Historia sztuki - epoki od prehistorii do renesansu

1.Malowidła jaskiniowe w Lascaux i Altamirze

Prehistoryczne malowidła na ścianach jaskiń: Lascaux we Francji i Altamira w Hiszpanii. Przedstawiają głównie zwierzęta, np. bizony, konie i jelenie, malowane naturalnymi barwnikami, np. ochrą i węglem drzewnym. Prawdopodobnie miały zapewnić udane łowy.

2.Wenus z Willendorfu

Prehistoryczna niewielka kamienna figurka kobiety o bardzo obfitych kształtach, znaleziona w Austrii. Uważa się ją za symbol płodności.

3.Megality

Prehistoryczne budowle z ogromnych kamiennych głazów. Rodzaje: menhir (pojedynczy pionowy głaz), dolmen (kamienna płyta położona na pionowych głazach) i kromlech (krąg z głazów).

4.Stonehenge

Prehistoryczna budowla megalityczna w Anglii: krąg (kromlech) z ogromnych pionowych głazów, z których część nakryto poziomymi płytami. Prawdopodobnie było miejscem obrzędów związanych ze Słońcem.

5.Piramidy w Gizie

Grobowce faraonów Cheopsa, Chefrena i Mykerinosa w starożytnym Egipcie, zbudowane z ogromnych bloków kamiennych. Największa jest piramida Cheopsa.

6.Wielki Sfinks w Gizie

Ogromna egipska rzeźba leżącego lwa z głową człowieka (faraona), wykuta w skale obok piramid. Miał strzec grobowców.

7.Kanon w sztuce egipskiej

Stałe zasady przedstawiania postaci: głowa i nogi z profilu, a oko i ramiona z przodu. Postacie w malarstwie i rzeźbie są sztywne, symetryczne i nieruchome.

8.Perspektywa hierarchiczna

Sposób przedstawiania, w którym wielkość postaci zależy od jej ważności, a nie od odległości: faraon lub bóg jest większy od sług. Stosowano ją m.in. w sztuce egipskiej.

9.Porządek dorycki

Najprostszy grecki porządek architektoniczny: masywna kolumna bez bazy, ze żłobkowanym trzonem i prostą, gładką głowicą. W tym porządku zbudowano Partenon.

10.Porządek joński

Grecki porządek architektoniczny ze smuklejszą kolumną na bazie i głowicą ozdobioną dwiema ślimacznicami (wolutami).

11.Porządek koryncki

Najbardziej zdobny grecki porządek architektoniczny: smukła kolumna na bazie, z głowicą ozdobioną liśćmi akantu.

12.Partenon

Świątynia bogini Ateny na Akropolu w Atenach, zbudowana w V w. p.n.e. w porządku doryckim. Jest symbolem sztuki starożytnej Grecji.

13.Dyskobol

Rzeźba greckiego rzeźbiarza Myrona z V w. p.n.e., przedstawiająca atletę w chwili rzutu dyskiem. Pokazuje ruch i idealne proporcje ciała. Oryginał z brązu zaginął, znamy marmurowe kopie rzymskie.

14.Kontrapost

Ustawienie postaci w rzeźbie: ciężar ciała spoczywa na jednej nodze, a druga jest swobodnie ugięta, więc biodra i ramiona przechylają się w przeciwne strony. Dzięki temu postać wygląda naturalnie. Wprowadzili go Grecy.

15.Koloseum

Ogromny amfiteatr w Rzymie z I w. n.e., w którym odbywały się walki gladiatorów i inne widowiska. Ma owalny kształt i kilka pięter arkad.

16.Panteon

Rzymska świątynia wszystkich bogów, nakryta wielką kopułą z okrągłym otworem na szczycie, przez który wpada światło.

17.Akwedukt

Rzymski wodociąg, który doprowadzał wodę do miast. Nad dolinami prowadzono go na wysokich rzędach łuków.

18.Łuk triumfalny

Rzymska brama wznoszona na cześć zwycięskiego wodza lub cesarza, ozdobiona płaskorzeźbami, np. Łuk Tytusa w Rzymie.

19.Mozaika

Obraz ułożony z małych kolorowych kamyków, kawałków szkła lub ceramiki. Rzymianie zdobili mozaikami posadzki i ściany.

20.Sztuka romańska (romanizm)

Sztuka średniowiecza z XI-XII w. (w Polsce do XIII w.). Kościoły romańskie są masywne jak twierdze: mają grube kamienne mury, małe okna i łuki półkoliste.

21.Łuk półkolisty

Łuk w kształcie połowy koła, używany w oknach, portalach i sklepieniach. Jest typowy dla sztuki romańskiej, a wcześniej dla architektury rzymskiej.

22.Drzwi Gnieźnieńskie

Romańskie drzwi z brązu z XII w. w katedrze w Gnieźnie. Na 18 płaskorzeźbionych scenach przedstawiają życie i męczeńską śmierć św. Wojciecha.

23.Kolegiata w Tumie

Romański kościół w Tumie koło Łęczycy, jeden z najcenniejszych zabytków romańskich w Polsce. To masywna kamienna budowla z wieżami, przypominająca twierdzę.

24.Rotunda

Budowla na planie koła, często z dobudowaną półkolistą absydą. Przykład romańskiej rotundy to rotunda św. Mikołaja w Cieszynie.

25.Gotyk

Sztuka średniowiecza z XII-XVI w., która narodziła się we Francji. Kościoły gotyckie są strzeliste: mają łuki ostre, sklepienia żebrowe, przypory i duże okna z witrażami.

26.Łuk ostry (ostrołuk)

Łuk zakończony u góry ostrym szczytem, typowy dla gotyku. Pozwala budować wyżej niż łuk półkolisty.

27.Przypory

Filary lub łuki przy zewnętrznych ścianach kościoła gotyckiego, które podpierają mury i przejmują ciężar sklepienia. Dzięki nim ściany mogą być cieńsze, a okna duże.

28.Witraż

Obraz ułożony z kolorowych kawałków szkła połączonych ołowianymi listwami, wypełniający okno. Typowy dla kościołów gotyckich.

29.Rozeta

Duże okrągłe okno gotyckie wypełnione witrażem, przypominające kwiat róży. Zwykle znajduje się nad głównym wejściem do kościoła.

30.Katedra Notre-Dame w Paryżu

Słynna gotycka katedra w Paryżu z dwiema wieżami w fasadzie, rozetami, przyporami i kamiennymi maszkaronami.

31.Ołtarz Wita Stwosza

Gotycki ołtarz z lat 1477-1489 w Kościele Mariackim w Krakowie, wyrzeźbiony z drewna lipowego. W jego środkowej części jest scena Zaśnięcia Matki Bożej z postaciami większymi niż człowiek.

32.Renesans (odrodzenie)

Sztuka XV-XVI w., która narodziła się we Włoszech. Nawiązuje do antyku, w centrum stawia człowieka i ceni harmonię, proporcje i perspektywę.

33.Perspektywa linearna (zbieżna)

Sposób pokazania głębi na płaskim obrazie: linie równoległe zbiegają się w jednym punkcie na linii horyzontu, a przedmioty dalsze są mniejsze. Rozwinęli ją artyści renesansu.

34.Leonardo da Vinci

Włoski malarz, rzeźbiarz i wynalazca epoki renesansu. Namalował portret Mona Lisa (Luwr w Paryżu) i malowidło ścienne Ostatnia Wieczerza w Mediolanie.

35.Michał Anioł

Włoski rzeźbiarz, malarz i architekt epoki renesansu. Wyrzeźbił z marmuru posąg Dawida we Florencji i namalował freski na sklepieniu Kaplicy Sykstyńskiej w Watykanie, m.in. Stworzenie Adama.

36.Rafael Santi

Włoski malarz epoki renesansu, słynny z harmonijnych kompozycji i wizerunków Madonny. Namalował m.in. fresk Szkoła Ateńska w Watykanie.

37.Krużganki na Wawelu

Arkadowe galerie otaczające dziedziniec zamku królewskiego na Wawelu, zbudowane, gdy za panowania Zygmunta Starego przebudowano zamek w stylu renesansowym.

38.Kaplica Zygmuntowska

Renesansowa kaplica przy katedrze na Wawelu, zbudowana przez Bartłomieja Berrecciego dla króla Zygmunta Starego. Ma złoconą kopułę i jest miejscem pochówku ostatnich Jagiellonów.

39.Attyka

Ozdobna ścianka nad gzymsem budynku, która zasłania dach. Jest typowa dla polskiego renesansu, np. attyka Sukiennic na Rynku Głównym w Krakowie.