Dolnośląski Konkurs Języka Angielskiego zDolny Ślązak - historia i tradycje

1.Native Americans oraz Mayflower i Pilgrims (1620)

Native Americans to rdzenni mieszkańcy Ameryki Północnej, którzy żyli na tych ziemiach na długo przed przybyciem Europejczyków. W 1620 r. statek Mayflower przywiózł z Anglii grupę osadników zwanych Pilgrims (pielgrzymami) - szukali wolności religijnej i założyli Plymouth Colony na terenie dzisiejszego stanu Massachusetts. Pierwszej zimy wielu z nich zmarło; wiosną rdzenni mieszkańcy nauczyli ich uprawiać kukurydzę, a jesienią 1621 r. odbyła się wspólna uczta dziękczynna. Z czasem osadnicy odbierali jednak rdzennym ludom ich ziemie.

2.Declaration of Independence (4 lipca 1776) i George Washington

Trzynaście brytyjskich kolonii na wschodnim wybrzeżu Ameryki nie chciało dłużej podlegać królowi Wielkiej Brytanii. 4 lipca 1776 r. w Filadelfii ich przedstawiciele przyjęli Declaration of Independence (Deklarację niepodległości), której głównym autorem był Thomas Jefferson. Kolonie wygrały wojnę o niepodległość, a ich wojskami dowodził George Washington - później pierwszy prezydent Stanów Zjednoczonych. Trzynaście pasów na fladze USA przypomina o tych koloniach, a 50 gwiazd oznacza dzisiejsze stany.

3.American Civil War (1861-1865), Abraham Lincoln i zniesienie niewolnictwa

American Civil War (wojna secesyjna) toczyła się w latach 1861-1865 między stanami północnymi (Union) a jedenastoma stanami południowymi, które utworzyły Confederacy. Głównym powodem sporu było niewolnictwo: gospodarka Południa opierała się na pracy zniewolonych ludzi na plantacjach. Prezydent Abraham Lincoln w 1863 r. ogłosił Emancipation Proclamation, a po zwycięstwie Północy w 1865 r. 13. poprawka do konstytucji zniosła niewolnictwo w całym kraju. W tym samym roku Lincoln zginął w zamachu.

4.Martin Luther King Jr. i civil rights movement; Apollo 11 (1969)

Zniesienie niewolnictwa nie zakończyło dyskryminacji Afroamerykanów. W latach 50. i 60. XX w. civil rights movement (ruch praw obywatelskich) walczył o równe prawa bez użycia przemocy. Jego najbardziej znanym przywódcą był pastor Martin Luther King Jr., autor przemówienia I Have a Dream, wygłoszonego w 1963 r. w Waszyngtonie, i laureat Pokojowej Nagrody Nobla. W tych samych latach USA rozwijały loty kosmiczne: w lipcu 1969 r. podczas misji Apollo 11 Neil Armstrong jako pierwszy człowiek stanął na Księżycu.

5.Battle of Hastings (1066) i William the Conqueror; Magna Carta (1215)

W 1066 r. w Battle of Hastings (bitwie pod Hastings) książę Normandii William pokonał anglosaskiego króla Harolda i został królem Anglii - stąd przydomek William the Conqueror (Wilhelm Zdobywca). Normanowie przynieśli język francuski, z którego angielski przejął wiele słów. W 1215 r. baronowie zmusili króla Jana do zatwierdzenia dokumentu Magna Carta (Wielkiej Karty Swobód). Ograniczał on władzę króla i wprowadzał zasadę, że także władca podlega prawu.

6.Henry VIII i Church of England; Elizabeth I

Henry VIII z dynastii Tudorów panował w XVI w. i miał sześć żon. Gdy papież nie zgodził się unieważnić jego pierwszego małżeństwa, król zerwał z Rzymem i sam stanął na czele Church of England (Kościoła anglikańskiego). Jego córka Elizabeth I rządziła w drugiej połowie XVI w. Jej panowanie to czas rozkwitu kultury - tworzył wtedy William Shakespeare - oraz potęgi morskiej: w 1588 r. angielska flota odparła hiszpańską Wielką Armadę. Monarcha brytyjski do dziś jest zwierzchnikiem Church of England.

7.Great Fire of London (1666) i Industrial Revolution

Great Fire of London (wielki pożar Londynu) wybuchł w 1666 r. w piekarni przy Pudding Lane. Ogień przez kilka dni niszczył ciasno zabudowane, drewniane domy i dawną katedrę św. Pawła; miasto odbudowano z cegły i kamienia, a nową St Paul's Cathedral zaprojektował Christopher Wren. Około stu lat później w Wielkiej Brytanii zaczęła się Industrial Revolution (rewolucja przemysłowa): maszyny parowe, fabryki włókiennicze i kolej zmieniły sposób pracy, a ludzie masowo przenosili się ze wsi do miast, np. do Manchesteru.

8.Queen Victoria i British Empire; Winston Churchill

Queen Victoria panowała w latach 1837-1901, a jej czasy nazywamy epoką wiktoriańską. British Empire (imperium brytyjskie) obejmowało wtedy kolonie na wszystkich zamieszkanych kontynentach, m.in. Indie, Kanadę i Australię - mówiono, że nad imperium nigdy nie zachodzi słońce. To dlatego angielski jest dziś językiem tak wielu krajów. W XX w. kolonie stopniowo uzyskiwały niepodległość. Winston Churchill był premierem Wielkiej Brytanii podczas II wojny światowej i stał się symbolem oporu wobec Niemiec Hitlera.

9.First Nations i Inuit - rdzenne ludy Kanady

Rdzenne ludy Kanady to trzy grupy: First Nations (Pierwsze Narody), Inuit i Métis. First Nations to wiele odrębnych narodów z własnymi językami, np. Cree i Ojibwe. Inuit żyją na dalekiej północy, w Arktyce, m.in. na terytorium Nunavut; jednym z ich języków jest Inuktitut. Métis mają przodków rdzennych i europejskich. Sama nazwa Canada pochodzi od rdzennego słowa kanata, czyli wioska, osada. Kultura i sztuka rdzennych ludów są ważną częścią dziedzictwa Kanady, a wiele społeczności stara się ocalić swoje języki.

10.Confederation (1 lipca 1867) - narodziny Kanady

Tereny Kanady kolonizowali od XVI w. Francuzi i Brytyjczycy; po wojnach w XVIII w. kontrolę przejęła Wielka Brytania, ale wpływy francuskie pozostały silne, zwłaszcza w prowincji Quebec. 1 lipca 1867 r. cztery prowincje - Ontario, Quebec, Nova Scotia i New Brunswick - połączyły się w jedno państwo z własnym rządem i parlamentem. To wydarzenie nazywa się Confederation, a jego rocznica to Canada Day. Kolejne prowincje dołączały później. Z tej historii wynikają dwa języki urzędowe Kanady: angielski i francuski.

11.Aboriginal and Torres Strait Islander peoples; James Cook (1770)

Pierwsi mieszkańcy Australii to Aboriginal peoples (ludy aborygeńskie) oraz Torres Strait Islander peoples - żyją tam od dziesiątek tysięcy lat i tworzą jedne z najstarszych żywych kultur świata. Słyną m.in. z malowideł naskalnych i malarstwa na korze; z północy Australii pochodzi instrument didgeridoo; skała Uluru w środku kontynentu jest dla miejscowego ludu miejscem świętym. W 1770 r. brytyjski żeglarz James Cook na statku Endeavour dopłynął do wschodniego wybrzeża Australii i ogłosił je własnością Korony brytyjskiej. Wcześniej, w 1606 r., na północy Australii lądowali Holendrzy.

12.First Fleet (1788) i Federation (1901)

First Fleet (Pierwsza Flota) to jedenaście brytyjskich statków, które 26 stycznia 1788 r. dotarły do zatoki, nad którą leży dziś Sydney. Przywiozły głównie skazańców - Wielka Brytania założyła tam kolonię karną. Rocznicę obchodzi się jako Australia Day; dla wielu rdzennych mieszkańców to dzień smutny, bo oznacza początek utraty ziem. W XIX w. odkrycie złota przyciągnęło nowych osadników. W 1901 r. sześć kolonii połączyło się w Commonwealth of Australia - to wydarzenie nazywa się Federation.

13.Māori i Treaty of Waitangi (1840)

Māori to rdzenny lud Nowej Zelandii. Ich przodkowie przypłynęli łodziami z wysp Polinezji i nazwali kraj Aotearoa. W 1769 r. do wysp dotarł James Cook, a potem zaczęli osiedlać się Brytyjczycy. 6 lutego 1840 r. przedstawiciele Korony brytyjskiej i wodzowie Māori podpisali Treaty of Waitangi (traktat z Waitangi), uznawany za dokument założycielski Nowej Zelandii. Wersje angielska i maoryska różniły się, co doprowadziło do sporów o ziemię i wojen w latach 60. XIX w. Rocznica traktatu to Waitangi Day.

14.Nowa Zelandia - prawa wyborcze kobiet (1893)

W 1893 r. Nowa Zelandia jako pierwszy samorządny kraj na świecie przyznała kobietom prawo głosu w wyborach do parlamentu. Stało się to po latach kampanii i petycji, które organizowała m.in. Kate Sheppard. W Polsce kobiety uzyskały prawa wyborcze w 1918 r. W Wielkiej Brytanii część kobiet uzyskała parlamentarne prawa wyborcze w 1918 r., a zrównano je z prawami mężczyzn w 1928 r. W USA prawa wyborcze kobiet zagwarantowano w całym kraju w 1920 r. Nowa Zelandia była wtedy brytyjską kolonią z własnym parlamentem; w 1907 r. została dominium, a pełną niezależność od Wielkiej Brytanii uzyskała w XX w.

15.St Patrick oraz Great Famine i emigracja

St Patrick (św. Patryk) to patron Irlandii. Żył w V w., pochodził z Brytanii i szerzył w Irlandii chrześcijaństwo. Według legendy tłumaczył Trójcę Świętą na przykładzie liścia koniczyny (shamrock) i wypędził z wyspy węże. W latach 40. XIX w. Irlandię dotknął Great Famine (wielki głód): zaraza zniszczyła ziemniaki, podstawowe pożywienie biednych rodzin. Około miliona ludzi zmarło, a bardzo wielu wyemigrowało, głównie do USA, Wielkiej Brytanii, Kanady i Australii. Dlatego tak wielu Amerykanów ma irlandzkie korzenie.

16.Easter Rising (1916) i Irish Free State (1922)

Irlandia przez stulecia była pod władzą Anglii, a od 1801 r. należała do Zjednoczonego Królestwa. W Poniedziałek Wielkanocny 1916 r. w Dublinie wybuchło Easter Rising (powstanie wielkanocne). Zostało stłumione, a jego przywódców stracono, ale poparcie dla niepodległości wzrosło. Po wojnie o niepodległość w 1922 r. powstało Irish Free State (Wolne Państwo Irlandzkie). Sześć hrabstw na północy pozostało w Zjednoczonym Królestwie jako Northern Ireland. Później Irlandia stała się w pełni niezależną republiką.

17.William Shakespeare i Charles Dickens

William Shakespeare (1564-1616) to najsłynniejszy angielski dramatopisarz. Urodził się w Stratford-upon-Avon, a jego sztuki grano w londyńskim teatrze Globe. Napisał m.in. Romeo and Juliet, Hamlet i Macbeth; nazywa się go The Bard. Charles Dickens to powieściopisarz epoki wiktoriańskiej (XIX w.). W powieściach Oliver Twist i David Copperfield oraz w opowiadaniu A Christmas Carol pokazywał biedę i los dzieci w czasach rewolucji przemysłowej. Skąpiec Scrooge z A Christmas Carol to jedna z jego najbardziej znanych postaci.

18.J. K. Rowling i The Beatles

J. K. Rowling to brytyjska pisarka, autorka siedmiu powieści o młodym czarodzieju Harrym Potterze i szkole Hogwart. Pierwszy tom, Harry Potter and the Philosopher's Stone, ukazał się w 1997 r., a cykl przetłumaczono na dziesiątki języków i sfilmowano. The Beatles to zespół rockowy z Liverpoolu, najsłynniejszy w latach 60. XX w. Tworzyli go John Lennon, Paul McCartney, George Harrison i Ringo Starr. Ich piosenki, np. Yesterday, Let It Be i Hey Jude, zna cały świat, a szał na punkcie zespołu nazwano Beatlemania.

19.Mark Twain i Walt Disney

Mark Twain to pseudonim amerykańskiego pisarza Samuela Clemensa (XIX w.). Dorastał nad rzeką Missisipi i tam umieścił akcję powieści The Adventures of Tom Sawyer oraz Adventures of Huckleberry Finn. Pisał z humorem, językiem zwykłych ludzi. Walt Disney to amerykański twórca filmów animowanych i producent. Stworzył postać Mickey Mouse, wyprodukował pełnometrażowy film animowany Snow White and the Seven Dwarfs, a w 1955 r. otworzył w Kalifornii park rozrywki Disneyland.

20.Oscar Wilde i literatura Irlandii

Oscar Wilde to irlandzki pisarz urodzony w Dublinie w XIX w., słynny z dowcipu i błyskotliwych powiedzeń. Napisał powieść The Picture of Dorian Gray, komedię The Importance of Being Earnest oraz baśnie dla dzieci, m.in. The Happy Prince. Irlandię nazywa się krajem opowiadaczy: tradycja sięga celtyckich bardów, a kilku irlandzkich pisarzy otrzymało literacką Nagrodę Nobla, np. W. B. Yeats i Samuel Beckett. Z Dublina pochodził też Jonathan Swift, autor Gulliver's Travels.

21.Edmund Hillary (Mount Everest, 1953) i Terry Fox

Edmund Hillary to nowozelandzki himalaista. W 1953 r. razem z Szerpą Tenzingiem Norgayem jako pierwsi stanęli na szczycie Mount Everest, najwyższej góry świata. Terry Fox to młody kanadyjski sportowiec, który stracił nogę z powodu nowotworu. W 1980 r. z protezą wyruszył w bieg przez Kanadę, nazwany Marathon of Hope, aby zbierać pieniądze na badania nad rakiem. Choroba przerwała bieg, ale Terry Fox został bohaterem narodowym, a coroczny Terry Fox Run odbywa się w wielu krajach.

22.Thanksgiving (Święto Dziękczynienia) w USA i w Kanadzie

Thanksgiving to święto wdzięczności za plony i pomyślność mijającego roku. W USA wypada w czwarty czwartek listopada i nawiązuje do uczty osadników z Plymouth i rdzennych mieszkańców z 1621 r.; w Kanadzie obchodzi się je wcześniej, w październiku. Rodziny zjeżdżają się na uroczysty obiad: turkey (pieczony indyk) z nadzieniem, sos żurawinowy, a na deser pumpkin pie (ciasto dyniowe). W Nowym Jorku odbywa się wielka parada, a dzień po amerykańskim Thanksgiving to Black Friday, początek świątecznych zakupów.

23.Independence Day (4 lipca)

Independence Day, nazywany też Fourth of July, to święto narodowe USA. Upamiętnia przyjęcie Declaration of Independence 4 lipca 1776 r. Jest dniem wolnym od pracy, a Amerykanie świętują na powietrzu: organizują parady, pikniki i barbecue, wywieszają flagi Stars and Stripes, a wieczorem oglądają pokazy fajerwerków. Dla porównania: polskie Narodowe Święto Niepodległości wypada 11 listopada i upamiętnia odzyskanie niepodległości w 1918 r.

24.Halloween (31 października)

Halloween obchodzi się 31 października, w wigilię Wszystkich Świętych - nazwa pochodzi od All Hallows' Eve. Zwyczaj wywodzi się z celtyckiego święta Samhain, obchodzonego w Irlandii i Szkocji na koniec lata; do Ameryki przywieźli go irlandzcy i szkoccy emigranci. Dzieci w przebraniach chodzą od domu do domu, wołając trick or treat (cukierek albo psikus), a domy zdobią lampiony z wydrążonej dyni, czyli jack-o'-lantern. W Irlandii je się wtedy barmbrack - ciasto drożdżowe z rodzynkami i ukrytym pierścionkiem.

25.St Patrick's Day (17 marca)

St Patrick's Day to dzień patrona Irlandii i święto narodowe tego kraju, obchodzone 17 marca. Zaczęło się jako święto religijne, a dziś jest świętem irlandzkiej kultury na całym świecie - wszędzie tam, dokąd dotarli irlandzcy emigranci. Ludzie ubierają się na zielono, przypinają shamrock (koniczynę) i oglądają parady, m.in. w Dublinie, Nowym Jorku i Bostonie. W Chicago z okazji święta barwi się rzekę na zielono. Symbolem święta jest też leprechaun - skrzat z irlandzkich legend.

26.Bonfire Night / Guy Fawkes Night (5 listopada)

Bonfire Night, inaczej Guy Fawkes Night, obchodzi się w Wielkiej Brytanii 5 listopada. Upamiętnia udaremnienie Gunpowder Plot (spisku prochowego) z 1605 r.: grupa spiskowców chciała wysadzić w powietrze budynek parlamentu razem z królem Jakubem I, a Guy Fawkes pilnował beczek z prochem w piwnicy. Tego wieczoru pali się ogniska (bonfires), puszcza fajerwerki i pali kukłę zwaną guy. Znana rymowanka zaczyna się od słów Remember, remember the fifth of November.

27.Remembrance Day (11 listopada, poppies) i Anzac Day (25 kwietnia)

Remembrance Day to dzień pamięci o poległych żołnierzach, obchodzony 11 listopada w Wielkiej Brytanii, Kanadzie i innych krajach Commonwealth - w rocznicę zakończenia I wojny światowej w 1918 r. Ludzie przypinają czerwone poppies (maki) i o godzinie 11 zachowują dwie minuty ciszy. Anzac Day, 25 kwietnia, to dzień pamięci w Australii i Nowej Zelandii - rocznica lądowania żołnierzy obu krajów pod Gallipoli w 1915 r. Dzień zaczyna się od uroczystości o świcie, zwanej dawn service.

28.Święta narodowe: Canada Day, Australia Day i Waitangi Day

Trzy kraje mają święta narodowe związane z początkami państwa. Canada Day, 1 lipca, to rocznica Confederation z 1867 r.: koncerty, parady, fajerwerki i czerwono-białe flagi z liściem klonu. Australia Day, 26 stycznia, przypomina przybycie First Fleet w 1788 r.; wypada w środku australijskiego lata, więc świętuje się na plaży i przy grillu. Waitangi Day, 6 lutego, to rocznica podpisania Treaty of Waitangi w 1840 r. - w Nowej Zelandii odbywają się wtedy uroczystości z udziałem Māori.

29.Boxing Day (26 grudnia), Pancake Day i Burns Night

Boxing Day to 26 grudnia, drugi dzień świąt w Wielkiej Brytanii, Kanadzie, Australii i Nowej Zelandii - dzień wyprzedaży i wydarzeń sportowych; nazwa wiąże się z dawnym zwyczajem dawania pudełek z podarunkami służbie i ubogim. Pancake Day (Shrove Tuesday) to ostatni dzień przed Wielkim Postem: Brytyjczycy jedzą naleśniki i urządzają wyścigi z patelnią, podobnie jak Polacy jedzą pączki w tłusty czwartek. Burns Night, 25 stycznia, to szkockie święto poety Roberta Burnsa z kolacją, na której podaje się haggis.

30.Notting Hill Carnival, Edinburgh Festival i Mardi Gras w Nowym Orleanie

Notting Hill Carnival to uliczny karnawał w Londynie pod koniec sierpnia, stworzony przez imigrantów z Karaibów: barwne kostiumy, parada i muzyka steel bands. Edinburgh Festival to wspólna nazwa sierpniowych festiwali sztuki w stolicy Szkocji; najbardziej znany jest Fringe, czyli setki przedstawień teatralnych i kabaretowych. Mardi Gras w Nowym Orleanie (stan Luizjana) to karnawał o francuskich korzeniach - nazwa znaczy tłusty wtorek. Z platform parad rzuca się widzom koraliki, a barwy święta to fiolet, zieleń i złoto.

31.Fish and chips i full English breakfast

Fish and chips to najbardziej znane brytyjskie danie na wynos: ryba (zwykle dorsz) smażona w cieście, podawana z grubymi frytkami, które soli się i skrapia octem. Uwaga na słowa: chips to w Wielkiej Brytanii frytki, a chipsy to crisps; w USA frytki to French fries, a chips to chipsy. Full English breakfast to obfite śniadanie na ciepło: jajka sadzone, bekon, kiełbaski, fasolka w sosie pomidorowym (baked beans), pomidory, pieczarki i tosty, czasem też black pudding, czyli rodzaj kaszanki.

32.Afternoon tea i Sunday roast

Afternoon tea to brytyjski zwyczaj popołudniowej herbaty, zwykle około godziny 16-17: do herbaty z mlekiem podaje się małe kanapki, ciastka oraz scones - bułeczki jedzone z dżemem i gęstą śmietanką (clotted cream). Sunday roast to tradycyjny niedzielny obiad: pieczone mięso (wołowina, kurczak albo jagnięcina), pieczone ziemniaki, warzywa i sos pieczeniowy (gravy). Do pieczeni wołowej podaje się Yorkshire pudding - wypiek z ciasta naleśnikowego, który mimo nazwy nie jest deserem.

33.Haggis i Irish stew

Haggis to narodowa potrawa Szkocji: mielone podroby baranie z płatkami owsianymi, cebulą i przyprawami, tradycyjnie gotowane w owczym żołądku. Podaje się ją z purée z ziemniaków i brukwi (neeps and tatties), zwłaszcza w Burns Night. Irish stew to irlandzki gulasz - gęsta potrawa jednogarnkowa z jagnięciny lub baraniny, ziemniaków, cebuli i marchwi. Kuchnia irlandzka opiera się na ziemniakach: inne dania to colcannon (purée z jarmużem lub kapustą), boxty (placki ziemniaczane) i soda bread, chleb na sodzie zamiast drożdży.

34.Kuchnia USA: turkey i pumpkin pie, hamburger

Najbardziej uroczysty amerykański posiłek to obiad w Thanksgiving: turkey (indyk) z nadzieniem, purée ziemniaczane, sos żurawinowy i pumpkin pie - ciasto z nadzieniem z dyni i korzennych przypraw. Na co dzień USA kojarzą się z fast foodem. Hamburger to kotlet z mielonej wołowiny w przekrojonej bułce z dodatkami; nazwa pochodzi od niemieckiego miasta Hamburg, a nie od słowa ham (szynka). Popularne są też hot dog, apple pie i pancakes z syropem. Kuchnia USA łączy tradycje imigrantów z wielu krajów.

35.Kuchnia Kanady: maple syrup i poutine

Maple syrup (syrop klonowy) robi się z soku klonu cukrowego, zbieranego wczesną wiosną i odparowywanego, aż zgęstnieje. Słynie z niego zwłaszcza prowincja Quebec. Kanadyjczycy polewają nim naleśniki i gofry, a liść klonu (maple leaf) jest symbolem kraju i widnieje na fladze. Poutine to danie z Quebecu: frytki z kawałkami świeżego sera (cheese curds) polane gorącym sosem pieczeniowym. Kuchnia Kanady, tak jak cały kraj, łączy wpływy brytyjskie, francuskie i rdzennych ludów.

36.Australia i Nowa Zelandia: barbecue („barbie”), pavlova, Anzac biscuits, hāngi i haka

Australijczycy uwielbiają barbecue na świeżym powietrzu - w potocznym języku barbie. Pavlova to deser z bezy z bitą śmietaną i owocami, nazwany na cześć rosyjskiej baletnicy Anny Pawłowej; o to, kto go wymyślił, spierają się Australia i Nowa Zelandia. Anzac biscuits to ciasteczka owsiane ze złotym syropem i kokosem, kojarzone z żołnierzami I wojny światowej. Hāngi to maoryski sposób pieczenia mięsa i warzyw w dole w ziemi na rozgrzanych kamieniach. Haka to obrzędowy taniec Māori, wykonywany m.in. przez rugbistów All Blacks przed meczem.

37.Ruch lewostronny i jednostki imperialne (miles, pounds)

W Wielkiej Brytanii, Irlandii, Australii i Nowej Zelandii obowiązuje ruch lewostronny: jeździ się lewą stroną drogi, a kierownica jest po prawej stronie auta. W Polsce, USA i Kanadzie ruch jest prawostronny. Pieszy w Londynie przed wejściem na jezdnię patrzy najpierw w prawo. Druga różnica to jednostki imperialne i bardzo podobne amerykańskie: w USA i na brytyjskich drogach odległość podaje się w miles (1 mila to około 1,6 km), a wagę często w pounds (1 funt to około 0,45 kg). Polska, tak jak Irlandia i Australia, używa systemu metrycznego.

38.Mundurki szkolne i życie szkoły

W Wielkiej Brytanii, Irlandii, Australii i Nowej Zelandii większość uczniów nosi school uniform (mundurek szkolny): koszulę lub koszulkę polo, sweter albo marynarkę (blazer) w barwach szkoły, często z krawatem i herbem. W Polsce mundurki nie są powszechnie wymagane, a w USA i Kanadzie w szkołach publicznych zwykle nosi się zwykłe ubrania. Inna różnica: dzieci w Anglii zaczynają szkołę już w wieku około 5 lat, czyli wcześniej niż w Polsce, a w USA uczniów dowożą charakterystyczne żółte autobusy szkolne.

39.Odwrócone pory roku i Boże Narodzenie 25 grudnia

Australia i Nowa Zelandia leżą na półkuli południowej, więc pory roku są tam odwrócone: gdy w Polsce jest zima, tam trwa lato. Boże Narodzenie wypada latem - wiele rodzin spędza je na plaży lub przy grillu, a długie wakacje szkolne trwają w grudniu i styczniu. W krajach anglojęzycznych najważniejszym dniem świąt jest Christmas Day, 25 grudnia: prezenty rozpakowuje się rano, a potem je uroczysty obiad. W Polsce najważniejsza jest Wigilia, 24 grudnia, z opłatkiem, postną kolacją i prezentami wieczorem.

40.Monarchia konstytucyjna i republika

Wielka Brytania to monarchia konstytucyjna: głową państwa jest monarcha, ale nie ma on realnej władzy politycznej - prawa uchwala parlament, a rządem kieruje premier (Prime Minister). Brytyjski monarcha jest też głową państwa w Kanadzie, Australii i Nowej Zelandii, gdzie zastępuje go Governor-General. USA i Irlandia to republiki, tak jak Polska: głową państwa jest wybierany prezydent. W USA prezydent stoi też na czele rządu, a w Irlandii rządem kieruje premier, zwany Taoiseach.