Konkurs Języka Angielskiego (lubelskie) - Australia i Nowa Zelandia

1.Commonwealth of Australia (Związek Australijski) - jakie to państwo?

Commonwealth of Australia to oficjalna nazwa Australii, po polsku Związek Australijski. To jedyne państwo na świecie, które zajmuje cały kontynent, dlatego mówi się o nim kraj-kontynent. Oprócz lądu stałego obejmuje wyspę Tasmania i wiele mniejszych wysp. Państwo jest federacją: składa się ze stanów (states) i terytoriów (territories). Powstało 1 stycznia 1901 r. z połączenia sześciu kolonii brytyjskich. Potocznie Australię nazywa się Down Under albo Oz, a jej mieszkańców - Aussies.

2.Canberra - stolica Australii

Canberra to stolica Australii (capital city). Leży w głębi lądu, na obszarze Australian Capital Territory (ACT, Australijskie Terytorium Stołeczne), między Sydney a Melbourne. Miasto zbudowano od podstaw w XX wieku jako kompromis, bo oba wielkie miasta rywalizowały o rolę stolicy. Zaprojektował je amerykański architekt Walter Burley Griffin - jego imię nosi sztuczne jezioro Lake Burley Griffin w centrum. W Canberze stoi Parliament House, siedziba parlamentu federalnego.

3.States and territories - podział administracyjny Australii

Australia ma 6 stanów i 2 główne terytoria. Stany i ich stolice: New South Wales (Nowa Południowa Walia) - Sydney, Victoria (Wiktoria) - Melbourne, Queensland - Brisbane, South Australia (Australia Południowa) - Adelaide, Western Australia (Australia Zachodnia) - Perth, Tasmania - Hobart. Terytoria: Northern Territory (Terytorium Północne) ze stolicą Darwin oraz Australian Capital Territory z Canberrą. Największy obszar ma Western Australia, a najmniejszym stanem jest wyspiarska Tasmania.

4.Położenie Australii i jej sąsiedzi

Australia leży w całości na półkuli południowej (Southern Hemisphere), między Oceanem Indyjskim (Indian Ocean) na zachodzie a Oceanem Spokojnym (Pacific Ocean) na wschodzie. Nie ma granic lądowych - sąsiedzi leżą za morzem. Najbliżej, na północy, znajdują się Papua New Guinea (Papua-Nowa Gwinea) za cieśniną Torres Strait oraz Indonesia (Indonezja). Na południowym wschodzie, za Morzem Tasmana (Tasman Sea), leży New Zealand. Pory roku są odwrócone względem Polski: lato trwa od grudnia do lutego.

5.Flaga Australii: Union Jack, Commonwealth Star, Southern Cross

Flaga Australii jest granatowa i ma trzy elementy. W lewym górnym rogu znajduje się Union Jack, czyli flaga Wielkiej Brytanii - znak historycznych związków z tym krajem. Pod nim widać dużą białą gwiazdę o siedmiu ramionach: Commonwealth Star (Gwiazda Federacji). Sześć ramion oznacza sześć stanów, a siódme - terytoria. Po prawej stronie umieszczono pięć białych gwiazd tworzących Southern Cross (Krzyż Południa), gwiazdozbiór widoczny na niebie półkuli południowej.

6.Hymn i symbole Australii: kangaroo, emu, golden wattle

Hymnem Australii jest „Advance Australia Fair” - oficjalnie od 1984 r. Barwy narodowe to zieleń i złoto (green and gold); w takich strojach występują sportowcy. W herbie (coat of arms) tarczę podtrzymują kangaroo (kangur) i emu - duży nielotny ptak. Oba zwierzęta żyją w Australii na wolności i są jej symbolami. Narodowym kwiatem jest golden wattle - akacja o złotożółtych kwiatach i zielonych liściach, z którą kojarzą się barwy narodowe.

7.Aboriginal and Torres Strait Islander peoples - ludy rdzenne Australii

Aboriginal and Torres Strait Islander peoples to rdzenni mieszkańcy Australii, nazywani też First Nations albo First Australians. Ludy aborygeńskie żyją na kontynencie od dziesiątek tysięcy lat i tworzą jedną z najstarszych ciągłych kultur świata. Torres Strait Islanders pochodzą z wysp w cieśninie Torres Strait, między Queenslandem a Papuą-Nową Gwineą. To nie jeden naród, lecz setki grup o własnych językach, tradycjach i ziemiach. Dziś Australia jest krajem wielokulturowym: mieszkają tu także potomkowie osadników i imigranci z wielu stron świata.

8.Dreamtime, boomerang, didgeridoo - kultura ludów aborygeńskich

Dreamtime (także the Dreaming, Czas Snu) to w kulturze ludów aborygeńskich opowieści o stworzeniu świata przez istoty-przodków, które ukształtowały ziemię, rzeki, zwierzęta i prawa. Przekazuje się je w opowieściach, pieśniach, tańcu i malarstwie, m.in. w obrazach z kropek (dot painting). Boomerang (bumerang) to zakrzywiony kawałek drewna używany dawniej do polowania; tylko niektóre jego typy wracają do rzucającego. Didgeridoo to długi drewniany instrument dęty z północnej Australii, o niskim, buczącym dźwięku.

9.Australian dollar i Australian English

Walutą Australii jest Australian dollar (dolar australijski, AUD), który dzieli się na 100 centów. Wprowadzono go w 1966 r. zamiast funta australijskiego. Banknoty są z tworzywa (polimeru), nie z papieru. Językiem powszechnie używanym jest English. Jego miejscowa odmiana to Australian English, znana z charakterystycznej wymowy i skracania słów. Przykłady potocznych zwrotów: G'day - dzień dobry, cześć; mate - kolega, kumpel; barbie - grill (od barbecue); arvo - popołudnie (od afternoon).

10.Ustrój Australii: constitutional monarchy, Governor-General, Prime Minister

Australia jest monarchią konstytucyjną (constitutional monarchy) i demokracją parlamentarną. Głową państwa jest monarcha brytyjski, którego na miejscu reprezentuje Governor-General (gubernator generalny). Rządem kieruje Prime Minister (premier) - zwykle lider partii, która ma większość w izbie niższej. Parlament federalny w Canberze ma dwie izby: House of Representatives (Izba Reprezentantów) i Senate (Senat). Każdy stan ma też własny parlament i rząd. Udział w wyborach jest w Australii obowiązkowy.

11.Szkoła w Australii: rok szkolny i School of the Air

Rok szkolny w Australii zaczyna się pod koniec stycznia lub na początku lutego, a kończy w grudniu, bo długie wakacje letnie przypadają na grudzień i styczeń. Rok dzieli się zwykle na cztery okresy (terms). Uczniowie chodzą do primary school (szkoła podstawowa), a potem do secondary school, zwanej też high school; ostatnia klasa to Year 12. W większości szkół nosi się mundurki (school uniforms). School of the Air to szkoła dla dzieci z odległych farm w Outbacku: lekcje prowadzono przez radio, a dziś przez internet.

12.Sydney: Sydney Opera House, Sydney Harbour Bridge, Bondi Beach

Sydney to stolica stanu New South Wales, najstarsze i jedno z dwóch największych miast Australii (obok Melbourne). Leży nad zatoką Sydney Harbour. Sydney Opera House (gmach opery) ma dach przypominający białe żagle lub muszle; zaprojektował go duński architekt Jørn Utzon, budynek otwarto w 1973 r. i wpisano na listę UNESCO. Obok stoi stalowy łukowy most Sydney Harbour Bridge z 1932 r., nazywany the Coathanger (wieszak). Bondi Beach to słynna plaża nad oceanem, lubiana przez surferów.

13.Melbourne, Brisbane, Perth, Adelaide - wielkie miasta Australii

Melbourne - stolica stanu Victoria, jedno z dwóch największych miast kraju, znane z kultury i sportu; tu rozgrywa się turniej tenisowy Australian Open. W latach 1901-1927 obradował tu parlament federalny. Brisbane - stolica słonecznego stanu Queensland, nad rzeką Brisbane. Perth - stolica Western Australia, nad Oceanem Indyjskim, bardzo oddalona od innych wielkich miast. Adelaide - stolica South Australia, na południowym wybrzeżu. Wielkie miasta leżą na wybrzeżu lub blisko niego, bo wnętrze kraju jest suche.

14.Outback i Uluru (Ayers Rock)

Outback to ogromne, suche i słabo zaludnione wnętrze Australii: pustynie, półpustynie i busz o czerwonej ziemi. Większość Australijczyków mieszka z dala od niego, na wybrzeżach. W sercu kontynentu, w Northern Territory, wznosi się Uluru - wielka skała z czerwonego piaskowca, znana też pod angielską nazwą Ayers Rock. To święte miejsce rdzennego ludu Anangu i część parku narodowego Uluru-Kata Tjuta, wpisanego na listę UNESCO. Z szacunku dla Anangu od 2019 r. na skałę nie wolno się wspinać. Najbliższe większe miasto to Alice Springs.

15.Great Dividing Range, Mount Kosciuszko, Murray River, Darling River, Lake Eyre

Great Dividing Range (Wielkie Góry Wododziałowe) ciągnie się wzdłuż wschodniego wybrzeża Australii. Najwyższy szczyt kontynentu to Mount Kosciuszko (2228 m). Nazwę nadał mu w 1840 r. polski podróżnik Paweł Edmund Strzelecki na cześć Tadeusza Kościuszki. W tych górach ma źródła Murray River - najdłuższa rzeka Australii. Jej głównym dopływem jest Darling River; razem tworzą system Murray-Darling, ważny dla rolnictwa. Lake Eyre to słone jezioro w South Australia, zwykle wyschnięte - tam leży najniższy punkt kontynentu.

16.Great Barrier Reef i Tasmania

Great Barrier Reef (Wielka Rafa Koralowa) to największy na świecie system raf koralowych. Ciągnie się ponad 2000 km wzdłuż wybrzeża stanu Queensland, na Morzu Koralowym (Coral Sea). Żyją tam koralowce, ryby, żółwie morskie i rekiny; rafa jest na liście UNESCO, a zagraża jej ocieplanie się wody. Tasmania to wyspa i najmniejszy stan Australii, na południe od kontynentu, oddzielona od niego cieśniną Bass Strait. Jej stolicą jest Hobart. Nazwa wyspy pochodzi od holenderskiego żeglarza Abla Tasmana.

17.Zwierzęta Australii: koala, platypus, wombat, Tasmanian devil

Australia długo była odizolowana, więc żyje tu wiele zwierząt niespotykanych gdzie indziej. Marsupials (torbacze) noszą młode w torbie: kangaroo (kangur); koala - śpi na eukaliptusach i je ich liście, nie jest niedźwiedziem; wombat - krępy, kopie nory; Tasmanian devil (diabeł tasmański) - drapieżnik żyjący dziko na Tasmanii. Platypus (dziobak) ma dziób podobny do kaczego i płaski ogon; razem z echidna (kolczatka) należy do stekowców - ssaków, które składają jaja. Emu to duży ptak nielot.

18.James Cook (1770), First Fleet (1788) i penal colony

W 1606 r. do brzegów Australii dotarli Holendrzy. W 1770 r. brytyjski kapitan James Cook na statku Endeavour opłynął wschodnie wybrzeże, wylądował w Botany Bay i ogłosił te ziemie własnością Wielkiej Brytanii, nazywając je New South Wales. W 1788 r. przypłynęła First Fleet (Pierwsza Flota) - 11 statków pod dowództwem kapitana Arthura Phillipa. W miejscu dzisiejszego Sydney założono penal colony (kolonię karną): Wielka Brytania zsyłała tam skazańców (convicts). Dla ludów rdzennych oznaczało to utratę ziem i wiele cierpień.

19.Gold rush i Federation (1901)

Gold rush (gorączka złota) zaczęła się w 1851 r., gdy złoto odkryto w New South Wales, a potem w Victorii, m.in. koło Ballarat i Bendigo. Do Australii przybyły tysiące poszukiwaczy z Europy, Ameryki i Chin, a Melbourne szybko się wzbogaciło. Zsyłanie skazańców stopniowo ustało (ostatni transport - 1868 r.). W XIX wieku istniało sześć osobnych kolonii brytyjskich. 1 stycznia 1901 r. połączyły się one w jedno państwo - Commonwealth of Australia. To wydarzenie nazywa się Federation (Federacja), a kolonie stały się stanami.

20.Święta w Australii: Australia Day, Anzac Day, Christmas latem

Australia Day - 26 stycznia - upamiętnia przybycie First Fleet do Sydney Cove w 1788 r. Anzac Day - 25 kwietnia - to dzień pamięci o żołnierzach Australii i Nowej Zelandii; data nawiązuje do lądowania pod Gallipoli w 1915 r., podczas I wojny światowej. ANZAC to skrót od Australian and New Zealand Army Corps. O świcie odbywają się uroczystości zwane dawn service. Christmas (Boże Narodzenie) wypada w Australii latem, więc wiele rodzin spędza je na plaży lub przy grillu. 26 grudnia to Boxing Day.

21.Kuchnia i sport Australii

Kuchnia: Vegemite - ciemna, słona pasta z ekstraktu drożdżowego do smarowania tostów; meat pie - mały zapiekany placek z mięsnym farszem; lamington - kostka biszkoptu w czekoladzie i wiórkach kokosowych; pavlova - tort bezowy z bitą śmietaną i owocami; barbecue (barbie) - grillowanie na świeżym powietrzu. Sport: cricket (krykiet) - gra letnia; Australian rules football (footy) - miejscowa odmiana futbolu z owalną piłką; rugby; surfing; Australian Open - wielkoszlemowy turniej tenisowy rozgrywany w styczniu w Melbourne.

22.Znane postacie: Paweł Edmund Strzelecki, Don Bradman, Cathy Freeman, Kylie Minogue

Paweł Edmund Strzelecki - polski podróżnik i geolog, w XIX w. badał południowo-wschodnią Australię i nadał nazwę Mount Kosciuszko. Don Bradman - krykiecista uznawany za najwybitniejszego odbijającego (batsman) w historii tej gry. Cathy Freeman - biegaczka z ludu aborygeńskiego; na igrzyskach w Sydney w 2000 r. zapaliła znicz i zdobyła złoty medal w biegu na 400 m. Kylie Minogue - piosenkarka pop i aktorka urodzona w Melbourne, znana m.in. z serialu „Neighbours”.

23.New Zealand (Aotearoa) - jakie to państwo?

New Zealand (Nowa Zelandia) to państwo wyspiarskie na Oceanie Spokojnym. W języku Māori nazywa się Aotearoa, co tłumaczy się zwykle jako „kraj długiej białej chmury” (land of the long white cloud). Jest monarchią konstytucyjną: głową państwa jest monarcha brytyjski reprezentowany przez gubernatora generalnego (Governor-General), a rządem kieruje premier (Prime Minister). Parlament ma jedną izbę - House of Representatives. Mieszkańców nazywa się potocznie Kiwis. Angielska nazwa kraju pochodzi od holenderskiej prowincji Zeeland.

24.North Island, South Island, Cook Strait i regiony Nowej Zelandii

Nowa Zelandia składa się z dwóch głównych wysp i wielu mniejszych. North Island (Wyspa Północna) jest cieplejsza i wulkaniczna, pełna gejzerów i gorących źródeł; mieszka na niej większość ludności. South Island (Wyspa Południowa) jest większa, górzysta i słabiej zaludniona - tu leżą Southern Alps, lodowce i fiordy. Wyspy rozdziela Cook Strait (Cieśnina Cooka), przez którą kursują promy. Na południu leży mniejsza Stewart Island. Kraj dzieli się administracyjnie na 16 regionów (regions), np. Auckland, Waikato, Canterbury, Otago.

25.Wellington, Auckland, Christchurch - miasta Nowej Zelandii

Wellington to stolica Nowej Zelandii. Leży na południowym krańcu North Island, nad Cook Strait; jest stolicą od 1865 r., wcześniej było nią Auckland. Tu obraduje parlament, a jeden z budynków rządowych nazywa się the Beehive (ul). Auckland to największe miasto kraju, położone na północy North Island, między dwiema zatokami; nazywa się je City of Sails (miasto żagli). Christchurch to największe miasto South Island, na jej wschodnim wybrzeżu, zwane Garden City (miasto ogrodów).

26.Położenie Nowej Zelandii

Nowa Zelandia leży na południowo-zachodnim Pacyfiku (Pacific Ocean), na półkuli południowej, na południowy wschód od Australii. Od Australii oddziela ją Morze Tasmana (Tasman Sea) - to ponad tysiąc kilometrów wody. Kraj nie ma granic lądowych; najbliżsi sąsiedzi to Australia oraz wyspy Pacyfiku, np. Fiji i Tonga. Wyspy leżą na styku płyt tektonicznych, w tzw. Pacific Ring of Fire (Pacyficzny Pierścień Ognia), dlatego zdarzają się tu trzęsienia ziemi i działają wulkany. Pory roku są odwrócone względem Europy.

27.Flaga i hymny Nowej Zelandii

Flaga Nowej Zelandii jest granatowa. W lewym górnym rogu ma Union Jack, a po prawej Southern Cross (Krzyż Południa) - cztery czerwone gwiazdy z białą obwódką. Łatwo ją pomylić z flagą Australii, która ma gwiazdy białe, jest ich więcej i zawiera dużą Commonwealth Star. Nowa Zelandia ma dwa hymny o równym statusie: „God Defend New Zealand”, wykonywany najczęściej, zwykle najpierw po maorysku, a potem po angielsku, oraz „God Save the King”, śpiewany rzadko, głównie przy okazjach związanych z monarchą.

28.Symbole Nowej Zelandii: kiwi i silver fern

Kiwi to nielotny ptak nocny żyjący dziko tylko w Nowej Zelandii - symbol kraju. Ma pióra podobne do sierści i długi dziób z nozdrzami na końcu, którym szuka pokarmu w ziemi. Słowo kiwi ma trzy znaczenia: ptak, potocznie Nowozelandczyk (a Kiwi) oraz owoc - ten w Nowej Zelandii nazywa się zwykle kiwifruit. Silver fern (srebrna paproć) to paproć drzewiasta o srebrzystym spodzie liści; jej liść widnieje na strojach sportowców, m.in. rugbistów All Blacks.

29.Māori - rdzenna ludność Nowej Zelandii

Māori (Maorysi) to rdzenna ludność Nowej Zelandii, nazywana tangata whenua - ludzie tej ziemi. Ich przodkowie przypłynęli z wysp Polinezji na dużych łodziach (waka) kilkaset lat przed Europejczykami. Według tradycji wyspy odkrył żeglarz Kupe. Māori dzielą się na plemiona (iwi). Znani są z rzeźby w drewnie, tkactwa i tradycyjnego tatuażu tā moko. Dziś kultura Māori jest ważną częścią życia całego kraju, a obok Māori i potomków Europejczyków (Pākehā) mieszkają tu ludzie pochodzący z wysp Pacyfiku i z Azji.

30.Te reo Māori i haka

Te reo Māori to język Maorysów, spokrewniony z innymi językami Polinezji; od 1987 r. ma status języka urzędowego. Z tego języka pochodzi wiele nazw miejsc, np. Aotearoa, Rotorua, Taupō. Przydatne słowa: kia ora - cześć, dzień dobry, także dziękuję; whānau - rodzina; aroha - miłość. Haka to tradycyjny taniec grupowy z okrzykami, tupaniem, wyrazistą mimiką i gestami. Wykonuje się go na powitanie gości, podczas uroczystości i dla okazania szacunku. Słynną hakę „Ka Mate” tańczą przed meczami rugbiści All Blacks.

31.Marae, hongi, hāngi - tradycje Māori

Marae to miejsce spotkań społeczności Māori: plac wraz z domem zgromadzeń (wharenui), często zdobionym rzeźbami. Odbywają się tam powitania gości, narady, wesela i pogrzeby. Hongi to tradycyjne powitanie - dwie osoby delikatnie stykają się nosami i czołami. Hāngi to sposób przygotowania jedzenia w piecu ziemnym: mięso i warzywa, np. kumara (słodki ziemniak), układa się w dole na rozgrzanych kamieniach, przykrywa i piecze przez kilka godzin. Tak nazywa się też sam posiłek.

32.New Zealand dollar i języki Nowej Zelandii

Walutą jest New Zealand dollar (dolar nowozelandzki, NZD), wprowadzony w 1967 r. i dzielący się na 100 centów; potocznie nazywa się go kiwi. Na banknotach są znani Nowozelandczycy, m.in. Edmund Hillary, Kate Sheppard i Ernest Rutherford. Na co dzień mówi się głównie po angielsku (English). Status języków urzędowych mają te reo Māori (od 1987 r.) i New Zealand Sign Language - nowozelandzki język migowy (od 2006 r.). Miejscowa odmiana angielskiego to New Zealand English.

33.Southern Alps i Aoraki / Mount Cook

Southern Alps (Alpy Południowe) to łańcuch górski ciągnący się wzdłuż niemal całej South Island. Jego najwyższy szczyt, a zarazem najwyższy szczyt Nowej Zelandii, to Aoraki / Mount Cook (ponad 3700 m). Nazwa jest podwójna: Aoraki pochodzi z języka Māori, a Mount Cook upamiętnia kapitana Jamesa Cooka. W górach leżą lodowce, np. Tasman Glacier, Franz Josef Glacier i Fox Glacier, oraz długie polodowcowe jeziora. W tych górach wspinał się Edmund Hillary, zanim wyruszył na Mount Everest.

34.Lake Taupō, Waikato River i gejzery w Rotorua

Lake Taupō to największe jezioro Nowej Zelandii. Leży w środku North Island i wypełnia kalderę - zagłębienie po wielkim wybuchu wulkanu. Z jeziora wypływa Waikato River, najdłuższa rzeka kraju; płynie na północ przez miasto Hamilton i uchodzi do Morza Tasmana. Niedaleko jeziora leży Rotorua - miasto znane z gejzerów (geysers), gorących źródeł (hot springs) i bulgoczących błotnych sadzawek (mud pools); czuć tam zapach siarki. Rotorua jest też ważnym ośrodkiem kultury Māori.

35.Milford Sound i Fiordland

Fiordland to górzysty, deszczowy region w południowo-zachodniej części South Island, pocięty fiordami wyżłobionymi przez lodowce. Obejmuje go Fiordland National Park, największy park narodowy kraju, wpisany na listę UNESCO. Najsłynniejszym miejscem jest Milford Sound (po maorysku Piopiotahi): wąska zatoka o stromych ścianach, z wodospadami i szczytem Mitre Peak. Mimo słowa sound w nazwie jest to fiord - dolina lodowcowa zalana przez morze. Turyści pływają tam statkami i wędrują szlakiem Milford Track.

36.Abel Tasman (1642) i James Cook (1769) w Nowej Zelandii

Pierwszym Europejczykiem, który zobaczył Nową Zelandię, był holenderski żeglarz Abel Tasman - w 1642 r. Nie zszedł na ląd, a po starciu z Māori odpłynął. Od holenderskiej prowincji Zeeland pochodzi nazwa kraju, a od nazwiska żeglarza - Tasman Sea i Tasmania. W 1769 r. przybył brytyjski kapitan James Cook na statku Endeavour. Opłynął obie wyspy i sporządził dokładną mapę wybrzeży; jego imię noszą Cook Strait i Mount Cook. Rok później, w 1770 r., Cook dotarł do wschodniego wybrzeża Australii.

37.Treaty of Waitangi (1840), Waitangi Day i prawa wyborcze kobiet (1893)

Treaty of Waitangi (traktat z Waitangi) podpisali 6 lutego 1840 r. przedstawiciele Korony brytyjskiej i wodzowie Māori w miejscowości Waitangi na North Island. Uznaje się go za dokument założycielski państwa. Powstał w dwóch wersjach językowych, które różnią się znaczeniem, co do dziś jest przedmiotem sporów o ziemię i prawa. Rocznicę obchodzi się jako Waitangi Day - 6 lutego, święto narodowe. W 1893 r. Nowa Zelandia jako pierwszy samorządny kraj na świecie przyznała kobietom prawo głosu w wyborach.

38.Edmund Hillary i Ernest Rutherford

Edmund Hillary - nowozelandzki himalaista urodzony w Auckland, z zawodu pszczelarz. 29 maja 1953 r. razem z Szerpą Tenzingiem Norgayem jako pierwsi stanęli na szczycie Mount Everest, najwyższej góry świata. Później pomagał budować szkoły i szpitale w Nepalu. Ernest Rutherford - fizyk urodzony w Nowej Zelandii, nazywany ojcem fizyki jądrowej. Odkrył, że atom ma małe, ciężkie jądro, a w 1908 r. otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii. Obaj są przedstawieni na nowozelandzkich banknotach.

39.Kate Sheppard i Peter Jackson

Kate Sheppard - działaczka, która kierowała ruchem na rzecz praw wyborczych kobiet (women's suffrage). Zbierała podpisy pod wielkimi petycjami do parlamentu; w 1893 r. kobiety w Nowej Zelandii uzyskały prawo głosu. Jej portret jest na banknocie 10-dolarowym. Peter Jackson - reżyser filmowy urodzony w Nowej Zelandii. Nakręcił tu trylogię „The Lord of the Rings” (2001-2003) według powieści J.R.R. Tolkiena oraz trylogię „The Hobbit”. Krajobrazy kraju zagrały Śródziemie, a plan filmowy Hobbiton można zwiedzać.

40.Sport, kuchnia i Anzac Day w Nowej Zelandii

Najważniejszym sportem jest rugby. Reprezentacja mężczyzn to All Blacks - nazwa pochodzi od czarnych strojów, na których widnieje srebrna paproć; przed meczem zawodnicy tańczą hakę. Popularne są też cricket, netball i żeglarstwo. Kuchnia: hāngi - potrawa z pieca ziemnego; pavlova - tort bezowy z owocami, nazwany na cześć rosyjskiej baletnicy Anny Pawłowej, uważany za deser narodowy zarówno w Nowej Zelandii, jak i w Australii; kiwifruit - owoc pochodzący z Chin, uprawiany w Nowej Zelandii na dużą skalę. Anzac Day (25 kwietnia) obchodzi się tu tak jak w Australii.