Bank, kredyt i inwestowanie - procent składany, ryzyko i RRSO

1.Narodowy Bank Polski (NBP)

Bank centralny Polski. Ma wyłączne prawo emisji pieniądza i odpowiada za wartość polskiego pieniądza: jego podstawowym celem jest utrzymanie stabilnego poziomu cen (cel inflacyjny: 2,5% z możliwym odchyleniem o 1 punkt procentowy w górę lub w dół). Organy NBP to Prezes NBP, Rada Polityki Pieniężnej i Zarząd NBP.

2.Funkcje NBP

Bank emisyjny - emituje banknoty i monety. Bank banków - przechowuje rezerwy obowiązkowe banków komercyjnych, udziela im kredytów refinansowych i prowadzi rozliczenia między nimi. Centralny bank państwa - prowadzi rachunki budżetu państwa i zarządza rezerwami walutowymi.

3.Rada Polityki Pieniężnej (RPP)

Organ NBP, który ustala wysokość stóp procentowych NBP (m.in. referencyjnej, lombardowej i depozytowej) i zasady polityki pieniężnej. Przewodniczy jej Prezes NBP.

4.Wpływ podwyżki stóp procentowych NBP na gospodarkę

Gdy RPP podnosi stopy procentowe, kredyty w bankach drożeją, a oprocentowanie lokat rośnie. Ludzie i firmy mniej pożyczają i wydają, a więcej oszczędzają, więc popyt i inflacja maleją. Obniżka stóp działa odwrotnie - pobudza wydatki i gospodarkę.

5.Bank komercyjny

Bank, który przyjmuje depozyty, udziela kredytów, prowadzi rachunki, wykonuje przelewy i wydaje karty. Zarabia głównie na różnicy między oprocentowaniem kredytów a oprocentowaniem depozytów oraz na opłatach i prowizjach. Nadzoruje go Komisja Nadzoru Finansowego (KNF).

6.Bankowy Fundusz Gwarancyjny (BFG)

Instytucja, która gwarantuje zwrot pieniędzy zgromadzonych w banku do równowartości 100 000 euro na jednego klienta w jednym banku, gdyby bank upadł.

7.Konto osobiste

Rachunek bankowy do codziennych rozliczeń: wpływa na nie wynagrodzenie, a z niego płaci się kartą, BLIK-iem i przelewami, także stałymi zleceniami. Zwykle jest nisko oprocentowane albo wcale, dlatego nie służy do oszczędzania.

8.Oprocentowanie nominalne

Stopa procentowa zapisana w umowie, podawana w skali roku, przed odjęciem podatku i bez uwzględnienia inflacji. Np. lokata 6% w skali roku założona na 3 miesiące przynosi odsetki równe około $\frac{1}{4}$ z 6%, czyli 1,5% wpłaty.

9.Oprocentowanie realne

Oprocentowanie nominalne skorygowane o inflację - pokazuje, o ile naprawdę rośnie siła nabywcza oszczędności. W przybliżeniu: realne ≈ nominalne - inflacja; dokładnie $r_{real} = \frac{1 + r}{1 + i} - 1$. Gdy inflacja jest wyższa niż oprocentowanie, oprocentowanie realne jest ujemne i oszczędności tracą wartość.

10.Kapitalizacja odsetek

Dopisanie naliczonych odsetek do kapitału. Od tej chwili odsetki same też są oprocentowane. Kapitalizacja może być np. dzienna, miesięczna, kwartalna albo roczna - im częstsza, tym większy zysk przy tej samej stopie nominalnej.

11.Procent prosty

Sposób liczenia odsetek, w którym odsetki nalicza się zawsze tylko od kapitału początkowego, bez kapitalizacji: $K_n = K_0 \cdot (1 + n \cdot r)$, gdzie $K_0$ - kapitał początkowy, $r$ - roczna stopa procentowa, $n$ - liczba lat.

12.Procent składany

Sposób liczenia odsetek z kapitalizacją: odsetki dolicza się do kapitału, więc w kolejnych okresach procent liczy się od coraz większej kwoty. Przy kapitalizacji rocznej $K_n = K_0 \cdot (1 + r)^n$, a przy $m$ kapitalizacjach w roku $K_n = K_0 \cdot (1 + \frac{r}{m})^{m \cdot n}$.

13.Podatek od zysków kapitałowych (podatek Belki)

Podatek w wysokości 19% od zysków z oszczędzania i inwestowania, m.in. od odsetek z lokat i kont, odsetek z obligacji, dywidend i zysków ze sprzedaży akcji. Od odsetek bank pobiera go automatycznie, np. z 200 zł odsetek zabiera 38 zł, a klient dostaje 162 zł.

14.Kredyt a pożyczka

Kredytu udziela bank na podstawie Prawa bankowego: zawsze w pieniądzu, na określony cel i czas, za odsetki, w umowie pisemnej. Pożyczkę na podstawie Kodeksu cywilnego może dać każdy, np. znajomy lub firma pożyczkowa; można pożyczyć pieniądze albo rzeczy, na dowolny cel, a pożyczka może być nieoprocentowana.

15.RRSO

Rzeczywista roczna stopa oprocentowania - całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta, wyrażony jako procent kwoty kredytu w skali roku. Obejmuje nie tylko odsetki, ale też prowizje, opłaty i obowiązkowe ubezpieczenia, dlatego oferty kredytów porównuje się po RRSO, a nie po samym oprocentowaniu.

16.Całkowity koszt kredytu

Suma wszystkich kosztów, które ponosi kredytobiorca: odsetek, prowizji, opłat i obowiązkowych ubezpieczeń, bez pożyczonej kwoty. Całkowita kwota do zapłaty = kwota kredytu + całkowity koszt kredytu.

17.Raty równe (annuitetowe)

Każda rata ma tę samą wysokość. Na początku spłaty w racie jest najwięcej odsetek, a z czasem rośnie część kapitałowa. Pierwsze raty są niższe niż przy ratach malejących, ale łącznie płaci się więcej odsetek.

18.Raty malejące

Część kapitałowa każdej raty jest stała, a odsetki liczy się od pozostałego do spłaty kapitału, więc raty z czasem maleją. Pierwsze raty są wysokie, ale łącznie płaci się mniej odsetek niż przy ratach równych. Np. 12 000 zł na 12 miesięcy przy 1% miesięcznie: pierwsza rata 1000 + 120 = 1120 zł, ostatnia 1010 zł.

19.Zdolność kredytowa

Ocena, czy klient będzie w stanie spłacić kredyt z odsetkami w terminie. Bank bierze pod uwagę m.in. wysokość i stałość dochodów, rodzaj zatrudnienia, stałe wydatki, liczbę osób na utrzymaniu, inne zobowiązania i historię kredytową.

20.BIK (Biuro Informacji Kredytowej)

Instytucja, która gromadzi informacje o kredytach i pożyczkach klientów banków i SKOK-ów oraz o tym, jak je spłacają - zarówno terminowo, jak i z opóźnieniem. Banki sprawdzają historię w BIK przed udzieleniem kredytu; terminowa spłata buduje dobrą historię kredytową.

21.Chwilówka

Krótkoterminowa pożyczka udzielana zwykle przez firmę pożyczkową, a nie bank. Dostaje się ją szybko i z niewielkimi formalnościami, ale zwykle jest bardzo droga (wysokie RRSO), a opóźnienie spłaty oznacza dodatkowe opłaty.

22.Spirala zadłużenia

Sytuacja, w której dłużnik zaciąga nowe pożyczki, żeby spłacić wcześniejsze. Odsetki, opłaty i kary rosną szybciej niż jego możliwości spłaty, więc dług stale się powiększa, a w końcu grozi windykacja i egzekucja komornicza.

23.Jak unikać pułapek zadłużenia?

Pożyczać tylko wtedy, gdy rata zmieści się w budżecie; porównywać oferty po RRSO i całkowitym koszcie; czytać umowę przed podpisaniem; nie brać nowej pożyczki na spłatę starej; mieć poduszkę finansową na nagłe wydatki.

24.Akcja

Papier wartościowy, który potwierdza udział we współwłasności spółki akcyjnej. Akcjonariusz ma m.in. prawo do dywidendy, prawo głosu na walnym zgromadzeniu i do części majątku po likwidacji spółki. Zarabia na dywidendzie i na wzroście kursu akcji, ale kurs może też spaść.

25.Dywidenda

Część zysku spółki akcyjnej wypłacana akcjonariuszom, zwykle raz w roku, na podstawie uchwały walnego zgromadzenia. Spółka nie musi jej wypłacać - może przeznaczyć zysk na rozwój.

26.Obligacja

Dłużny papier wartościowy: emitent (np. państwo, gmina albo firma) pożycza pieniądze od nabywcy i zobowiązuje się oddać mu wartość nominalną w ustalonym terminie, zwykle z odsetkami. Obligatariusz jest wierzycielem emitenta, a nie współwłaścicielem.

27.Obligacje skarbowe

Obligacje emitowane przez Skarb Państwa, czyli pożyczka udzielana państwu. Uważa się je za jeden z najbezpieczniejszych sposobów inwestowania. Bywają stałoprocentowe, zmiennoprocentowe i indeksowane inflacją, które chronią oszczędności przed utratą wartości.

28.Fundusz inwestycyjny

Instytucja, która zbiera pieniądze wielu osób i wspólnie inwestuje je np. w akcje i obligacje; zarządza nim towarzystwo funduszy inwestycyjnych (TFI). Inwestor kupuje jednostki uczestnictwa, a ich wartość zmienia się razem z wartością inwestycji funduszu. Fundusz pobiera opłatę za zarządzanie.

29.Rodzaje funduszy według ryzyka

Od najmniej do najbardziej ryzykownych: fundusze pieniężne i dłużne (obligacyjne), fundusze mieszane (akcje i obligacje) oraz fundusze akcyjne. Im większy udział akcji, tym wyższy możliwy zysk, ale i większe ryzyko straty.

30.Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie (GPW)

Rynek, na którym kupuje się i sprzedaje akcje, obligacje i inne papiery wartościowe; działa od 1991 r. Kurs akcji ustala się według popytu i podaży. Żeby handlować na giełdzie, trzeba mieć rachunek maklerski w domu maklerskim. Koniunkturę pokazują indeksy, np. WIG20 - indeks 20 największych spółek.

31.Relacja zysku i ryzyka

Im wyższy oczekiwany zysk z inwestycji, tym zwykle wyższe ryzyko straty. Nie ma inwestycji, która daje wysoki zysk bez ryzyka - obietnica „gwarantowanego wysokiego zysku” to typowy sygnał oszustwa, np. piramidy finansowej.

32.Trójkąt inwestycyjny

Każdą inwestycję ocenia się według trzech cech: zysku, ryzyka i płynności, czyli możliwości szybkiej zamiany na gotówkę bez straty. Żadna inwestycja nie łączy naraz wysokiego zysku, niskiego ryzyka i wysokiej płynności.

33.Dywersyfikacja

Rozkładanie pieniędzy na różne inwestycje - różne rodzaje papierów, spółki, branże i rynki - żeby strata na jednej mogła być wyrównana zyskiem na innych. Zmniejsza ryzyko całego portfela.

34.Horyzont inwestycyjny

Czas, na jaki zamierzamy zainwestować pieniądze. Przy krótkim horyzoncie (np. do roku) wybiera się bezpieczne lokaty i obligacje, a przy długim (np. kilkanaście lat) można przyjąć większe ryzyko, np. akcje, bo jest czas na odrobienie spadków.