Materiały i narzędzia - papier, drewno, tworzywa i metal

1.Materiały naturalne

Materiały, które występują w przyrodzie, a człowiek tylko je pozyskuje i obrabia, np. drewno, kamień, glina, wełna, bawełna i skóra.

2.Materiały sztuczne

Materiały, których nie ma w przyrodzie - wytwarza je człowiek z różnych surowców, np. tworzywa sztuczne z ropy naftowej albo beton.

3.Jak powstaje papier?

Drewno rozdrabnia się i przerabia na masę papierniczą, czyli włókna roślinne (celulozę) zmieszane z wodą. Masę wylewa się na sito, odsącza, prasuje i suszy, a gotowy papier zwija w bele. Papier robi się też z makulatury.

4.Gramatura papieru

Masa jednego metra kwadratowego papieru podana w gramach ($\mathrm{g/m^2}$). Im większa gramatura, tym papier jest zwykle grubszy i sztywniejszy.

5.Bibuła

Cienki, miękki i bardzo chłonny papier. Używa się go np. do ozdób i do wycierania.

6.Karton

Gruby, sztywny papier o dużej gramaturze. Robi się z niego np. okładki, teczki i pudełka na buty.

7.Tektura

Bardzo gruby i sztywny materiał papierowy, często z kilku sklejonych warstw. Tektura falista ma w środku pofalowaną warstwę i służy np. do robienia pudeł na przesyłki.

8.Papier kredowy

Papier pokryty cienką warstwą z dodatkiem kredy, dzięki czemu jest gładki i często błyszczący. Drukuje się na nim czasopisma, albumy i ulotki.

9.Makulatura

Zużyty papier zebrany do ponownego przerobu. Wrzucamy ją do niebieskiego pojemnika. Papier oszczędzamy, pisząc i drukując na obu stronach kartki.

10.Budowa pnia drzewa

Od zewnątrz do środka: kora (chroni pień), łyko (przewodzi pokarm), miazga (dzięki niej pień rośnie na grubość), drewno (najgrubsza warstwa) i rdzeń w samym środku.

11.Słoje (przyrosty roczne)

Pierścienie widoczne na przekroju pnia. Każdy słój to drewno, które przyrosło w ciągu jednego roku, więc licząc słoje, ustalamy wiek drzewa.

12.Drewno liściaste

Drewno drzew liściastych, np. dębu, buka, brzozy i lipy. Dąb i buk dają drewno twarde, a lipa i topola - miękkie.

13.Drewno iglaste

Drewno drzew iglastych, np. sosny, świerku i jodły. Zwykle zawiera żywicę (najwięcej sosna), jest zwykle miękkie i lekkie.

14.Sklejka

Płyta z cienkich warstw drewna sklejonych tak, że włókna sąsiednich warstw są ułożone prostopadle do siebie. Dzięki temu jest mocna i nie pęka łatwo.

15.Płyta wiórowa

Płyta z wiórów drzewnych sprasowanych z klejem. Robi się z niej m.in. meble, często oklejone z wierzchu kolorową warstwą.

16.Płyta MDF

Płyta z bardzo drobnych włókien drzewnych sprasowanych z klejem. Jest gładka i jednolita, więc łatwo ją wycinać i malować, np. na fronty mebli.

17.Właściwości drewna

M.in. twardość, łupliwość (pęka wzdłuż włókien), palność i chłonięcie wilgoci - wilgotne drewno pęcznieje i może się wypaczyć. Suche drewno nie przewodzi prądu i słabo przewodzi ciepło.

18.Tworzywa sztuczne

Materiały wytwarzane przez człowieka, głównie z ropy naftowej, np. butelki, folie, rury i zabawki. Potocznie nazywamy je plastikiem.

19.Właściwości tworzyw sztucznych

Są lekkie, odporne na wodę i nie rdzewieją, nie przewodzą prądu i łatwo nadać im kształt. Wiele z nich mięknie pod wpływem ciepła. W przyrodzie rozkładają się bardzo długo, nawet setki lat.

20.Oznaczenie rodzaju tworzywa sztucznego

Trójkąt ze strzałek z cyfrą od 1 do 7 w środku i skrótem nazwy tworzywa pod spodem, np. 1 PET. Pomaga przy recyklingu. Opakowania z tworzyw wrzucamy do żółtego pojemnika.

21.PET (1)

Tworzywo, z którego robi się przede wszystkim butelki po napojach i wodzie.

22.HDPE (2)

Polietylen o dużej gęstości - twarde tworzywo, z którego robi się m.in. butelki po środkach czystości i szamponach oraz kanistry.

23.PVC (3), PP (5) i PS (6)

PVC - m.in. rury i wykładziny. PP - m.in. kubeczki po jogurtach, pojemniki na żywność i nakrętki. PS - m.in. styropian oraz jednorazowe kubki i tacki.

24.Tkaniny z włókien naturalnych

Tkaniny z włókien roślinnych (bawełna, len) albo zwierzęcych (wełna, jedwab). Bawełna i len są przewiewne i dobrze chłoną wilgoć, a wełna dobrze chroni przed zimnem.

25.Tkaniny z włókien sztucznych

Tkaniny z włókien wytworzonych przez człowieka, np. z poliestru. Mało się gniotą, szybko schną i są wytrzymałe, ale słabiej przepuszczają powietrze niż bawełna.

26.Żelazo i stal

Żelazo to szary metal, który przyciąga magnes i łatwo rdzewieje. Stal to stop żelaza z węglem - twardsza i wytrzymalsza. Robi się z niej m.in. gwoździe, narzędzia i konstrukcje.

27.Aluminium

Lekki, srebrzysty metal, który nie rdzewieje i łatwo się wygina. Robi się z niego m.in. puszki po napojach, folię i ramy rowerów.

28.Miedź

Czerwonobrązowy metal, który bardzo dobrze przewodzi prąd i ciepło. Robi się z niej m.in. przewody elektryczne i rury.

29.Właściwości metali

Dobrze przewodzą ciepło i prąd, mają połysk, są wytrzymałe i dają się wyginać oraz kuć. Niektóre, np. żelazo i stal, przyciąga magnes.

30.Korozja

Niszczenie metalu pod wpływem wody i tlenu z powietrza. Na żelazie i stali powstaje wtedy rdza.

31.Ochrona metali przed korozją

Malowanie farbą, lakierowanie, smarowanie olejem albo smarem i pokrywanie warstwą innego metalu, np. cynku (cynkowanie) albo chromu. Można też użyć stali nierdzewnej.

32.Trasowanie

Przenoszenie wymiarów i kształtu na materiał, czyli rysowanie linii, wzdłuż których będziemy ciąć. Używa się do tego m.in. ołówka, przymiaru, kątownika, a na metalu - rysika.

33.Kolejność obróbki materiału

Najpierw trasowanie, potem cięcie, następnie wygładzanie krawędzi i powierzchni, a na końcu łączenie części i wykończenie, np. malowanie.

34.Piła

Narzędzie do cięcia drewna, metalu i tworzyw. Piła do metalu ma drobniejsze zęby niż piła do drewna.

35.Pilnik

Narzędzie do zbierania nadmiaru materiału, wygładzania krawędzi i nadawania kształtu, np. po cięciu blachy.

36.Papier ścierny

Papier albo płótno z przyklejonymi twardymi ziarnami, służące do wygładzania powierzchni. Im większy numer na odwrocie, tym drobniejsze ziarno i gładsza powierzchnia.

37.Do czego służą młotek, szczypce, wkrętak i nożyce?

Młotkiem wbijamy gwoździe. Szczypcami (np. kombinerkami) chwytamy, przytrzymujemy i zginamy drut. Wkrętakiem wkręcamy i wykręcamy wkręty. Nożycami tniemy papier i tkaninę, a nożycami do blachy - cienką blachę.

38.Wiertarka

Elektryczne narzędzie do wiercenia otworów w drewnie, metalu i tworzywach. Pracujemy nią w okularach ochronnych, a materiał mocujemy w imadle albo ścisku.

39.Połączenia rozłączne i nierozłączne

Rozłączne da się rozebrać bez niszczenia części, np. na wkręty albo śruby z nakrętką. Nierozłącznych nie da się rozebrać bez zniszczenia, np. klejone albo na nity. Połączenie na gwoździe zwykle też zaliczamy do nierozłącznych, bo wyciągany gwóźdź niszczy drewno.

40.BHP przy obróbce materiałów

Używamy tylko sprawnych narzędzi, materiał mocujemy w imadle albo ścisku, rękę trzymamy z dala od ostrza, przy wierceniu i piłowaniu zakładamy okulary ochronne, a wióry zmiatamy zmiotką, nie ręką.