Nowe potęgi europejskie i powstanie USA - Wczoraj i dziś 6

1.Absolutyzm oświecony

Odmiana absolutyzmu w XVIII w.: władca wciąż ma pełnię władzy, ale przyznaje poddanym pewne swobody, np. wolność wyznania, i zakazuje tortur. Głosi, że jego władza pochodzi nie tylko od Boga, a celem rządów jest troska o dobro poddanych.

2.Gdzie w XVIII w. wprowadzono absolutyzm oświecony?

W państwach sąsiadujących z Rzecząpospolitą: w Królestwie Prus (Fryderyk II Wielki), w monarchii austriackiej (Maria Teresa i Józef II) i w Rosji (Piotr I Wielki).

3.Królestwo Prus

Państwo powstałe w 1701 r., gdy władca Brandenburgii i Prus Książęcych ogłosił się królem i przyjął imię Fryderyk I. Prusy Książęce przestały być polskim lennem w czasie potopu szwedzkiego. W XVIII w. Prusy stały się jednym z najsilniejszych państw w Europie.

4.Fryderyk II Wielki

Król Prus w XVIII w., wnuk Fryderyka I. Doskonale wykształcony, był świetnym politykiem i wodzem. Przeprowadził reformy w duchu oświecenia, rozbudował armię i odebrał Austrii Śląsk.

5.Reformy Fryderyka II Wielkiego

Zniósł cenzurę i tortury, wprowadził tolerancję religijną i powszechny obowiązek szkolny dla chłopców. Wspierał gospodarkę i zakładanie manufaktur. Podatki musieli płacić wszyscy poddani, także szlachta, co pozwoliło rozbudować armię.

6.Armia pruska

Doskonale wyszkolona i zdyscyplinowana armia, opłacana z podatków wszystkich poddanych. Dzięki przymusowemu poborowi młodych mężczyzn była kilkukrotnie liczniejsza niż wojsko dużo większej Rzeczypospolitej. Z jej pomocą Fryderyk II zdobył bogaty w surowce naturalne Śląsk.

7.Dynastia Habsburgów

Austriacka dynastia, która w XVIII w. rządziła dużą częścią Europy. Jej państwo było wielonarodowe i zamieszkane przez wyznawców różnych religii. Do Habsburgów należała korona cesarska, co podnosiło prestiż Austrii.

8.Maria Teresa

Cesarzowa z dynastii Habsburgów, matka Józefa II. Za jej panowania i rządów jej syna w Austrii stworzono sieć urzędów podległych władzom w Wiedniu, nałożono podatki na szlachtę i duchowieństwo, a armię powiększono i zreformowano według pruskich wzorów.

9.Józef II

Cesarz z dynastii Habsburgów, syn Marii Teresy. Dał wolność religijną wyznaniom chrześcijańskim i ograniczył prześladowania Żydów. Zniósł poddaństwo chłopów. Ograniczył wpływy Kościoła: państwo prowadziło szkoły dla duchownych, a kilkaset klasztorów zlikwidowano.

10.Piotr I Wielki

Car Rosji, który objął rządy w 1689 r. Chciał unowocześnić zacofaną Rosję. Anonimowo podróżował po Europie Zachodniej, a potem z pomocą europejskich doradców wprowadzał reformy. W 1721 r. przyjął tytuł cesarza.

11.Reformy Piotra I Wielkiego

Zmodernizował armię na wzór europejski: zwiększył jej liczebność, wprowadził nowoczesne uzbrojenie, w tym artylerię, i mundury. Zmusił szlachtę do służby wojskowej lub urzędniczej, podporządkował sobie Cerkiew, czyli Kościół prawosławny, i kazał zakładać manufaktury i kopalnie.

12.Petersburg

Miasto wzniesione na ziemiach zdobytych od Szwecji. Po przejęciu szwedzkich Inflant i Estonii Rosja zyskała dostęp do Morza Bałtyckiego. Wkrótce przeniesiono do Petersburga stolicę Rosji z Moskwy.

13.Cesarstwo Rosyjskie

Nazwa państwa rosyjskiego od 1721 r., kiedy Piotr I przyjął tytuł cesarza. Rządy Piotra I Wielkiego uczyniły z Rosji europejską potęgę.

14.Skutki reform w Prusach, Austrii i Rosji

Wykształceni władcy rozumieli zmiany w świecie, więc przeprowadzili reformy w duchu oświecenia. Zmodernizowali gospodarkę, podatki, zarządzanie państwem i armie, zwiększyli dochody i dali poddanym szerszy dostęp do edukacji. Sąsiedzi Rzeczypospolitej stali się nowymi europejskimi potęgami.

15.Kolejność wydarzeń w Rosji i Prusach

1689 r. - Piotr I obejmuje rządy w Rosji, 1701 r. - powstaje Królestwo Prus, 1721 r. - Piotr I przyjmuje tytuł cesarza (Cesarstwo Rosyjskie).

16.Kolonie angielskie w Ameryce Północnej

Kolonie zakładane przez Anglików od XVII w. na wschodnim wybrzeżu Ameryki Północnej - z czasem powstało ich 13. Powiększały się o ziemie w głębi kontynentu, skąd wypierano Indian. Dla Wielkiej Brytanii były źródłem tanich surowców i rynkiem zbytu.

17.Przyczyny buntu kolonistów

W połowie XVIII w. rząd brytyjski podwyższył cła na towary z Ameryki, zakazał produkcji wielu towarów w koloniach, by zmusić osadników do kupowania brytyjskich, i ograniczył wolność handlu. Osadnicy protestowali i bojkotowali angielskie towary, a gdy wysłano przeciw nim wojsko, zaczęli dążyć do niepodległości.

18.Bojkot

Protest, który polega na unikaniu kogoś lub czegoś. W koloniach w Ameryce była to akcja niekupowania angielskich towarów.

19.Bostońskie picie herbaty

Najsłynniejsza akcja bojkotu angielskich towarów, w 1773 r. Członkowie organizacji Synowie Wolności, przebrani za Indian, wdarli się na trzy brytyjskie statki w porcie w Bostonie i wrzucili do morza ładunek herbaty.

20.Początek rewolucji amerykańskiej

Po zniszczeniu herbaty w Bostonie Brytyjczycy ukarali miasto, m.in. zamknęli port. Koloniści zjednoczyli się i bojkotowali brytyjskie towary. Na Pierwszym Kongresie Kontynentalnym w Filadelfii uznali, że parlament brytyjski nie ma nad nimi władzy. W 1775 r. pod Lexington padły pierwsze strzały wojny.

21.Wojna o niepodległość Stanów Zjednoczonych

Wojna Wielkiej Brytanii ze zbuntowanymi koloniami w latach 1775-1783. Przyczyny: wyzysk kolonii i dążenie kolonistów do wyzwolenia się spod władzy Brytyjczyków. Po stronie Amerykanów walczyły też Francja, Hiszpania i Holandia. W pokoju z 1783 r. Wielka Brytania uznała niepodległość USA.

22.Deklaracja niepodległości

Dokument uchwalony przez przedstawicieli kolonistów 4 lipca 1776 r. Wypowiadał posłuszeństwo Brytyjczykom i ogłaszał utworzenie nowego państwa - Stanów Zjednoczonych Ameryki. Głosił, że wszyscy ludzie są równi i mają prawo do życia, wolności i poszukiwania szczęścia, a władza rządu pochodzi ze zgody rządzonych.

23.Jerzy Waszyngton

Naczelny dowódca sił amerykańskich w wojnie o niepodległość, wybitny generał i polityk. Dbał o wyszkolenie i dyscyplinę żołnierzy. Po wojnie odmówił przyjęcia korony królewskiej. Został pierwszym prezydentem Stanów Zjednoczonych i sprawował ten urząd przez dwie kadencje.

24.Bitwa pod Yorktown

Decydujące starcie wojny o niepodległość, w 1781 r. Połączone siły amerykańsko-francuskie zmusiły tam armię brytyjską do kapitulacji.

25.Kazimierz Pułaski

Polak walczący w wojnie o niepodległość Stanów Zjednoczonych. Utworzył legion, który zajmował się zwiadem i wojną podjazdową. W jednej z bitew uratował Jerzego Waszyngtona. Zginął w bitwie pod Savannah.

26.Tadeusz Kościuszko

Polak walczący w wojnie o niepodległość Stanów Zjednoczonych jako inżynier wojskowy, który budował fortyfikacje. Jego dziełem były m.in. umocnienia polowe w bitwie pod Saratogą i fort West Point. Upamiętnia go pomnik w Waszyngtonie.

27.Konstytucja Stanów Zjednoczonych

Pierwsza na świecie konstytucja, uchwalona w 1787 r. Wprowadziła ustrój republiki, w której władze wybierano w wyborach. Gwarantowała obywatelom wolność słowa i wyznania oraz nietykalność osobistą i przyjęła trójpodział władzy proponowany przez Monteskiusza.

28.Trójpodział władzy w Stanach Zjednoczonych

Władzę ustawodawczą miał Kongres wybierany przez obywateli, władzę wykonawczą - prezydent wybierany na cztery lata, a władzę sądowniczą - niezależne sądy.

29.Kongres

Parlament Stanów Zjednoczonych, który ma władzę ustawodawczą. Składa się z senatu (izby wyższej) i Izby Reprezentantów (izby niższej). Zasiadają w nim przedstawiciele wszystkich stanów, a uchwalane przez niego prawa obowiązują w całym państwie.

30.Prezydent Stanów Zjednoczonych

Według konstytucji z 1787 r. ma władzę wykonawczą. Wybierany na czteroletnią kadencję, kieruje dyplomacją i administracją i jest naczelnym dowódcą sił zbrojnych. Pierwszym prezydentem był Jerzy Waszyngton.

31.Kolejność wydarzeń w powstaniu Stanów Zjednoczonych

1775 r. - początek wojny o niepodległość, 1776 r. - Deklaracja niepodległości, 1781 r. - kapitulacja Brytyjczyków pod Yorktown, 1783 r. - pokój i uznanie niepodległości USA, 1787 r. - konstytucja.