Upadek Napoleona, Legiony i Księstwo Warszawskie - Wczoraj i dziś 6

1.Dlaczego Napoleon wyruszył na wojnę z Rosją?

Blokada kontynentalna nie zmusiła Wielkiej Brytanii do kapitulacji, bo wiele państw łamało zakaz handlu, który przynosił im straty. Wśród nich była Rosja. Napoleon chciał zmusić ją do przestrzegania blokady i dążył do jej podboju.

2.Wielka Armia

Olbrzymie siły zgromadzone przez Napoleona w 1812 r. do wyprawy na Rosję, liczące ponad 400 tysięcy żołnierzy. Oprócz Francuzów służyli w niej m.in. Polacy, Włosi, Austriacy i Niemcy.

3.Bitwa pod Borodino

Wielka bitwa z września 1812 r. w pobliżu wsi Borodino niedaleko Moskwy. Trwała trzy dni i zginęło w niej ok. 80 tysięcy żołnierzy. Francuzom nie udało się rozbić armii rosyjskiej, ale jej odwrót otworzył Napoleonowi drogę na Moskwę.

4.Wkroczenie Wielkiej Armii do Moskwy

Wielka Armia weszła do Moskwy w połowie września 1812 r., ale był to pozorny sukces. W mieście nie było cara, jego wojska ani większości mieszkańców, a Rosjanie wywieźli żywność i podpalili miasto. Zbliżała się zima, więc Napoleon zarządził odwrót.

5.Taktyka spalonej ziemi

Sposób prowadzenia wojny polegający na niszczeniu wszystkiego, co może być przydatne armii wroga, np. budynków lub zapasów żywności. Rosjanie stosowali ją na trasie odwrotu Wielkiej Armii.

6.Wojna podjazdowa

Inaczej wojna szarpana: sposób walki polegający na atakowaniu wrogich wojsk z zaskoczenia. Rosjanie nękali nią wycieńczonych Francuzów podczas odwrotu.

7.Odwrót Wielkiej Armii

Wycofywanie się wojsk Napoleona z Rosji w 1812 r. w bardzo trudnych warunkach. Żołnierze biwakowali na mrozie, brakowało żywności, którą Rosjanie ukryli lub zniszczyli, i wielu umierało z głodu, mrozu i chorób. Z wyprawy wróciło niecałe 30 tysięcy żołnierzy.

8.Przyczyny i skutki wyprawy Napoleona na Rosję

Przyczyny: Rosja łamała blokadę kontynentalną, a Napoleon dążył do jej podboju. Wydarzenie: klęska Wielkiej Armii w wojnie z Rosją w 1812 r. Skutki: upadek Wielkiej Armii i koniec potęgi Napoleona.

9.Bitwa pod Lipskiem

Decydująca bitwa z października 1813 r., w której nowa koalicja antyfrancuska pokonała Napoleona. Nazwano ją „bitwą narodów”, bo walczyły w niej armie wielu państw. Do koalicji należały Rosja, Prusy, Austria, Wielka Brytania i Szwecja.

10.Abdykacja

Dobrowolne lub przymusowe zrzeczenie się tronu przez monarchę. Po klęsce pod Lipskiem Napoleona zmuszono do abdykacji.

11.Zesłanie Napoleona na Elbę

Po abdykacji zwycięska koalicja potraktowała Napoleona łaskawie: zachował tytuł cesarski, dostał dożywotnią pensję i mógł zatrzymać 400 żołnierzy eskorty. Zesłano go na wyspę Elbę u wybrzeży Włoch, gdzie przez prawie rok był władcą wyspy.

12.Upadek cesarza Francuzów

1812 r. - klęska wyprawy na Rosję, 1813 r. - przegrana w bitwie pod Lipskiem, 1814 r. - abdykacja i zesłanie na Elbę.

13.Bitwa pod Waterloo

Po powrocie z Elby Napoleon próbował ponownie przejąć władzę we Francji, ale w 1815 r. armie Anglii i Prus rozbiły Francuzów pod Waterloo. Był to koniec jego kariery. Zesłano go na Wyspę Świętej Heleny, gdzie zmarł w 1821 r.

14.Polacy po trzecim rozbiorze

Po rozbiorze w 1795 r. Austria, Prusy i Rosja postanowiły nigdy nie dopuścić do odbudowy Polski. Na zagrabionych ziemiach wprowadzały swoje prawa i urzędy. Polacy musieli przysięgać wierność obcym władcom, płacić im podatki i służyć w ich armiach.

15.Na co liczyli polscy emigranci we Francji?

Wielu Polaków po utracie niepodległości wyjechało do Francji. Emigranci w Paryżu zaproponowali władzom republiki utworzenie polskich oddziałów u boku armii francuskiej. Liczyli, że Francja, walcząca z zaborcami, pomoże odbudować państwo polskie.

16.Legiony Polskie we Włoszech

Polskie oddziały utworzone w 1797 r. za zgodą rządu francuskiego, pod dowództwem generała Jana Henryka Dąbrowskiego. Formowano je w Republice Lombardzkiej w północnych Włoszech. Zgłosiło się ok. siedmiu tysięcy ochotników: emigrantów i Polaków z armii austriackiej.

17.Jan Henryk Dąbrowski

Jeden z najwybitniejszych polskich dowódców. Wsławił się w powstaniu kościuszkowskim podczas obrony Warszawy i walk w Wielkopolsce. W 1797 r. doprowadził do utworzenia Legionów Polskich we Włoszech i stanął na ich czele.

18.Legiony szkołą patriotyzmu i demokracji

Legioniści nosili mundury podobne do tych z dawnej Rzeczypospolitej, używali polskich stopni i uczyli się czytania, pisania oraz historii Polski. Szanowano godność wszystkich żołnierzy: zniesiono chłostę, za odwagę dawano awans, a oficerem mógł zostać także legionista spoza szlachty.

19.Józef Wybicki

Polityk i pisarz, przyjaciel i współpracownik Jana Henryka Dąbrowskiego. Przed rozbiorami brał udział w obradach sejmu i pracach Komisji Edukacji Narodowej, walczył też w powstaniu kościuszkowskim. W 1797 r. napisał tekst Pieśni Legionów Polskich we Włoszech.

20.Mazurek Dąbrowskiego

Pieśń Legionów Polskich we Włoszech, której tekst napisał w 1797 r. Józef Wybicki. Szybko stała się znana wśród legionistów i Polaków pod zaborami. W XX w., po 130 latach od powstania, w niepodległej Polsce została oficjalnym hymnem państwowym.

21.Walki Legionów Polskich

W latach 1797-1801 legioniści walczyli u boku armii francuskiej we Włoszech, a ich liczba spadła do 800. W 1801 r. Napoleon zawarł pokój z zaborcami, ale jego postanowienia nie obejmowały sprawy Polski. Część niepotrzebnych już Francji oddziałów wysłano na wyspę San Domingo, by stłumić antyfrancuskie powstanie. Po latach do Europy wróciło zaledwie kilkuset legionistów.

22.Znaczenie Legionów Polskich

Legiony nie wywalczyły niepodległości, ale ci, którzy wrócili, służyli potem jako doświadczeni oficerowie w kolejnych walkach o wolność. Legiony były szkołą demokracji i patriotyzmu, a dla następnych pokoleń wzorem poświęcenia sprawie narodowej.

23.Powstanie w Wielkopolsce

Powstanie Polaków z 1806 r., wywołane, gdy armia francuska pokonała Prusy i wkroczyła do Berlina. Zakończyło się pełnym sukcesem: Polacy rozbroili oddziały pruskie i powołali własne władze.

24.Księstwo Warszawskie

Niewielkie państwo polskie utworzone w 1807 r. na mocy pokoju w Tylży, który Napoleon zawarł z Rosją i Prusami. Objęło ziemie zabrane przez Prusy w drugim i trzecim rozbiorze: Wielkopolskę, część Mazowsza i Suwalszczyznę. Gdańsk ogłoszono wolnym miastem. Księstwo zlikwidowano w 1815 r.

25.Jak Polacy przyjęli utworzenie Księstwa Warszawskiego?

Księstwo dawało namiastkę wolności. Wielu Polaków było niezadowolonych, bo liczyło na odrodzenie Polski w granicach sprzed rozbiorów. Ci, którzy wierzyli w Napoleona, uznali je za pierwszy etap odrodzenia dawnej Rzeczypospolitej.

26.Stosunek Polaków do Napoleona

Większość narodów Europy uważała Napoleona za najeźdźcę, ale Polacy oceniali go przeważnie pozytywnie. Liczyli, że z jego pomocą odbudują Rzeczpospolitą w granicach sprzed rozbiorów, dlatego wojska polskie często walczyły w kampaniach Francji.

27.Somosierra

Wąwóz w Hiszpanii, gdzie w 1808 r. polscy szwoleżerowie przeprowadzili słynną szarżę. Zdobyli wąwóz i otworzyli Napoleonowi drogę do Madrytu. Polacy walczyli w Hiszpanii po stronie Francji, choć nie było to w ich interesie.

28.Książę Józef Poniatowski

Bratanek ostatniego króla Polski, dowódca wojsk Księstwa Warszawskiego. W 1809 r. dowodził pod Raszynem. Po wyprawie na Rosję nie przeszedł na stronę Rosjan i pozostał wierny Napoleonowi. Zginął w 1813 r. w bitwie pod Lipskiem.

29.Raszyn

Miejsce bitwy z 1809 r., gdy w czasie wojny Francji z Austrią Austriacy zaatakowali Księstwo Warszawskie. Wojska polskie pod wodzą księcia Józefa Poniatowskiego stawiły im skuteczny opór, a potem zajęły ziemie austriackie, m.in. Kraków, Lublin i Zamość.

30.Powiększenie Księstwa Warszawskiego

Postanowienie traktatu kończącego wojnę Francji z Austrią w 1809 r. Do Księstwa przyłączono ziemie zabrane przez Austrię w trzecim rozbiorze: wschodnią część Mazowsza i duży obszar Małopolski z Krakowem.

31.Wojska Księstwa Warszawskiego w wyprawie na Rosję

W 1812 r. Polacy z entuzjazmem przyjęli nową wojnę, licząc na odbudowę państwa w granicach sprzed rozbiorów. Księstwo Warszawskie wystawiło ok. 100 tysięcy żołnierzy. Polacy walczyli o Smoleńsk i pod Borodino oraz jako pierwsi wkroczyli do Moskwy. Wróciło ok. 13 tysięcy.

32.Berezyna

Rzeka, nad którą w 1812 r., w czasie odwrotu Wielkiej Armii z Rosji, stoczono bitwę. Polacy wsławili się w niej bohaterską postawą i dzięki nim udało się uratować wielu żołnierzy francuskich.

33.Mit napoleoński w czasach niewoli

Przekonanie, że Napoleon był wielkim przyjacielem Polaków i bardzo ich cenił. W XIX w., w czasach niewoli narodowej, podtrzymywał pamięć o bohaterskich żołnierzach Legionów i Księstwa Warszawskiego, którzy byli wzorem dla kolejnych pokoleń walczących o wolność.