Mniejszości narodowe, etniczne i religijne w Polsce

1.Naród

Wspólnota ludzi połączonych wspólną historią, kulturą, językiem i tradycjami oraz poczuciem więzi i odrębności od innych narodów.

2.Narodowość

Przynależność człowieka do określonego narodu. Decyduje o niej przede wszystkim on sam - jego poczucie więzi z narodem i własna deklaracja.

3.Obywatelstwo

Więź prawna człowieka z państwem, z której wynikają jego prawa i obowiązki. Obywatel polski może mieć narodowość inną niż polska, np. litewską.

4.Grupa etniczna

Grupa ludzi, którzy mają wspólne pochodzenie, język, kulturę i tradycje oraz poczucie odrębności od otoczenia, w którym żyją.

5.Ustawa z 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym

Ustawa, która określa, kto jest mniejszością narodową i etniczną w Polsce, wymienia te mniejszości, opisuje ich prawa i uznaje kaszubski za język regionalny.

6.Mniejszość narodowa (według ustawy)

Grupa obywateli polskich mniej liczna od reszty ludności, która różni się językiem, kulturą lub tradycją i chce je zachować, ma świadomość wspólnoty narodowej, jej przodkowie mieszkają na obecnym terytorium Polski od co najmniej 100 lat i utożsamia się z narodem mającym własne państwo.

7.Mniejszość etniczna (według ustawy)

Grupa obywateli polskich, która spełnia te same warunki co mniejszość narodowa (m.in. odrębny język lub kultura, przodkowie w Polsce od co najmniej 100 lat), ale nie utożsamia się z narodem mającym własne państwo.

8.Kto nie jest mniejszością w rozumieniu ustawy?

Cudzoziemcy bez obywatelstwa polskiego oraz grupy, których przodkowie nie mieszkają w Polsce od co najmniej 100 lat, np. migranci, którzy przyjechali do pracy kilka lat temu.

9.Mniejszości narodowe w Polsce

Według ustawy jest ich 9: białoruska, czeska, litewska, niemiecka, ormiańska, rosyjska, słowacka, ukraińska i żydowska.

10.Mniejszości etniczne w Polsce

Według ustawy są 4: karaimska, łemkowska, romska i tatarska.

11.Mniejszość niemiecka

Najwięcej jej przedstawicieli mieszka na Śląsku Opolskim (województwo opolskie), a także w województwie śląskim. W wielu tamtejszych gminach są polsko-niemieckie nazwy miejscowości.

12.Mniejszość białoruska

Głównie na Podlasiu (województwo podlaskie), np. w okolicach Hajnówki i Bielska Podlaskiego. Większość Białorusinów w Polsce to wyznawcy prawosławia.

13.Mniejszość litewska

Na Suwalszczyźnie, w okolicach Puńska i Sejn (województwo podlaskie). W gminie Puńsk Litwini stanowią większość mieszkańców.

14.Mniejszość ukraińska

Mniejszość narodowa rozproszona po Polsce, m.in. na Warmii i Mazurach oraz na Pomorzu, dokąd w 1947 r. w akcji „Wisła” wysiedlono Ukraińców z południowo-wschodniej Polski. Wierni należą głównie do Kościoła greckokatolickiego lub prawosławnego.

15.Łemkowie

Mniejszość etniczna pochodząca z Beskidu Niskiego (Łemkowszczyzny). W 1947 r. w akcji „Wisła” zostali wysiedleni głównie na ziemie zachodnie i północne. Są wyznawcami prawosławia lub grekokatolikami.

16.Tatarzy

Mniejszość etniczna wyznająca islam, osiadła w dawnej Rzeczypospolitej od wieków. Na Podlasiu, w Kruszynianach i Bohonikach, stoją ich zabytkowe drewniane meczety.

17.Romowie

Mniejszość etniczna, której przodkowie wywodzą się z Indii. Mieszkają w różnych częściach Polski, mają własny język - romani - i często spotykają się z uprzedzeniami i dyskryminacją.

18.Karaimi

Najmniej liczna mniejszość etniczna w Polsce. Mają własny język karaimski i odrębną religię - karaimizm.

19.Język regionalny

Język, którym tradycyjnie posługują się obywatele w jednej części kraju, różny od języka urzędowego, ale niebędący jego gwarą ani językiem migrantów. W Polsce ustawa uznaje za język regionalny kaszubski, używany na Kaszubach (Pomorze). Kaszubi nie są mniejszością narodową ani etniczną.

20.Ślązacy

Wielu mieszkańców Śląska deklaruje w spisach powszechnych narodowość śląską, ale ustawa z 2005 r. nie wymienia Ślązaków ani wśród mniejszości narodowych, ani wśród etnicznych.

21.Art. 35 Konstytucji RP

Zapewnia obywatelom należącym do mniejszości narodowych i etnicznych wolność zachowania i rozwoju własnego języka, obyczajów, tradycji i kultury oraz prawo do tworzenia własnych instytucji edukacyjnych, kulturalnych i religijnych.

22.Prawa mniejszości według ustawy z 2005 r.

M.in. używanie swojego języka w życiu prywatnym i publicznym, zapis imienia i nazwiska w pisowni tego języka, nauka języka w szkole, zakładanie własnych organizacji i instytucji kultury. Ustawa zakazuje asymilacji wbrew woli członków mniejszości.

23.Asymilacja

Stopniowe zatracanie przez członków mniejszości własnego języka i kultury oraz przejmowanie kultury większości. Ustawa zakazuje działań, które mają doprowadzić do asymilacji wbrew woli tych osób.

24.Język pomocniczy

Język mniejszości albo język regionalny, którego można używać w urzędzie gminy obok języka polskiego. Można go wprowadzić w gminie, w której ta mniejszość stanowi co najmniej 20% mieszkańców.

25.Dwujęzyczne nazwy miejscowości

Dodatkowa nazwa miejscowości w języku mniejszości albo po kaszubsku, umieszczana obok nazwy polskiej, nigdy zamiast niej. Spotyka się je m.in. na Śląsku Opolskim, w okolicach Puńska i na Kaszubach.

26.Nauka języka mniejszości w szkole

Na wniosek rodziców uczniowie mogą uczyć się języka mniejszości lub kaszubskiego oraz własnej historii i kultury - w szkołach z tym językiem nauczania, w szkołach dwujęzycznych albo na dodatkowych lekcjach.

27.Próg wyborczy a mniejszości narodowe

Komitety wyborcze wyborców zrzeszonych w organizacjach mniejszości narodowych mogą być zwolnione z progu 5% głosów w skali kraju w wyborach do Sejmu. Muszą to zgłosić Państwowej Komisji Wyborczej.

28.Art. 53 Konstytucji RP

Zapewnia każdemu wolność sumienia i religii: prawo do wyznawania wybranej religii lub niewyznawania żadnej, prywatnie i publicznie. Nikogo nie można zmuszać do udziału w praktykach religijnych ani do ujawnienia swojego wyznania przez władze publiczne.

29.Art. 25 Konstytucji RP - Kościoły

Kościoły i związki wyznaniowe są równouprawnione, a władze publiczne mają być bezstronne w sprawach przekonań religijnych i światopoglądowych.

30.Mniejszości religijne w Polsce

Wyznawcy religii innych niż katolicyzm obrządku łacińskiego, który wyznaje większość Polaków, np. prawosławni, ewangelicy, grekokatolicy, Świadkowie Jehowy, wyznawcy judaizmu i muzułmanie.

31.Kościół prawosławny

Kościół chrześcijański obrządku wschodniego, który nie uznaje zwierzchnictwa papieża. Jego świątynia to cerkiew. Najwięcej wiernych mieszka na Podlasiu; należy do niego wielu Białorusinów.

32.Kościół greckokatolicki

Kościół obrządku wschodniego, który uznaje zwierzchnictwo papieża. Wielu jego wiernych w Polsce to Ukraińcy i Łemkowie.

33.Kościół ewangelicko-augsburski

Największy w Polsce Kościół protestancki, czyli luterański. Najwięcej jego wiernych mieszka na Śląsku Cieszyńskim, np. w Wiśle i Ustroniu.

34.Świadkowie Jehowy

Związek wyznaniowy, którego wyznawcy prowadzą działalność kaznodziejską, np. odwiedzają ludzi w domach i rozmawiają o Biblii. Ich miejscem spotkań jest Sala Królestwa.

35.Gminy żydowskie i muzułmanie w Polsce

Wyznawcy judaizmu działają w gminach wyznaniowych żydowskich i modlą się w synagogach. Muzułmanie, wśród nich polscy Tatarzy, modlą się w meczetach.

36.Tolerancja

Szacunek dla ludzi, którzy różnią się od nas poglądami, wyznaniem, narodowością czy zwyczajami, i uznanie ich prawa do tej odmienności.

37.Stereotyp

Uproszczony, utrwalony obraz jakiejś grupy ludzi, przypisujący wszystkim jej członkom te same cechy, np. „wszyscy Niemcy są pedantyczni”.

38.Uprzedzenie

Niechęć lub wrogość wobec ludzi tylko z powodu ich przynależności do jakiejś grupy, np. narodowej lub religijnej, bez znajomości tych osób.

39.Dyskryminacja

Gorsze traktowanie człowieka z powodu jego cechy, np. narodowości, pochodzenia etnicznego czy wyznania. Art. 32 Konstytucji RP zakazuje dyskryminacji w życiu politycznym, społecznym i gospodarczym.

40.Ksenofobia i antysemityzm

Ksenofobia to niechęć, lęk lub wrogość wobec obcych, np. cudzoziemców i przedstawicieli innych narodów. Antysemityzm to uprzedzenie i wrogość wobec Żydów.