Usługi w Polsce - Planeta Nowa 7

1.Usługi

Jeden z trzech sektorów gospodarki. Obejmuje działalność, której celem nie jest wytwarzanie konkretnych produktów, lecz zaspokajanie potrzeb ludzi, przedsiębiorstw i instytucji.

2.Usługi podstawowe

Usługi, z których korzystamy bardzo często, nawet kilka razy dziennie, m.in. handel, usługi finansowe, transport (przewóz osób i ładunków środkami lokomocji) i łączność (umożliwia komunikowanie się oddalonych od siebie ludzi).

3.Usługi wyspecjalizowane

Usługi, na które rośnie zapotrzebowanie wraz z rozwojem gospodarczym kraju, np. doradztwo finansowe (porady o oszczędzaniu i inwestowaniu) oraz usługi projektowe (urządzanie wnętrz i ogrodów). Dzięki nim zwiększa się zatrudnienie w sektorze usług.

4.Podział usług ze względu na wynik działalności

Usługi dzielimy na sześć rodzajów: informacyjne (łącznościowe), oświatowo-kulturalne, dystrybucyjne (dostawcze), naprawcze, rekreacyjno-zdrowotne i organizacyjne.

5.Usługi informacyjne, oświatowo-kulturalne i dystrybucyjne - przykłady

Informacyjne (łącznościowe): usługi telefoniczne, pocztowe, internetowe. Oświatowo-kulturalne: edukacja, działalność kulturalna. Dystrybucyjne (dostawcze): transport i handel.

6.Usługi naprawcze, rekreacyjno-zdrowotne i organizacyjne - przykłady

Naprawcze: usługi instalacyjne i remontowe, naprawa samochodu. Rekreacyjno-zdrowotne: usługi turystyczne, ochrona zdrowia, opieka społeczna. Organizacyjne: doradztwo, administracja państwowa i samorządowa, bezpieczeństwo publiczne.

7.Transport samochodowy

Przewozy samochodami, autobusami i ciężarówkami. Ma największy udział w przewozach towarów. Zalety: niskie koszty przewozu na niewielkich odległościach, przewóz osób i towarów niemal od drzwi do drzwi, swoboda i komfort podróżowania.

8.Sieć dróg kołowych w Polsce

Jej gęstość stale rośnie (w 2023 r. 101,9 km dróg o twardej nawierzchni na 100 km²). Najgęstsza jest na obszarach zurbanizowanych i uprzemysłowionych (np. woj. śląskie), najrzadsza na słabo zaludnionych (np. woj. podlaskie). Ważna jest rozbudowa dróg szybkiego ruchu - autostrad i dróg ekspresowych (koniec 2023 r.: ponad 5115 km).

9.Transport kolejowy

Jego rola w przewozach pasażerów rośnie (w tych przewozach wyprzedza transport samochodowy) dzięki stosunkowo dużej gęstości linii kolejowych (6,2 km/100 km²), modernizacji linii i nowoczesnym pociągom. W przewozach towarów ma mniejsze znaczenie: wozi głównie surowce energetyczne z Górnego Śląska do portów w Szczecinie, Gdańsku i Gdyni. Obejmuje też tramwaje i metro (w Polsce tylko w Warszawie).

10.Transport wodny

Jeden z najtańszych rodzajów transportu; pozwala przewozić duże ładunki (np. zboże, piasek) na znaczne odległości, dlatego ma większe znaczenie w przewozie ładunków niż pasażerów. Dzieli się na transport morski (ważny w wymianie handlowej z innymi państwami; najważniejsze porty morskie to Gdańsk, Gdynia, Szczecin i Świnoujście; pasażerów przewożą głównie promy, np. z Gdańska, Gdyni i Świnoujścia do Szwecji) i żeglugę śródlądową.

11.Żegluga śródlądowa w Polsce

Rejsy po rzekach, jeziorach, kanałach i zalewach. Ma niewielkie znaczenie, bo żeglowne odcinki rzek są krótkie, poziom wody bywa niski (głównie latem), a kanałów łączących największe rzeki jest mało. Główną drogą wodną jest Odra - uregulowana na znacznej długości, wozi się nią m.in. węgiel kamienny z Górnego Śląska do Szczecina i Świnoujścia.

12.Transport lotniczy

Najdroższy, ale najszybszy i najbezpieczniejszy rodzaj transportu. Od wejścia Polski do UE do 2019 r. liczba pasażerów na polskich lotniskach wzrosła pięciokrotnie dzięki rozbudowie infrastruktury lotniskowej, wzrostowi zamożności części społeczeństwa i tanim liniom lotniczym. Największe lotnisko: Lotnisko Chopina w Warszawie (Okęcie); duże znaczenie mają też lotniska w Krakowie, Gdańsku i Katowicach.

13.Transport przesyłowy

Rozprowadzanie ropy naftowej, gazu ziemnego i wody rurociągami oraz przesyłanie energii elektrycznej liniami energetycznymi. Kluczowy dla ropy jest Rurociąg Pomorski (port w Gdańsku - rafinerie w Gdańsku i Płocku). Gaz płynie Gazociągiem Bałtyckim z Norwegii; Gazociągiem Jamalskim z Rosji od wybuchu wojny w Ukrainie się go nie przesyła.

14.Łączność

Przekazywanie informacji za pośrednictwem poczty, radia, telewizji, telefonu i internetu. Najszybciej rośnie znaczenie telefonii komórkowej i internetu, na których opierają się m.in. zdalna praca, zdalna nauka i handel elektroniczny.

15.Trójmiasto

Zespół trzech nadbałtyckich miast: Gdańska, Gdyni i Sopotu nad Zatoką Gdańską. Jego rozwój gospodarczy w dużej mierze zależy od położenia i sieci transportowej, przede wszystkim od transportu morskiego.

16.Wpływ transportu morskiego na rozwój Trójmiasta

Przez porty w Gdańsku i Gdyni biegną szlaki handlowe łączące północ i południe Europy. Port w Gdańsku ma największe przeładunki w Polsce (ponad połowa masy to ropa naftowa i płynny gaz ziemny). Przy porcie powstały Rafineria Gdańska (benzyna, oleje silnikowe, paliwo lotnicze) i terminal gazowy, w którym gaz ze statków trafia do cystern kolejowych lub samochodowych.

17.Centra logistyczne i firmy spedycyjne

Usprawniają przewóz towarów, które docierają do portów (często w kontenerach) i jadą dalej koleją lub ciężarówkami. Centra logistyczne przyjmują towary, magazynują je i przygotowują do dalszego transportu. Firmy spedycyjne organizują przewozy ładunków na zlecenie innych firm.

18.Terminale pasażerskie i stocznie w Trójmieście

Terminale pasażerskie w portach Gdańska i Gdyni obsługują krajowe i zagraniczne połączenia promowe oraz duże statki wycieczkowe. Stocznie to zakłady na terenach portowych, które budują, remontują i modernizują łodzie, jachty i statki (np. Gdańska Stocznia Remontowa).

19.Wpływ innych rodzajów transportu na rozwój Trójmiasta

Trójmiasto leży blisko autostrady A1, w Gdańsku i Gdyni są węzły kolejowe, a w Gdańsku-Rębiechowie działa międzynarodowy port lotniczy. Dzięki temu przyjeżdża wielu turystów z Polski i z zagranicy, co sprzyja rozwojowi usług noclegowych, gastronomicznych, kulturalno-rozrywkowych oraz obsługi szkoleń i konferencji.

20.Handel zagraniczny

Odpłatna wymiana dóbr i usług między państwami. Jest potrzebny, bo w żadnym państwie produkcja nie jest tak wszechstronna, by zaspokoić wszystkie potrzeby. Zwiększa różnorodność towarów na rynku, jest źródłem dochodów państwa i napędza rozwój gospodarczy.

21.Import i eksport

Import to sprowadzanie (kupowanie) towarów zza granicy. Eksport to sprzedawanie towarów za granicę.

22.Partnerzy handlowi Polski

Głównym partnerem handlowym Polski są Niemcy. Dużo towarów importujemy też z Chin, a eksportujemy m.in. do Czech i Francji. Od 2022 r., po sankcjach gospodarczych nałożonych na Rosję, handel z Rosją zmalał.

23.Najważniejsze towary w imporcie i eksporcie Polski

Import: głównie samochody oraz części i akcesoria samochodowe, urządzenia elektroniczne, ropa naftowa, gaz ziemny, tworzywa sztuczne. Eksport: samochody osobowe i dostawcze, części i akcesoria samochodowe, produkty z metalu, maszyny i urządzenia elektryczne (w tym RTV i AGD), meble, a także artykuły spożywcze.

24.Saldo bilansu handlu zagranicznego

Różnica między wartością eksportu a wartością importu w danym okresie (zwykle w roku). Saldo ujemne oznacza, że import przewyższa eksport i pieniądze odpływają z kraju. W Polsce przez wiele lat było ujemne; dodatnie po raz pierwszy od początku lat 90. XX w. odnotowano w 2015 r.

25.Sukcesy polskich firm za granicą

Polskie wyroby trafiają do większości państw świata. Hitami eksportowymi, dzięki wysokiej jakości i konkurencyjnym cenom, są m.in. meble, środki transportu i produkty spożywcze. Przykłady firm: PESA Bydgoszcz (pojazdy szynowe), CD Projekt (gry o Wiedźminie), Mlekpol (wyroby mleczarskie), Nowy Styl (meble biurowe).

26.Turystyka

Różne formy spędzania wolnego czasu z dala od miejsca zamieszkania.

27.Rodzaje turystyki

Ze względu na cel wyjazdu: wypoczynkowa, poznawcza, biznesowa, lecznicza i religijna. Ze względu na sposób zorganizowania: indywidualna i zbiorowa (np. wycieczka zorganizowana przez biuro podróży).

28.Rola turystyki w gospodarce Polski

W 2024 r. Polskę odwiedziło prawie 20 mln turystów, a wpływy z turystyki wyniosły 15 mld dolarów. Te wartości od dawna rosną (poza latami pandemii COVID-19), ale są znacznie niższe niż w krajach śródziemnomorskich.

29.Infrastruktura turystyczna

Baza noclegowa i gastronomiczna, inne obiekty turystyczne oraz sieć komunikacyjna. Ma duży wpływ na rozwój turystyki; w Polsce wciąż się rozwija, zwłaszcza na najczęściej odwiedzanych obszarach.

30.Walory turystyczne przyrodnicze i kulturowe

Walory przyrodnicze to m.in. urozmaicona rzeźba terenu, morze, jeziora i rzeki. Walory kulturowe to m.in. zabytki, muzea, dawne obiekty wojskowe, elementy folkloru i imprezy kulturalne.

31.Najchętniej odwiedzane obszary turystyczne Polski

Wybrzeże Bałtyku (głównie latem; m.in. ruchome wydmy koło Łeby, klify na Wolinie) i pojezierza (latem; Kraina Wielkich Jezior Mazurskich, Pojezierze Kaszubskie). Karpaty i Sudety - przez cały rok: latem wędrówki i rowery, zimą narciarstwo (najwięcej osób w Tatrach, wiele w Karkonoszach). Miasta, np. Warszawa, Kraków, Gdańsk, Wrocław, Toruń - zabytki, muzea, wydarzenia kulturalne i sportowe.

32.Lista światowego dziedzictwa UNESCO w Polsce

Lista obiektów o wyjątkowej wartości przyrodniczej lub kulturowej, objętych szczególną ochroną. Jest na niej 17 polskich obiektów, najwięcej w województwie małopolskim, np. Stare Miasto w Krakowie, kopalnie soli w Wieliczce i Bochni, Zamek krzyżacki w Malborku, średniowieczny zespół miejski Torunia, Stare Miasto w Warszawie, Puszcza Białowieska, Hala Stulecia we Wrocławiu.

33.Aktywny wypoczynek w Polsce - przykłady

Zatoka Pucka (płytka, dość ciepła woda i silne zachodnie wiatry) - windsurfing i kitesurfing. Pieniny - spływ Dunajcem na tratwach flisackich albo rafting pontonem. Kopalnia soli w Wieliczce - oprócz trasy turystycznej także trasa górnicza.

34.Walory przyrodnicze wybrzeża Bałtyku

Morze Bałtyckie z szerokimi, piaszczystymi plażami; strome klify (najwyższe, ponad 90 m, w Wolińskim Parku Narodowym); wydmy (w Słowińskim Parku Narodowym do 40 m, z widokiem na jezioro Łebsko); Mierzeja Helska i Mierzeja Wiślana, które oddzielają Zatokę Pucką i Zalew Wiślany od otwartego morza.

35.Usłonecznienie

Czas w ciągu doby, w którym tarczy słonecznej nie zasłaniają chmury. Największe w Polsce jest na wybrzeżu - nad Zatoką Gdańską dochodzi do 9 godzin, o 3 godziny więcej niż np. w Karpatach i Sudetach. Sprzyja to wypoczynkowi, choć wody Bałtyku zwykle nie przekraczają 20°C.

36.Powietrze nasycone jodem i uzdrowiska nadmorskie

Powietrze na wybrzeżu jest czystsze niż w wielu regionach i nasycone jodem, który korzystnie wpływa na organizm, zwłaszcza na tarczycę. Dlatego w nadmorskich miejscowościach, np. w Kołobrzegu, Świnoujściu i Ustce, powstały popularne uzdrowiska.

37.Wpływ walorów przyrodniczych na turystykę nad Bałtykiem

Plaże, wydmy, klify, duże usłonecznienie i powietrze z jodem przyciągają turystów. Latem (lipiec i sierpień) na plażach wypoczywa zwykle ponad 1,5 mln osób: opalają się, pływają, uprawiają sporty wodne, wędrują po lasach i jeżdżą na rowerach. Część przyjeżdża też dla zabytków, muzeów i festiwali; najpopularniejsze miasta wybrzeża to Gdańsk, Gdynia, Sopot i Szczecin.

38.Kraków i dziedzictwo kulturowe Małopolski

W Małopolsce jest ponad 5 tys. zabytków, w tym sześć z Listy UNESCO. Kraków ma niemal 1,5 tys. zabytkowych obiektów: katedrę i Zamek Królewski na Wawelu, Rynek Główny, kościoły i kamienice oraz Kazimierz, gdzie przenikały się kultura żydowska i polska. Uchodzi za kulturalną stolicę Polski dzięki festiwalom, koncertom, targom i kongresom.

39.Wpływ walorów na turystykę w Małopolsce

Turystów przyciągają walory kulturowe: Kraków, kopalnie soli w Wieliczce i Bochni, Kalwaria Zebrzydowska, Szlak Architektury Drewnianej (255 obiektów: dwory, kościoły, wille, skanseny) i Szlak Rzemiosła Małopolski (np. garncarstwo, kowalstwo). Przyciągają też walory przyrodnicze - pasma Karpat z Tatrami.

40.Wskaźnik intensywności ruchu turystycznego

Liczba osób, które skorzystały z noclegów, przypadająca na 100 mieszkańców danego obszaru. Najwyższy w Polsce jest w województwach małopolskim, pomorskim i zachodniopomorskim, gdzie stale rozwija się baza noclegowa i rośnie jakość usług hotelowych i gastronomicznych.