa, która powołała ONZ i określa jej cele, zasady i organy. Podpisano ją 26 czerwca 1945 r. na konferencji w San Francisco, a weszła w życie 24 października 1945 r. - ten dzień obchodzi się jako Dzień ONZ.

3.Polska jako członek założyciel ONZ

Polska należy do 51 państw założycielskich ONZ. Jej przedstawiciele nie brali udziału w konferencji w San Francisco, ale Polska podpisała Kartę Narodów Zjednoczonych jesienią 1945 r. jako państwo założycielskie.

4.Cele ONZ

Utrzymanie międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa, rozwijanie przyjaznych stosunków między narodami, współpraca w rozwiązywaniu problemów gospodarczych, społecznych, kulturalnych i humanitarnych oraz popieranie poszanowania praw człowieka.

5.Zasady działania ONZ

Według Karty państwa członkowskie są równe, rozwiązują spory pokojowo i nie używają siły ani groźby jej użycia wobec innych państw. ONZ nie ingeruje w sprawy wewnętrzne państw, chyba że Rada Bezpieczeństwa podejmuje działania w obronie pokoju.

6.Główne organy ONZ

Zgromadzenie Ogólne, Rada Bezpieczeństwa, Sekretariat z Sekretarzem Generalnym, Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości, Rada Gospodarcza i Społeczna oraz zawieszona dziś Rada Powiernicza.

7.Zgromadzenie Ogólne ONZ

Organ, w którym zasiadają wszystkie państwa członkowskie, a każde ma jeden głos. Omawia wszystkie sprawy z zakresu działania ONZ, uchwala rezolucje i budżet organizacji oraz wybiera niestałych członków Rady Bezpieczeństwa.

8.Rezolucja Zgromadzenia Ogólnego

Uchwała Zgromadzenia Ogólnego. Zwykle ma charakter zalecenia: państwa nie mają prawnego obowiązku jej wykonać, ale pokazuje stanowisko większości społeczności międzynarodowej.

9.Rada Bezpieczeństwa ONZ

Organ odpowiedzialny za utrzymanie międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa. Liczy 15 członków: 5 stałych i 10 niestałych, wybieranych przez Zgromadzenie Ogólne na 2 lata. Jej decyzje są wiążące dla wszystkich członków ONZ.

10.Stali członkowie Rady Bezpieczeństwa

Pięć państw: Stany Zjednoczone, Rosja, Chiny, Wielka Brytania i Francja. Każde z nich ma prawo weta.

11.Prawo weta

Prawo każdego stałego członka Rady Bezpieczeństwa do zablokowania jej decyzji. Wystarczy sprzeciw jednego stałego członka, aby uchwała nie została przyjęta, nawet gdy popiera ją większość Rady.

12.Uprawnienia Rady Bezpieczeństwa

Rada bada spory i konflikty, wzywa strony do pokojowego rozwiązania, może nałożyć sankcje (np. gospodarcze), powołać misję pokojową, a w ostateczności zezwolić na użycie siły zbrojnej. Rekomenduje też kandydata na Sekretarza Generalnego.

13.Sankcje

Kary nakładane na państwo, które łamie prawo międzynarodowe, np. zakaz handlu z nim, zakaz sprzedaży broni albo zamrożenie jego majątku za granicą. Mają zmusić je do zmiany postępowania bez użycia siły.

14.Sekretarz Generalny ONZ

Najwyższy urzędnik ONZ, który kieruje Sekretariatem i reprezentuje organizację. Wybiera go Zgromadzenie Ogólne na wniosek Rady Bezpieczeństwa na 5-letnią kadencję. Może zwracać uwagę Rady na zagrożenia dla pokoju.

15.Sekretariat ONZ

Organ administracyjny ONZ złożony z urzędników z wielu państw. Przygotowuje i obsługuje prace pozostałych organów oraz wykonuje ich decyzje.

16.Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości

Sąd ONZ z siedzibą w Hadze, złożony z 15 sędziów. Rozstrzyga spory między państwami, np. o granice, i wydaje opinie doradcze na prośbę organów ONZ. Nie sądzi pojedynczych osób.

17.Rada Gospodarcza i Społeczna (ECOSOC)

Organ ONZ zajmujący się współpracą gospodarczą, społeczną, w dziedzinie zdrowia, kultury i oświaty. Koordynuje pracę organizacji wyspecjalizowanych i współpracuje z organizacjami pozarządowymi.

18.Organizacje wyspecjalizowane i programy ONZ

Organizacje i fundusze współpracujące z ONZ; każda z nich zajmuje się jedną dziedziną, np. UNESCO - oświatą, nauką i kulturą, WHO - zdrowiem, FAO - wyżywieniem i rolnictwem, UNICEF - pomocą dzieciom.

19.UNESCO

Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Oświaty, Nauki i Kultury z siedzibą w Paryżu. Prowadzi m.in. Listę światowego dziedzictwa, na której są np. Stare Miasto w Krakowie i kopalnia soli w Wieliczce.

20.UNICEF

Fundusz Narodów Zjednoczonych na rzecz Dzieci. Pomaga dzieciom w biednych krajach i na obszarach wojen oraz klęsk: dostarcza żywność, wodę, szczepionki i wspiera edukację.

21.WHO

Światowa Organizacja Zdrowia z siedzibą w Genewie. Walczy z chorobami zakaźnymi, prowadzi programy szczepień i ustala zasady ochrony zdrowia, np. w czasie epidemii.

22.FAO

Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa z siedzibą w Rzymie. Walczy z głodem i niedożywieniem oraz pomaga rozwijać rolnictwo, zwłaszcza w krajach biednych.

23.Misje pokojowe ONZ

Działania wojskowe i cywilne prowadzone za zgodą Rady Bezpieczeństwa w rejonach konfliktów: pilnowanie rozejmu, oddzielanie walczących stron, ochrona ludności cywilnej i pomoc w odbudowie państwa. ONZ nie ma własnej armii - żołnierzy wysyłają państwa członkowskie.

24.Błękitne hełmy

Potoczna nazwa żołnierzy sił pokojowych ONZ, pochodząca od koloru ich hełmów i beretów.

25.Powszechna Deklaracja Praw Człowieka

Dokument przyjęty przez Zgromadzenie Ogólne ONZ 10 grudnia 1948 r. w Paryżu. Wymienia prawa i wolności przysługujące każdemu człowiekowi. Nie jest prawnie wiążąca, ale stała się wzorem dla umów i konstytucji wielu państw.

26.Konwencja o prawach dziecka

Umowa międzynarodowa przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne ONZ 20 listopada 1989 r. z inicjatywy Polski. Określa prawa każdego dziecka, czyli osoby poniżej 18 lat, a państwa, które ją przyjęły, muszą ich przestrzegać.

27.Działalność Polski w ONZ

Polska jest członkiem założycielem ONZ, z jej inicjatywy powstała Konwencja o prawach dziecka, kilkakrotnie była niestałym członkiem Rady Bezpieczeństwa (m.in. w latach 2018-2019), a polscy żołnierze od dziesięcioleci służą w misjach pokojowych, np. w Libanie.

28.Sukcesy ONZ

M.in. zapobieganie części konfliktów i nadzór nad rozejmami, pomoc humanitarna dla ofiar wojen i klęsk, walka z głodem i chorobami (np. całkowite wyeliminowanie ospy prawdziwej) oraz upowszechnienie idei praw człowieka.

29.Słabości ONZ

Prawo weta pozwala jednemu stałemu członkowi zablokować działania Rady Bezpieczeństwa, także w konflikcie, w który sam jest zaangażowany. Rezolucje Zgromadzenia Ogólnego są tylko zaleceniami, a ONZ nie ma własnego wojska i zależy od woli państw członkowskich.