Konkurs Języka Angielskiego (lubelskie) - USA i Kanada

1.The United States of America (USA) - państwo i stolica Washington, D.C.

Stany Zjednoczone Ameryki leżą w Ameryce Północnej, między Oceanem Atlantyckim na wschodzie a Oceanem Spokojnym na zachodzie. Po angielsku mówi się też: the United States, the US, the USA albo America. Stolicą jest Washington, D.C. - miasto nad rzeką Potomac, które nie należy do żadnego stanu. Skrót D.C. oznacza District of Columbia, czyli osobny okręg federalny. Nie myl stolicy ze stanem Washington, który leży na północnym zachodzie, nad Pacyfikiem. W stolicy znajdują się White House, Capitol i Supreme Court.

2.50 states, Alaska i Hawaii, sąsiedzi USA

USA to federacja 50 stanów (states). 48 z nich tworzy zwarte terytorium (the contiguous United States), a dwa leżą osobno: Alaska - największy stan, na północnym zachodzie kontynentu, oddzielony od reszty kraju Kanadą i kupiony od Rosji w 1867 r. - oraz Hawaii, archipelag na Oceanie Spokojnym. Oba zostały stanami w 1959 r. USA mają dwóch sąsiadów lądowych: Canada na północy i Mexico na południu. Każdy stan ma własną stolicę, gubernatora (governor) i własne prawa, np. stolicą stanu California jest Sacramento, a nie Los Angeles.

3.Flaga Stars and Stripes i hymn „The Star-Spangled Banner”

Flaga USA nazywa się Stars and Stripes (gwiazdy i pasy), czasem także Old Glory. Ma 13 poziomych pasów, na przemian czerwonych i białych - to 13 kolonii, z których powstało państwo - oraz 50 białych gwiazd na niebieskim polu, po jednej za każdy stan. Hymn państwowy to „The Star-Spangled Banner” (Gwiaździsty sztandar). Słowa napisał Francis Scott Key w 1814 r., podczas wojny z Wielką Brytanią, a oficjalnym hymnem pieśń została w 1931 r. Podczas hymnu Amerykanie często kładą prawą dłoń na sercu.

4.Symbole USA: bald eagle, Uncle Sam, Statue of Liberty

Bald eagle (bielik amerykański) to narodowy ptak USA - od 1782 r. widnieje na wielkiej pieczęci państwa (the Great Seal). Uncle Sam (Wuj Sam) to uosobienie rządu USA: starszy pan z białą bródką, w cylindrze i stroju w barwach flagi; jego inicjały to U.S. Statue of Liberty (Statua Wolności) stoi na wyspie Liberty Island u wejścia do portu w mieście New York. Była darem Francji, odsłonięto ją w 1886 r. Trzyma pochodnię i tablicę z datą 4 lipca 1776 r., a dla imigrantów płynących do Ameryki stała się znakiem wolności.

5.Ustrój USA: federal republic, President i White House

USA są republiką federalną (federal republic): władzę dzielą między siebie rząd federalny i stany. Władza dzieli się też na trzy części, które kontrolują się nawzajem (checks and balances): ustawodawczą - Congress, wykonawczą - President, sądowniczą - sądy z Supreme Court na czele. President jest jednocześnie głową państwa, szefem rządu i zwierzchnikiem sił zbrojnych; jego zastępcą jest Vice President. Prezydent mieszka i pracuje w budynku White House (Biały Dom) w mieście Washington, D.C., a jego gabinet nazywa się Oval Office.

6.Congress (Senate i House of Representatives), Capitol, Supreme Court

Congress (Kongres) to parlament USA, który uchwala prawo federalne. Ma dwie izby: Senate (Senat), w którym każdy stan ma po dwóch senatorów, oraz House of Representatives (Izba Reprezentantów), gdzie liczba miejsc stanu zależy od liczby jego mieszkańców. Kongres obraduje w budynku Capitol z białą kopułą, na wzgórzu Capitol Hill w stolicy. Supreme Court (Sąd Najwyższy) to najwyższy sąd w kraju: rozstrzyga, czy prawo jest zgodne z konstytucją. Jego sędziów (justices) wskazuje prezydent, a zatwierdza Senat.

7.US dollar oraz języki USA: English i Spanish

Walutą USA jest US dollar (dolar amerykański, symbol $, kod USD); 1 dolar to 100 centów (cents). Monety mają potoczne nazwy: penny (1 cent), nickel (5 centów), dime (10 centów), quarter (25 centów), a banknoty nazywa się bills. Językiem większości mieszkańców jest English w odmianie amerykańskiej, z własną pisownią i słownictwem, np. color, center, elevator, fall (jesień), cookie. Drugim najczęściej używanym językiem jest Spanish (hiszpański), szczególnie na południu i zachodzie kraju oraz w wielkich miastach.

8.Ludność USA: Native Americans i a nation of immigrants

Pierwszymi mieszkańcami Ameryki Północnej byli Native Americans (rdzenni Amerykanie) - setki różnych ludów, np. Navajo, Cherokee, Sioux, Apache, z własnymi językami i kulturami. Od XVI w. osadnicy z Europy zajmowali ich ziemie; wiele ludów zmuszono do przesiedlenia, a część ich potomków mieszka w rezerwatach (reservations). Dzisiejsze USA nazywa się krajem imigrantów (a nation of immigrants): żyją tu potomkowie przybyszów z Europy, Afryki, Azji i Ameryki Łacińskiej. Przodków wielu Afroamerykanów (African Americans) przywieziono jako niewolników.

9.Szkoła w USA: elementary school, middle school, high school, grades

Nauka w szkole trwa w USA zwykle 12 lat, a klasy nazywa się grades: first grade to pierwsza klasa, twelfth grade - dwunasta. Wcześniej dzieci chodzą do zerówki (kindergarten). Najczęstszy układ to: elementary school (szkoła podstawowa, zwykle do 5. klasy), middle school (zwykle klasy 6-8) i high school (klasy 9-12). Słowo grades oznacza też oceny - wystawia się je literami: A (najlepsza), B, C, D i F (niezaliczone). Rok szkolny zaczyna się zwykle w sierpniu lub wrześniu, a wielu uczniów dowożą żółte autobusy (school buses).

10.High school, prom i college

W high school kolejne roczniki mają swoje nazwy: freshman (9. klasa), sophomore (10.), junior (11.) i senior (12.). Szkoły mają drużyny sportowe, orkiestry i kluby, a na koniec nauki uczeń dostaje dyplom (high school diploma) podczas uroczystości graduation - absolwenci noszą togi i czapki. Prom to uroczysty bal uczniów ostatnich klas, zwykle wiosną. Po szkole średniej można iść na studia: college to uczelnia wyższa, na której po około czterech latach zdobywa się stopień bachelor's degree. W większości szkół publicznych uczniowie nie noszą mundurków.

11.Wielkie miasta USA: New York, Los Angeles, Chicago, Houston, San Francisco

New York to największe miasto USA, na wschodnim wybrzeżu; ma pięć dzielnic (boroughs), m.in. Manhattan i Brooklyn, a jego przydomek to the Big Apple. Los Angeles w stanie California, nad Pacyfikiem, jest drugim co do wielkości miastem i stolicą filmu. Chicago w stanie Illinois leży nad jeziorem Lake Michigan i nosi przydomek the Windy City. Houston w stanie Texas słynie z centrum lotów kosmicznych NASA. San Francisco w stanie California jest znane ze stromych ulic, tramwajów linowych (cable cars) i mostu Golden Gate Bridge.

12.Słynne miejsca: Empire State Building, Golden Gate Bridge, Mount Rushmore, Hollywood

Empire State Building to wieżowiec na Manhattanie w mieście New York, ukończony w 1931 r.; przez wiele lat był najwyższym budynkiem świata. Golden Gate Bridge to czerwono-pomarańczowy most wiszący w San Francisco, otwarty w 1937 r. Mount Rushmore w stanie South Dakota to góra z wykutymi w skale głowami czterech prezydentów: George Washington, Thomas Jefferson, Theodore Roosevelt i Abraham Lincoln. Hollywood to dzielnica miasta Los Angeles, centrum przemysłu filmowego, z wielkim napisem na wzgórzu i aleją gwiazd (Walk of Fame).

13.Cuda natury: Grand Canyon, Yellowstone National Park, Niagara Falls, Death Valley

Grand Canyon (Wielki Kanion) w stanie Arizona wyrzeźbiła rzeka Colorado River; ma ponad 400 km długości i miejscami ponad 1,5 km głębokości. Yellowstone National Park, położony głównie w stanie Wyoming, to pierwszy park narodowy USA (1872), znany z gejzerów, m.in. Old Faithful, oraz bizonów i niedźwiedzi. Niagara Falls to wodospady na rzece Niagara, na granicy USA i Kanady, między jeziorami Erie i Ontario. Death Valley (Dolina Śmierci) na pustyni w stanie California to najniżej położone i jedno z najgorętszych miejsc Ameryki Północnej.

14.Góry i równiny USA: Rocky Mountains, Appalachian Mountains, Great Plains

Rocky Mountains (Góry Skaliste, potocznie the Rockies) to wysokie, młode góry na zachodzie; ciągną się z Kanady przez USA aż po stan New Mexico. Appalachian Mountains (Appalachy) leżą na wschodzie - są znacznie starsze i niższe, porośnięte lasami. Na zachód od rzeki Mississippi, u podnóża Gór Skalistych, rozciągają się Great Plains (Wielkie Równiny): dawna preria, po której wędrowały stada bizonów, dziś obszar upraw pszenicy i hodowli bydła. Najwyższy szczyt USA i całej Ameryki Północnej wznosi się na Alasce.

15.Rzeki i jeziora USA: Mississippi River, Missouri River, Colorado River, Great Lakes

Mississippi River płynie z północy na południe przez środek kraju, od stanu Minnesota po okolice miasta New Orleans, gdzie tworzy deltę. Jej najdłuższym dopływem jest Missouri River, która wypływa z Gór Skalistych i łączy się z nią koło miasta St. Louis. Colorado River płynie na południowym zachodzie i wyrzeźbiła Grand Canyon. Great Lakes (Wielkie Jeziora) to pięć jezior przy granicy z Kanadą: Superior, Michigan, Huron, Erie i Ontario. Największe jest Lake Superior, a tylko Lake Michigan leży w całości w USA.

16.Regiony USA według U.S. Census Bureau: Northeast, Midwest, South, West

Urząd statystyczny U.S. Census Bureau dzieli kraj na cztery regiony. Northeast (północny wschód) obejmuje New England, czyli sześć stanów, m.in. Massachusetts i Maine, oraz stany New York, New Jersey i Pennsylvania. Midwest (Środkowy Zachód) to m.in. Illinois, Ohio, Michigan i Iowa - rolnicze serce kraju. South (Południe) to m.in. Texas, Florida, Georgia i Virginia. West (Zachód) to m.in. California, Colorado, Arizona, a także Alaska i Hawaii. Regiony różnią się klimatem, historią, kuchnią i akcentem mieszkańców.

17.Początki: Christopher Columbus (1492), Mayflower i Pilgrims (1620), 13 colonies

W 1492 r. Christopher Columbus (Krzysztof Kolumb), płynąc w służbie Hiszpanii, dotarł do wysp na Morzu Karaibskim - od tej wyprawy zaczęła się europejska kolonizacja Ameryki. Pierwszą trwałą osadą angielską było Jamestown w kolonii Virginia (1607). W 1620 r. na statku Mayflower przypłynęli osadnicy, wśród nich Pilgrims (Pielgrzymi) szukający wolności religijnej; założyli kolonię Plymouth na terenie dzisiejszego stanu Massachusetts. Do XVIII w. na wschodnim wybrzeżu powstało 13 kolonii brytyjskich (the thirteen colonies), od New Hampshire po Georgię.

18.Niepodległość: Boston Tea Party (1773), Declaration of Independence (1776), Constitution (1787)

Koloniści sprzeciwiali się podatkom nakładanym przez Londyn bez ich udziału w parlamencie („No taxation without representation”). W 1773 r. podczas Boston Tea Party wyrzucili do morza ładunek brytyjskiej herbaty. 4 lipca 1776 r. w Filadelfii przyjęto Declaration of Independence (Deklarację niepodległości), której głównym autorem był Thomas Jefferson. Wojskiem kolonistów dowodził George Washington - od 1789 r. pierwszy prezydent USA. W 1787 r. spisano Constitution (konstytucję), obowiązującą do dziś; jej pierwsze dziesięć poprawek to Bill of Rights.

19.Civil War (1861-1865) i Abraham Lincoln

Civil War (wojna secesyjna) toczyła się w latach 1861-1865 między stanami Północy (the Union) a stanami Południa, które wystąpiły z unii i utworzyły Konfederację (the Confederacy). Głównym powodem sporu było niewolnictwo: gospodarka Południa opierała się na pracy zniewolonych ludzi na plantacjach bawełny i tytoniu. Prezydentem był wtedy Abraham Lincoln. W 1863 r. ogłosił Emancipation Proclamation, a po zwycięstwie Północy w 1865 r. poprawka do konstytucji zniosła niewolnictwo w całym kraju. W tym samym roku Lincoln zginął w zamachu.

20.XX wiek: prawa wyborcze kobiet (1920), Martin Luther King Jr., Apollo 11 i Neil Armstrong (1969)

W 1920 r. poprawka do konstytucji dała kobietom prawo głosu w całym kraju (wcześniej miały je w części stanów). W latach 50. i 60. ruch praw obywatelskich (civil rights movement) walczył bez przemocy o równe prawa dla Afroamerykanów i zniesienie segregacji rasowej. Jego przywódcą był pastor Martin Luther King Jr.; w 1963 r. w stolicy wygłosił przemówienie „I Have a Dream”, a w 1964 r. dostał Pokojową Nagrodę Nobla. W lipcu 1969 r. misja Apollo 11 wylądowała na Księżycu - pierwszym człowiekiem, który na nim stanął, był Neil Armstrong.

21.Wynalazcy i przedsiębiorcy: Thomas Edison, Wright brothers, Henry Ford

Thomas Edison był wynalazcą i przedsiębiorcą: skonstruował fonograf (1877), czyli urządzenie do nagrywania i odtwarzania dźwięku, oraz praktyczną żarówkę elektryczną (1879). Wright brothers (bracia Wright), Orville i Wilbur, w 1903 r. koło miejscowości Kitty Hawk w stanie North Carolina wykonali pierwszy udany lot samolotem z silnikiem. Henry Ford założył w Detroit firmę Ford Motor Company; jego Model T (1908) i ruchoma taśma montażowa (assembly line) sprawiły, że samochód stał się tańszy i dostępny dla zwykłych rodzin.

22.Kultura i sport: Mark Twain, Walt Disney, Elvis Presley, Michael Jordan

Mark Twain to pseudonim pisarza, który naprawdę nazywał się Samuel Clemens; napisał powieści „The Adventures of Tom Sawyer” i „Adventures of Huckleberry Finn”, rozgrywające się nad rzeką Mississippi. Walt Disney wprowadził na ekrany postać Mickey Mouse (1928), wyprodukował pełnometrażowy film animowany „Snow White and the Seven Dwarfs” (1937) i otworzył park rozrywki Disneyland w stanie California (1955). Elvis Presley, piosenkarz związany z Memphis, nosi przydomek the King of Rock and Roll. Michael Jordan to koszykarz, który z drużyną Chicago Bulls zdobył sześć tytułów mistrza ligi NBA.

23.Święta w USA: Independence Day, Thanksgiving, Halloween, Martin Luther King Jr. Day, Memorial Day

Independence Day (4 lipca) to święto narodowe na pamiątkę Deklaracji niepodległości: parady, pikniki i fajerwerki. Thanksgiving (Święto Dziękczynienia) przypada w czwarty czwartek listopada - rodziny jedzą wspólnie indyka; tradycja nawiązuje do uczty Pielgrzymów i ludu Wampanoag z 1621 r. W Halloween (31 października) dzieci w przebraniach chodzą po domach, mówiąc „Trick or treat!”, a z dyni wycina się lampiony. Martin Luther King Jr. Day wypada w trzeci poniedziałek stycznia, a Memorial Day - w ostatni poniedziałek maja; wspomina się wtedy poległych żołnierzy.

24.Kuchnia i sport USA: hamburger, hot dog, apple pie, barbecue, baseball, basketball, American football

Typowe dania to hamburger i hot dog, jedzone na piknikach i stadionach, oraz barbecue - mięso długo pieczone lub wędzone nad ogniem, specjalność Południa. Apple pie (szarlotka) jest symbolem kuchni domowej - stąd powiedzenie „as American as apple pie”. Na Thanksgiving podaje się pieczonego indyka (turkey) z sosem żurawinowym i pumpkin pie (placek dyniowy). Najpopularniejsze sporty zespołowe to baseball, basketball (koszykówka, liga NBA) i American football (liga NFL), którego finałem jest Super Bowl. Piłkę nożną Amerykanie nazywają soccer.

25.Canada - państwo, położenie i stolica Ottawa

Kanada leży w północnej części Ameryki Północnej i jest drugim co do powierzchni państwem świata, po Rosji. Oblewają ją trzy oceany: Atlantycki, Spokojny i Arktyczny. Sąsiadem Kanady są USA - na południu oraz na północnym zachodzie (Alaska); to najdłuższa granica lądowa między dwoma państwami na świecie. Większość mieszkańców żyje na południu, blisko tej granicy. Stolicą jest Ottawa w prowincji Ontario, nad rzeką Ottawa River; na wzgórzu Parliament Hill stoi gmach parlamentu z wieżą Peace Tower. Nazwa Canada pochodzi od słowa kanata - „wioska, osada” w języku rdzennych mieszkańców.

26.10 provinces: Ontario, Quebec, British Columbia, Alberta i pozostałe

Kanada jest federacją 10 prowincji (provinces) i 3 terytoriów (territories). Ontario to prowincja z największą liczbą mieszkańców - leżą w niej Toronto i Ottawa. Quebec jest największą prowincją pod względem powierzchni i sercem francuskojęzycznej Kanady. British Columbia leży na zachodzie, nad Pacyfikiem (Vancouver, stolica Victoria). Alberta to prowincja Gór Skalistych, prerii i ropy naftowej (Calgary, stolica Edmonton). Pozostałe to: Manitoba, Saskatchewan, Nova Scotia, New Brunswick, Prince Edward Island oraz Newfoundland and Labrador. Każda prowincja ma własny rząd.

27.3 territories: Yukon, Northwest Territories, Nunavut

Trzy terytoria zajmują rozległą, słabo zaludnioną północ Kanady. Yukon leży na zachodzie, przy granicy z Alaską (stolica Whitehorse); pod koniec XIX w. przyciągnął poszukiwaczy złota (Klondike Gold Rush) i tu wznosi się najwyższy szczyt Kanady, Mount Logan. Northwest Territories mają stolicę w mieście Yellowknife. Nunavut (stolica Iqaluit), największą jednostkę Kanady, wydzielono w 1999 r.; większość mieszkańców to Inuici, a nazwa znaczy w ich języku „nasza ziemia”. Terytoria mają mniej samodzielności niż prowincje - ich uprawnienia nadaje parlament federalny.

28.Flaga Maple Leaf i hymn „O Canada”

Flaga Kanady, nazywana the Maple Leaf, ma trzy pionowe pasy: czerwony, biały (szerszy) i czerwony, a pośrodku czerwony liść klonu o 11 ostrych końcach. Obowiązuje od 1965 r.; wcześniej używano flagi z brytyjskim Union Jack w rogu. Barwy narodowe to czerwień i biel. Hymn „O Canada” powstał w 1880 r. w języku francuskim, a oficjalnym hymnem został w 1980 r.; ma wersję angielską i francuską, które nie są dosłownym tłumaczeniem. Ponieważ głową państwa jest monarcha, przy uroczystościach z jego udziałem gra się też hymn królewski.

29.Symbole Kanady: maple leaf, beaver i Royal Canadian Mounted Police (Mounties)

Maple leaf (liść klonu) to najbardziej rozpoznawalny znak Kanady: jest na fladze, monetach i strojach sportowców, a klon to także narodowe drzewo. Beaver (bóbr) jest narodowym zwierzęciem - handel futrami bobrów był podstawą gospodarki w czasach kolonialnych; bóbr widnieje na monecie 5 centów. Royal Canadian Mounted Police (RCMP), czyli Mounties, to federalna policja Kanady. Jej funkcjonariusze są znani z odświętnego munduru: czerwonej kurtki i kapelusza z szerokim rondem; dawniej patrolowali kraj konno.

30.Ustrój i waluta Kanady: constitutional monarchy, Governor General, Prime Minister, Canadian dollar

Kanada jest monarchią konstytucyjną (constitutional monarchy), federacją i demokracją parlamentarną. Głową państwa jest brytyjski monarcha, którego na miejscu reprezentuje Governor General (gubernator generalny) - pełni funkcje głównie ceremonialne. Rządem kieruje Prime Minister (premier), zwykle lider partii z największą liczbą miejsc w izbie House of Commons; drugą izbą parlamentu jest Senate. Kanada należy do Wspólnoty Narodów (the Commonwealth). Walutą jest Canadian dollar (100 centów); monetę 1 dolara z wizerunkiem nura nazywa się loonie, a 2 dolarów - toonie.

31.Języki Kanady: English i French, Quebec i szkoła

Kanada ma dwa języki urzędowe na szczeblu federalnym: English i French - w obu działają parlament, sądy i urzędy federalne, a napisy na produktach są dwujęzyczne. Większość Kanadyjczyków mówi na co dzień po angielsku. W prowincji Quebec dominuje język francuski i tylko on jest tam językiem urzędowym; jedyną oficjalnie dwujęzyczną prowincją jest New Brunswick. Za szkoły odpowiadają prowincje, więc systemy trochę się różnią: zwykle jest elementary school, potem high school (secondary school), a wielu uczniów uczy się w programach French immersion - z lekcjami po francusku.

32.Ludy rdzenne Kanady: First Nations, Inuit, Métis

Rdzenne ludy Kanady (Indigenous peoples) dzieli się na trzy grupy. First Nations to wiele narodów, m.in. Cree, Ojibwe, Haida i Mohawk; ludy z wybrzeża Pacyfiku słyną z rzeźbionych słupów totemowych (totem poles). Inuit (Inuici) mieszkają w Arktyce, m.in. w terytorium Nunavut; jednym z ich języków jest Inuktitut. Métis to potomkowie związków ludów rdzennych z europejskimi, głównie francuskimi, handlarzami futer - stworzyli własną kulturę. W XIX i XX w. wiele rdzennych dzieci zmuszano do nauki w szkołach z internatem (residential schools), z dala od rodzin; dziś Kanada dąży do pojednania.

33.Miasta Kanady: Toronto, Montreal, Vancouver, Calgary, Quebec City

Toronto, stolica prowincji Ontario nad jeziorem Lake Ontario, to największe miasto Kanady i jej centrum finansowe. Montreal w prowincji Quebec leży na wyspie na rzece St Lawrence River; jest największym francuskojęzycznym miastem kraju i gospodarzem letnich igrzysk w 1976 r. Vancouver w prowincji British Columbia to port nad Pacyfikiem, otoczony górami (zimowe igrzyska w 2010 r.). Calgary w prowincji Alberta słynie z rodeo Calgary Stampede (zimowe igrzyska w 1988 r.). Quebec City, stolica prowincji Quebec, ma zabytkowe stare miasto otoczone murami obronnymi.

34.Słynne miejsca Kanady: CN Tower, Niagara Falls (Horseshoe Falls), Banff National Park, Parliament Hill

CN Tower to wieża telewizyjna i widokowa w Toronto, otwarta w 1976 r.; ma ponad 550 m i przez około 30 lat była najwyższą wolno stojącą budowlą świata. Niagara Falls składają się z trzech wodospadów: największy, Horseshoe Falls (Podkowa), leży głównie po stronie kanadyjskiej, w prowincji Ontario, a American Falls i Bridal Veil Falls - po stronie USA. Banff National Park w prowincji Alberta to najstarszy park narodowy Kanady (1885), w Górach Skalistych, z jeziorem Lake Louise. Parliament Hill w Ottawie to wzgórze z neogotyckimi gmachami parlamentu.

35.Krainy geograficzne Kanady: Rocky Mountains, prairies, Canadian Shield

Na zachodzie, w prowincjach British Columbia i Alberta, wznoszą się Rocky Mountains (Góry Skaliste) - to samo pasmo, które biegnie dalej przez USA. Na wschód od nich leżą prairies (prerie): płaskie, żyzne równiny w prowincjach Alberta, Saskatchewan i Manitoba, „spichlerz” kraju z ogromnymi polami pszenicy. Canadian Shield (Tarcza Kanadyjska) to rozległy obszar bardzo starych skał wokół zatoki Hudson Bay, pokryty lasami i tysiącami jezior, bogaty w rudy metali. Daleka północ to tundra i wyspy Arktyki z długą, mroźną zimą.

36.Wody Kanady: Great Lakes, St Lawrence River, Mackenzie River, Hudson Bay

Cztery z pięciu jezior Great Lakes - Superior, Huron, Erie i Ontario - leżą na granicy Kanady i USA. Z jeziora Ontario wypływa St Lawrence River (Rzeka Świętego Wawrzyńca), która płynie na północny wschód do Atlantyku; leżą nad nią Montreal i Quebec City, a dzięki drodze wodnej St Lawrence Seaway statki oceaniczne docierają do Wielkich Jezior. Mackenzie River to najdłuższa rzeka Kanady: wypływa z jeziora Great Slave Lake i uchodzi do Oceanu Arktycznego. Hudson Bay (Zatoka Hudsona) to ogromna zatoka na północy, zimą skuta lodem.

37.Początki Kanady: Jacques Cartier, Samuel de Champlain i Quebec (1608)

Jacques Cartier, żeglarz francuski, w 1534 r. dotarł do zatoki Gulf of St Lawrence i ogłosił te ziemie własnością króla Francji; rok później popłynął w górę rzeki St Lawrence River. Samuel de Champlain założył w 1608 r. osadę Quebec - dzisiejsze Quebec City - i jest nazywany ojcem Nowej Francji (New France). Koloniści francuscy handlowali futrami z ludami rdzennymi. O panowanie w Ameryce Północnej Francja rywalizowała z Wielką Brytanią; po przegranej wojnie w 1763 r. oddała jej swoje posiadłości w Kanadzie, ale język i kultura francuska przetrwały w prowincji Quebec.

38.Confederation (1 lipca 1867), Canada Day i kolej transkontynentalna

1 lipca 1867 r. cztery prowincje - Ontario, Quebec, Nova Scotia i New Brunswick - połączyły się w jedno państwo, Dominium Kanady (Dominion of Canada). To wydarzenie nazywa się Confederation, a jego rocznicę obchodzi się jako Canada Day. Pierwszym premierem został John A. Macdonald. Kolejne prowincje dołączały później; British Columbia zgodziła się wejść do federacji pod warunkiem budowy kolei. Kolej transkontynentalna Canadian Pacific Railway, ukończona w 1885 r., połączyła wschód kraju z wybrzeżem Pacyfiku. Kanada uniezależniała się od Wielkiej Brytanii stopniowo, bez wojny.

39.Święta, kuchnia i sport Kanady: Canada Day, Thanksgiving, Victoria Day, maple syrup, poutine, ice hockey, lacrosse

Canada Day (1 lipca) to święto narodowe z paradami i fajerwerkami. Thanksgiving obchodzi się w Kanadzie w drugi poniedziałek października, czyli wcześniej niż w USA. Victoria Day, w poniedziałek poprzedzający 25 maja, upamiętnia urodziny królowej Wiktorii i otwiera sezon letni. Maple syrup (syrop klonowy) powstaje z soku klonów, najwięcej w prowincji Quebec; stamtąd pochodzi też poutine - frytki z kawałkami sera i sosem pieczeniowym. Ice hockey to narodowy sport zimowy, a lacrosse, gra wywodząca się od ludów rdzennych - narodowy sport letni.

40.Znani Kanadyjczycy: Alexander Graham Bell, Terry Fox, Wayne Gretzky, Lucy Maud Montgomery

Alexander Graham Bell, urodzony w Szkocji wynalazca, który mieszkał i pracował w Kanadzie i w USA, w 1876 r. opatentował telefon (telephone). Terry Fox po amputacji nogi z powodu nowotworu wyruszył w 1980 r. w bieg przez Kanadę (Marathon of Hope), aby zebrać pieniądze na badania nad rakiem; co roku odbywa się bieg Terry Fox Run. Wayne Gretzky, hokeista nazywany The Great One, grał z numerem 99 i uchodzi za jednego z najwybitniejszych zawodników w historii ligi NHL. Lucy Maud Montgomery napisała powieść „Anne of Green Gables” (1908), której akcja toczy się na wyspie Prince Edward Island.