Budżet państwa i podatki w Polsce

1.Budżet państwa

Roczny plan dochodów i wydatków państwa uchwalany w formie ustawy budżetowej. Określa, ile pieniędzy państwo zamierza zebrać oraz na jakie cele je przeznaczy, np. edukację, obronność, ochronę zdrowia czy świadczenia społeczne.

2.Ustawa budżetowa

Akt prawny uchwalany przez Sejm, w którym zapisuje się plan dochodów, wydatków, przychodów i rozchodów państwa na dany rok budżetowy. Jest podstawą prowadzenia gospodarki finansowej państwa.

3.Dochody budżetu państwa

Wpływy pieniężne zasilające budżet państwa. Należą do nich przede wszystkim podatki, cła, opłaty, dochody z majątku Skarbu Państwa oraz niektóre środki z Unii Europejskiej.

4.Wydatki budżetu państwa

Środki przeznaczane przez państwo na realizację zadań publicznych, np. administrację, szkolnictwo, wojsko, sądy, infrastrukturę, ochronę zdrowia czy emerytury i renty.

5.Deficyt budżetowy

Sytuacja, w której wydatki budżetu państwa są większe niż jego dochody. Państwo musi wtedy zdobyć brakujące środki, np. przez emisję obligacji i zaciąganie długu publicznego.

6.Nadwyżka budżetowa

Sytuacja odwrotna do deficytu: dochody budżetu są wyższe niż wydatki. Oznacza to, że państwo zebrało więcej środków, niż wydało w danym roku.

7.Dług publiczny

Łączna wartość zobowiązań sektora finansów publicznych wynikających z wcześniejszego zadłużania się państwa i innych jednostek sektora publicznego. Rośnie m.in. wskutek utrzymywania się deficytu.

8.Podatek

Przymusowe, bezzwrotne, pieniężne świadczenie na rzecz państwa lub samorządu, nakładane na podstawie ustawy. Podatki finansują zadania publiczne i służą też wpływaniu na gospodarkę.

9.Podatek bezpośredni

Podatek nakładany bezpośrednio na dochód, majątek lub zysk podatnika. Przykładami są PIT i CIT. Ciężar podatku ponosi zasadniczo ten podmiot, na który został nałożony.

10.Podatek pośredni

Podatek doliczany do ceny towarów i usług. Formalnie odprowadza go sprzedawca, ale ekonomiczny ciężar ponosi kupujący. Najważniejsze przykłady to VAT i akcyza.

11.PIT

Podatek dochodowy od osób fizycznych. Płacą go osoby osiągające dochody, np. z pracy, działalności gospodarczej czy umów cywilnoprawnych, zgodnie z zasadami określonymi w ustawie.

12.CIT

Podatek dochodowy od osób prawnych. Obciąża dochody osób prawnych, przede wszystkim spółek i innych jednostek organizacyjnych posiadających osobowość prawną.

13.VAT

Podatek od towarów i usług, czyli podatek pośredni doliczany na kolejnych etapach obrotu gospodarczego. Ostatecznie płaci go konsument kupujący towar lub usługę.

14.Akcyza

Podatek pośredni nakładany na wybrane towary, zwykle takie jak paliwa, alkohol, wyroby tytoniowe czy energia. Poza funkcją fiskalną ma też ograniczać konsumpcję niektórych dóbr.

15.Progresja podatkowa

Zasada, według której wraz ze wzrostem dochodu rośnie stawka podatkowa lub obciążenie podatkowe. Ma służyć większemu zróżnicowaniu ciężaru podatków w zależności od możliwości płatniczych.

16.Funkcja fiskalna podatków

Podstawowa funkcja podatków polegająca na dostarczaniu państwu dochodów potrzebnych do finansowania jego zadań. Bez niej państwo nie mogłoby utrzymywać usług publicznych.

17.Funkcja redystrybucyjna podatków

Polega na wtórnym podziale dochodu w społeczeństwie. Państwo pobiera środki od podatników, a następnie przeznacza je m.in. na świadczenia społeczne i usługi publiczne.

18.Funkcja stymulacyjna podatków

Polega na wpływaniu przez państwo na zachowania gospodarcze i społeczne, np. przez ulgi, zwolnienia albo wyższe podatki na określone towary. Podatki mogą więc zachęcać lub zniechęcać do pewnych działań.