Dokonania Rzymian i początki chrześcijaństwa - Wczoraj i dziś 5

1.W jakich dziedzinach zasłynęli Rzymianie?

Rzymianie osiągnęli szczególne sukcesy w architekturze, literaturze i prawie. Podczas podbojów poznawali kulturę innych cywilizacji, m.in. egipskiej i greckiej, czerpali z nich wzorce i jeszcze je udoskonalali.

2.Beton

Materiał budowlany wynaleziony przez Rzymian. Dzięki betonowi i cementowi Rzymianie mogli stosować takie rozwiązania jak łuk i kopuła.

3.Akwedukt

Rzymski wodociąg, który doprowadzał do miast świeżą wodę z górskich źródeł. Gdy na drodze była dolina lub rzeka, akwedukt opierano na wysokich łukach i przypominał wtedy most. Jednym z najlepiej zachowanych jest akwedukt Pont du Gard w południowej Francji.

4.Rzymskie drogi

Kamienne drogi łączyły Rzym z najdalszymi zakątkami cesarstwa, a ich sieć liczyła tysiące kilometrów. Ułatwiały wojsku i kupcom przemieszczanie się po Imperium. Robotnicy najpierw usuwali ziemię, a potem układali warstwami kamienie różnej wielkości - chroniło to drogę przed zniszczeniem przez deszcz.

5.Kamienie milowe

Kamienie stojące przy rzymskich drogach, które wskazywały odległość od Rzymu.

6.Wszystkie drogi prowadzą do Rzymu

Powiedzenie, które powstało, bo najważniejsze drogi Imperium Rzymskiego zbiegały się w jego stolicy - Rzymie.

7.Wpływ kultury greckiej na Rzymian

Po podbiciu Hellady Rzymianie zachwycili się kulturą grecką. Patrycjusze uczyli się języka greckiego, greckie dzieła tłumaczono na łacinę, a do rezydencji sprowadzano greckie rzeźby lub ich kopie. Greków zatrudniano jako nauczycieli dzieci. Pod wpływem greckim kształtowały się rzymska architektura i literatura.

8.Literatura rzymska

Rozwijała się pod wpływem greckim, ale wypracowała własny, oryginalny dorobek w języku łacińskim. Jej rozkwit przypadł na przełom I wieku p.n.e. i I wieku n.e. Najwybitniejszymi poetami byli wtedy Wergiliusz i Horacy.

9.Wergiliusz

Rzymski poeta z przełomu I wieku p.n.e. i I wieku n.e., jeden z najwybitniejszych pisarzy rzymskich. Jego największe dzieło to Eneida. Pochodził z niezamożnej rodziny, a do napisania Eneidy zachęcił go Oktawian August.

10.Eneida

Najsłynniejsze dzieło Wergiliusza, nawiązujące do tradycji greckiej. Opowiada dzieje Eneasza, uciekiniera z Troi, który dotarł do Italii i stał się przodkiem legendarnych założycieli Rzymu.

11.Horacy

Jeden z najwybitniejszych poetów rzymskich. Zasłynął jako autor pieśni zwanych odami - wierszowanych utworów o tematyce biesiadnej, religijnej lub okolicznościowej.

12.Panteon

Najsłynniejsza świątynia rzymska, poświęcona wszystkim bogom. Na środku jej kopuły, odlanej z betonu, znajduje się otwór, przez który do wnętrza wpada światło.

13.Circus Maximus

Cyrk Największy w Rzymie, długi na około 600 metrów. Odbywały się w nim wyścigi rydwanów, które mogło oglądać nawet 250 tysięcy osób.

14.Kolumna Trajana

Kolumna wzniesiona w Rzymie w 113 roku n.e. dla uczczenia zwycięstwa cesarza Trajana nad barbarzyńskimi Dakami. Całą jej powierzchnię pokrywają płaskorzeźby przedstawiające dokonania cesarza.

15.Koloseum

Największy amfiteatr w Rzymie, zbudowany w I wieku n.e. - ukończono go w 80 roku n.e. Mieścił około 50 tysięcy widzów. Odbywały się w nim walki gladiatorów i walki z dzikimi zwierzętami, a po zalaniu areny wodą - widowiskowe bitwy morskie.

16.Łuk triumfalny

Budowla w kształcie bramy zdobionej płaskorzeźbami. Wznoszono ją, by upamiętnić wielkie zwycięstwa wodzów lub cesarzy i inne ważne uroczystości. W Rzymie zachowały się trzy łuki triumfalne, m.in. Łuk Konstantyna Wielkiego z IV wieku n.e.

17.Prawo zwyczajowe

Prawo oparte na wieloletniej tradycji, które początkowo obowiązywało w Rzymie. Nie było spisane, dlatego podczas spraw sądowych dochodziło do pomyłek.

18.Prawo XII tablic

Najstarszy zbiór przepisów prawa rzymskiego, spisany w V wieku p.n.e. Przepisy spisano na dwunastu tablicach i wystawiono na Forum Romanum, bo Rzymianie chcieli, by każdy mógł poznać obowiązujące prawo. Prawo określało, jakie czyny są zakazane i jakie grożą za nie kary.

19.Przepisy Prawa XII tablic

Pozwany musiał stawić się przed sądem, a opornego można było przyprowadzić siłą. Dłużnik miał trzydzieści dni na zapłatę, potem mógł zostać zniewolony. Za złamanie kości wolnemu człowiekowi groziła wyższa kara niż za złamanie kości niewolnikowi. Prawo zakazywało też małżeństw między patrycjuszami a plebejuszami.

20.Kodeks Justyniana

Zbiór przepisów prawa rzymskiego spisany w VI wieku n.e., w latach 528-534, na polecenie cesarza wschodniorzymskiego Justyniana I Wielkiego - już po upadku cesarstwa zachodniego. Przez stulecia powstało tyle praw w różnych dokumentach, że trudno było z nich korzystać. Justynian zebrał je w jednym kodeksie, czyli zbiorze przepisów prawnych.

21.Prawo rzymskie dziś

Dzięki Kodeksowi Justyniana prawo rzymskie przetrwało dłużej niż imperium. Stosowano je w średniowieczu i czasach nowożytnych, a dziś jest podstawą przepisów w większości państw europejskich. Prawnicy nadal stosują rzymskie zasady.

22.Prawo nie działa wstecz

Zasada prawa rzymskiego: można karać tylko za czyn, który w chwili popełnienia był uznawany za przestępstwo.

23.Należy wysłuchać obydwu stron

Zasada prawa rzymskiego: każda osoba postawiona przed sądem ma prawo do obrony.

24.Iustitia

Rzymska bogini sprawiedliwości, odpowiedniczka greckiej Temidy. Przedstawia się ją z wagą i mieczem - symbolami bezstronnego sądu i nieuchronnej kary.

25.Palestyna

Kraina obejmująca wąski i górzysty pas ziemi między rzeką Jordan a wybrzeżem Morza Śródziemnego. W I wieku n.e. była podbita przez Rzymian. Tu narodziło się chrześcijaństwo. W Palestynie leży Ziemia Święta z Jerozolimą, Betlejem i Nazaretem.

26.Jezus z Nazaretu

W pierwszej połowie I wieku n.e. głosił swoje nauki wśród Żydów w Palestynie; później nazwano go Chrystusem. Uczył, że najważniejsza jest miłość do jedynego Boga i do bliźnich. Obiecywał zbawienie i życie po śmierci tym, którzy będą postępować zgodnie z jego nakazami.

27.Mesjasz

Według wiary: odkupiciel ludzkich grzechów zesłany przez Boga. Jezus podawał się za Syna Bożego i Mesjasza, a jego wyznawcy uznali go za obiecanego przez Boga Mesjasza. Chrześcijanie wierzą, że Jezus był Synem Bożym i zmartwychwstał.

28.Śmierć Jezusa (ok. 33 r. n.e.)

Jezus krytykował tych wyznawców judaizmu, którzy ściśle przestrzegali przepisów religijnych, ale nie byli miłosierni. Niektórych Żydów oburzało też, że podawał się za Syna Bożego i Mesjasza. Doprowadzili do jego ujęcia, a rzymskie władze około 33 roku n.e. skazały go na śmierć przez ukrzyżowanie.

29.Apostołowie

Najbliżsi uczniowie Jezusa z Nazaretu, którzy upowszechniali jego nauki. Głosili, że Jezus zmartwychwstał, i udzielali chrztu nowym wyznawcom. Dzięki nim chrześcijaństwo rozprzestrzeniło się poza Palestynę.

30.Chrześcijaństwo

Religia monoteistyczna, czyli wiara w jednego Boga, której podstawą są nauki Jezusa z Nazaretu. Narodziła się w Palestynie w I wieku n.e.

31.Paweł z Tarsu

Święty Paweł początkowo nosił imię Szaweł i prześladował chrześcijan. Był wykształconym wyznawcą judaizmu i rzymskim obywatelem. Na drodze do Damaszku przeżył objawienie i przyjął chrzest. Podróżował po Imperium Rzymskim, głosząc nauki Jezusa. Uważał, że chrześcijaństwo - inaczej niż judaizm - może przyjąć każdy, bez względu na pochodzenie.

32.Dlaczego przybywało chrześcijan?

Chrześcijaństwo mógł przyjąć każdy, niezależnie od pochodzenia. Nowa religia obiecywała nagrodę za dobre uczynki - zmartwychwstanie i życie wieczne w raju, co było ważne zwłaszcza dla ludzi biednych i nieszczęśliwych. Przyciągało też przykazanie miłości, by kochać wszystkich bliźnich i wybaczać nawet prześladowcom.

33.Gminy chrześcijańskie

Wspólnoty pierwszych chrześcijan, na których czele stali biskupi. Wierni zbierali się na wspólne modlitwy i wspierali się materialnie. Gminy powstawały najpierw głównie we wschodniej części imperium, a z czasem także w innych miejscach, m.in. w Rzymie.

34.Papież

Tytuł biskupa Rzymu. Według tradycji pierwszym biskupem rzymskim był apostoł Piotr. Jego następcy z czasem zyskali zwierzchnictwo nad chrześcijanami na całym świecie, którzy tworzą Kościół, czyli wspólnotę wiernych.

35.Prześladowania chrześcijan

Początkowo Rzymianie uważali chrześcijaństwo za odłam judaizmu i byli wobec niego obojętni. Gdy nowa religia się rozwijała, władze zaczęły ją traktować wrogo. Chrześcijanie nie chcieli brać udziału w państwowych obrzędach ku czci cesarzy, bo wierzyli w jedynego Boga, a Rzymianie bali się za to kary bogów. Rozpowszechniano fałszywe pogłoski o chrześcijanach i prześladowano ich.

36.Edykt mediolański

Dokument wydany w 313 roku n.e. przez cesarza Konstantyna Wielkiego razem ze współcesarzem Licyniuszem. Zezwalał na swobodne wyznawanie chrześcijaństwa - wolność wyznania dostali chrześcijanie i wyznawcy innych religii. Władcy uznali bowiem, że walka z chrześcijaństwem jest nieskuteczna.

37.Zwycięstwo chrześcijaństwa w cesarstwie

Pod koniec IV wieku n.e. cesarz Teodozjusz zakazał wyznawania innych religii. Było to ostateczne zwycięstwo chrześcijaństwa, które stało się główną religią w Imperium Rzymskim.

38.Symbole chrześcijan

Pierwszym symbolem chrześcijan była ryba - po starogrecku jej nazwa składa się z pierwszych liter słów: Jezus Chrystus Boga Syn Zbawiciel. Najważniejszym symbolem stał się później krzyż, bo Jezus zginął męczeńską śmiercią na krzyżu.

39.Biblia

Święta księga judaizmu i chrześcijaństwa, przez chrześcijan nazywana Pismem Świętym. Biblia chrześcijańska składa się ze Starego Testamentu - tekstów sprzed narodzin Jezusa, uznawanych też przez wyznawców judaizmu - i Nowego Testamentu o życiu i działalności Jezusa oraz dziejach jego uczniów. Po wynalezieniu druku w XV wieku była pierwszą książką wydrukowaną w Europie.

40.Bursztynowy szlak

Droga, którą w czasach rzymskich kupcy znad Morza Śródziemnego wędrowali nad Bałtyk po bursztyn. Przekraczali Bramę Morawską między Sudetami a Karpatami i szli na północ przez dzisiejsze ziemie polskie, zwykle wzdłuż rzek. W osadach nad Bałtykiem, m.in. koło Pruszcza Gdańskiego, wymieniali towary i złoto na bursztyn - skamieniałą żywicę drzew iglastych.