Mój region i moja mała ojczyzna - Planeta Nowa 7

1.Region

Obszar zwykle większy niż powiat, miasto czy wieś, który różni się od innych części kraju, np. warunkami przyrodniczymi, kulturą lub gospodarką. W Polsce często używa się nazw regionów historycznych, a geografowie wydzielają też regiony fizycznogeograficzne.

2.Region historyczny

Region wyróżniany na podstawie dziejów danego obszaru. W Polsce to m.in. Pomorze Zachodnie, Pomorze Gdańskie, Warmia, Mazury, Podlasie, Kujawy, Mazowsze, Wielkopolska, ziemia lubuska, Łużyce, Dolny Śląsk, Górny Śląsk, Małopolska i Polesie. Największe są Małopolska i Wielkopolska.

3.Region fizycznogeograficzny

Region, który geografowie wydzielają na podstawie kryteriów przyrodniczych (np. ukształtowania powierzchni), a nie historii czy granic administracyjnych.

4.Nazwy województw a nazwy regionów

Większość nazw województw nawiązuje do nazw regionów historycznych, niektóre - do nazw dużych miast (np. łódzkie, opolskie) albo regionów fizycznogeograficznych. Granice województw (administracyjne) w większości przypadków nie pokrywają się jednak z granicami regionów.

5.Środowisko geograficzne regionu

Całość cech regionu, które opisujemy w jego charakterystyce: cechy przyrodnicze, cechy społeczno-kulturowe i cechy gospodarcze. Poznając region, warto też ustalić, jakie wydarzenia historyczne miały w nim miejsce i czym zasłużyli się jego mieszkańcy.

6.Cechy przyrodnicze regionu

Położenie geograficzne, ukształtowanie powierzchni, klimat i wody, skały i surowce mineralne, gleby, roślinność i zwierzęta oraz główne elementy dziedzictwa przyrodniczego (np. parki narodowe i krajobrazowe, rezerwaty przyrody, cenne obiekty i zjawiska przyrodnicze).

7.Cechy społeczno-kulturowe regionu

Liczba ludności i jej zmiany; struktura demograficzna (płci, wieku) i kierunki migracji; struktura narodowościowa i etniczna; struktura wyznaniowa; sieć osadnicza (układ i wielkość miast, osadnictwo wiejskie) i procesy urbanizacji; dziedzictwo kulturowe (m.in. zabytki i tradycje).

8.Cechy gospodarcze regionu

Struktura zatrudnienia (rolnictwo, przemysł i usługi); rolnictwo (dominujące kierunki upraw roślin i chowu zwierząt); przemysł (np. główne zakłady przemysłowe); usługi najważniejsze dla mieszkańców i przedsiębiorstw; główne szlaki transportowe (kolejowe, drogowe, lotnicze) i porty morskie.

9.Obserwacje terenowe i wywiady

Obserwacje terenowe to samodzielne zdobywanie informacji w terenie, np. o ukształtowaniu powierzchni; pozwalają spojrzeć na krajobraz okiem geografa - jezioro może okazać się jeziorem rynnowym, a pagórek wzniesieniem moreny czołowej. Wywiady ze starszymi osobami, np. z rodziny, pomagają ustalić, jak dane miejsce wyglądało kilkadziesiąt lat temu i kto je zamieszkiwał (np. mniejszość narodowa lub etniczna).

10.Atlas geograficzny i mapy tematyczne

Z map administracyjnych odczytasz przebieg granic województwa, z map fizycznogeograficznych - ukształtowanie powierzchni (potwierdzisz nimi obserwacje terenowe), a z map transportowych - sieć dróg i linii kolejowych. Szczegółowe mapy regionu są drukowane w przewodnikach turystycznych lub jako mapy składane; można je znaleźć w księgarniach, bibliotekach, urzędach miast i biurach informacji turystycznej.

11.Podręczniki, roczniki statystyczne i internet

Podręczniki i źródła internetowe pomagają opisać cechy przyrodnicze: klimat, wody, szatę roślinną, świat zwierząt, gleby i skały. Z roczników statystycznych (drukowanych i internetowych) dowiesz się, ile osób żyje w regionie i jak ta liczba się zmienia, jaka jest struktura płci i wieku (np. czy społeczeństwo się starzeje) oraz struktura narodowościowa, etniczna i wyznaniowa. Z tych źródeł oraz od rodziny i znajomych poznasz strukturę zatrudnienia, produkcję rolną i przemysłową oraz walory turystyczne.

12.Regiony partnerskie

Regiony z innych krajów, z którymi współpracuje dane województwo; ich listę można znaleźć na stronie internetowej województwa. Współpraca obejmuje zazwyczaj wymianę informacji i doświadczeń w zakresie gospodarki, kultury, nauki i ochrony środowiska.

13.Prezentacja o regionie - zasady

Wybierz temat i przygotuj konspekt prezentacji, czyli spis zagadnień omawianych po kolei. Możesz krótko przedstawić wszystkie cechy regionu (przyrodnicze, społeczno-kulturowe i gospodarcze) albo tylko jedno zagadnienie, np. walory turystyczne. Dodaj zdjęcia nie tylko najpopularniejszych, lecz także mniej znanych obiektów, a na końcu wymień wykorzystane źródła.

14.Walory turystyczne przyrodnicze i kulturowe

Walory turystyczne to cechy środowiska przyrodniczego, obiekty stworzone przez człowieka i elementy kultury, które budzą zainteresowanie turystów. Przyrodnicze to np. parki narodowe, parki krajobrazowe i formy terenu. Kulturowe to np. muzea, skanseny, obiekty historyczno-wojskowe, zabytki techniki i imprezy kulturalne.

15.Jak zaplanować podróż po swoim regionie?

Krok 1 - wyszukaj ogólne informacje o najciekawszych turystycznie miejscach regionu. Krok 2 - wytycz trasę: ustal czas trwania podróży, środki lokomocji i miejsce przerwy na posiłek. Krok 3 - wyszukaj szczegółowe informacje o atrakcyjnych miejscach na trasie. Krok 4 - przygotuj kosztorys. Podczas podróży rób zdjęcia - przydadzą się do folderu turystycznego albo prezentacji.

16.Źródła ogólnych informacji przy planowaniu podróży

Przewodnik turystyczny, internet, mapy turystyczne, biuro informacji turystycznej w twoim mieście, najbliższy oddział PTTK oraz rady rodziny i znajomych. Szczegółowe informacje o konkretnych miejscach znajdziesz np. na stronach internetowych muzeów i urzędów miast oraz w przewodnikach.

17.Wytyczanie trasy podróży

Ustal trasę, czas jej trwania (np. jeden dzień) i środki lokomocji. Jadąc autobusem lub pociągiem, sprawdź rozkład jazdy w obie strony, godzinę wyjazdu i ostatniego kursu powrotnego. Jadąc samochodem, sprawdź drogi, odległość, przybliżony czas jazdy i parking. Pomogą serwisy internetowe z mapami, nawigacja samochodowa lub atlas samochodowy. Wyznacz też miejsce przerwy na posiłek.

18.Kosztorys podróży

Szacunkowy koszt podróży. Uwzględnia cenę biletów w obie strony (albo paliwa przy jeździe samochodem), ceny biletów wstępu do muzeów i ewentualne koszty przewodnika, bilety na atrakcje na trasie (np. przejazd koleją wąskotorową) oraz koszt posiłków.

19.Pałuki

Region historyczno-kulturowy w województwach kujawsko-pomorskim i wielkopolskim, zwany krainą 130 jezior ze względu na system jezior w polodowcowej rynnie żnińskiej (Obszar Chronionego Krajobrazu Jezior Żnińskich). Jeziora sprzyjają żeglarstwu, windsurfingowi i kajakarstwu, latem odbywają się na nich zawody w sportach motorowodnych, a zimą pływają po lodzie bojery - pojazdy na płozach napędzane żaglem.

20.Kolej wąskotorowa na Pałukach - trasa

Kolej wąskotorowa rusza z centrum Żnina i zatrzymuje się w Wenecji, Biskupinie i Gąsawie; kursuje tylko w sezonie letnim (z reguły od maja do września). Podróż nią należy do największych atrakcji Pałuk. W Żninie warto zobaczyć gotycką wieżę ratuszową z XV w. i Muzeum Ziemi Pałuckiej (historia drukarstwa, etnografia, sporty motorowodne).

21.Wenecja na Pałukach

Miejscowość położona między trzema jeziorami. Ma Muzeum Kolei Wąskotorowej - jeden z największych skansenów kolei wąskotorowej w Europie (m.in. 17 zabytkowych parowozów) - oraz ruiny XIV-wiecznego zamku Mikołaja Nałęcza, zwanego Krwawym Diabłem Weneckim, z wystawą średniowiecznych maszyn oblężniczych.

22.Biskupin i Gąsawa

Biskupin: Muzeum Archeologiczne i zrekonstruowana osada kultury łużyckiej sprzed 2700 lat (drewniane umocnienia i domy z epoki brązu); są tu warsztaty garncarskie i obróbki krzemienia, a we wrześniu Festyn Archeologiczny; osadę można oglądać ze statku po Jeziorze Biskupińskim. Gąsawa: drewniany kościół z początku XVII w. z barokowymi malowidłami i rzeźbami.

23.Mała ojczyzna

Miejsce, w którym żyjesz, z którym łączy cię więź emocjonalna, które dobrze znasz i gdzie jesteś u siebie. Zwykle jest mniejsza od regionu, ale wykracza poza dom rodzinny: może nią być gmina, wieś, miasto, a nawet dzielnica czy osiedle. Jej granice nie muszą pokrywać się z administracyjnymi - często istnieją w świadomości ludzi i obejmują tylko część formalnie wyznaczonego obszaru.

24.Symboliczne znaczenie małej ojczyzny i słowa „ojczyzna”

W znaczeniu symbolicznym mała ojczyzna to miejsce, za którym tęsknisz, z którym masz pozytywne skojarzenia i gdzie lubisz przebywać. Słowo „ojczyzna” pierwotnie oznaczało spadek po ojcu, dziedzictwo; znaczenie „kraj rodzinny” uzyskało dopiero w drugiej połowie XVI w.

25.Źródła informacji o małej ojczyźnie

Oprócz źródeł używanych do opisu regionu: opracowania urzędów miast i gmin, roczniki statystyczne województw i strony Głównego Urzędu Statystycznego (Bank Danych Lokalnych, wyniki spisów powszechnych ludności i mieszkań oraz rolnych), roczniki dużych miast z danymi o dzielnicach, lokalne biblioteki, archiwa parafialne, izby pamięci i lokalne muzea, szkoły, lokalne instytucje i organizacje, obserwacje terenowe i rozmowy z rodziną, sąsiadami, nauczycielami i najstarszymi mieszkańcami.

26.Sławni Polacy i ich małe ojczyzny

Aleksander Wolszczan ze Szczecinka - astronom, który w 1992 r. ogłosił istnienie planet poza Układem Słonecznym. Adam Małysz z Wisły - skoczek narciarski, m.in. czterokrotny mistrz świata i zdobywca czterech medali olimpijskich. Andrzej Wajda z Suwałk - reżyser, Oscar za całokształt twórczości (2000). Wisława Szymborska z Kórnika pod Poznaniem - poetka, Literacka Nagroda Nobla (1996).

27.Charakterystyka małej ojczyzny - kolejność opisu

Najpierw położenie i granice, potem historia, następnie atrakcyjność osadnicza (warunki przyrodnicze, ludność i dziedzictwo kulturowe, walory turystyczne, instytucje społeczne), a na końcu atrakcyjność gospodarcza (warunki do prowadzenia działalności gospodarczej).

28.Położenie i granice małej ojczyzny

Ustal, czy to gmina, wieś, miasto, dzielnica czy inny obszar, odszukaj ją na mapie i wskaż województwo oraz powiat. Gdy granice nie pokrywają się z administracyjnymi, wyznacz je w przybliżeniu na planie miasta lub mapie okolicy, tak aby objęły ważne dla ciebie miejsca, np. dom, szkołę, kościół, boisko, jezioro lub park.

29.Historia małej ojczyzny

Ustal, kiedy miejscowość powstała lub otrzymała prawa miejskie, jak zmieniało się jej znaczenie i co wpłynęło na jej rozwój oraz obecny układ przestrzenny. Pomogą nauczyciele, biblioteki i wydziały urzędu miasta lub gminy zajmujące się zagospodarowaniem przestrzennym, gdzie mogą być stare zdjęcia i mapy.

30.Atrakcyjność osadnicza małej ojczyzny

Cechy, dzięki którym dobrze się w niej mieszka: warunki przyrodnicze (klimat, rzeźba terenu, gleby, wody, szata roślinna, świat zwierząt, wyjątkowe obiekty, np. skały lub drzewa o nietypowych kształtach), ludność i dziedzictwo kulturowe, walory turystyczne i imprezy kulturalne (festiwale, koncerty, festyny) oraz działalność instytucji społecznych, np. domów kultury, szkół, klubów sportowych, fundacji i stowarzyszeń.

31.Ludność i dziedzictwo kulturowe małej ojczyzny

Opisz, czy wśród mieszkańców są przedstawiciele innych wyznań, narodowości lub społeczności etnicznych, czy używa się gwary lub regionalnej odmiany języka, a także zwyczaje, obrzędy i tradycje oraz dorobek osób związanych z miejscowością. Przykłady kultury ludowej: palmy wielkanocne w Lipnicy Murowanej, mycie drewnianych domów w Chochołowie. Pomoże wizyta w muzeum biograficznym lub etnograficznym, skansenie albo izbie pamięci.

32.Atrakcyjność gospodarcza małej ojczyzny

Cechy, które sprzyjają prowadzeniu działalności gospodarczej: wpływ warunków przyrodniczych (rzeźba, gleby, surowce) na rodzaj działalności; na wsi - kierunki upraw i chowu, w mieście - zakłady przemysłowe i przedsiębiorstwa usługowe; połączenia komunikacyjne; współpraca samorządu z innymi samorządami z kraju i zagranicy; struktura zatrudnienia i wykształcenie ludności; tereny inwestycyjne.

33.Tereny inwestycyjne - co sprawdzić?

Czy na obszarze małej ojczyzny są tereny inwestycyjne, jakie jest ich przeznaczenie (np. czy można zbudować zakłady produkcyjne, magazyny, hurtownie) i w jakim stanie jest infrastruktura techniczna (sieć wodociągowa, energetyczna, telekomunikacyjna). Dane te są zwykle na stronach internetowych miast lub gmin.

34.Plan działań - zachowanie walorów środowiska geograficznego

Krok 1: wypisz miejsca i obiekty o dużej wartości przyrodniczej i kulturowej (rzeki, jeziora, parki, skałki, głazy narzutowe, zabytki). Krok 2: na podstawie obserwacji terenowych i innych źródeł oceń ich stan i wskaż, co im zagraża. Krok 3: zaproponuj działania ochronne i wskaż osoby lub instytucje odpowiedzialne, np. w tabeli. Przykład: zaśmiecony potok - ścieżki i kosze (urząd gminy), sprzątanie w Dniu Ziemi i kampania informacyjna (uczniowie).

35.Plan działań - poprawa warunków życia mieszkańców

Krok 4: oceń warunki życia - wskaż codzienne problemy mieszkańców, np. słabo rozwiniętą infrastrukturę, brak dostępu do niektórych usług, duże zanieczyszczenie środowiska. Krok 5: zaproponuj konkretne działania naprawcze i wskaż odpowiedzialne osoby lub instytucje. Krok 6: rozpowszechnij plan - poinformuj klasę, znajomych, sąsiadów i władze samorządowe.

36.Smog - przyczyny i działania

W Polsce smog jest największy jesienią i zimą. Główne przyczyny w miastach: piece grzewcze i domowe kominki (często ogrzewanie złymi materiałami, a nawet odpadami), przemysł i motoryzacja. Działania władz samorządowych: ograniczenie używania kominków w czasie smogu, dofinansowanie wymiany starych pieców węglowych lub podłączanie domów do sieci ciepłowniczej, tańsza lub darmowa i częstsza komunikacja miejska, pasy dla komunikacji miejskiej; uczniowie mogą prowadzić kampanię informacyjną.