Rewolucja francuska i epoka Napoleona - Wczoraj i dziś 6

1.Ludwik XVI

Król Francji z dynastii Burbonów, który sprawował rządy absolutne. Gdy wojny i kosztowny dwór w Wersalu opróżniły skarbiec, chciał nałożyć nowe podatki i w 1789 r. zwołał Stany Generalne. W 1792 r. został uwięziony, a w 1793 r. stracony na gilotynie.

2.Stany Generalne

Zgromadzenie złożone z przedstawicieli społeczeństwa francuskiego, które doradzało królowi, zwłaszcza w sprawach ustalania podatków. Ludwik XVI zwołał je w 1789 r., po raz pierwszy od 175 lat.

3.Podział społeczeństwa Francji w XVIII w.

Społeczeństwo dzieliło się na trzy stany o różnych prawach i obowiązkach. Stan pierwszy (duchowieństwo) i stan drugi (szlachta) były uprzywilejowane i nie płaciły podatków. Stan trzeci (mieszczanie i chłopi) stanowił ok. 98 procent ludności i ponosił koszty utrzymania państwa.

4.Stan pierwszy

Duchowieństwo we Francji. Było zwolnione z podatków i utrzymywało się z dziesięciny płaconej przez stan trzeci oraz z dochodów z majątku. Do Kościoła należało prawie 10 procent ziemi we Francji.

5.Stan drugi

Szlachta francuska. Miała prawo do obejmowania najwyższych stanowisk i nie płaciła podatków. Dzieliła się na szlachtę rodową (arystokrację) z majątkami ziemskimi oraz szlachtę urzędniczą, która kupowała stanowiska i związane z nimi tytuły.

6.Stan trzeci

Najliczniejsza grupa społeczeństwa Francji: chłopi, biedota miejska i zamożni mieszczanie, czyli burżuazja. Jako jedyna płaciła podatki i nie miała dostępu do wysokich stanowisk państwowych, co budziło jej niezadowolenie.

7.Burżuazja

W XVIII-wiecznej Francji grupa zamożnych i wykształconych mieszczan, utrzymująca się z posiadanego majątku. Tworzyli ją bankierzy, przemysłowcy i bogaci kupcy. Należała do stanu trzeciego.

8.Zgromadzenie Narodowe

Nazwa, którą przyjęli przedstawiciele stanu trzeciego w Stanach Generalnych, gdy król nie zgodził się na reformy. Ogłosili, że reprezentują lud Francji, i zapowiedzieli, że nie zakończą obrad bez uchwalenia konstytucji. Dołączyła do nich część szlachty i duchowieństwa.

9.Konstytuanta

Nowa nazwa Zgromadzenia Narodowego, gdy uznał je król. Jej głównym zadaniem było uchwalenie konstytucji.

10.Zdobycie Bastylii

14 lipca 1789 r. lud Paryża, wzburzony pogłoskami, że król zbiera wojsko, by rozpędzić Konstytuantę, opanował arsenał i zdobył Bastylię - twierdzę zamienioną w więzienie dla wrogów politycznych władców. Pomogli mu żołnierze królewscy. To wydarzenie dało początek Wielkiej Rewolucji Francuskiej.

11.Przyczyny i skutki wybuchu rewolucji francuskiej

Przyczyny: pusty skarbiec i nowe podatki, niezadowolenie stanu trzeciego, utworzenie Zgromadzenia Narodowego. Początek: zdobycie Bastylii 14 lipca 1789 r. Skutki: zniesienie przywilejów szlachty i duchowieństwa, Deklaracja praw człowieka i obywatela, Francja monarchią konstytucyjną.

12.Jak Konstytuanta uspokoiła zbuntowanych chłopów?

Po zdobyciu Bastylii chłopi w całej Francji odmawiali danin i prac, palili zamki i dwory. Aby uspokoić lud, Konstytuanta zniosła obowiązki chłopów wobec możnych i Kościoła oraz odebrała szlachcie i duchowieństwu wszystkie przywileje, także niepłacenie podatków.

13.Deklaracja praw człowieka i obywatela

Dokument uchwalony przez Konstytuantę w sierpniu 1789 r. w duchu oświecenia. Dał wszystkim prawo do sprzeciwu wobec niesprawiedliwej władzy, swobodę głoszenia poglądów, wolność wyznania oraz prawo do bezpieczeństwa i własności. Zniósł stanowy podział społeczeństwa: obywatele stali się równi wobec prawa, a król utracił władzę absolutną.

14.Konstytucja francuska z 1791 r.

Ustawa uchwalona we wrześniu 1791 r., która gwarantowała prawa z Deklaracji praw człowieka i obywatela. Wprowadziła trójpodział władzy: ustawodawczą miało Zgromadzenie Prawodawcze, wykonawczą - król, a sądy były niezależne. Stanowiska państwowe obsadzano w wyborach.

15.Monarchia konstytucyjna

Forma ustroju, w którym władza monarchy jest ograniczona przepisami konstytucji. Francja stała się nią po uchwaleniu konstytucji w 1791 r.: na czele państwa nadal stał król, ale nie miał już władzy absolutnej.

16.Dlaczego obalono Ludwika XVI?

W 1792 r. wybuchła wojna Francji z Austrią i Prusami, bo rewolucjoniści chcieli szerzyć swoje idee w Europie. Za porażki lud obwiniał króla i Marię Antoninę, posądzając ich o spisek z wrogami. Niezadowolenie rosło też z powodu wysokich cen żywności. Paryżanie uwięzili króla, a we wrześniu 1792 r. parlament zniósł monarchię i ogłosił republikę.

17.Republika

Państwo, w którym władzę sprawuje osoba lub grupa osób wybrana na określony czas przez obywateli w głosowaniu; przeciwieństwo monarchii. We Francji od 1792 r. pełnia władzy należała do parlamentu wybieranego przez naród.

18.Egzekucja króla Ludwika XVI

Ścięcie byłego króla na gilotynie w Paryżu w styczniu 1793 r. Parlament uznał go za winnego zdrady narodu. Niebawem stracono także królową Marię Antoninę i wiele osób z otoczenia władcy.

19.Gilotyna

Urządzenie do ścinania głów osób skazanych na śmierć, skonstruowane przez francuskiego chirurga Josepha Guillotina.

20.Jakobini

Radykalne stronnictwo, które w 1793 r. przejęło siłą władzę we Francji. Ich przywódcą był Maksymilian Robespierre. Uważali, że z wrogami rewolucji trzeba walczyć za pomocą terroru, i rządzili w latach 1793-1794.

21.Maksymilian Robespierre

Przywódca jakobinów i zwolennik rządów terroru, z zawodu prawnik. Nazywano go „Nieprzekupnym”, bo mimo radykalnych poglądów słynął z uczciwości. W lipcu 1794 r. został aresztowany i stracony na gilotynie.

22.Trybunał Rewolucyjny

Specjalny sąd powołany przez jakobinów dla oskarżonych o niechęć wobec nowego porządku. Wydawał tylko wyroki śmierci albo uniewinnienia i nie było od nich odwołania. Aby trafić pod gilotynę, wystarczył donos lub podejrzenie nielojalności.

23.Wielki Terror

Okres rządów jakobinów w czerwcu i lipcu 1794 r., gdy zapadło najwięcej wyroków śmierci. Zginęło wtedy ok. 14 tysięcy osób.

24.Rządy terroru jakobinów

Przyczyny: wojna z koalicją większości państw Europy, bunty przeciwników nowego ustroju, głód i brak żywności. Skutki: terror opanował kryzys i poprawił sytuację na froncie, ale ludzie żyli w strachu przed karą śmierci, a w 1794 r. jakobinów odsunięto od władzy.

25.Upadek jakobinów

W lipcu 1794 r. mniej radykalni zwolennicy rewolucji aresztowali przywódców jakobinów z Robespierre'em na czele. Skazano ich na śmierć i stracono na gilotynie. Władzę przejęli umiarkowani rewolucjoniści, którzy rozwiązali Trybunał Rewolucyjny.

26.Dyrektoriat

Pięcioosobowy rząd, który sprawował władzę wykonawczą we Francji według nowej konstytucji z 1795 r. Prawa wyborcze mieli wszyscy płacący podatki, ale kandydować na urzędy mogli tylko bogaci, głównie burżuazja.

27.Co dyrektoriat zachował z rewolucji?

Po upadku jakobinów dyrektoriat zachował podstawowe zdobycze rewolucji: republikański system rządów, równość wobec prawa, rozdział Kościoła od państwa, prawo do własności oraz swobodę działalności w przemyśle i handlu.

28.Kryzys za rządów dyrektoriatu

Kraj przeżywał kryzys gospodarczy: brakowało żywności, podniesiono podatki, a duża część ludności żyła w biedzie. Wśród wysokich urzędników panowała korupcja.

29.Napoleon Bonaparte

Młody i ambitny francuski generał, który zdobył sławę jako dowódca w wojnie z Austrią. W latach 1796-1797 wygrał wiele bitew we Włoszech i zmusił Austriaków do kapitulacji. W 1799 r. przejął władzę przez zamach stanu jako pierwszy konsul, a w 1804 r. został koronowany na cesarza Francuzów.

30.Zamach stanu Napoleona

Niezgodne z prawem przejęcie władzy w państwie siłą. 9 listopada 1799 r. wojska Bonapartego otoczyły siedzibę parlamentu, a Napoleon ogłosił koniec rządów dyrektoriatu.

31.Konsulat

Trzyosobowy rząd, który zastąpił dyrektoriat po zamachu stanu w 1799 r. Napoleon Bonaparte został dożywotnim pierwszym konsulem z szerokimi uprawnieniami.

32.Rządy Napoleona jako pierwszego konsula

Napoleon zajął się przede wszystkim gospodarką i poprawą życia mieszkańców wyczerpanych wojną i rewolucją. Wspierał rolnictwo i przemysł, nałożył cła na zagraniczne towary, aby chronić rynek francuski, i zdobywał nowe ziemie kosztem Austrii.

33.Kodeks Napoleona

Zbiór praw uchwalony w 1804 r. z inicjatywy Napoleona. Spisał wolności zdobyte w rewolucji: równość wobec prawa, wolność osobistą i religijną, ochronę własności prywatnej i swobodę działalności gospodarczej. Zlikwidował ograniczenia stanowe i stał się wzorem dla innych zbiorów praw na świecie.

34.Koronacja Napoleona

W połowie 1804 r. Francuzi zdecydowali w głosowaniu o przywróceniu monarchii, a pod koniec roku w katedrze Notre Dame w Paryżu Napoleon został cesarzem Francuzów. Wziął koronę z rąk papieża Piusa VII i sam włożył ją sobie na głowę, potem ukoronował żonę Józefinę.

35.Formy rządów we Francji w latach 1789-1804

Najpierw monarchia absolutna, od 1791 r. monarchia konstytucyjna, od 1792 r. republika, w której w latach 1793-1794 trwał terror jakobinów. Potem rządy dyrektoriatu, od 1799 r. konsulat, a od 1804 r. cesarstwo.

36.Bitwa pod Austerlitz

Bitwa z 2 grudnia 1805 r., w której armia Napoleona rozbiła połączone wojska austriackie i rosyjskie. Po klęsce Franciszek II musiał zrzec się tytułu cesarza rzymskiego i poprzestać na tytule cesarza Austrii - tak przestała istnieć Rzesza Niemiecka.

37.Związek Reński

Państwo utworzone przez Napoleona z części ziem niemieckich po bitwie pod Austerlitz, podporządkowane Francji.

38.Blokada kontynentalna

Zakaz handlu z Wielką Brytanią, wprowadzony przez Napoleona w 1806 r. Nie mogły z nią handlować Francja, jej sojusznicy i państwa przez nią pokonane. Cesarz nie mógł pokonać Brytyjczyków na polu bitwy, więc chciał zniszczyć ich gospodarkę i zmusić ich do kapitulacji.

39.Pokój w Tylży

Pokój z 1807 r., zawarty po zwycięstwie wojsk napoleońskich nad Rosjanami pod Frydlandem. Car Rosji zobowiązał się w nim przystąpić do blokady kontynentalnej.