Nieletni wobec prawa - odpowiedzialność, policja i cyberprzemoc

1.Nieletni (w prawie)

Osoba, która nie ukończyła 18 lat - w sprawach o demoralizację. W sprawach o czyny karalne nieletnim jest ten, kto popełnił czyn zabroniony przed ukończeniem 17 lat. Sprawami nieletnich zajmuje się sąd rodzinny.

2.Demoralizacja

Zachowanie młodego człowieka sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, które może prowadzić do przestępczości. Przejawy to m.in. systematyczne wagary, picie alkoholu, używanie narkotyków i popełnianie czynów zabronionych.

3.Czyn karalny

Czyn zabroniony przez ustawę jako przestępstwo albo jako jedno z wybranych wykroczeń (np. kradzież, niszczenie cudzego mienia), popełniony przez nieletniego. Jego sprawę rozpatruje sąd rodzinny, a nie sąd karny.

4.Kto powinien zareagować na demoralizację nieletniego

Każdy, kto zauważy przejawy demoralizacji, ma społeczny obowiązek powiadomić rodziców lub opiekunów, szkołę, sąd rodzinny albo policję. Gdy nieletni popełnił czyn karalny, trzeba zawiadomić sąd rodzinny lub policję.

5.Sąd rodzinny

Wydział sądu rejonowego, który rozpatruje sprawy rodzinne i sprawy nieletnich. Ocenia sytuację nieletniego i wybiera środek, który ma go wychować i poprawić, a nie ukarać.

6.Środki wychowawcze wobec nieletnich

Środki stosowane przez sąd rodzinny, m.in.: upomnienie, zobowiązanie do określonego zachowania (np. przeproszenia pokrzywdzonego, naprawienia szkody), nadzór rodziców, nadzór kuratora i umieszczenie w młodzieżowym ośrodku wychowawczym.

7.Upomnienie

Najłagodniejszy środek wychowawczy: sędzia rozmawia z nieletnim, wskazuje, co zrobił źle, i ostrzega przed skutkami powtórzenia takiego zachowania.

8.Nadzór kuratora

Środek wychowawczy, w którym kurator sądowy regularnie spotyka się z nieletnim i jego rodziną, sprawdza jego zachowanie w domu i w szkole oraz pomaga mu się zmienić. O postępach informuje sąd.

9.Młodzieżowy ośrodek wychowawczy a zakład poprawczy

Młodzieżowy ośrodek wychowawczy to placówka wychowawcza dla nieletnich, wobec których łagodniejsze środki nie pomogły. Zakład poprawczy to najsurowszy środek - sąd stosuje go wobec nieletniego, który popełnił poważny czyn karalny i jest silnie zdemoralizowany.

10.Pełna odpowiedzialność karna

Zasada: na zasadach przewidzianych dla dorosłych odpowiada przed sądem karnym ten, kto popełnił przestępstwo po ukończeniu 17 lat. Od 17 lat odpowiada się też za wykroczenia.

11.Odpowiedzialność karna nieletniego po ukończeniu 15 lat

Wyjątek od zasady: nieletni, który po ukończeniu 15 lat popełnił najcięższe przestępstwo, np. zabójstwo, może odpowiadać jak dorosły. Sąd decyduje o tym, gdy przemawiają za tym okoliczności sprawy i cechy sprawcy, zwłaszcza gdy wcześniejsze środki wychowawcze nie pomogły.

12.Legitymowanie

Uprawnienie policji do sprawdzenia tożsamości osoby na podstawie dokumentu ze zdjęciem. Uczeń może okazać legitymację szkolną. Policjant musi podać swój stopień, imię i nazwisko oraz przyczynę legitymowania.

13.Uprawnienia policji

Policja może m.in. legitymować, zatrzymać osobę, przeszukać ją i jej rzeczy oraz w razie potrzeby użyć środków przymusu bezpośredniego, np. kajdanek. Działać może tylko w granicach prawa.

14.Obowiązki policjanta wobec legitymowanej lub zatrzymanej osoby

Policjant musi się przedstawić (stopień, imię i nazwisko) i podać przyczynę oraz podstawę prawną swojego działania. Policjant bez munduru musi też okazać legitymację służbową.

15.Zatrzymanie

Krótkotrwałe pozbawienie wolności przez policję, np. osoby podejrzanej o popełnienie czynu zabronionego. O zatrzymaniu nieletniego policja musi niezwłocznie zawiadomić jego rodziców lub opiekunów.

16.Prawa zatrzymanego nieletniego

Prawo do informacji o przyczynie zatrzymania i o swoich prawach, prawo do powiadomienia rodziców lub opiekunów, prawo do kontaktu z obrońcą oraz prawo do złożenia zażalenia na zatrzymanie do sądu.

17.Przesłuchanie nieletniego

Przy przesłuchaniu nieletniego mają prawo być obecni jego rodzice lub opiekun, a także obrońca. Nieletni ma prawo do obrońcy i może odmówić składania wyjaśnień.

18.Przemoc rówieśnicza

Celowe i zwykle powtarzające się krzywdzenie ucznia przez rówieśników, gdy ofiara nie może się skutecznie obronić. Może być fizyczna, psychiczna albo odbywać się w sieci (cyberprzemoc).

19.Przemoc psychiczna

Krzywdzenie bez użycia siły: wyzwiska, ośmieszanie, groźby, szantaż, obgadywanie i celowe wykluczanie z grupy. Jej skutki, np. lęk i niska samoocena, bywają tak samo poważne jak skutki przemocy fizycznej.

20.Jak reagować na przemoc rówieśniczą

Ofiara nie powinna odpowiadać przemocą ani ukrywać problemu - ma powiedzieć zaufanemu dorosłemu, np. rodzicowi, wychowawcy lub pedagogowi. Świadek nie powinien się przyłączać, śmiać ani nagrywać, tylko wezwać pomoc i wesprzeć ofiarę.

21.Cyberprzemoc

Przemoc z użyciem internetu i telefonu komórkowego, np. w mediach społecznościowych, komunikatorach i grach. Sprawca może pozostać anonimowy, a krzywdzące treści szybko docierają do wielu osób i trudno je usunąć.

22.Hejt

Obraźliwe, agresywne komentarze i wpisy w internecie, które mają kogoś poniżyć, ośmieszyć albo zastraszyć. Często dotyczą wyglądu, poglądów lub pochodzenia ofiary.

23.Nękanie w sieci

Uporczywe, powtarzające się wysyłanie komuś obraźliwych lub zastraszających wiadomości, śledzenie jego aktywności i kontaktowanie się wbrew jego woli. Uporczywe nękanie jest przestępstwem.

24.Publikowanie wizerunku bez zgody

Rozpowszechnianie czyjegoś zdjęcia lub nagrania bez zgody tej osoby. Wizerunek jest chroniony przez prawo, więc taka publikacja narusza prawo tej osoby do ochrony wizerunku; przy ośmieszających nagraniach jest formą cyberprzemocy.

25.Podszywanie się w sieci

Forma cyberprzemocy polegająca na zakładaniu fałszywego konta albo przejęciu cudzego konta i pisaniu w czyimś imieniu, aby tę osobę ośmieszyć lub skłócić z innymi.

26.Co zrobić, gdy spotyka cię cyberprzemoc

Nie odpowiadać sprawcy, zrobić zrzuty ekranu jako dowody, zablokować sprawcę i zgłosić treści administratorowi serwisu oraz powiedzieć o wszystkim zaufanemu dorosłemu. W poważnych sprawach można zawiadomić policję.

27.Gdzie szukać pomocy

Telefon zaufania dla dzieci i młodzieży 116 111 (bezpłatny, anonimowy), Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka 800 12 12 12, pedagog lub psycholog szkolny, wychowawca, rodzice, a w zagrożeniu życia lub zdrowia - numer alarmowy 112 i policja.

28.Korzyści i zagrożenia internetu

Korzyści: szybki dostęp do informacji, nauka, kontakt z innymi i rozrywka. Zagrożenia: cyberprzemoc, kradzież danych i oszustwa, kontakt z niebezpiecznymi osobami, szkodliwe treści i uzależnienie od sieci.

29.Dane osobowe

Informacje, które pozwalają ustalić, kim jesteś, np. imię i nazwisko, adres, numer PESEL, numer telefonu, nazwa szkoły i zdjęcia. W sieci nie podawaj ich obcym ani nie publikuj ich publicznie.

30.Bezpieczne hasło

Długie hasło z małych i wielkich liter, cyfr i znaków specjalnych, niebędące imieniem ani datą urodzenia. Do każdego serwisu ustaw inne hasło i nie podawaj go nikomu, nawet przyjaciołom.

31.Weryfikacja dwuetapowa

Zabezpieczenie konta, w którym oprócz hasła trzeba podać dodatkowy kod, np. z SMS-a lub aplikacji w telefonie. Dzięki temu ktoś, kto pozna hasło, nadal nie zaloguje się na konto.

32.Grooming

Uwodzenie dziecka w internecie przez dorosłego, który często podaje się za rówieśnika. Sprawca zdobywa zaufanie, prosi o zachowanie tajemnicy, a potem nakłania do wysłania zdjęć lub do spotkania. Jest to przestępstwo.

33.Zasady bezpiecznego korzystania z sieci

Ustaw konta jako prywatne, nie przyjmuj zaproszeń od obcych, nie spotykaj się z osobami poznanymi w sieci bez wiedzy rodziców, nie otwieraj podejrzanych linków i zastanów się przed opublikowaniem zdjęcia, bo w internecie zostaje ono na długo.