Angielski
Dolnośląski Konkurs Języka Angielskiego zDolny Ślązak - The Secret Garden
„The Secret Garden” Frances Hodgson Burnett krok po kroku: Mary Lennox, Colin Craven, Dickon i pozostali bohaterowie, Misselthwaite Manor i wrzosowiska Yorkshire, najważniejsze wydarzenia od przyjazdu Mary z Indii do powrotu pana Cravena. Do tego motywy powieści i angielskie słownictwo potrzebne, by o niej mówić.
Podcast
Ładuję…
1.Frances Hodgson Burnett - autorka powieści
Frances Hodgson Burnett (1849-1924) to pisarka urodzona w Anglii, w Manchesterze. Jako nastolatka wyjechała z rodziną do Stanów Zjednoczonych i tam zaczęła pisać. Jest autorką powieści dla dzieci (children's novels): Little Lord Fauntleroy, A Little Princess i The Secret Garden. W jej książkach często pojawia się dziecko, które traci dom lub rodziców i musi odnaleźć się w nowym miejscu. Po angielsku powiesz: She was an English-born author - pisarka urodzona w Anglii.
2.The Secret Garden - powieść z 1911 roku
The Secret Garden (Tajemniczy ogród) to powieść dla dzieci wydana w 1911 r. Akcja zaczyna się w Indiach (India), a potem toczy się w Anglii, w hrabstwie Yorkshire, w wielkim domu Misselthwaite Manor. Główna bohaterka (the main character) to Mary Lennox. Opowieść trwa mniej więcej od końca zimy do jesieni: ogród budzi się wiosną, kwitnie latem, a w finale jest pełen jesiennych barw. Najważniejsze tematy to przemiana bohaterów, przyjaźń i przyroda.
3.Mary Lennox w Indiach - dzieciństwo bez rodziców obok
Mary Lennox urodziła się w Indiach (India), gdzie jej ojciec, Captain Lennox, pracował dla brytyjskich władz. Rodzice prawie się nią nie zajmowali: ojciec był zajęty i chorowity, a piękna matka, nazywana przez Mary Mem Sahib, wolała przyjęcia. Dziewczynką opiekowała się Ayah - hinduska niania, a służący spełniali jej każde życzenie, żeby nie płakała. Dlatego Mary wyrosła na dziecko rozpieszczone (spoiled) i samolubne (selfish), które nie umie nawet samo się ubrać.
4.Cholera - jak Mary została sierotą
Gdy Mary ma około dziewięciu lat, w okolicy wybucha epidemia cholery (cholera). Najpierw umiera jej Ayah, potem oboje rodzice, a służący, którzy przeżyli, uciekają z domu. O dziewczynce wszyscy zapominają - zostaje sama w opuszczonym bungalowie (a deserted bungalow), dopóki nie znajdują jej oficerowie. Mary staje się sierotą: orphan - dziecko, którego rodzice nie żyją. Jej opiekunem (guardian) zostaje wuj z Anglii, Mr Archibald Craven.
5.Mistress Mary Quite Contrary - przezwisko Mary
Po śmierci rodziców Mary trafia na krótko do domu angielskiego pastora (clergyman). Jego dzieci jej nie lubią, bo jest niemiła i nie chce się z nimi bawić. Chłopiec o imieniu Basil zaczyna śpiewać jej rymowankę o przekornej Mary i tak powstaje przezwisko Mistress Mary Quite Contrary. Słowo contrary znaczy przekorny - taki, który robi na przekór innym. Przezwisko wraca w powieści wiele razy, a Mary przypomina je sobie także w ogrodzie, gdy już jest inna.
6.Przyjazd Mary do Yorkshire
Mary płynie statkiem do Anglii. W Londynie (London) odbiera ją Mrs Medlock, gospodyni pana Cravena. Razem jadą pociągiem na północ, do stacji Thwaite, a stamtąd powozem (carriage) przez ciemne wrzosowisko - the moor. Jest noc, pada deszcz i wieje wiatr, więc Mary nie widzi krajobrazu i myśli, że wrzosowisko przypomina morze. W domu nikt jej nie wita: wuj nie chce jej widzieć i następnego dnia wyjeżdża. Przydatne słowa: journey - podróż, to arrive - przyjechać.
7.Misselthwaite Manor - dom pana Cravena
Misselthwaite Manor to wielka, ponura posiadłość (manor - dwór) w hrabstwie Yorkshire, na skraju wrzosowiska. Dom ma sześćset lat i około stu pokoi (a hundred rooms), z których większość jest zamknięta na klucz. Wokół rozciągają się park i ogrody otoczone murami, w tym warzywne (kitchen gardens). Mary ma dla siebie dwa pokoje i nie wolno jej chodzić po domu, ale w deszczowy dzień zwiedza długie korytarze (corridors) z portretami. Opis po angielsku: a huge, gloomy house - ogromny, ponury dom.
8.The moor - wrzosowisko
The moor to wrzosowisko: rozległy, otwarty, pagórkowaty teren bez pól i prawie bez drzew. Rosną na nim wrzos (heather), kolcolist (gorse) i żarnowiec (broom). Na początku Mary go nie lubi - wydaje się jej puste i smutne. Martha i Dickon kochają moor: mówią o zapachu miodu, ptakach i świeżym powietrzu. Wiatr z wrzosowiska sprawia, że Mary nabiera apetytu i rumieńców. O szumie wiatru wokół domu Martha mówi wutherin'. Opis: wild, wide and windy - dziki, rozległy i wietrzny.
9.Yorkshire i Yorkshire dialect - gwara bohaterów
Yorkshire to hrabstwo w północnej Anglii, w którym leży Misselthwaite. Miejscowi - Martha, Dickon, ich matka i Ben Weatherstaff - mówią gwarą: Yorkshire dialect. Najważniejsze słowa: tha' - ty (you), wick - żywy, pełen życia (alive), th' - skrócone the, nowt - nic (nothing), Eh! - okrzyk zdziwienia. Dickon mówi o gałązce róży, że jest wick, gdy w środku jest zielona. Mary i Colin dla zabawy uczą się tej gwary, co pokazuje, że zbliżają się do zwykłych ludzi.
10.Mary Lennox - główna bohaterka
Mary Lennox to sierota z Indii, bratanica żony pana Cravena. Na początku ma około dziewięciu lat, a w Yorkshire sama mówi, że ma dziesięć lat. Jest chuda, blada i ma kwaśną minę (a sour expression). Charakterystyka na początku: spoiled, sour and lonely - rozpieszczona, zgorzkniała i samotna. Dzięki ruchowi na świeżym powietrzu, pracy w ogrodzie i nowym przyjaciołom zmienia się. Na końcu jest curious, kind and determined - ciekawa świata, życzliwa i zdecydowana.
11.Colin Craven - kuzyn Mary
Colin Craven to dziesięcioletni syn pana Cravena, czyli kuzyn (cousin) Mary. Jego matka zmarła, gdy się urodził. Chłopiec leży w ukrytym pokoju, prawie nie wychodzi i jest przekonany, że będzie garbaty i wcześnie umrze. Służba spełnia każdy jego rozkaz, dlatego Mary porównuje go do młodego radży (a young Rajah). Charakterystyka na początku: spoiled, bad-tempered and frightened - rozpieszczony, wybuchowy i przestraszony. Pod koniec: healthy, confident and cheerful - zdrowy, pewny siebie i pogodny.
12.Dickon Sowerby i jego zwierzęta
Dickon Sowerby to dwunastoletni brat Marthy, chłopiec z wrzosowiska. Zna się na roślinach i potrafi oswajać dzikie zwierzęta, które mu ufają. Towarzyszą mu: Captain - mały lis (a fox cub), Soot - wrona (a crow), Nut i Shell - dwie wiewiórki (squirrels), osierocone jagnię (a lamb), a także kucyk Jump. Dickon przynosi Mary nasiona i narzędzia, uczy ją pracy w ogrodzie i dochowuje tajemnicy. Charakterystyka: kind, patient and cheerful - życzliwy, cierpliwy i pogodny.
13.Martha Sowerby - pokojówka
Martha Sowerby to młoda pokojówka (housemaid) w Misselthwaite Manor, siostra Dickona. Sprząta pokój Mary i podaje jej posiłki. Dziwi się, że dziewczynka nie umie sama się ubrać, i mówi do niej zwyczajnie, bez uniżoności - Mary pierwszy raz spotyka kogoś takiego. To Martha opowiada jej o zamkniętym ogrodzie, o swojej rodzinie z chaty na wrzosowisku i o Dickonie. Mówi gwarą Yorkshire. Charakterystyka: cheerful, talkative and honest - wesoła, rozmowna i szczera.
14.Mrs Sowerby (Susan Sowerby) - matka Marthy i Dickona
Susan Sowerby, czyli Mrs Sowerby, to matka dwanaściorga dzieci, wśród nich Marthy i Dickona. Mieszka w ubogiej chacie (cottage) na wrzosowisku. Choć ma mało pieniędzy, kupuje Mary skakankę (skipping rope) i radzi, by dziewczynka dużo biegała na powietrzu. Później posyła dzieciom mleko i bułeczki do ogrodu, a pod koniec pisze list do pana Cravena z prośbą, by wrócił do domu. Mrs Medlock i pan Craven cenią jej zdanie. Charakterystyka: wise, warm and sensible - mądra, serdeczna i rozsądna.
15.Ben Weatherstaff - stary ogrodnik
Ben Weatherstaff to stary ogrodnik (gardener) w Misselthwaite. Jest mrukliwy i samotny, a jego jedynym przyjacielem jest rudzik. Mówi Mary, że są do siebie podobni - oboje mają kwaśne miny. Kiedyś pracował dla pani Craven, która prosiła go o opiekę nad różami. Dlatego po jej śmierci raz w roku przechodził przez mur i przycinał krzewy, dopóki nie przeszkodził mu reumatyzm. Później pomaga dzieciom w ogrodzie. Charakterystyka: grumpy, lonely but loyal - zrzędliwy, samotny, ale wierny.
16.Mr Archibald Craven - wuj Mary
Mr Archibald Craven to właściciel Misselthwaite Manor i wuj (uncle) Mary: jego żona była siostrą ojca Mary. Ma krzywe plecy i wysokie ramiona, dlatego ludzie nazywają go słowem hunchback - garbus. Od śmierci żony jest pogrążony w żałobie (grief), zamyka się w swoich pokojach albo podróżuje za granicę. Unika syna, bo jego widok sprawia mu ból. Dla Mary jest jednak łagodny i pozwala jej wziąć kawałek ziemi. Charakterystyka: sad, lonely and withdrawn - smutny, samotny i zamknięty w sobie.
17.Mrs Medlock - gospodyni domu
Mrs Medlock to gospodyni (housekeeper) w Misselthwaite Manor - zarządza domem i służbą. Odbiera Mary w Londynie i przywozi ją do Yorkshire. Jest surowa i rzeczowa: zabrania dziewczynce chodzić po korytarzach i zaprzecza, że w domu słychać płacz, bo pilnuje tajemnicy Colina. Wykonuje polecenia pana Cravena i chłopca. W dzieciństwie chodziła do szkoły z Susan Sowerby i ufa jej radom. Charakterystyka: strict, busy and practical - surowa, zapracowana i praktyczna.
18.Dr Craven - lekarz Colina
Dr Craven to lekarz (doctor) opiekujący się Colinem i ubogi kuzyn pana Cravena. Colin podejrzewa, że doktor nie chce, by chłopiec żył, bo po śmierci Colina i jego ojca to on odziedziczyłby Misselthwaite (to inherit - dziedziczyć). Doktor każe chłopcu leżeć i unikać wysiłku, a wzywa się go po każdym napadzie złości. Jest zdumiony, gdy Colin pod wpływem Mary uspokaja się i chce wychodzić na dwór. Charakterystyka: cautious, nervous and puzzled - ostrożny, nerwowy i zdezorientowany.
19.Mrs Craven (Lilias) i jej śmierć
Mrs Craven, żona pana Cravena, miała na imię Lilias. Kochała ogród otoczony murem, w którym rosły róże, i spędzała w nim z mężem wiele czasu. Lubiła siadać na starym drzewie, na gałęzi wygiętej jak ławka. Pewnego dnia gałąź (branch) się złamała, a pani Craven spadła i następnego dnia zmarła. W tym samym czasie urodził się Colin. Zrozpaczony mąż zamknął ogród i zakopał klucz. Colin ma portret matki zasłonięty kotarą. Charakterystyka: beautiful, gentle and loving - piękna, łagodna i kochająca.
20.The robin - rudzik
The robin to rudzik - mały ptak z czerwoną piersią (a red breast). Mieszka w ogrodach Misselthwaite i jest przyjacielem Bena Weatherstaffa. Mary poznaje go w ogrodach przy domu i jest to pierwsza istota, którą polubiła w Anglii. Ben mówi, że rudzik jako jedyny wie, co kryje zamknięty ogród, bo lata nad murem. Ptak pokazuje Mary miejsce, gdzie leży klucz, a później siada na murze tuż obok ukrytych drzwi. Wiosną zakłada w ogrodzie gniazdo (nest). Opis: friendly and curious - przyjazny i ciekawski.
21.The secret garden - ogród zamknięty od dziesięciu lat
The secret garden to ogród otoczony wysokim murem (wall), ulubione miejsce pani Craven. Po jej śmierci pan Craven kazał zamknąć drzwi na klucz, a klucz zakopał. Nikomu nie wolno było tam wchodzić ani o nim mówić. Ogród był zamknięty przez dziesięć lat (for ten years) - tyle samo, ile lat ma Colin. Mary dowiaduje się o nim od Marthy i od razu chce go odnaleźć. Tajemnica daje jej pierwszy w życiu cel. Przydatne zwroty: locked - zamknięty na klucz, to bury the key - zakopać klucz.
22.The key - jak Mary znajduje klucz
Mary spaceruje wzdłuż muru i rozmawia z rudzikiem. Ptak skacze po grządce i zatrzymuje się na świeżo rozgrzebanej ziemi - dół wykopał tam pies, który szukał kreta. Mary zauważa w ziemi zardzewiałe kółko (a rusty ring), a przy nim stary klucz (an old key). Domyśla się, że to klucz do zamkniętego ogrodu, zakopany dziesięć lat wcześniej. Chowa go do kieszeni i nikomu o nim nie mówi. Teraz brakuje jej drzwi. Przydatne słowa: rusty - zardzewiały, to dig - kopać, soil - ziemia.
23.The door pod bluszczem - wejście do ogrodu
Drzwi (the door) do ogrodu są niewidoczne, bo zasłania je gęsty bluszcz - ivy. Mary skacze na skakance wzdłuż muru, a rudzik siada na jego szczycie. Nagle podmuch wiatru (a gust of wind) odchyla pędy bluszczu i dziewczynka dostrzega pod nimi gałkę drzwi (a door knob). Wkłada klucz do zamka, przekręca go obiema rękami i wchodzi do środka. Nie wie jeszcze, że Ben Weatherstaff potajemnie odwiedzał zamknięty ogród. Przydatne słowa: lock - zamek, to unlock - otworzyć kluczem, hidden - ukryty.
24.Pierwsze chwile Mary w ogrodzie
Gdy Mary wchodzi do ogrodu, jest jeszcze zima. Mury i drzewa oplatają szare, bezlistne pędy pnących róż (climbing roses), a dziewczynka nie wie, czy rośliny żyją. W trawie zauważa jednak małe zielone kiełki (green points) i postanawia zrobić im miejsce: kawałkiem drewna wyrywa wokół nich chwasty. Pierwszy raz w życiu pracuje i sprawia jej to radość. Ogród nazywa swoim sekretem. Przydatne słowa: to weed - pielić, weeds - chwasty, alive - żywy, dead - martwy.
25.Płacz na korytarzu - tajemnica domu
Już w pierwszych dniach Mary słyszy w domu odległy płacz (crying). Martha twierdzi, że to wiatr na wrzosowisku albo pomywaczka, którą boli ząb. Gdy Mary w deszczowy dzień zwiedza korytarze (corridors), znów słyszy płacz, ale Mrs Medlock zaprzecza i odsyła ją do pokoju. Służba ukrywa prawdę, bo nie wolno jej mówić o chorym chłopcu. Mary jest uparta - stubborn - i nie wierzy w te wyjaśnienia. Przydatne zwroty: to hear someone crying - słyszeć czyjś płacz, to hide the truth - ukrywać prawdę.
26.Nocne spotkanie Mary i Colina
Pewnej nocy, podczas ulewy, Mary znów słyszy płacz. Bierze świecę (candle) i idzie korytarzem, aż trafia do pokoju, w którym na łóżku leży blady chłopiec. Oboje na początku myślą, że widzą ducha (ghost). Chłopiec przedstawia się jako Colin Craven i okazuje się, że są kuzynami. Colin pokazuje Mary portret matki ukryty za kotarą, a ona opowiada mu o ogrodzie, lecz ostrożnie - nie zdradza, że już w nim była. Na koniec usypia go kołysanką z Indii. Przydatne słowa: pale - blady, cousin - kuzyn.
27.Colin przekonany, że umrze - lęki chłopca
Colin od małego słyszy, jak dorośli szepczą, że nie dożyje dorosłości. Boi się, że na plecach wyrośnie mu garb (a lump on his back) i że będzie taki jak ojciec: hunchback - garbus. Dlatego leży w łóżku, nie wychodzi na świeże powietrze i nie pozwala, by ludzie na niego patrzyli. W rzeczywistości jego plecy są proste - jest słaby, bo się nie rusza i ciągle myśli o chorobie. Ojciec rzadko go odwiedza, zwykle gdy chłopiec śpi. Przydatne słowa: ill - chory, weak - słaby, to be afraid of - bać się.
28.Tantrum - napad złości Colina
Tantrum to napad złości z krzykiem i płaczem, typowy dla małych dzieci. Colin ma takie napady, gdy coś idzie nie po jego myśli, a cała służba się ich boi. Kiedy Mary spędza dzień z Dickonem zamiast z nim, dzieci się kłócą, a w nocy Colin wpada w histerię (hysterics). Mary wbiega do pokoju i krzyczy na niego - jako pierwsza się mu sprzeciwia. Każe pokazać plecy i stwierdza, że nie ma na nich żadnego garbu. Colin się uspokaja i zaczyna jej wierzyć. Zwrot: to have a tantrum - dostać napadu złości.
29.The wheelchair - Colin pierwszy raz w ogrodzie
Mary zdradza Colinowi, że znalazła ogród, i razem z Dickonem planują wyprawę. Colin rozkazuje, by tego dnia żaden ogrodnik nie zbliżał się do muru. Lokaj znosi chłopca na dół i sadza w wózku (wheelchair - w powieści: a wheeled chair). Dickon pcha wózek (to push), a Mary idzie obok. W ogrodzie trwa wiosna: kwitną drzewa i śpiewają ptaki. Zachwycony Colin woła, że wyzdrowieje i będzie żył. Przydatne słowa: fresh air - świeże powietrze, to get well - wyzdrowieć.
30.Colin uczy się chodzić
Tego samego dnia nad murem pojawia się Ben Weatherstaff, który wszedł na drabinę (ladder). Na widok Colina pyta, czy chłopiec nie ma krzywych pleców i nóg. Urażony Colin z pomocą Dickona wstaje z wózka i staje prosto - to punkt zwrotny powieści. Wieczorem sadzi w ogrodzie różę. Od tej pory codziennie ćwiczy: najpierw robi kilka kroków, potem chodzi dookoła ogrodu, kopie i biega. Mary i Dickon go wspierają, a Ben dochowuje sekretu. Zwroty: to stand up - wstać, to learn to walk - uczyć się chodzić.
31.Praca w ogrodzie - a bit of earth, nasiona i narzędzia
Z cotygodniowego kieszonkowego Mary kupuje nasiona (seeds) i narzędzia: łopatkę (spade), grabki (rake) i motyczkę (hoe). Przynosi je Dickon, któremu Mary pokazuje ogród. Chłopiec nacina gałązki róż i pokazuje, że są w środku zielone, czyli wick - żywe. Dzieci razem przycinają krzewy (to prune), pielą (to weed), kopią (to dig) i sieją (to sow). Wkrótce potem Mary prosi wuja o kawałek ziemi - a bit of earth - by sadzić kwiaty, a pan Craven się zgadza. Praca daje Mary siłę i apetyt.
32.Ogród wiosną - kwiaty z cebulek i róże
Wiosną ogród ożywa. Z cebulek (bulbs) ukrytych w ziemi wyrastają pierwsze kwiaty: snowdrops - przebiśniegi, crocuses - krokusy (fioletowe i złote) oraz daffodils - żonkile. Martha i Dickon nazywają żonkile po swojemu: daffydowndillys. Przez dziesięć lat cebulki same się rozmnożyły, więc kwiatów jest bardzo dużo. Potem zielenieją i kwitną róże (roses), które oplatają mury i drzewa. Przydatne czasowniki: to bloom - kwitnąć, to grow - rosnąć, to come alive - ożyć.
33.Magic - czym jest dla Colina
Magic (pisane wielką literą) to słowo, którym Colin nazywa siłę sprawiającą, że rośliny rosną, a on sam zdrowieje. Chłopiec traktuje to jak eksperyment naukowy (a scientific experiment): dzieci i Ben siadają w kręgu pod drzewem, a Colin powtarza, że Magic jest w nim i że będzie zdrowy. Potem ćwiczy chodzenie i wygłasza krótkie wykłady. Mrs Sowerby mówi, że nazwa nie jest ważna - liczy się dobra siła. Można to odczytać jako pochwałę pozytywnego myślenia (positive thinking) i wiary w siebie.
34.Mr Craven za granicą - sen i list
Gdy ogród ożywa, pan Craven podróżuje po Europie: jest w Norwegii, Szwajcarii, w austriackim Tyrolu i nad włoskim jeziorem Como. Od dziesięciu lat myśli tylko o swoim smutku. W Tyrolu, patrząc na kwiaty nad strumieniem, pierwszy raz czuje spokój. Nad jeziorem śni mu się głos żony, Lilias, która mówi, że jest w ogrodzie (in the garden). Rano dostaje list (letter) od Susan Sowerby - kobieta prosi, by wrócił do domu. Pan Craven od razu wyrusza do Yorkshire. Zwrot: to come home - wrócić do domu.
35.Powrót pana Cravena - zakończenie powieści
Jest jesień. Pan Craven wraca do Misselthwaite i słyszy od Mrs Medlock, że Colin jest w ogrodzie. Idzie pod mur zarośnięty bluszczem i słyszy zza niego śmiech oraz tupot. Nagle drzwi się otwierają i wybiega z nich wysoki, zdrowy chłopiec - Colin ściga się z Mary i wpada prosto w ramiona ojca. Dzieci opowiadają mu całą historię w ogrodzie. W ostatniej scenie służba patrzy przez okno, jak pan domu idzie przez trawnik, a obok niego pewnym krokiem idzie Colin. Zwrot: to win a race - wygrać wyścig.
36.Motyw przemiany (transformation) Mary i Colina
Transformation - przemiana - to główny motyw powieści. Mary z dziecka rozpieszczonego i ponurego staje się życzliwa, silna i ciekawa świata. Colin z chłopca, który leży i czeka na śmierć, zmienia się w zdrowego, biegającego dziesięciolatka. Zmienia się także pan Craven - wraca do syna - oraz sam ogród: z szarego i zapomnianego w kwitnący. Można to odczytać tak, że ogród jest obrazem bohaterów: gdy ktoś zaczyna się o nich troszczyć, ożywają. Zwrot: to change for the better - zmienić się na lepsze.
37.Motyw uzdrawiającej mocy natury i pozytywnego myślenia
W powieści przyroda leczy (the healing power of nature). Świeże powietrze z wrzosowiska, ruch i praca w ogrodzie dają Mary i Colinowi apetyt, siłę i dobry humor - więcej niż lekarstwa i leżenie w łóżku. Drugim lekarstwem jest pozytywne myślenie (positive thinking): Colin przestaje powtarzać, że umrze, i zaczyna mówić, że będzie żył. Narrator porównuje dobre myśli do róży, a złe do ostu (thistle), który nie wyrośnie tam, gdzie dba się o różę. To jedno z możliwych odczytań: to, o czym myślimy, wpływa na to, jak się czujemy.
38.Motywy przyjaźni (friendship) i samotności (loneliness)
Na początku prawie wszyscy są samotni (lonely): Mary nikt nie kochał, Colin leży ukryty przed światem, pan Craven ucieka w podróże, a Ben ma za przyjaciela jedynie rudzika. Samotność (loneliness) czyni ich niemiłymi i smutnymi. Zmienia to przyjaźń (friendship): Martha i Dickon okazują Mary życzliwość, Mary pomaga Colinowi, a wspólny sekret łączy dzieci. Susan Sowerby mówi, że dzieci potrzebują dzieci. Odczytanie: człowiek rozkwita, gdy ma o kogo dbać. Zwrot: to make friends - zaprzyjaźnić się.
39.Słownictwo z powieści: ludzie i ich cechy
orphan - sierota (Mary is an orphan). spoiled - rozpieszczony: dostaje wszystko, czego chce. sour - kwaśny, a o człowieku: zgorzkniały, z niemiłą miną. stubborn - uparty: nie zmienia zdania. lonely - samotny. contrary - przekorny. selfish - samolubny. hunchback - garbus, osoba z garbem. tantrum - napad złości. cousin - kuzyn lub kuzynka. guardian - opiekun prawny. Przykład: At first Mary is a sour, stubborn and lonely child - na początku Mary jest zgorzkniałym, upartym i samotnym dzieckiem.
40.Słownictwo z powieści: ogród, przyroda, dom
moor - wrzosowisko. heather - wrzos. ivy - bluszcz. bulbs - cebulki kwiatowe. snowdrops - przebiśniegi. crocuses - krokusy. daffodils - żonkile. to weed - pielić, usuwać chwasty. to bloom - kwitnąć. robin - rudzik. gardener - ogrodnik. housekeeper - gospodyni zarządzająca domem. housemaid - pokojówka. skipping rope - skakanka. wheelchair - wózek inwalidzki. Przykład: In spring the bulbs grow and the daffodils bloom - wiosną cebulki rosną, a żonkile kwitną.
Notatka
Autorka i powieść: czas, miejsce, układ
Frances Hodgson Burnett (1849-1924) urodziła się w Anglii, w Manchesterze, a jako nastolatka wyjechała z rodziną do Stanów Zjednoczonych i tam zaczęła pisać. Napisała kilka children's novels: Little Lord Fauntleroy, A Little Princess oraz The Secret Garden, wydaną w 1911 r. Jej książki często mają podobny punkt wyjścia - dziecko traci dom albo rodziców i trafia w obce miejsce. Tak właśnie zaczyna się historia Mary Lennox.
Ramy powieści:
- miejsce: początek w India, dalej Anglia - hrabstwo Yorkshire i dom Misselthwaite Manor;
- czas: mniej więcej od końca zimy do jesieni jednego roku;
- the main character: Mary Lennox; obok niej najważniejsi są Colin Craven i Dickon Sowerby.
Kalendarz przyrody wyznacza rytm opowieści:
- zima - Mary przyjeżdża do Yorkshire, a ogród za murem jest szary i wygląda na martwy;
- wiosna - z ziemi wychodzą kwiaty, dzieci pracują w ogrodzie, Colin trafia tam po raz pierwszy;
- lato - ogród kwitnie;
- jesień - wraca pan Craven i opowieść się zamyka.
Razem z ogrodem zmieniają się ludzie, dlatego za najważniejsze tematy książki uznaje się przemianę bohaterów, przyjaźń i przyrodę.
O powieści można mówić po angielsku prostymi zdaniami, np. The novel was published in 1911., The story begins in India and continues in Yorkshire., The author was born in Manchester.
Zwróć uwagę na pisownię tytułu: wszystkie trzy wyrazy pisze się wielką literą, a przedimek The należy do tytułu.
Miejsca akcji: od Indii do ogrodu za murem
Każde miejsce wiąże się z innym okresem życia Mary.
- India - tu Mary się rodzi i dorasta wśród służby. Po epidemii zostaje sama w opuszczonym domu (a deserted bungalow).
- Yorkshire - hrabstwo w północnej Anglii. Mary jedzie tu z Londynu pociągiem do stacji Thwaite, a dalej powozem (carriage).
- Misselthwaite Manor - dom wuja na skraju wrzosowiska; manor znaczy dwór. Jest bardzo stary i ogromny: ma około stu pokoi, w większości zamkniętych na klucz, oraz długie corridors z portretami. Otaczają go park i ogrody za murami, m.in. kitchen gardens.
- the moor - wrzosowisko: otwarta, pagórkowata przestrzeń prawie bez drzew, porośnięta roślinami heather, gorse i broom.
- the secret garden - ogród za wysokim murem (wall), do którego prowadzą drzwi zasłonięte przez ivy.
Stosunek Mary do wrzosowiska pokazuje, jak zmienia się ona sama. Przyjeżdża nocą, w deszczu i wietrze, więc nic nie widzi i kojarzy moor z morzem. Potem uważa je za puste i smutne. Zdanie zmienia pod wpływem Marthy i Dickona, którzy mówią o nim z miłością, oraz własnych spacerów: wiatr daje jej apetyt i rumieńce.
Można też zauważyć przeciwstawienie wnętrza i tego, co na zewnątrz. Dom oznacza zamknięte pokoje, zakazy i tajemnicę (czyjś płacz, o którym służba nie chce mówić). Ogród i wrzosowisko oznaczają ruch, powietrze i rośliny. Jedno z możliwych odczytań: bohaterowie zaczynają zdrowieć, gdy wychodzą z domu.
Przydatne zdania: The manor is six hundred years old., Most of the rooms are locked., The door is hidden under the ivy.
Mary, Colin i rodzina Cravenów
Zacznij od pokrewieństwa, bo łatwo je pomylić.
- Mr Archibald Craven - właściciel domu. Jego żona, Mrs Craven (Lilias), była siostrą ojca Mary.
- Mary Lennox jest więc bratanicą pani Craven; pan Craven to jej uncle i guardian.
- Colin Craven, syn państwa Cravenów, to cousin Mary.
- Dr Craven - ubogi kuzyn pana Cravena i lekarz Colina.
Ważne
Więź krwi łączy Mary z panią Craven (siostrą jej ojca), a nie z panem Cravenem - on jest jej wujem i opiekunem.
Mary i Colin są do siebie bardzo podobni: mają około dziesięciu lat, wychowali się bez czułości rodziców, a służba spełniała ich zachcianki. Oboje są przez to spoiled. Różni ich źródło kłopotów - Mary jest sour i samotna, Colin boi się choroby i śmierci. Można uznać, że właśnie podobieństwo pozwala Mary go zrozumieć i mu się przeciwstawić.
Przemiana obojga idzie tą samą drogą: ruch na powietrzu, praca w ogrodzie i przyjaciele. Mary staje się życzliwa i ciekawa świata, a Colin - zdrowy i pewny siebie.
Dorośli z tej rodziny:
- pan Craven od śmierci żony żyje w żałobie (grief): zamyka się w pokojach albo wyjeżdża za granicę i unika syna, bo jego widok sprawia mu ból. Ma krzywe plecy, stąd określenie hunchback - i stąd lęk Colina, że będzie taki sam;
- pani Craven nie żyje, zanim zaczyna się akcja, ale od niej zależy wszystko: po jej wypadku w ogrodzie mąż zamknął drzwi i zakopał klucz, a w tym samym czasie urodził się Colin;
- doktor zaleca chłopcu leżenie i unikanie wysiłku. Colin podejrzewa go o złe zamiary, bo to doktor mógłby odziedziczyć dom (to inherit) - to jednak podejrzenie chłopca, a nie stwierdzony fakt.
Rodzina Sowerby, służba, ogrodnik i rudzik
Druga grupa postaci to ludzie z Yorkshire, którzy pomagają dzieciom.
Rodzina Sowerby mieszka w ubogiej chacie (cottage) na wrzosowisku; dzieci jest tam dwanaścioro.
- Martha Sowerby - housemaid w domu pana Cravena. Jako pierwsza mówi do Mary zwyczajnie, bez uniżoności, i to od niej dziewczynka słyszy o zamkniętym ogrodzie oraz o Dickonie.
- Dickon Sowerby - dwunastoletni brat Marthy. Zna rośliny i oswaja dzikie zwierzęta: lisek to Captain, wrona - Soot, wiewiórki - Nut i Shell; ma też jagnię i kucyka Jump. Uczy Mary pracy w ogrodzie i dochowuje tajemnicy.
- Mrs Sowerby (Susan) - ich matka. Pomaga z daleka: kupuje Mary skipping rope, radzi jej biegać na powietrzu, posyła dzieciom jedzenie do ogrodu, a w końcu pisze do pana Cravena.
Służba i ogrodnik:
- Mrs Medlock - housekeeper, czyli osoba zarządzająca domem i służbą. Pilnuje zakazów i tajemnicy Colina. Zna Susan Sowerby jeszcze ze szkoły i liczy się z jej zdaniem.
- Ben Weatherstaff - stary gardener, mrukliwy i samotny, zaprzyjaźniony z rudzikiem. Dawniej pracował dla pani Craven i na jej prośbę dbał o róże. Po jej śmierci potajemnie przechodził raz w roku przez mur, by je przycinać, aż przeszkodził mu reumatyzm - ogród nie był więc całkiem bez opieki.
- the robin - rudzik, pierwsza istota, którą Mary polubiła w Anglii; to on naprowadza ją na klucz i na drzwi.
Zapamiętaj
housekeeper (Mrs Medlock) kieruje domem, a housemaid (Martha) sprząta i podaje posiłki - podobne słowa, inna pozycja.
Nie pomyl trzech pań: Mrs Craven to zmarła matka Colina, Mrs Medlock - gospodyni, Mrs Sowerby - matka Marthy i Dickona.
Przebieg zdarzeń, część pierwsza: od Indii do odkrycia ogrodu
Pierwsza połowa powieści to droga Mary do ogrodu.
- India: rodzice prawie się Mary nie zajmują, opiekuje się nią Ayah. Epidemia cholera zabiera nianię i rodziców, a służba ucieka - Mary zostaje orphan.
- Dom pastora (clergyman): dzieci jej nie lubią, a chłopiec o imieniu Basil nadaje jej przezwisko Mistress Mary Quite Contrary.
- Podróż: statkiem do Anglii, z Londynu z Mrs Medlock pociągiem i powozem do Misselthwaite Manor. Nikt jej nie wita.
- Pierwsze dni: Mary poznaje Marthę, Bena Weatherstaffa i rudzika, słyszy o zamkniętym ogrodzie, a w domu - czyjś daleki płacz, któremu służba zaprzecza.
- the key: rudzik zatrzymuje się na rozkopanej ziemi, a Mary dostrzega tam zardzewiałe kółko i stary klucz. Chowa go i milczy.
- the door: gdy skacze na skakance wzdłuż muru, wiatr odchyla bluszcz i odsłania gałkę drzwi. Klucz pasuje.
- W środku trwa jeszcze zima: pędy róż są szare, ale w trawie widać zielone kiełki. Mary robi im miejsce, wyrywając chwasty - to jej pierwsza praca w życiu.
- Za kieszonkowe kupuje nasiona i narzędzia, które przynosi Dickon. Jemu pierwszemu pokazuje ogród; chłopiec sprawdza gałązki i stwierdza, że są wick.
- Wkrótce Mary prosi wuja o kawałek ziemi - a bit of earth - i dostaje zgodę.
Warto widzieć w tym łańcuch: bez rudzika nie byłoby klucza, bez klucza i podmuchu wiatru - drzwi, bez sekretu - celu, który pierwszy raz w życiu porządkuje Mary dni. Można uznać, że to, iż Mary jest uparta (stubborn), wcześniej wada, zaczyna jej pomagać.
Klucz i drzwi Mary znajduje osobno, w dwóch różnych chwilach - najpierw ma klucz, a wejścia jeszcze nie zna.
Przebieg zdarzeń, część druga: Colin, Magic i powrót ojca
Druga połowa powieści należy do Colina.
- Nocą, w czasie ulewy, Mary idzie ze świecą za odgłosem płaczu i znajduje pokój chłopca. Oboje biorą się zrazu za zjawę (ghost). Colin pokazuje portret matki zasłonięty kotarą, a Mary opowiada o ogrodzie ostrożnie, nie zdradzając, że w nim była.
- Gdy Mary spędza dzień z Dickonem, dzieci się kłócą, a w nocy Colin dostaje napadu złości (tantrum). Mary jako pierwsza mu się sprzeciwia, ogląda jego plecy i mówi, że nie ma na nich garbu.
- Mary wyjawia, że ogród odnalazła. Colin zakazuje ogrodnikom zbliżać się do muru; lokaj znosi go na dół, a Dickon pcha wheelchair. Jest wiosna.
- Tego samego dnia znad muru zagląda Ben Weatherstaff i pyta o krzywe plecy i nogi. Urażony Colin wstaje - tę chwilę można uznać za przełom opowieści. Wieczorem chłopiec sadzi różę.
- Colin ćwiczy codziennie i nazywa siłę, która mu pomaga, słowem Magic; traktuje to jak a scientific experiment.
- Pan Craven jest wtedy za granicą. Najpierw odzyskuje spokój, potem śni mu się głos żony mówiącej, że jest w ogrodzie, a rano dostaje list od Susan Sowerby i rusza do domu.
- Jesienią ojciec staje pod murem akurat wtedy, gdy Colin wybiega z ogrodu, ścigając się z Mary.
Ważne
Plecy Colina są proste. Chłopiec jest słaby, bo się nie rusza i wciąż myśli o chorobie - a nie dlatego, że naprawdę jest chory tak, jak się obawia.
Lęk Colina działa jak błędne koło: szepty dorosłych budzą strach, strach każe leżeć, leżenie osłabia, a słabość zdaje się potwierdzać obawy. Mary przerywa je sprzeciwem, a ogród - ruchem.
Motywy: przemiana, przyroda, przyjaźń
Motywy powieści łączą się ze sobą, więc najlepiej widzieć je razem.
Transformation - przemiana. Zmieniają się cztery strony naraz: Mary, Colin, pan Craven (wraca do syna) i sam ogród. Jedno z odczytań mówi, że ogród jest obrazem bohaterów: zaniedbany szarzeje, otoczony troską ożywa.
The healing power of nature - uzdrawiająca moc natury. W powieści powietrze z wrzosowiska, ruch i praca w ziemi dają dzieciom więcej niż leżenie i lekarstwa. To obraz literacki, a nie porada medyczna.
Positive thinking - pozytywne myślenie. Colin przestaje powtarzać, że umrze, i zaczyna mówić o życiu; swoją wiarę nazywa Magic. Narrator zestawia dobre myśli z różą, a złe z ostem (thistle). Mrs Sowerby dodaje, że nazwa tej siły nie ma znaczenia.
Loneliness i friendship - samotność i przyjaźń. Na początku samotni są niemal wszyscy: Mary, Colin, pan Craven i Ben. Samotność czyni ich niemiłymi, a zmienia to życzliwość innych i wspólny sekret.
Jak motywy mogą wynikać jeden z drugiego (jedno z odczytań):
- samotność prowadzi do złego humoru i złych myśli;
- przyjaźń wyciąga bohaterów na dwór;
- przyroda i ruch dają siłę;
- siła i wiara w siebie dopełniają przemiany.
Można też zauważyć, że sekret zmienia znaczenie. Zamknięty ogród i ukryty chłopiec to tajemnice zrodzone z żalu, które oddzielają ludzi. Sekret dzieci - odnaleziony ogród, o którym milczy także Ben - łączy.
Mówiąc o motywach po angielsku, używaj prostych struktur, np. The novel shows how friendship helps lonely people., Working outdoors makes the children stronger., The garden changes together with the characters.
Pamiętaj, by interpretację podawać jako odczytanie: It can be read as..., The garden may stand for...
Słownictwo tematycznie i gwara Yorkshire
Słówka z powieści łatwiej zapamiętać w grupach.
Ogród i przyroda:
- rośliny: heather (wrzos), ivy (bluszcz), bulbs (cebulki), snowdrops (przebiśniegi), crocuses (krokusy), daffodils (żonkile), weeds (chwasty);
- narzędzia: spade (łopatka), rake (grabki), hoe (motyczka);
- czynności: to dig (kopać), to sow (siać), to weed (pielić), to prune (przycinać), to bloom (kwitnąć);
- inne: moor (wrzosowisko), soil (ziemia), seeds (nasiona), robin (rudzik), nest (gniazdo).
Dom i ludzie:
- manor (dwór), corridors (korytarze), lock (zamek), locked (zamknięty na klucz);
- housekeeper, housemaid, gardener, guardian (opiekun), cousin, orphan (sierota);
- przedmioty: skipping rope (skakanka), wheelchair (wózek), candle (świeca).
Cechy i stany:
- o charakterze: spoiled (rozpieszczony), sour (zgorzkniały, dosłownie kwaśny), stubborn (uparty), lonely (samotny), selfish (samolubny), contrary (przekorny);
- o zdrowiu i emocjach: pale (blady), weak (słaby), ill (chory), tantrum (napad złości), hunchback (garbus), grief (żałoba).
Yorkshire dialect - gwara, którą mówią Martha, Dickon, ich matka i Ben:
- tha' - you; th' - the; nowt - nothing; wick - alive; Eh! - okrzyk zdziwienia;
- wutherin' - o szumie wiatru wokół domu; daffydowndillys - żonkile.
Mary i Colin uczą się gwary dla zabawy, co zbliża ich do miejscowych.
Przykład
Dickon and Mary prune the roses and dig around them. Colin is no longer pale and weak. The crocuses are purple and gold.
Uwaga na pary: alive i wick znaczą to samo, lecz drugie słowo jest gwarowe; lonely to przymiotnik (samotny), a loneliness - rzeczownik (samotność).
Quizy w tym zestawie
50 pytań w 5 etapach
Odblokujesz je po dodaniu zestawu.
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Pierwsze podejście. Klucz z punktacją i oceną jest na ostatniej stronie.
Pobierz sprawdzian (PDF)Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
18 fiszek uczy się 2
18 fiszek uczy się 2
12 fiszek uczy się 2
32 fiszki uczy się 4
30 fiszek uczy się 4
30 fiszek uczy się 9
