Wielkie odkrycia geograficzne i ich skutki - Wczoraj i dziś 6

1.Dlaczego Europejczycy szukali morskiej drogi do Indii?

W XV w. Turcy podbili część Bliskiego Wschodu, przez który biegł szlak handlowy z Indii do Europy. Utrudniali kupcom handel i napadali na karawany, więc towary ze Wschodu bardzo podrożały. Dlatego zaczęto szukać drogi do Indii przez morze.

2.Przyprawy korzenne

Przyprawy sprowadzane do Europy ze Wschodu, m.in. z Indii, np. goździki, cynamon i pieprz. Tym samym szlakiem przywożono też pachnidła, owoce i tkaniny z jedwabiu.

3.Co umożliwiło dalekomorskie wyprawy w XV w.?

Postęp w technice żeglarskiej: upowszechnienie przyrządów nawigacyjnych - kompasu i astrolabium, dokładniejsze mapy oraz lepsze statki, czyli karawele.

4.Kompas

Przyrząd nawigacyjny z igłą magnetyczną, która wskazuje północ. Pozwala określić strony świata i wyznaczyć kurs okrętu. Wynaleźli go Chińczycy, a do Europy trafił za pośrednictwem Arabów.

5.Astrolabium

Przyrząd nawigacyjny do obliczania wysokości ciał niebieskich nad horyzontem. Dzięki niemu żeglarze mogli określić położenie statku na morzu.

6.Karawela

Jednopokładowy żaglowiec z czasów wielkich odkryć geograficznych, z dwoma lub trzema masztami. Miała ruchome żagle, dzięki którym mogła płynąć w wybraną stronę niezależnie od kierunku wiatru.

7.Żagle rejowe i żagle łacińskie

Prostokątne żagle rejowe napędzały statek, gdy wiatr wiał od rufy, czyli od tyłu okrętu. Trójkątne żagle łacińskie wykorzystywano, kiedy wiatr wiał od dziobu.

8.Balast

Dodatkowe obciążenie statku, np. ciężkie kamienie lub piasek w dolnej części okrętu. Dzięki niemu statek stabilnie utrzymywał się na wodzie.

9.Krzysztof Kolumb

Włoch, który zamieszkał w Hiszpanii. Wbrew przekonaniu większości ludzi sądził, że Ziemia jest kulą, więc chciał dotrzeć do Indii, płynąc z Europy na zachód. W 1492 r. odkrył Amerykę, ale do śmierci nie wiedział, że to nowy kontynent.

10.Wyprawa Kolumba (1492 r.)

W 1492 r. trzy statki - Niña, Pinta i Santa Maria - wypłynęły z Hiszpanii na zachód. Po dwóch miesiącach żeglugi przez Ocean Atlantycki marynarze ujrzeli ląd i uznali go za wyspę u wybrzeży Indii. Skutkiem wyprawy było odkrycie Ameryki.

11.Indianie

Nazwa rdzennych mieszkańców Ameryki. Nadał ją Kolumb, bo wierzył, że dopłynął do Indii.

12.Tubylec

Rodzimy mieszkaniec danego obszaru.

13.Amerigo Vespucci

Włoski kupiec i podróżnik, który udowodnił, że Kolumb dotarł na nieznane wcześniej ziemie. Dokładnie je opisał i nazwał Nowym Światem. Od jego imienia nowy kontynent nazwano Ameryką.

14.Bartłomiej Diaz

Portugalczyk, który jeszcze przed Kolumbem szukał morskiej drogi do Indii. Płynął wzdłuż wybrzeży Afryki i w 1488 r. dotarł do jej południowego krańca - Przylądka Dobrej Nadziei.

15.Vasco da Gama

Portugalski żeglarz, który skorzystał z doświadczeń Diaza. Opłynął Afrykę i w 1498 r. dotarł do Indii - odkrył morską drogę z Europy do Indii.

16.Ferdynand Magellan

Portugalczyk, który odkrył zachodnią drogę do Azji. Jego wyprawa w latach 1519-1522 jako pierwsza opłynęła Ziemię i dowiodła, że jest ona kulista. Sam Magellan zginął na Filipinach z rąk tubylców.

17.Trasa wyprawy Magellana

Statki płynęły przez Ocean Atlantycki wzdłuż wybrzeży Ameryki Południowej, przez Cieśninę Magellana i Ocean Spokojny do Filipin, a potem przez Ocean Indyjski wokół Afryki do Europy. Z pięciu okrętów wróciła tylko Victoria, a z 265 marynarzy - 18.

18.Wielkie odkrycia geograficzne

Wyprawy żeglarskie rozpoczęte w XV w., w wyniku których poznano wiele nowych lądów. Zapoczątkowało je poszukiwanie morskiej drogi z Europy do Indii.

19.Cywilizacje prekolumbijskie

Wysoko rozwinięte cywilizacje Indian stworzone przez Majów, Azteków i Inków. Nazywamy je tak, bo istniały w Ameryce przed przybyciem Kolumba i innych Europejczyków.

20.Osiągnięcia cywilizacji prekolumbijskich

Indianie mieli zaawansowaną wiedzę matematyczną i wznosili ogromne piramidy schodkowe. Dzięki znajomości astronomii stworzyli kalendarze. Budowali kamienne drogi i wiszące mosty, posługiwali się pismem obrazkowym, a ze złota i srebra robili ozdoby.

21.Zajęcia i wierzenia Indian

Indianie mieszkali w tropikalnych lasach lub wysokich górach. Zajmowali się hodowlą zwierząt i uprawą roli. Wierzyli w wielu bogów, ale w szczególny sposób czcili słońce.

22.Majowie

Indiańska cywilizacja, która żyła w miastach-państwach na terenie dzisiejszego Meksyku. Majowie budowali malowane na czerwono piramidy schodkowe, na których szczycie kapłani odprawiali obrzędy. Miasta wznosili nawet w trudno dostępnej dżungli.

23.Aztekowie

Najbardziej wojowniczy lud Indian, zamieszkujący tereny dzisiejszego Meksyku. Budowali ogromne świątynie w kształcie piramid schodkowych, na których szczycie czcili bogów i składali im krwawe ofiary.

24.Inkowie

Indiańska cywilizacja, która stworzyła imperium w Andach, na terenie dzisiejszego Peru. Na czele państwa stał inka - władca absolutny, a stolicą było Cuzco. Ziemię w górach uprawiali na tarasach nawadnianych systemem kanałów.

25.Konkwistador

Uczestnik wypraw organizowanych w XVI w., by podbić nowo odkryte ziemie w Ameryce. Konkwistadorami byli najczęściej żołnierze, zubożali rycerze, poszukiwacze przygód i ludzie, którzy chcieli zdobyć złoto i ziemię.

26.Hernán Cortez

Hiszpański konkwistador z XVI w., który w latach 1519-1521 podbił państwo Azteków. Aztekowie uznali go za wysłannika bóstwa, które według legend miało kiedyś powrócić ze wschodu.

27.Francisco Pizarro

Hiszpański konkwistador z XVI w., który podbił państwo Inków i zdobył ich stolicę - Cuzco. Podbój państwa Inków rozpoczął w 1531 r.

28.Dlaczego Hiszpanie łatwo podbili Indian?

Hiszpanie mieli żelazo, broń palną i konie, których w Ameryce nie znano. Indianie wierzyli, że biali przybysze są wysłannikami ich bóstwa, a konie budziły w nich przerażenie.

29.Przyczyny wymierania Indian

W ciągu kilkudziesięciu lat zginęła duża część rdzennej ludności Ameryki. Indianie ginęli w walkach z konkwistadorami, umierali na choroby przywiezione z Europy oraz z wycieńczenia niewolniczą pracą i niedożywienia.

30.Kolonia

Najczęściej zamorskie terytorium zależne od silniejszego państwa, które czerpie z podbitego obszaru korzyści finansowe.

31.Pierwsze kolonie w Ameryce

Pierwszymi państwami, które zakładały kolonie w Ameryce, były Hiszpania i Portugalia. Hiszpanie objęli rozległe obszary Ameryki Południowej, Środkowej i Północnej, a Portugalczycy opanowali wybrzeża dzisiejszej Brazylii.

32.Plantacja

Duży teren przeznaczony pod uprawę jednej rośliny, np. trzciny cukrowej czy tytoniu. W koloniach plantacje należały do Europejczyków, a pracować na nich musiała miejscowa ludność.

33.Niewolnictwo w koloniach

Indianie masowo wymierali, więc Europejczycy zaczęli sprowadzać do kolonii silnych i odpornych na choroby mieszkańców Afryki. Kupowano ich na targu i stawali się niewolnikami, czyli własnością innych ludzi. Niewolnictwo rozwinęło się na ogromną skalę.

34.Nowe szlaki handlowe

Po wielkich odkryciach stare szlaki nad Morzem Śródziemnym straciły znaczenie. Większość handlu Europy zaczęła się odbywać przez porty hiszpańskie i portugalskie nad Oceanem Atlantyckim.

35.Wymiana towarów między Europą a Ameryką

Z Ameryki do Europy trafiły nieznane tam wcześniej produkty, m.in. pomidory, kukurydza, ziemniaki, kakao, tytoń, trzcina cukrowa i indyki. Do kolonii przewożono statkami konie, krowy, owce i kury.

36.Złoto i srebro z Ameryki

Kolonie dawały Hiszpanii i Portugalii ogromne dochody. Statki przywoziły złoto i srebro zrabowane ludom prekolumbijskim, a w Europie wyrabiano z nich monety. Pod koniec XVI w. do rywalizacji z Hiszpanią o bogactwa kolonii dołączyła Anglia.

37.Skutki odkryć geograficznych

Zwiększyła się wiedza o świecie i powstały nowe szlaki handlowe. Europejczycy zakładali kolonie, zniszczyli cywilizacje indiańskie i rozwinęli niewolnictwo. Handel z Ameryką i napływ pieniędzy sprzyjały rozwojowi gospodarki Europy.

38.Nowożytność

Epoka historyczna, która nastąpiła po średniowieczu. Za jej początek uznano odkrycie Ameryki przez Kolumba w 1492 r., bo zmiany po wielkich odkryciach geograficznych były dla ludzi bardzo znaczące.

39.Wikingowie i Nowa Fundlandia

Skandynawscy wikingowie w IX w. zasiedlili Islandię, a później dotarli do Grenlandii. Ok. 1006 r. próbowali osiedlić się na Nowej Fundlandii, wyspie u wybrzeży Ameryki. Mogli dotrzeć też do samej Ameryki, ale nie ma na to jednoznacznych dowodów.