Pomorski Wojewódzki Konkurs z Geografii - parki narodowe i UNESCO w Polsce

1.Park narodowy, ochrona ścisła i czynna

Park narodowy to najwyższa forma ochrony przyrody w Polsce. Obejmuje duży obszar o wyjątkowych wartościach przyrodniczych, na którym chroni się całą przyrodę i krajobraz. W Polsce są 23 parki narodowe. Ochrona ścisła oznacza, że człowiek nie ingeruje w przyrodę - nie wycina drzew i nie usuwa powalonych pni. Ochrona czynna polega na zabiegach, które pomagają przyrodzie, np. koszeniu łąk, żeby nie zarosły lasem, albo przywracaniu dawnych gatunków. Turyści chodzą po wyznaczonych szlakach.

2.Rezerwat przyrody, park krajobrazowy i rezerwat biosfery

Rezerwat przyrody to zwykle niewielki obszar chroniący cenny fragment przyrody, np. torfowisko, stary las albo miejsce lęgów ptaków. Park krajobrazowy chroni wartości przyrodnicze, kulturowe i krajobrazowe, ale zasady są łagodniejsze niż w parku narodowym - ludzie tu mieszkają i gospodarują. Rezerwat biosfery to obszar wyróżniony w programie UNESCO „Człowiek i biosfera”: łączy ochronę przyrody z gospodarką, która jej nie niszczy. To osobny wykaz, a nie Lista światowego dziedzictwa. Należą do niego m.in. Tatry, Babia Góra i Karkonosze.

3.Białowieski Park Narodowy

Leży w województwie podlaskim, przy granicy z Białorusią. Chroni najcenniejszą część Puszczy Białowieskiej - nizinnego lasu o charakterze pierwotnym, w którym rosną kilkusetletnie dęby, a martwe drzewa zostają na miejscu i dają życie grzybom, owadom i ptakom. Symbolem parku jest żubr, największy ssak lądowy Europy, uratowany tu od wyginięcia. To jeden z dwóch najstarszych parków narodowych w Polsce (1932). Puszcza jest też rezerwatem biosfery i obiektem z Listy światowego dziedzictwa UNESCO.

4.Biebrzański Park Narodowy i Narwiański Park Narodowy

Oba leżą w województwie podlaskim i chronią doliny rzek. Biebrzański to największy park narodowy w Polsce: rozległe bagna i torfowiska w dolinie Biebrzy, największa w kraju ostoja łosia i raj dla ptaków. W jego logo jest batalion - ptak wodno-błotny. Narwiański chroni odcinek Narwi, która płynie tu wieloma korytami łączącymi się i rozdzielającymi wśród trzcin. Stąd nazwa „polska Amazonia”. W logo ma błotniaka stawowego. Rozróżnienie: Biebrza - torfowiska i łoś, Narew - labirynt koryt.

5.Wigierski Park Narodowy

Leży na Suwalszczyźnie, w województwie podlaskim. Chroni krajobraz pojezierny ukształtowany przez lądolód: jezioro Wigry - duże, głębokie, o bardzo krętej linii brzegowej, z wyspami i zatokami - oraz kilkadziesiąt mniejszych jezior i lasy północnego skraju Puszczy Augustowskiej. Przez Wigry przepływa Czarna Hańcza, znany szlak kajakowy. Symbolem parku jest bóbr, który buduje tu tamy i żeremia. Nad jeziorem stoi dawny klasztor kamedułów. Nie myl z parkami bagiennymi Podlasia: tu najważniejsze są jeziora.

6.Kampinoski Park Narodowy

Leży w województwie mazowieckim, tuż przy północno-zachodniej granicy Warszawy - to rzadki przypadek parku narodowego sąsiadującego ze stolicą państwa. Chroni Puszczę Kampinoską w pradolinie Wisły. Krajobraz tworzą na przemian pasy wydm śródlądowych porośniętych borem sosnowym i pasy bagien. Symbolem parku jest łoś, którego sprowadzono tu ponownie po II wojnie światowej. Puszcza Kampinoska jest też rezerwatem biosfery.

7.Słowiński Park Narodowy

Leży nad Bałtykiem, w województwie pomorskim, między Łebą a Rowami. Jego największą osobliwością są ruchome wydmy: wiatr przesypuje piasek i wydmy wędrują kilka metrów rocznie, głównie na wschód, zasypując las. Najbardziej znana jest Łącka Góra. Park chroni też przybrzeżne jeziora Łebsko i Gardno, oddzielone od morza mierzeją, oraz bory i torfowiska. W logo parku jest mewa. To rezerwat biosfery. Nazwa pochodzi od Słowińców - dawnych mieszkańców tych ziem.

8.Woliński Park Narodowy

Leży na wyspie Wolin, w województwie zachodniopomorskim, koło Międzyzdrojów. Chroni wysoki klif - stromy brzeg morski podcinany przez fale - oraz lasy bukowe, wyspy w delcie Świny i fragment wód Bałtyku. W logo parku jest bielik, największy ptak drapieżny Polski. W zagrodzie pokazowej można zobaczyć żubry. Oba parki nadmorskie łatwo pomylić: Woliński to klif i żubry na Wolinie, a Słowiński to ruchome wydmy i jeziora przybrzeżne.

9.Park Narodowy „Bory Tucholskie” i Wielkopolski Park Narodowy

Bory Tucholskie leżą w województwie pomorskim, koło Chojnic. Park chroni bory sosnowe na piaszczystej równinie usypanej przez wody lodowca oraz jeziora lobeliowe - bardzo czyste, ubogie w składniki pokarmowe, z rzadką rośliną lobelią jeziorną. W logo jest głuszec. Wielkopolski Park Narodowy leży na południe od Poznania i chroni formy polodowcowe: wzgórza morenowe, długie rynny z jeziorami i głazy narzutowe. Jego symbolem jest puszczyk. Oba pokazują krajobraz po lądolodzie na nizinach.

10.Drawieński Park Narodowy i Park Narodowy „Ujście Warty”

Drawieński leży na pograniczu województw zachodniopomorskiego, lubuskiego i wielkopolskiego. Chroni lasy Puszczy Drawskiej oraz czyste rzeki Drawa i Płociczna - Drawa to znany szlak kajakowy. W logo jest wydra. Ujście Warty leży w województwie lubuskim, koło Kostrzyna nad Odrą, tam gdzie Warta wpada do Odry. Chroni rozlewiska i podmokłe łąki, na których gniazdują i odpoczywają w czasie przelotów ptaki wodno-błotne: gęsi, kaczki, żurawie. W logo jest gęś. To najmłodszy polski park narodowy (2001).

11.Karkonoski Park Narodowy

Leży w Sudetach, w województwie dolnośląskim, przy granicy z Czechami. Chroni najwyższą część Karkonoszy ze Śnieżką (1603 m n.p.m.) - najwyższym szczytem Sudetów. Osobliwością są kotły polodowcowe: głębokie zagłębienia o stromych ścianach wyżłobione przez lodowce górskie, np. Śnieżne Kotły i kotły Wielkiego i Małego Stawu. Są tu też granitowe skałki, górskie torfowiska i wodospady. Karkonosze to rezerwat biosfery wspólny z Czechami. Góry budują głównie granity.

12.Park Narodowy Gór Stołowych

Leży w Sudetach, w województwie dolnośląskim, koło Kudowy-Zdroju, przy granicy z Czechami. Góry Stołowe zbudowane są z poziomo ułożonych warstw piaskowca, dlatego ich szczyty są płaskie jak stół, a zbocza strome. Najwyższy jest Szczeliniec Wielki. Błędne Skały to skalny labirynt wąskich szczelin i korytarzy. Woda i mróz wyrzeźbiły tu skalne grzyby, maczugi i bramy. W logo parku widać skały Szczelińca. Rozróżnienie: Stołowe - piaskowiec i płaskie szczyty, Karkonosze - granit i kotły polodowcowe.

13.Świętokrzyski Park Narodowy

Leży w województwie świętokrzyskim i chroni Łysogóry - najwyższe pasmo Gór Świętokrzyskich, bardzo starych i niskich gór. Jego osobliwością są gołoborza: rumowiska ostrych bloków skalnych na stokach, na których nie rośnie las. Skały pokruszył mróz w czasach, gdy klimat był dużo zimniejszy. Stoki porasta Puszcza Jodłowa - las jodłowo-bukowy. Najwyższym szczytem jest Łysica, a na Łysej Górze stoi dawny klasztor Święty Krzyż. W logo parku jest jeleń.

14.Ojcowski Park Narodowy

Najmniejszy park narodowy w Polsce. Leży w województwie małopolskim, niedaleko Krakowa, na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej. Chroni Dolinę Prądnika wyciętą w skałach wapiennych. Woda rozpuszcza wapień, dlatego powstały tu liczne jaskinie, np. Jaskinia Łokietka i Jaskinia Ciemna, oraz skały o dziwnych kształtach. Najsłynniejsza to Maczuga Herkulesa - wysoka skała wąska u dołu, szersza u góry. Na skałach stoją zamki w Ojcowie i Pieskowej Skale. W logo parku jest nietoperz.

15.Poleski Park Narodowy i Roztoczański Park Narodowy

Oba leżą w województwie lubelskim. Poleski chroni bagna i torfowiska Polesia, płytkie jeziora i podmokłe lasy. Żyje tu żółw błotny, a w logo jest żuraw. Roztoczański leży na Roztoczu - pasie wzgórz porośniętych lasami bukowymi i jodłowymi - a jego siedziba mieści się w Zwierzyńcu. Symbolem parku jest konik polski, mała i odporna rasa konia wywodząca się od dzikich tarpanów. Rozróżnienie: Poleski - płasko i mokro, Roztoczański - wzgórza i lasy.

16.Tatrzański Park Narodowy

Leży w województwie małopolskim, przy granicy ze Słowacją, a jego siedziba jest w Zakopanem. Chroni Tatry - jedyne w Polsce góry o krajobrazie wysokogórskim, z ostrymi graniami, dolinami i jeziorami polodowcowymi, np. Morskim Okiem. Najwyższy szczyt Polski to Rysy (2499 m n.p.m.). Roślinność układa się w piętra: lasy regla dolnego i górnego, kosodrzewina, hale i nagie turnie. Symbolem parku jest kozica, a na halach żyje też świstak. Tatry są rezerwatem biosfery wspólnym ze Słowacją.

17.Pieniński Park Narodowy

Leży w województwie małopolskim, przy granicy ze Słowacją. To jeden z dwóch najstarszych parków narodowych w Polsce (1932). Chroni Pieniny - niewielkie góry zbudowane z wapieni. Największą atrakcją jest przełom Dunajca: rzeka wije się między stromymi, wysokimi ścianami skalnymi, a turyści spływają nią na tratwach flisackich. Najbardziej znane szczyty to Trzy Korony i Sokolica ze starą sosną na skale. W logo parku są Trzy Korony nad Dunajcem. Pieniny są dużo niższe od Tatr i nie mają krajobrazu wysokogórskiego.

18.Babiogórski Park Narodowy i Gorczański Park Narodowy

Oba leżą w Beskidach, w województwie małopolskim. Babiogórski chroni masyw, którego szczytem jest Babia Góra (Diablak, 1725 m n.p.m.) - najwyższy szczyt polskich Beskidów, na granicy ze Słowacją. Widać tu pełny układ pięter roślinnych: od lasów po kosodrzewinę i piętro hal. To rezerwat biosfery, a w logo jest roślina okrzyn jeleni. Gorczański chroni Gorce - łagodne góry z lasami bukowymi i jodłowymi oraz widokowymi polanami. Najwyższym szczytem Gorców jest Turbacz. W logo jest salamandra plamista.

19.Magurski Park Narodowy

Leży na pograniczu województw podkarpackiego i małopolskiego, przy granicy ze Słowacją. Chroni Beskid Niski - najniższą część polskich Beskidów, o łagodnych, zalesionych grzbietach. Nazwa parku pochodzi od pasma Magury Wątkowskiej. Większość obszaru porastają lasy bukowe i jodłowe, a przez park przepływa Wisłoka. W logo jest orlik krzykliwy - ptak drapieżny, który poluje na łąkach i gniazduje w lesie. Żyją tu też wilki, rysie i niedźwiedzie. To teren słabo zaludniony, z dawnymi wsiami Łemków.

20.Bieszczadzki Park Narodowy

Leży w województwie podkarpackim, w południowo-wschodnim krańcu Polski, przy granicy ze Słowacją i Ukrainą. Chroni Bieszczady z Tarnicą - najwyższym szczytem po polskiej stronie tych gór. Cechą tych gór są połoniny - rozległe górskie łąki ponad górną granicą lasu, np. Połonina Wetlińska i Połonina Caryńska. Niżej rosną lasy bukowe; ich wybrane fragmenty wpisano na Listę światowego dziedzictwa UNESCO. Symbolem parku jest ryś. Żyją tu też niedźwiedzie, wilki i żubry. Park należy do rezerwatu biosfery „Karpaty Wschodnie”, wspólnego z dwoma sąsiadami.

21.Rekordy polskich parków narodowych i szybki podział

Najstarsze: Białowieski i Pieniński (oba z 1932 r.). Najmłodszy: Ujście Warty (2001). Największy: Biebrzański. Najmniejszy: Ojcowski. Nadmorskie są dwa: Słowiński i Woliński. Górskie to Tatrzański, Babiogórski, Gorczański, Pieniński, Magurski, Bieszczadzki (Karpaty), Karkonoski i Gór Stołowych (Sudety) oraz Świętokrzyski. Bagna i doliny rzek chronią Biebrzański, Narwiański, Poleski i Ujście Warty. Jeziora i lasy pojezierzy - Wigierski, Drawieński, Bory Tucholskie i Wielkopolski.

22.UNESCO i Lista światowego dziedzictwa

UNESCO to organizacja ONZ do spraw oświaty, nauki i kultury, z siedzibą w Paryżu. Prowadzi Listę światowego dziedzictwa - wykaz miejsc o wyjątkowej wartości dla całej ludzkości. Obiekt kulturowy to dzieło człowieka (miasto, zamek, kopalnia, świątynia), a obiekt przyrodniczy to dzieło natury (las, góry). Obiekt transgraniczny leży na terenie więcej niż jednego państwa. Polska ma 18 wpisów: 16 kulturowych i 2 przyrodnicze. Pierwsze były w 1978 r. Kraków i Wieliczka, najnowszy to Gdynia (2026).

23.Stare Miasto w Krakowie (UNESCO)

Obiekt kulturowy wpisany w 1978 r. - na pierwszą w dziejach Listę światowego dziedzictwa. Kraków leży nad Wisłą, w województwie małopolskim, i był dawną stolicą Polski. Wpis obejmuje Wzgórze Wawelskie z zamkiem królewskim i katedrą, średniowieczne Stare Miasto z Rynkiem Głównym, Sukiennicami i kościołem Mariackim oraz dzielnicę Kazimierz. Wartość: świetnie zachowany układ średniowiecznego miasta i zabytki z wielu epok, które nie uległy zniszczeniu podczas II wojny światowej.

24.Królewskie Kopalnie Soli w Wieliczce i Bochni (UNESCO)

Obiekt kulturowy w województwie małopolskim, niedaleko Krakowa. Kopalnię w Wieliczce wpisano w 1978 r., a w 2013 r. wpis rozszerzono o kopalnię w Bochni. Sól kamienną wydobywano tu od średniowiecza przez kilkaset lat. Pod ziemią powstały kilometry chodników, komory, podziemne jeziora oraz kaplice i rzeźby wykute w soli - najsłynniejsza jest kaplica św. Kingi w Wieliczce. Nazwa „królewskie” przypomina, że sól dawała dawnym władcom Polski ogromne dochody.

25.Auschwitz-Birkenau - niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady (1940-1945)

Obiekt kulturowy wpisany w 1979 r. Leży w Oświęcimiu i Brzezince, w województwie małopolskim. Obóz założyli w 1940 r. Niemcy na okupowanych ziemiach polskich. Zamordowano w nim około 1,1 mln ludzi, w większości Żydów z całej Europy, a także Polaków, Romów i jeńców radzieckich. Dziś jest to miejsce pamięci i muzeum. Na Liście znalazł się nie ze względu na piękno, lecz jako przestroga i świadectwo zbrodni ludobójstwa. Pełna nazwa wpisu wskazuje wprost, kto obóz stworzył.

26.Puszcza Białowieska (UNESCO)

Obiekt przyrodniczy - jeden z dwóch takich w Polsce. Wpisany w 1979 r., od 1992 r. jest obiektem transgranicznym, wspólnym z Białorusią. Leży w województwie podlaskim. To najlepiej zachowany w Europie las nizinny o charakterze pierwotnym: stare drzewa wielu gatunków, dużo martwego drewna, ogromne bogactwo grzybów, owadów i ptaków. Żyje tu największa wolna populacja żubra. Nie myl pojęć: Białowieski Park Narodowy chroni tylko część puszczy, a wpis UNESCO obejmuje znacznie większy obszar.

27.Stare Miasto w Warszawie (UNESCO)

Obiekt kulturowy wpisany w 1980 r. Starówkę Niemcy niemal całkowicie zniszczyli w 1944 r., podczas powstania warszawskiego i po jego upadku. Po wojnie odbudowano ją na podstawie dawnych planów, rysunków i obrazów. Wpis jest wyjątkowy, bo zwykle na Listę trafiają obiekty oryginalne - tutaj doceniono odbudowę zespołu miejskiego jako przykład woli ocalenia dziedzictwa. Wpis obejmuje m.in. Rynek Starego Miasta, mury obronne z Barbakanem i Zamek Królewski.

28.Stare Miasto w Zamościu (UNESCO)

Obiekt kulturowy wpisany w 1992 r. Zamość leży w województwie lubelskim. Założył go w 1580 r. kanclerz Jan Zamoyski, a zaprojektował włoski architekt Bernardo Morando. To przykład renesansowego „miasta idealnego”: powstało od razu według jednego planu, z regularną siatką ulic, kwadratowym Rynkiem Wielkim, ratuszem, kamienicami z podcieniami i twierdzą wokół. Bywa nazywane „Padwą Północy”. Układ ulic zachował się do dziś prawie bez zmian.

29.Średniowieczny zespół miejski Torunia (UNESCO)

Obiekt kulturowy wpisany w 1997 r. Toruń leży nad Wisłą, w województwie kujawsko-pomorskim. Miasto założyli w XIII w. Krzyżacy, a bogactwo dał mu handel - należało do Hanzy, związku miast kupieckich. Wpis obejmuje Stare Miasto, Nowe Miasto i ruiny zamku krzyżackiego. Wartość: zachowany średniowieczny układ ulic oraz gotyckie budowle z cegły - ratusz, kościoły, kamienice i spichrze. W Toruniu urodził się Mikołaj Kopernik.

30.Zamek krzyżacki w Malborku (UNESCO)

Obiekt kulturowy wpisany w 1997 r., tak jak Toruń. Zamek stoi nad rzeką Nogat, w województwie pomorskim. Od 1309 r. był siedzibą wielkich mistrzów zakonu krzyżackiego, czyli stolicą państwa zakonnego. To jedna z największych na świecie ceglanych budowli gotyckich, złożona z trzech części: Zamku Wysokiego, Średniego i Niskiego. Zamek poważnie ucierpiał w 1945 r. i został odbudowany - jest przykładem troskliwej konserwacji zabytku.

31.Kalwaria Zebrzydowska (UNESCO)

Pełna nazwa wpisu: Kalwaria Zebrzydowska - manierystyczny zespół architektoniczny i krajobrazowy oraz park pielgrzymkowy. Obiekt kulturowy wpisany w 1999 r., w województwie małopolskim. Na początku XVII w. założył ją wojewoda Mikołaj Zebrzydowski. Na wzgórzach rozmieszczono bazylikę z klasztorem bernardynów i kilkadziesiąt kaplic połączonych dróżkami tak, aby przypominały Jerozolimę i drogę krzyżową. Wartość: połączenie architektury z krajobrazem oraz żywa do dziś tradycja pielgrzymek.

32.Kościoły Pokoju w Jaworze i Świdnicy (UNESCO)

Obiekt kulturowy wpisany w 2001 r., w województwie dolnośląskim. Nazwa pochodzi od pokoju westfalskiego (1648), który zakończył wojnę trzydziestoletnią. Katolicki cesarz pozwolił wtedy śląskim ewangelikom zbudować trzy świątynie, ale pod trudnymi warunkami: poza murami miasta, bez wież i z nietrwałych materiałów - drewna, gliny i słomy. Mimo to powstały ogromne kościoły o konstrukcji szkieletowej, z bogato zdobionymi wnętrzami. Do dziś przetrwały dwa; trzeci, w Głogowie, spłonął.

33.Drewniane kościoły południowej Małopolski (UNESCO)

Obiekt kulturowy wpisany w 2003 r. Tworzy go sześć gotyckich kościołów katolickich w miejscowościach: Binarowa, Blizne, Dębno, Haczów, Lipnica Murowana i Sękowa. Zbudowano je z poziomo układanych belek łączonych na rogach, a wnętrza pokryto malowidłami. Pokazują, jak średniowieczni cieśle przenieśli wzory murowanych świątyń na drewno. Nie myl ich z drewnianymi cerkwiami: kościoły są rzymskokatolickie i na ogół starsze, a cerkwie służyły chrześcijanom obrządku wschodniego.

34.Park Mużakowski (UNESCO)

Obiekt kulturowy wpisany w 2004 r., transgraniczny - wspólny z Niemcami. Leży po obu stronach Nysy Łużyckiej: w Łęknicy w województwie lubuskim i w niemieckim mieście Bad Muskau. Park założył w XIX w. książę Hermann von Pückler-Muskau. To rozległy park w stylu angielskim: zamiast równych, przyciętych alejek są łąki, grupy drzew, stawy i widoki ułożone tak, aby wyglądały naturalnie. Choć pełno w nim zieleni, jest dziełem człowieka, dlatego to obiekt kulturowy, a nie przyrodniczy.

35.Hala Stulecia we Wrocławiu (UNESCO)

Obiekt kulturowy wpisany w 2006 r., w województwie dolnośląskim. Halę zbudowano w latach 1911-1913 według projektu architekta Maxa Berga. Wrocław należał wtedy do Niemiec, a nazwa upamiętniała setną rocznicę wydarzeń z 1813 r. Wartość: to pionierskie dzieło inżynierii i architektury XX w. - ogromna kopuła z żelbetu, czyli betonu wzmocnionego stalowymi prętami, w chwili ukończenia jedna z największych na świecie. Hala służy do dziś jako miejsce wystaw, koncertów i zawodów sportowych.

36.Drewniane cerkwie w polskim i ukraińskim regionie Karpat (UNESCO)

Obiekt kulturowy wpisany w 2013 r., transgraniczny - wspólny z Ukrainą. Tworzy go 16 cerkwi: 8 w Polsce (województwa małopolskie i podkarpackie) i 8 na Ukrainie. Polskie to m.in. Kwiatoń, Owczary, Powroźnik, Radruż, Smolnik i Turzańsk. Cerkwie budowali od XVI do XIX w. górale karpaccy, m.in. Łemkowie i Bojkowie, dla wiernych prawosławnych i greckokatolickich. Wyróżnia je trójdzielna bryła, baniaste kopuły lub namiotowe dachy oraz ikonostas - ściana z ikonami we wnętrzu.

37.Kopalnia rud ołowiu, srebra i cynku wraz z systemem gospodarowania wodami podziemnymi w Tarnowskich Górach

Obiekt kulturowy wpisany w 2017 r., w województwie śląskim. Krócej: kopalnia rud ołowiu, srebra i cynku w Tarnowskich Górach. Przez kilkaset lat wydobywano tu rudy metali. Największym wrogiem górników była woda zalewająca wyrobiska, dlatego wykuto długie sztolnie odwadniające, a wypompowaną wodę wykorzystano do zaopatrzenia miast i zakładów. Ten pomysłowy system jest główną wartością wpisu. Część chodników można zwiedzać, a Sztolnią Czarnego Pstrąga płynie się łodzią.

38.Krzemionki - region pradziejowego górnictwa krzemienia pasiastego (UNESCO)

Obiekt kulturowy wpisany w 2019 r. Leży w województwie świętokrzyskim, koło Ostrowca Świętokrzyskiego. To zespół kopalń sprzed kilku tysięcy lat - z młodszej epoki kamienia i początków epoki brązu. Ludzie drążyli szyby i podziemne chodniki, aby wydobywać krzemień pasiasty, kamień z charakterystycznymi jasnymi i ciemnymi smugami. Robiono z niego głównie siekiery, które trafiały setki kilometrów dalej. To najstarsze dzieło człowieka wśród polskich wpisów.

39.Pradawne i pierwotne lasy bukowe Karpat i innych regionów Europy (UNESCO)

Obiekt przyrodniczy - drugi obok Puszczy Białowieskiej w Polsce. To wpis wspólny wielu państw europejskich: obejmuje najlepiej zachowane lasy bukowe od Karpat po inne regiony kontynentu. Polską część, czyli lasy bukowe w Bieszczadzkim Parku Narodowym, dopisano w 2021 r. Wartość: pokazują, jak buk po ostatniej epoce lodowej rozprzestrzenił się po Europie i jak wygląda las rosnący bez ingerencji człowieka - z drzewami w różnym wieku i martwym drewnem.

40.Modernistyczne śródmieście Gdyni (UNESCO)

Najnowszy polski wpis na Liście światowego dziedzictwa - z 2026 r. Obiekt kulturowy w województwie pomorskim, nad Zatoką Gdańską. Gdynia i jej port zostały zbudowane w dwudziestoleciu międzywojennym, aby odrodzona Polska miała własne okno na świat. Śródmieście zabudowano w latach 20. i 30. XX w. w stylu modernizmu: proste, jasne bryły bez ozdób, płaskie dachy, zaokrąglone narożniki i długie pasy okien, które przypominają statki. To przykład nowoczesnego miasta portowego XX w.