Wojna poza Europą i droga do zwycięstwa - Wczoraj i dziś 8

1.Walki w Afryce Północnej

W sierpniu 1940 r. Włosi zaatakowali brytyjskie wojska w Egipcie. Brytyjczycy rozbili Włochów i zajęli Libię, Somalię i Etiopię, więc na początku 1941 r. Hitler wysłał do Afryki swoje wojska. Po klęsce pod El Alamein w 1942 r. ostatnie oddziały III Rzeszy i Włoch w Afryce Północnej skapitulowały w maju 1943 r.

2.Afrika Korps

Niemiecki pancerny Korpus Afrykański wysłany na początku 1941 r. na pomoc Włochom. Dowodził nim generał Erwin Rommel. W marcu 1941 r. odzyskał tereny w Libii utracone przez Włochów. Rommel planował atak na Egipt, aby Niemcy zajęli bliskowschodnie źródła ropy naftowej.

3.Tobruk

Port w Libii, który w 1941 r. pozostał oblężony na tyłach wojsk niemiecko-włoskich. Bronili go Brytyjczycy oraz polska Samodzielna Brygada Strzelców Karpackich.

4.Bitwa pod El Alamein

Bitwa w Egipcie na przełomie października i listopada 1942 r. Siły alianckie pod wodzą brytyjskiego generała Bernarda Montgomery'ego rozbiły wojska Rommla i odzyskały Libię. Zwycięstwo zdecydowało o losach wojny w Afryce Północnej.

5.Desant aliantów w Afryce Północnej

W listopadzie 1942 r. w Afryce Północnej wylądowały potężne siły alianckie, m.in. w Casablance, Oranie i Algierze. Desantem dowodził amerykański generał Dwight Eisenhower.

6.Wojna na Atlantyku

Walka o szlaki komunikacyjne między Ameryką Północną a Europą. Statki wiozły z Ameryki zaopatrzenie i broń dla Wielkiej Brytanii, a od 1941 r. także dla ZSRS. Hitler chciał odciąć Brytyjczyków od tych dostaw i zmusić ich do kapitulacji.

7.U-booty

Niemieckie okręty podwodne. Niemcy nie mieli wystarczająco silnej floty nawodnej, dlatego na Atlantyku atakowali nimi z zaskoczenia statki transportowe aliantów. Najgroźniejszą bronią U-boota były torpedy.

8.Konwój

Grupa statków handlowych płynących razem pod osłoną okrętów wojennych. Statki transportowe płynęły w środku szyku, a eskortę tworzyły niszczyciele i lotniskowce. Niszczyciele zwalczały okręty podwodne bombami głębinowymi.

9.Taktyka wilczych stad

Niemiecka odpowiedź na konwoje: atakowanie alianckiego konwoju przez grupę okrętów podwodnych naraz.

10.Przełom w wojnie na Atlantyku

Nastąpił w maju 1943 r., gdy Niemcy stracili ok. 40 okrętów podwodnych i zrezygnowali z większych akcji. Odtąd alianci mieli swobodę działań na Atlantyku i mogli przerzucić z USA do Wielkiej Brytanii setki tysięcy żołnierzy.

11.Enigma

Niemiecka maszyna szyfrująca z czasów II wojny światowej. Złamanie jej szyfru umożliwili polscy uczeni: Marian Rejewski, Jerzy Różycki i Henryk Zygalski. Dzięki odczytanym meldunkom alianci wyprzedzali ataki U-bootów.

12.Pakt trzech

Sojusz Japonii, Niemiec i Włoch zawarty 27 września 1940 r. Sojusznicy zobowiązali się do wzajemnej pomocy i podzielili świat na strefy wpływów. Obszarem dominacji Japonii miały być Azja i strefa Pacyfiku.

13.Pancernik

Duży, silnie opancerzony i uzbrojony okręt wojenny. Przed II wojną światową stanowił podstawę największych flot świata.

14.Lotniskowiec

Okręt, który prowadzi działania bojowe za pomocą samolotów startujących i lądujących na jego pokładzie. W wojnie Japonii z USA na Pacyfiku lotniskowce odegrały decydującą rolę, bo ich samoloty atakowały cele odległe o kilkaset kilometrów.

15.Atak na Pearl Harbor

7 grudnia 1941 r. o świcie samoloty z japońskich lotniskowców zaatakowały flotę USA w porcie Pearl Harbor na Hawajach - najważniejszej amerykańskiej bazie na Pacyfiku. Amerykanie ponieśli duże straty, ale ich lotniskowce ocalały, bo były na pełnym morzu.

16.Przystąpienie USA do wojny

Dzień po ataku na Pearl Harbor prezydent Franklin Delano Roosevelt zwrócił się do Kongresu o ogłoszenie stanu wojny z Japonią. 11 grudnia 1941 r. Hitler i Mussolini wypowiedzieli wojnę Stanom Zjednoczonym.

17.Ofensywa japońska w Azji

Początkowo Japończycy odnosili na Pacyfiku duże sukcesy. Zdobyli brytyjski Hongkong i Singapur oraz Holenderskie Indie Wschodnie, a także pokonali Amerykanów na Filipinach.

18.Bitwa o Midway

Bitwa w czerwcu 1942 r. Amerykanie rozszyfrowali japońskie meldunki i poznali plany wroga. Wysłali w rejon wysp Midway swoje lotniskowce i zatopili cztery japońskie lotniskowce. Japonia przeszła do obrony, a USA przejęły inicjatywę na Pacyfiku.

19.Bitwa o Guadalcanal

Walki od sierpnia 1942 r. do lutego 1943 r. na wyspie Guadalcanal w archipelagu Wysp Salomona. Amerykanie przeszli do ofensywy i desantem opanowali strategiczne lotnisko. Po wielomiesięcznych walkach na lądzie, morzu i w powietrzu zwyciężyli.

20.Izolacjonizm

Doktryna polityczna w USA zakładająca nieangażowanie się w sprawy i konflikty międzynarodowe. Po ataku na Pearl Harbor Stany Zjednoczone z nią zerwały.

21.Lend-Lease Act

Ustawa uchwalona w USA dzięki prezydentowi Rooseveltowi. Na jej mocy Amerykanie pożyczali broń i sprzęt wojskowy krajom walczącym z państwami Osi.

22.Co zapowiadała Karta atlantycka?

Kartę atlantycką podpisali 14 sierpnia 1941 r. prezydent USA Franklin Delano Roosevelt i premier Wielkiej Brytanii Winston Churchill. Zapowiadała, że po wojnie zmiany w Europie będą pokojowe i demokratyczne, o granicach zdecydują obywatele, a narody same wybiorą formę rządów.

23.Państwa Osi

Sojusz Niemiec, Włoch i Japonii zawarty przed II wojną światową.

24.Wielka Koalicja

Blok antyhitlerowski Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i ZSRS. Powstał po przystąpieniu USA do wojny w grudniu 1941 r.

25.Walki na Sycylii i we Włoszech

10 lipca 1943 r. wojska amerykańskie i brytyjskie wylądowały na Sycylii. Klęski Włochów doprowadziły do przewrotu w Rzymie: Mussolini został aresztowany, a nowy rząd zawarł zawieszenie broni z aliantami. Wtedy do Włoch wkroczyli Niemcy i uwolnili Mussoliniego. W górzystym terenie środkowych Włoch zatrzymali aliantów aż do maja 1944 r.

26.Klasztor Monte Cassino

Klasztor we Włoszech, o który toczyły się najcięższe walki. Zdobyły go w maju 1944 r. wojska polskie z 2. Korpusu Polskich Sił Zbrojnych. Na początku czerwca 1944 r. alianci zajęli Rzym.

27.Wielka Trójka

Przywódcy USA, Wielkiej Brytanii i ZSRS: Franklin Delano Roosevelt, Winston Churchill i Józef Stalin. Na konferencjach uzgadniali działania w wojnie z państwami Osi i decydowali o powojennym świecie.

28.Konferencja w Teheranie

Pierwsza konferencja Wielkiej Trójki (28 XI-1 XII 1943 r.) w stolicy Iranu. Ustalono, że w 1944 r. w północnej Francji powstanie drugi front. Europę Zachodnią miały zająć wojska amerykańsko-brytyjskie, a wschodnią - sowieckie, z linią podziału na Łabie. Polska miała się znaleźć w sowieckiej strefie wpływów, czego nie ogłoszono publicznie.

29.Konferencja w Jałcie

Konferencja Wielkiej Trójki (4-11 II 1945 r.) na Krymie, w ZSRS. Stalin uzyskał potwierdzenie, że będzie miał strefę wpływów w Europie, a w zamian obiecał wojnę z Japonią po zakończeniu walk w Europie. Pokonane Niemcy miały być podzielone na cztery strefy okupacyjne: sowiecką, amerykańską, brytyjską i francuską. Bez udziału Polaków zdecydowano o granicach Polski i sposobie powołania jej władz.

30.Lądowanie w Normandii

Desant aliantów na wybrzeżu Francji, który rozpoczął się 6 czerwca 1944 r. pod dowództwem amerykańskiego generała Dwighta Eisenhowera. Był to drugi front w Europie. Alianci przełamali niemieckie umocnienia zwane Wałem Atlantyckim, a w sierpniu wyzwolili Paryż.

31.Operacja „Market Garden”

Plan brytyjskiego marszałka Bernarda Montgomery'ego z 1944 r. Spadochroniarze mieli zdobyć mosty w Holandii, przede wszystkim most na Renie w Arnhem, a potem alianci mieli przekroczyć Ren. Nie zdołano wesprzeć spadochroniarzy drogą lądową i operacja zakończyła się klęską.

32.Operacja „Bagration”

Potężna ofensywa Armii Czerwonej rozpoczęta 22 czerwca 1944 r. przez bagniste tereny Białorusi. Doprowadziła do klęski Niemców, a Sowieci dotarli do linii Wisły. Po wybuchu powstania warszawskiego Stalin niespodziewanie wstrzymał natarcie na tym kierunku.

33.Zdobycie Berlina

W styczniu 1945 r. ruszyła kolejna ofensywa Armii Czerwonej. Sowieci wraz z polskimi oddziałami sformowanymi w ZSRS (armią Berlinga) przekroczyli Wisłę i Odrę, a 2 maja 1945 r. zdobyli Berlin. Hitler popełnił samobójstwo 30 kwietnia 1945 r.

34.Bezwarunkowa kapitulacja Niemiec

Podpisał ją niemiecki feldmarszałek Wilhelm Keitel w nocy z 8 na 9 maja 1945 r. przed przedstawicielami Wielkiej Brytanii, USA, ZSRS i Francji. W ten sposób zakończyła się II wojna światowa w Europie.

35.Taktyka żabich skoków

Taktyka opracowana przez amerykańskiego generała Douglasa MacArthura. Amerykanie atakowali tylko niektóre wyspy zajęte przez Japończyków i budowali na nich bazy lotnicze. Samoloty niszczyły lotniska i porty na sąsiednich wyspach, przez co tamtejsze japońskie garnizony zostawały odcięte od dostaw i nie odgrywały już roli. Tak zdobyto m.in. Iwo Jimę i Okinawę (1945 r.).

36.Użycie bomby atomowej

Nowy prezydent USA Harry Truman nakazał użyć bomby atomowej, aby przyspieszyć kapitulację Japonii. 6 sierpnia 1945 r. bomba spadła na Hiroszimę, a 9 sierpnia - na Nagasaki. Zginęły tysiące ludzi, nastąpiły ogromne zniszczenia i skażenie terenów w pobliżu wybuchu.

37.Podpisanie kapitulacji Japonii

Cesarz Japonii zdecydował się skapitulować po zrzuceniu bomb atomowych i natarciu ZSRS na wojska japońskie na Dalekim Wschodzie. 2 września 1945 r. na pancerniku „Missouri” w Zatoce Tokijskiej delegacja japońska podpisała kapitulację przed generałem Douglasem MacArthurem. Zakończyła ona II wojnę światową.