Środki masowego przekazu - fakty, opinie i dezinformacja

1.Środki masowego przekazu

Środki, które przekazują informacje i treści jednocześnie bardzo dużej liczbie odbiorców. Należą do nich prasa, radio, telewizja i internet.

2.Prasa

Publikacje ukazujące się regularnie pod tym samym tytułem, np. dzienniki (codziennie), tygodniki i miesięczniki. Mają wydania papierowe i coraz częściej internetowe.

3.Internet jako medium

Najszybsze i najbardziej dostępne medium: łączy tekst, dźwięk i obraz, a każdy użytkownik może sam publikować treści, np. w mediach społecznościowych. Dlatego łatwo w nim o niesprawdzone informacje.

4.Funkcja informacyjna mediów

Przekazywanie odbiorcom wiadomości o ważnych wydarzeniach w kraju i na świecie.

5.Funkcja kontrolna mediów („czwarta władza”)

Patrzenie władzy na ręce: media ujawniają nadużycia, korupcję i błędy polityków i urzędników. Ze względu na tę rolę nazywa się je czwartą władzą, obok ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej.

6.Funkcja opiniotwórcza mediów

Wpływanie na poglądy i postawy odbiorców przez komentarze, publicystykę i wybór tematów, o których się mówi.

7.Funkcja edukacyjna i rozrywkowa mediów

Edukacyjna - przekazywanie wiedzy, np. w programach popularnonaukowych i poradnikowych. Rozrywkowa - dostarczanie odpoczynku i przyjemności, np. przez filmy, seriale, muzykę i teleturnieje.

8.Wolność słowa i prasy w Konstytucji RP

Konstytucja zapewnia wolność prasy i innych środków społecznego przekazu oraz każdemu wolność wyrażania poglądów, pozyskiwania i rozpowszechniania informacji. Zakazuje cenzury prewencyjnej.

9.Cenzura prewencyjna

Kontrola treści przez władzę przed ich publikacją i zakaz publikowania tego, czego władza nie zaakceptuje. Konstytucja RP jej zakazuje.

10.Granice wolności słowa

Wolność słowa nie pozwala na wszystko: nie wolno np. znieważać ani zniesławiać innych, nawoływać do nienawiści ani naruszać czyjejś prywatności. Za takie wypowiedzi, także w internecie, można odpowiadać przed sądem.

11.Media publiczne

Media należące do państwa, np. Telewizja Polska i Polskie Radio, finansowane z abonamentu radiowo-telewizyjnego i z reklam. Mają misję publiczną: powinny przekazywać rzetelne informacje, edukować i upowszechniać kulturę.

12.Media komercyjne

Media prywatne, których właściciele chcą osiągać zysk, utrzymujące się głównie z reklam. Prywatny nadawca radiowy lub telewizyjny musi mieć koncesję.

13.Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji (KRRiT)

Organ konstytucyjny, który stoi na straży wolności słowa, prawa do informacji i interesu publicznego w radiu i telewizji. Przyznaje koncesje nadawcom, kontroluje ich działalność i może nakładać na nich kary.

14.Fakt

Informacja o tym, co naprawdę się wydarzyło, którą można sprawdzić - np. data, miejsce, liczba osób. Przykład: „Most otwarto w poniedziałek”.

15.Opinia

Czyjaś ocena, pogląd albo przekonanie na jakiś temat, których nie da się sprawdzić jak faktu. Zdradzają ją słowa „moim zdaniem”, „uważam” i przymiotniki oceniające, np. „najpiękniejszy”.

16.Informacja a komentarz

Informacja przekazuje fakty: kto, co, gdzie i kiedy. Komentarz to wypowiedź dziennikarza lub eksperta, która ocenia i interpretuje te fakty. Rzetelne media wyraźnie je od siebie oddzielają.

17.Rzetelność dziennikarska

Zasady pracy dziennikarza: sprawdzanie informacji w kilku niezależnych źródłach, oddzielanie informacji od komentarza, przedstawianie racji wszystkich stron sporu i poprawianie błędów.

18.Źródło informacji

Osoba, instytucja albo dokument, od których pochodzi informacja. Wiarygodne źródło ma znanego autora, podaje, skąd wie to, co przekazuje, i jest niezależne od stron sporu.

19.Manipulacja w mediach

Celowe wpływanie na odbiorców tak, by przyjęli określony pogląd, bez ich świadomości. Techniki to m.in. wyrwanie wypowiedzi z kontekstu, wybieranie tylko wygodnych faktów, emocjonalny język i przerobione lub dobrane zdjęcia.

20.Wyrwanie z kontekstu

Technika manipulacji polegająca na przytoczeniu tylko fragmentu czyjejś wypowiedzi, przez co zmienia się jej sens. Przykład: z „Nie uważam, że ten plan jest zły” zostaje „ten plan jest zły”.

21.Clickbait

Tytuł-przynęta: sensacyjny lub zagadkowy nagłówek, który ma skłonić do kliknięcia, np. „Nie uwierzysz, co się stało”. Treść artykułu często nie spełnia jego obietnicy.

22.Dezinformacja

Celowe rozpowszechnianie fałszywych lub zmanipulowanych informacji, aby wprowadzić odbiorców w błąd, np. wywołać strach albo zmienić ich poglądy polityczne.

23.Fake news

Fałszywa wiadomość podana tak, aby wyglądała na prawdziwą informację, np. wymyślony cytat polityka albo nieprawdziwy alarm. Szybko rozchodzi się w mediach społecznościowych, bo budzi silne emocje.

24.Fact-checking

Sprawdzanie, czy informacja jest prawdziwa: kto jest autorem i źródłem, kiedy ją opublikowano, czy podają ją inne wiarygodne media i czy zdjęcie nie pochodzi z innego wydarzenia.

25.Reklama

Płatny przekaz, który ma zachęcić odbiorców do kupienia produktu lub skorzystania z usługi. Pokazuje produkt wyłącznie od dobrej strony i często odwołuje się do emocji.

26.Techniki perswazji w reklamie

M.in. wykorzystanie znanej osoby lub eksperta, wywoływanie emocji i humoru, sugerowanie, że „wszyscy już to mają”, obietnica szybkiego efektu oraz presja czasu („tylko dziś”).

27.Lokowanie produktu

Forma reklamy, w której produkt lub marka pojawia się w filmie, serialu albo programie jako naturalny element akcji. Według prawa widz musi zostać o tym poinformowany, np. przez oznaczenie audycji.

28.Kampania społeczna

Działania w mediach, które mają zmienić postawy lub zachowania ludzi w ważnej sprawie społecznej, np. bezpieczeństwa na drodze, przemocy czy zdrowia. W odróżnieniu od reklamy nie służy sprzedaży i zyskowi.

29.Opinia publiczna

Poglądy dużej części społeczeństwa na ważne sprawy publiczne, np. na decyzje władzy. Bada się ją sondażami, a media mają na nią duży wpływ.

30.Sondaż

Badanie opinii publicznej: wybraną grupę osób pyta się o zdanie, a wyniki podaje się zwykle w procentach. Na tej podstawie wnioskuje się o poglądach całego społeczeństwa.

31.Próba reprezentatywna

Grupa osób biorących udział w sondażu, która odzwierciedla strukturę całego społeczeństwa, np. pod względem wieku, płci i miejsca zamieszkania. Tylko z takiej próby można wnioskować o poglądach ogółu.

32.Błąd statystyczny w sondażu

Możliwa różnica między wynikiem sondażu a rzeczywistymi poglądami całego społeczeństwa, zwykle kilka punktów procentowych. Gdy różnica między dwoma wynikami jest mniejsza niż błąd, nie wiadomo, który jest naprawdę wyższy.