Początki Polski, Mieszko I i Bolesław Chrobry - Wczoraj i dziś 5

1.Gród

Osada obronna wzniesiona w trudnym do zdobycia miejscu. Przykładem jest gród w Biskupinie w Wielkopolsce, zbudowany na wyspie na jeziorze. W VIII i VII wieku p.n.e. mieszkało w nim około 800 osób.

2.Wielka wędrówka ludów

Przemieszczanie się wielkich grup ludności w Europie w IV-VI wieku, gdy na południu kontynentu upadało cesarstwo rzymskie. W jej wyniku opustoszała środkowa część Europy, bo tamtejsze plemiona powędrowały na zachód.

3.Słowianie

Lud, który w V-VIII wieku osiedlał się we wschodniej, w środkowej i południowej części Europy. Przybył ze wschodu, a na ziemie polskie dotarł w VI wieku.

4.Plemię

Grupa spokrewnionych rodów, które wspólnie zamieszkują określony obszar. Słowianie dzielili się na liczne plemiona o podobnym języku, zwyczajach, obrzędach i wierzeniach.

5.Czym zajmowali się Słowianie?

Rolnictwem, rybołówstwem i łowiectwem. Znali też rzemiosła, takie jak garncarstwo i kowalstwo.

6.Osady Słowian

Kilka lub kilkanaście drewnianych ziemianek, czasem otoczonych wałem obronnym. Słowianie zakładali je głównie na nizinach, w pobliżu rzek i jezior.

7.Politeizm

Wiara w wielu bogów. Wyznawali ją dawni Słowianie, którzy czcili głównie siły przyrody.

8.Najważniejsi bogowie Słowian

Swaróg - bóg ognia i słońca; Perun - budzący grozę władca nieba i piorunów, czczony głównie przez wschodnich Słowian; Świętowit - patrzący w cztery strony świata pan wojny, płodności i urodzaju.

9.Święte miejsca Słowian

Szczyty niektórych gór, gaje, źródła i pieczary, w których Słowianie odprawiali obrzędy ku czci bóstw. Takim miejscem była góra Ślęża koło Wrocławia, na której według Ślężan mieszkali bogowie.

10.Skąd państwa słowiańskie przyjęły chrześcijaństwo?

Polska, Czechy i Chorwacja przyjęły je z Rzymu, czyli w obrządku łacińskim. Ruś Kijowska i Serbia przyjęły je z Konstantynopola, w obrządku greckim.

11.Plemiona na ziemiach polskich

Nad Bałtykiem mieszkali Pomorzanie, w środkowej części kraju Polanie i Mazowszanie, a na południu Wiślanie, Lędzianie, Ślężanie i Opolanie. W drugiej połowie IX wieku wokół Krakowa i Wiślicy powstało państwo Wiślan, które nie przetrwało długo.

12.Polanie

Słowiańskie plemię znad środkowej Warty, z okolic Gniezna. W X wieku podbili większość plemion na obszarze dzisiejszej Polski i stworzyli silne państwo, które dało początek Polsce.

13.Dynastia Piastów

Ród książąt, którzy rządzili plemieniem Polan, a potem Polską. Według Galla Anonima przed Mieszkiem I panowali Siemowit, Lestek i Siemomysł.

14.Mieszko I

Pierwszy historyczny władca Polski z dynastii Piastów, syn Siemomysła. Władzę w państwie Polan objął około 960 roku, a w 966 roku przyjął chrzest.

15.Podboje Mieszka I

Pomorze, Śląsk i część Małopolski, czyli ziemie Pomorzan, Wiślan, Ślężan i Opolan. Pod koniec jego rządów państwo obejmowało obszar zbliżony do dzisiejszej Polski, bez ziem Prusów na północnym wschodzie (obecnie Warmia i Mazury).

16.Skąd pochodzi nazwa Polski?

Od nazwy plemienia Polan, a ta najprawdopodobniej od słowa „pole”, oznaczającego też otwartą przestrzeń. Nazwę zanotowano pod koniec X wieku. Najstarszy zapis z ziem polskich to napis princes Polonie (książę Polski) na denarze, czyli srebrnej monecie Bolesława Chrobrego.

17.Poganin

Dla chrześcijanina: wyznawca religii niechrześcijańskiej, szczególnie politeistycznej.

18.Dobrawa

Czeska księżniczka, córka księcia Bolesława Srogiego. Jej małżeństwo z Mieszkiem I potwierdziło sojusz polsko-czeski i umożliwiło chrzest Polski. Była matką Bolesława Chrobrego.

19.Przyczyny i skutki chrztu Polski

Mieszko I przyjął chrzest w 966 roku, by zawrzeć sojusz z Czechami i rozbić ich przymierze z wrogimi Wieletami oraz wzmocnić pozycję swoją i państwa w Europie. Skutki: rozwój kultury (piśmiennictwo, sztuka, architektura), wzrost znaczenia władcy i początek poczucia wspólnoty mieszkańców.

20.Pierwsze biskupstwo w Polsce

Powstało w 968 roku w Poznaniu, a na jego czele stanął biskup Jordan.

21.Chrystianizacja

Szerzenie chrześcijaństwa w kraju po chrzcie władcy. W głównych grodach budowano kościoły i kaplice. Ludność przyjmowała nową wiarę na rozkaz księcia i z oporami, a długo jeszcze potajemnie czciła dawne bóstwa.

22.Jak Kościół wspierał władzę księcia?

Głosił, że władza księcia pochodzi od Boga, a bunt przeciw panującemu to złamanie prawa i ciężki grzech. Wykształceni duchowni pomagali w rządach jako doradcy władcy.

23.Dyplomacja

Prowadzenie korespondencji z zagranicznymi dworami, udział w poselstwach i rozmowy z innymi władcami w imieniu księcia. W państwie Mieszka I zajmowali się nią duchowni, bo znali język łaciński.

24.Rola duchownych w rozwoju kultury

Duchowni zakładali szkoły, opiekowali się ubogimi, leczyli chorych i rozpowszechniali nowe metody uprawy ziemi. Tworzyli biblioteki i gromadzili dzieła sztuki, a w kraju zaczęto wznosić murowane kościoły i klasztory.

25.Margrabia

W średniowieczu: zwierzchnik prowincji przygranicznej, czyli marchii. Takim dostojnikiem był Hodon z Marchii Łużyckiej, który w 972 roku najechał państwo Mieszka I.

26.Bitwa pod Cedynią

Starcie z 972 roku nad Odrą, w którym wojska Mieszka I rozbiły wyprawę niemieckiego margrabiego Hodona. Zwycięstwo utrwaliło władzę księcia na Pomorzu Zachodnim. To pierwsza znana bitwa w dziejach Polski, o której wspominają źródła pisane.

27.Dagome iudex

Dokument z około 991 roku, w którym Mieszko I, zapisany jako Dagome, oddał swoje państwo pod opiekę papieża. Zawiera najstarszy opis granic Polski: wzdłuż Bałtyku, do Prus i Rusi, z Krakowem i Odrą. Zachowały się tylko jego streszczenia.

28.Bolesław Chrobry

Syn Mieszka I i Dobrawy, który objął władzę po śmierci ojca. Został pierwszym królem Polski. Jego przydomek oznacza odważnego, walecznego i nadano mu go już po śmierci.

29.Misja biskupa Wojciecha

Wyprawa czeskiego biskupa do pogańskich Prusów w 997 roku, wsparta przez Bolesława Chrobrego. Prusowie zabili misjonarza. Bolesław wykupił jego ciało i złożył je w Gnieźnie, a papież ogłosił Wojciecha świętym. Uznano go za patrona Polski.

30.Relikwie

Szczątki ciał osób uznanych za święte lub przedmioty związane z ich życiem. Cennymi relikwiami stały się szczątki świętego Wojciecha złożone w Gnieźnie.

31.Otton III

Cesarz rzymski i król niemiecki, przyjaciel biskupa Wojciecha. W 1000 roku przybył z pielgrzymką do jego grobu w Gnieźnie. Chciał zjednoczyć chrześcijańską Europę i liczył w tym na pomoc Bolesława Chrobrego.

32.Zjazd gnieźnieński

Spotkanie Bolesława Chrobrego z cesarzem Ottonem III w 1000 roku. Władcy zawarli przymierze, a cesarz na jego dowód symbolicznie ukoronował księcia. Ogłoszono też utworzenie arcybiskupstwa, co podniosło znaczenie Polski w Europie.

33.Arcybiskupstwo gnieźnieńskie

Utworzone w 1000 roku; podlegały mu biskupstwa w Krakowie, Wrocławiu i Kołobrzegu. Arcybiskup zależał tylko od papieża i miał prawo koronować władcę. Odrębna organizacja kościelna oznaczała uznanie niezależności państwa.

34.Wojny polsko-niemieckie

Wojny toczone z przerwami przez szesnaście lat, od zajęcia przez Bolesława Chrobrego Milska i Łużyc w 1002 roku, po śmierci Ottona III. Nie przyniosły rozstrzygającego zwycięstwa. Na mocy pokoju z cesarzem Henrykiem II w 1018 roku Milsko i Łużyce zostały przy Polsce.

35.Wyprawa kijowska

W 1018 roku wojska Bolesława pokonały armię księcia Jarosława Mądrego i zajęły Kijów. Skutkiem było przyłączenie do Polski Grodów Czerwieńskich.

36.Koronacja Bolesława Chrobrego

Odbyła się w Gnieźnie w 1025 roku, prawdopodobnie w Wielkanoc. Bolesław uzyskał zgodę papieża, bo po śmierci Henryka II tron cesarski był pusty. Odtąd polskiego władcę stawiano na równi z innymi koronowanymi władcami.

37.Złe skutki wojen Chrobrego

Następcy Chrobrego musieli odpierać najazdy sąsiadów, którzy chcieli odzyskać utracone ziemie. Mieszkańców obciążano dodatkowymi daninami na wojny, co budziło niezadowolenie. Była to jedna z przyczyn kryzysu państwa po śmierci Bolesława.