DNA, chromosomy i dziedziczenie grup krwi

DNA jest nośnikiem informacji genetycznej. Zapisane w nim instrukcje umożliwiają komórkom wytwarzanie potrzebnych cząsteczek, a przez to wpływają na działanie i rozwój organizmu.

W komórkach roślin i zwierząt największa część DNA znajduje się w jądrze komórkowym. Własne DNA mają także mitochondria, a w komórkach roślin również chloroplasty.

Przed podziałem komórki DNA zostaje skopiowane. Dzięki temu informacja genetyczna może trafić do komórek potomnych. Przekazywanie DNA rodziców potomstwu stanowi podstawę dziedziczenia.

Cząsteczka DNA przypomina skręconą drabinę, czyli podwójną helisę. Tworzą ją dwie nici, a każda z nich jest łańcuchem powtarzających się jednostek - nukleotydów.

W nukleotydzie występują trzy składniki: deoksyryboza, reszta kwasu fosforowego i zasada azotowa. Cukry oraz reszty kwasu fosforowego tworzą szkielet nici, a zasady obu nici są skierowane ku sobie.

Zasady występują w czterech rodzajach: adenina, tymina, cytozyna i guanina. Kolejność zasad w DNA stanowi zapis informacji genetycznej.

Komplementarność oznacza ścisłe dopasowanie zasad obu nici. Adenina łączy się z tyminą, a cytozyna z guaniną, dlatego na podstawie jednej nici można odtworzyć drugą.

Gen to fragment DNA z instrukcją potrzebną do powstania określonego białka lub cząsteczki RNA. Nie należy utożsamiać genu z całą cząsteczką DNA ani z całym chromosomem: jeden chromosom zawiera wiele genów.

Chromosom tworzą DNA i związane z nim białka. Takie połączenie umożliwia upakowanie długiej cząsteczki DNA w komórce.

Po skopiowaniu DNA chromosom ma dwie chromatydy siostrzane. Każda zawiera jedną z otrzymanych kopii DNA, a chromatydy pozostają połączone w rejonie centromeru.

Dziedziczenie polega na przekazywaniu informacji genetycznej z rodziców na potomstwo. O tym, czy cecha jest dziedziczna, decyduje jej genetyczne uwarunkowanie, a nie samo podobieństwo dziecka do rodziców.

Warunki środowiska mogą wpływać na wygląd i sprawność organizmu. Na przykład przekłucie uszu zmienia wygląd ciała, ale nie staje się przez to informacją genetyczną przekazywaną dzieciom.

Allel jest wersją genu. W układzie AB0 wyróżnia się allele A, B i 0, ale pojedyncza osoba ma tylko dwa z nich - jeden odziedziczony po matce, drugi po ojcu.

Allele A i B są dominujące wobec allelu 0. Między A i B występuje współdominacja, dlatego ich wspólna obecność prowadzi do grupy AB, a nie do ukrycia działania jednego z nich.

Przy przewidywaniu grup krwi dzieci najpierw ustala się zestawy alleli rodziców, następnie wypisuje allele możliwe do przekazania i tworzy ich połączenia. Każde połączenie musi zawierać jeden allel od matki i jeden od ojca.

Na przykład rodzice o zestawach AA i B0 mogą mieć dzieci z zestawem AB albo A0, czyli z grupą AB albo A. Sama znajomość grupy A lub B rodzica nie zawsze wystarcza do wskazania jednego zestawu alleli.