System feudalny i epoka rycerzy - Wczoraj i dziś 5

1.Senior

Król lub książę, który przekazywał dobra ziemskie wasalom i otaczał ich ochroną i opieką. W ten sposób zapewniał sobie ich poparcie i wierność.

2.Wasal

Wolny człowiek, który otrzymał od seniora dobra ziemskie. W zamian musiał w razie potrzeby służyć seniorowi zbrojnie wraz z podległymi mu wojownikami i wspierać go radą. Konia, broń i zbroję kupował na własny koszt. Sprzeciw wobec seniora uznawano za zdradę.

3.Zależność lenna

Relacja między seniorem a wasalem, na której opierało się średniowieczne społeczeństwo. Senior dawał wasalowi ziemię, czyli lenno, oraz ochronę i opiekę. Wasal przysięgał mu wierność i w razie potrzeby służył zbrojnie i radą.

4.Lenno

W systemie feudalnym: ziemia nadawana przez seniora wasalowi w zamian za wierną służbę i pomoc zbrojną. Wasal otrzymywał ją w użytkowanie. Po łacinie lenno to feudum. Najczęściej dziedziczyli je potomkowie wasala.

5.Społeczeństwo feudalne

Średniowieczne społeczeństwo, w którym występował podział na seniorów i wasali. W późnym średniowieczu dzieliło się też na stany: duchowieństwo, rycerstwo, mieszczaństwo i chłopów. Nazwa pochodzi od łacińskiego słowa feudum, czyli lenno.

6.Hołd lenny

Uroczysta ceremonia, podczas której senior nadawał lenno wasalowi. Wasal klękał przed seniorem, chwytał go za dłonie i składał przysięgę wierności. Na koniec senior wręczał mu symbol nadania lenna: włócznię, chorągiew lub dokument potwierdzający umowę.

7.Drabina feudalna

System zależności między seniorami i wasalami w średniowiecznym społeczeństwie. Na szczycie stał władca, czyli suzeren, niżej możnowładcy świeccy i duchowni, potem rycerze, a na samym dole chłopi. Jedna osoba mogła być jednocześnie wasalem i seniorem.

8.Suzeren

Władca - król lub książę - stojący na szczycie drabiny feudalnej. Jako jedyny nie był niczyim wasalem.

9.Możnowładcy świeccy i duchowni

Możnowładcami świeckimi byli hrabiowie i baronowie, a duchownymi - biskupi i opaci. Byli wasalami władcy i składali mu hołd lenny. Najbogatsi i najbardziej wpływowi z nich mieli też własnych wasali, więc byli zarazem wasalami i seniorami.

10.Gdzie w drabinie feudalnej stali rycerze?

Niżej niż możnowładcy. Zwykle byli wasalami możnowładców świeckich lub duchownych, ale niektórzy byli bezpośrednimi wasalami władcy.

11.Przywilej

Szczególne uprawnienia przysługujące określonym osobom lub grupom ludzi. W średniowieczu nadawali je władcy - zarówno pojedynczym osobom, jak i całym zbiorowościom.

12.Stany

W społeczeństwie średniowiecznym grupy ludności różniące się od siebie prawami i obowiązkami. Podział na stany powstał dzięki przywilejom nadawanym przez władców i ukształtował się w późnym średniowieczu. Były to: duchowieństwo, rycerstwo, mieszczaństwo i chłopi.

13.Duchowieństwo

Pierwszy, szczególnie uprzywilejowany stan. Duchowni byli zwolnieni z większości podatków i podlegali własnym sądom kościelnym, a nie królewskim. Oprócz funkcji religijnych pełnili ważne funkcje na dworze, m.in. doradców władcy.

14.Rycerstwo

Drugi stan - uprzywilejowana grupa wojowników, którzy w zamian za służbę wojskową otrzymywali od władcy majątki ziemskie. Mieli chronić państwo i jego mieszkańców. Uzyskali m.in. prawo posiadania ziemi i pełnienia ważnych funkcji państwowych.

15.Szlachta

W dawnej Polsce: grupa społeczna wywodząca się z rycerstwa. Dzięki licznym przywilejom nadanym przez władców stan szlachecki zyskał silną pozycję w państwie i ogromny wpływ na władzę.

16.Mieszczaństwo

Stan mieszkańców miast, którzy zajmowali się głównie handlem i rzemiosłem. Mieszczanie zyskali prawo do samorządu, czyli samodzielnego zarządzania miastem, ale musieli płacić daniny właścicielowi miasta.

17.Chłopi

Najliczniejszy stan, który znajdował się na samym dole hierarchii społecznej. Chłopi użytkowali ziemię panów i w zamian składali im daniny, a zwykle też pracowali określoną liczbę dni w roku w majątku pana. Często nie mogli opuszczać uprawianej ziemi i podlegali władzy jej właściciela.

18.Które stany zdobyły wpływ na rządy w państwie?

Duchowieństwo i rycerstwo. Zdobyły ten wpływ dzięki przywilejom nadawanym przez władców.

19.Główne zadanie rycerzy

Rycerze odgrywali ważną rolę w średniowiecznym społeczeństwie. Ich głównym zadaniem była ochrona państwa i jego mieszkańców w razie wojny lub najazdu nieprzyjaciół oraz walka w obronie wiary.

20.Ideał średniowiecznego rycerza

Wyobrażenie, jaki powinien być wojownik. Idealny rycerz umiał walczyć, był odważny, zdyscyplinowany, silny i odporny na ból i zmęczenie. Kierował się kodeksem honorowym, był pobożny, walczył w obronie wiary chrześcijańskiej i opiekował się najsłabszymi i bezbronnymi.

21.Kodeks honorowy

Zasady, którymi miał się kierować idealny rycerz. Nakazywał uczciwość, pobożność, słowność, prawdomówność i pomoc słabszym.

22.Dobra ziemskie rycerza

Ziemia, którą rycerz otrzymał od władcy za wierną służbę i na której budował swoją siedzibę. Uprawiali ją zamieszkujący tam chłopi. Była głównym źródłem dochodów rycerza.

23.Zamek

Przed wiekami: siedziba władcy lub rycerza. Pełnił funkcję mieszkalną i obronną. W zamkach mieszkali najbogatsi rycerze.

24.Turniej

Zawody, w czasie których rycerze wykazywali się umiejętnością walki. Konni rycerze starali się zrzucić przeciwnika z siodła. Używali tępo zakończonych kopii, aby nie zranić współzawodnika.

25.Zawisza Czarny z Garbowa

Najsłynniejszy polski rycerz. Do dziś cieszy się wielką sławą.

26.Dlaczego rycerze brali udział w turniejach?

Z chęci zdobycia sławy i korzyści materialnych, dla ćwiczeń wojskowych, z zamiłowania do walki i by służyć damom. Zwycięzcy dostawali nagrody, a od pokonanych - konie, zbroje i okup. Przegrany tracił konia i zbroję.

27.Droga do stanu rycerskiego

Była długa i dostępna tylko dla synów rycerzy. Od 7. roku życia chłopiec służył jako paź, około 14. roku życia mógł zostać giermkiem, a po wykazaniu się wierną służbą i odwagą był pasowany na rycerza.

28.Herb

Charakterystyczny znak, który wyróżniał każdego rycerza, umieszczany m.in. na tarczy. Z czasem te znaki stały się dziedziczne dla rodów wywodzących się od rycerzy. Główne elementy: tarcza z godłem, hełm z labrami i klejnot.

29.Paź

W średniowieczu: chłopiec w wieku od 7 do 14 lat z rodziny rycerskiej, oddany na wychowanie na dwór królewski lub do zamku innego rycerza. Uczył się zasad dobrego wychowania i pełnił funkcję służącego.

30.Giermek

Młodzieniec pełniący służbę przy rycerzu, zwykle od około 14. roku życia. Uczył się walki kopią, mieczem i toporem oraz strzelania z łuku i kuszy. Dbał o rynsztunek, czyli broń i zbroję, oraz o konia bojowego, a w bitwie towarzyszył rycerzowi.

31.Pasowanie

Uroczystość nadania tytułu rycerskiego. Po nocy modlitwy w kościele i mszy giermek składał przysięgę przed władcą lub innym dostojnikiem świeckim albo duchownym. Otrzymywał pas z mieczem i ostrogi rycerskie, a potem odbywał się turniej i uczta.

32.Wyposażenie rycerza w walce

Najważniejsze elementy to miecz, hełm, zbroja, tarcza, rękawice i ostrogi, a do walki konnej - koń bojowy. Wyposażenie decydowało o skuteczności rycerza w walce i świadczyło o jego bogactwie i pozycji.

33.Przyłbica

Hełm z ruchomą osłoną na twarz. Hełm chronił głowę rycerza.

34.Koń bojowy

Najdroższy i najważniejszy element wyposażenia rycerza. Dlatego koń, podobnie jak rycerz, bywał chroniony pancerzem.

35.Ostrogi

Zaostrzony element mocowany na pięcie obuwia, który służył do kierowania koniem. Rycerz otrzymywał ostrogi podczas pasowania.