Integracja europejska i przemiany XX wieku - Wczoraj i dziś 8

1.Republika Federalna Niemiec (RFN)

Państwo niemieckie utworzone w 1949 r. w zachodnich strefach okupacyjnych, pod kontrolą władz okupacyjnych. Władze amerykańskie, brytyjskie i francuskie narzuciły tam system demokratyczny. Kanclerz Konrad Adenauer prowadził politykę współpracy RFN z państwami Europy Zachodniej i z NATO.

2.Referendum we Włoszech w 1946 r.

Głosowanie, w którym większość Włochów opowiedziała się za przekształceniem państwa w republikę. Król Wiktor Emanuel III, skompromitowany współpracą z faszystami, abdykował.

3.Charles de Gaulle

Francuski polityk, który w 1958 r. ponownie stanął na czele republiki, gdy reformy konstytucyjne ustabilizowały ustrój Francji. Za jego prezydentury skończyła się wojna w Algierii i podpisano niemiecko-francuski traktat o przyjaźni.

4.Niemiecki „cud gospodarczy”

Szybki wzrost gospodarczy RFN po II wojnie światowej. Już w latach 50. XX w. zapewnił RFN pozycję lidera gospodarczego Europy Zachodniej. Rosnący dobrobyt przekonywał obywateli o wyższości demokracji nad dyktaturami.

5.Rewolucja goździków

Obalenie dyktatorskiego rządu w Portugalii w 1974 r. Lewicowi oficerowie, masowo wspierani przez ludność, bez rozlewu krwi przekształcili Portugalię w demokratyczną republikę. Symbolem pokojowej rewolucji stały się goździki, które mieszkańcy wręczali żołnierzom; żołnierze mieli je włożone do luf karabinów.

6.Juan Carlos

Król Hiszpanii z dynastii Burbonów. Objął władzę po śmierci dyktatora, generała Francisco Franco (1975 r.), zgodnie z jego planem. Jako król rozpoczął wdrażanie demokratycznych reform.

7.Integracja europejska

Proces zacieśniania współpracy gospodarczej, politycznej i kulturalnej między państwami Europy, rozpoczęty po II wojnie światowej. Przyczyny: wspólna odbudowa Europy po wojnie, współpraca gospodarcza, obawa przed kolejną wojną. Skutki: powstanie europejskich organizacji, otwarcie granic, wspólna waluta.

8.Plan Marshalla

Pomoc USA z 1947 r. w gospodarczej odbudowie powojennej Europy - w postaci kredytów, surowców i dostaw żywności. Komunistyczne państwa Europy Wschodniej pod presją Moskwy odrzuciły pomoc. Plan posłużył odbudowie Europy Zachodniej i stał się jednym z impulsów do integracji europejskiej.

9.Beneluks

Współpraca Belgii, Holandii i Luksemburga, zapoczątkowana w 1948 r. przy odbudowie ze zniszczeń wojennych. Państwa te zawarły unię celną. Nazwa to skrót od ich angielskich nazw. Współpracę Beneluksu uznaje się za jeden z etapów integracji europejskiej.

10.Plan Schumana

Deklaracja ogłoszona w 1950 r. przez francuskiego ministra spraw zagranicznych Roberta Schumana. Zakładała koordynację rozwoju przemysłu ciężkiego i wydobywczego Francji i RFN, z możliwością rozszerzenia na inne kraje. Miała sprawić, by wojna między tymi państwami stała się nieopłacalna.

11.Robert Schuman

Francuski polityk (1886-1963). W czasie II wojny światowej uciekł z aresztu domowego i działał w ruchu oporu. Po wojnie dwukrotnie był premierem, a jako minister spraw zagranicznych ogłosił plan Schumana. Doprowadził do powstania EWWiS.

12.Ojcowie założyciele Unii Europejskiej

Politycy z kręgów chrześcijańskiej demokracji (chadecji), zwolennicy integracji europejskiej: francuski minister spraw zagranicznych Robert Schuman, kanclerz RFN Konrad Adenauer i premier Włoch Alcide de Gasperi.

13.Europejska Wspólnota Węgla i Stali (EWWiS)

Organizacja powołana w 1951 r. w Paryżu (traktatem paryskim) przez sześć państw: Francję, RFN, Belgię, Holandię, Luksemburg i Włochy. Powstała na podstawie planu Schumana i obejmowała współpracę w górnictwie i hutnictwie.

14.Państwa założycielskie Unii Europejskiej

Sześć pierwszych państw członkowskich EWWiS, EWG i Euratomu: Francja, RFN, Belgia, Holandia, Luksemburg i Włochy.

15.Traktaty rzymskie

Dwa traktaty podpisane 25 marca 1957 r. w Rzymie przez sześć państw EWWiS. Powołały Europejską Wspólnotę Gospodarczą (EWG) i Europejską Wspólnotę Energii Atomowej (Euratom).

16.Europejska Wspólnota Gospodarcza (EWG)

Wspólnota powołana w 1957 r. traktatami rzymskimi, z siedzibą w Brukseli. Zapowiedziano utworzenie wspólnego rynku i ujednolicenie polityki gospodarczej państw członkowskich. Stopniowo znoszono cła, a obywatele mogli podejmować pracę we wszystkich krajach członkowskich.

17.Euratom

Europejska Wspólnota Energii Atomowej, powołana w 1957 r. traktatami rzymskimi. Jej zadaniem było zacieśnianie współpracy w dziedzinie rozwoju energetyki jądrowej.

18.Unia celna EWG

Stopniowe znoszenie ceł między państwami EWG. Unia celna ostatecznie weszła w życie w 1968 r. i przyczyniła się do wzrostu obrotów handlowych między państwami EWG.

19.Wspólny rynek rolny

Rozwiązanie wprowadzone w EWG pod naciskiem Francji. Rynek rolny państw członkowskich był dofinansowywany i chroniony cłami przed napływem towarów z zewnątrz.

20.Komisja Europejska

Organ władzy wykonawczej Unii Europejskiej. Kontynuuje działalność Komisji Wspólnot Europejskich, która zaczęła działać w 1967 r. i w której zasiadali przedstawiciele wszystkich państw wspólnot.

21.Rada Europejska

Zwoływane co pewien czas spotkania przywódców państw członkowskich, tzw. szczyty. Tak zaczęto je nazywać w połowie lat 70. XX w.

22.Parlament Europejski

Zgromadzenie z siedzibą w Strasburgu, reprezentacja społeczeństw państw członkowskich. Pierwsze bezpośrednie i powszechne wybory do niego odbyły się w 1979 r.

23.Rozszerzenie wspólnot europejskich

Przyjmowanie nowych państw do wspólnot: w 1973 r. - Wielka Brytania (wcześniej sceptyczna wobec wspólnot), Dania i Irlandia, w 1981 r. - Grecja, w 1986 r. - Hiszpania i Portugalia.

24.Traktat z Maastricht

Traktat zawarty w 1992 r. w holenderskim mieście Maastricht, który powołał Unię Europejską (UE); zaczęła ona działać w 1993 r. Był podstawą wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa oraz ściślejszej współpracy w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych. Umożliwił wprowadzenie wspólnej waluty - euro.

25.Układ z Schengen

Układ zawarty w 1985 r. w luksemburskim mieście Schengen o stopniowym znoszeniu kontroli na granicach między państwami wspólnot. Najpierw zatwierdziło go pięć państw: Francja, RFN i kraje Beneluksu. Zaczęto go wcielać w życie w 1995 r.

26.Rewolucja obyczajowa

Radykalne przemiany obyczajów w społeczeństwach Zachodu na przełomie lat 60. i 70. XX w. Dotyczyły głównie młodzieży urodzonej po II wojnie światowej, która zbuntowała się przeciw wzorcom świata dorosłych. Duży wpływ miała na nie rewolucja naukowo-techniczna, zwłaszcza rozwój telewizji.

27.Cechy rewolucji obyczajowej

M.in. podważenie autorytetu rodziców i nauczycieli, krytykowanie uczelni, instytucji religijnych i tradycyjnych partii, dążenie do maksymalnej niezależności i samorealizacji, próba podważenia wartości chrześcijańskich, odchodzenie od tradycyjnego wzorca rodziny.

28.Kontestacja

Kwestionowanie dotychczasowych norm życia społecznego. Doprowadziła do powstania subkultur, czyli nieformalnych ruchów młodzieżowych.

29.Hipisi (dzieci kwiaty)

Ruch młodzieżowy szczególnie popularny w latach 60. XX w. Hipisi odrzucali konsumpcyjny styl życia i własność prywatną, byli pacyfistami i żyli w niewielkich niezależnych wspólnotach - komunach. Nosili długie włosy i kolorowe stroje, a ich znakiem była antywojenna „pacyfa”.

30.Pacyfizm

Ruch społeczno-polityczny dążący do pokoju na świecie. Był jedną z cech ruchu hipisów.

31.Festiwal w Woodstock

Najsłynniejszy festiwal muzyki hipisów, który odbył się w 1969 r. w USA, niedaleko Nowego Jorku, pod hasłem „Pokój, miłość i szczęście”. Muzyków, m.in. Janis Joplin i Jimiego Hendrixa, słuchało ok. 400 tys. osób.

32.Bunty studenckie

Protesty młodzieży, których szczyt przypadł na koniec lat 60. XX w. Pod wpływem ideologii anarchistycznej lub skrajnie lewicowej młodzi protestowali m.in. przeciw kapitalizmowi, konsumpcyjnemu stylowi życia, wojnie w Wietnamie, bezrobociu i nierównościom rasowym w USA.

33.Zamieszki studenckie w Paryżu (maj 1968 r.)

Największe zamieszki studenckie, które wybuchły na uniwersytetach francuskich. Studenci żądali m.in. wpływu na zarządzanie uczelniami; w Paryżu stanęły barykady i doszło do ostrych starć z policją. Potem strajki objęły uniwersytety m.in. w RFN, we Włoszech i w Szwecji.

34.Ruch feministyczny

Ruch, którego celem było zrównanie kobiet z mężczyznami w prawach politycznych i społecznych. Jego zwolenniczki podkreślały potrzebę edukacji, pracy zawodowej i samorealizacji kobiet.

35.Lewicowe organizacje terrorystyczne

Organizacje zakładane na początku lat 70. XX w. przez radykalnych lewicowców, częściowo wspierane przez kraje bloku wschodniego: Frakcja Czerwonej Armii (RAF) w RFN i Czerwone Brygady we Włoszech. Napadały na komisariaty i jednostki NATO, porywały polityków i biznesmenów, dokonywały zamachów na obiekty cywilne.

36.Segregacja rasowa

Oddzielanie ludzi według rasy. W wielu stanach na południu USA czarnoskórzy musieli korzystać z innych miejsc niż biali, np. w autobusach, restauracjach i toaletach. W 1964 r. segregację zniesiono na terenie całych Stanów Zjednoczonych.

37.Martin Luther King

Amerykański pastor baptystyczny (1929-1968), przywódca ruchu walczącego pokojowymi metodami o prawa czarnoskórych. Kierował bojkotem autobusów miejskich (1955-1956) i marszem 200 tys. osób na Waszyngton (1963 r.). Otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla. W 1968 r. zamordował go biały rasista.

38.Laicyzacja

Odchodzenie społeczeństw od religii. Na Zachodzie mocno odczuł ją Kościół katolicki, ale dotyczyła także wyznań protestanckich.

39.Sobór watykański II

Sobór zwołany w 1962 r. przez papieża Jana XXIII, aby zatrzymać laicyzację; obrady zakończyły się w 1965 r. za pontyfikatu Pawła VI. Wprowadził m.in. języki narodowe w liturgii zamiast łaciny i odprawianie nabożeństw twarzą do wiernych. Podjął dialog z innymi Kościołami oraz z judaizmem i islamem.