Tkanki zwierzęce: łączna, mięśniowa i nerwowa

Tkanka łączna jest najbardziej zróżnicowaną tkanką zwierzęcą pod względem budowy i funkcji. Zapewnia innym tkankom ochronę i wsparcie, a niekiedy łączy je ze sobą.

Jej budowę tworzą komórki właściwe dla danego rodzaju tkanki oraz substancja międzykomórkowa, która otacza komórki i wypełnia przestrzenie między nimi. O właściwościach poszczególnych rodzajów decydują różnice w komórkach oraz w ilości i składzie tej substancji.

Wyróżnia się cztery podstawowe rodzaje:

• Tkanka tłuszczowa - magazynuje tłuszcz i pełni funkcje ochronne.
• Krew - odpowiada między innymi za transport substancji.
• Tkanka kostna - tworzy kości.
• Tkanka chrzęstna - tworzy chrząstki.

W tkance tłuszczowej dominują komórki wypełnione dużą ilością tłuszczu. Pomiędzy nimi znajduje się niewiele substancji międzykomórkowej. Tkanka ta występuje między innymi jako warstwa podskórna.

Gromadzenie tłuszczu w komórkach pozwala pełnić funkcję magazynującą. Tkanka tłuszczowa ma także znaczenie ochronne:

• Termoizolacja ogranicza utratę ciepła i chroni przed zimnem.
• Ochrona przed urazami zabezpiecza narządy przed uszkodzeniami.

W rozpoznawaniu tej tkanki najważniejsze są komórki zawierające dużo tłuszczu, a nie twardość czy sprężystość substancji znajdującej się między nimi.

Krew wyróżnia się płynną postacią i dużą ilością substancji międzykomórkowej. Tą substancją jest osocze, w którym znajdują się krwinki i płytki krwi.

Poszczególne składniki mają odmienne zadania:

• Krwinki czerwone przenoszą tlen oraz tlenek węgla(IV), nazywany zwyczajowo dwutlenkiem węgla.
• Krwinki białe uczestniczą w reakcjach obronnych i odpornościowych.
• Płytki krwi biorą udział w krzepnięciu.

Transport krwi obejmuje również składniki pokarmowe i produkty przemiany materii. Jej zadania ochronne wiążą się z obroną przed czynnikami chorobotwórczymi i udziałem w gojeniu ran.

Tkanka kostna zawiera komórki o gwiaździstym kształcie oraz twardą substancję międzykomórkową. Obecne w tej substancji sole mineralne nadają kościom twardość i sztywność.

Właściwości otoczenia komórek mają tu szczególne znaczenie: to skład substancji międzykomórkowej pozwala wyjaśnić, dlaczego tkanka kostna nie jest płynna jak krew ani sprężysta jak tkanka chrzęstna.

Tkanka kostna buduje kości tworzące szkielet, między innymi kość ramienną, żuchwę i żebra. Podczas rozpoznawania należy uwzględnić zarówno kształt komórek, jak i właściwości substancji między nimi.

W tkance chrzęstnej jest dużo sprężystej substancji międzykomórkowej, natomiast komórki są mniej liczne. Komórki chrzęstne znajdują się w jamkach, zwykle po dwie lub trzy.

Tkanka ta tworzy chrząstki obecne przy połączeniach kości. Buduje również małżowinę uszną i przegrodę nosową.

Porównując chrząstkę z kością, zwróć uwagę na dwie różnice:

• W tkance kostnej substancja międzykomórkowa jest twarda i zawiera sole mineralne nadające sztywność; w chrzęstnej jest sprężysta.
• Komórki kostne mają kształt gwiaździsty, a komórki chrzęstne są rozmieszczone w jamkach.

Rodzaje tkanki mięśniowej można porównywać na podstawie budowy komórek, siły skurczu i zdolności do długotrwałej pracy.

• Tkanka mięśniowa gładka ma wrzecionowate komórki. Kurczy się niezależnie od woli organizmu i nie męczy się szybko. Występuje między innymi w jelitach.
• Tkanka mięśniowa poprzecznie prążkowana szkieletowa składa się z długich włókien. Kurczy się z dużą siłą, ale szybko się męczy. Buduje między innymi mięsień dwugłowy ramienia.
• Tkanka mięśniowa poprzecznie prążkowana serca tworzy serce. Ma niewielką siłę skurczu, lecz może wykonywać rytmiczne skurcze przez bardzo długi czas.

Skurcze mięśni wymagają energii. Dostarczają jej mitochondria, dlatego w komórkach mięśniowych jest ich dużo.

Związek między budową a zadaniem komórki można wyjaśnić kolejno: praca mięśnia oznacza zapotrzebowanie na energię, a liczne mitochondria umożliwiają jej dostarczanie. Nie należy mylić tego przystosowania z cechami służącymi rozpoznawaniu poszczególnych rodzajów mięśni, takimi jak wrzecionowaty kształt komórek lub obecność długich włókien.

Siła skurczu i odporność na zmęczenie to różne cechy. Duża siła skurczu tkanki szkieletowej nie oznacza, że może ona pracować równie długo jak tkanka mięśniowa serca.

Neuron jest komórką tkanki nerwowej. Zawiera błonę komórkową, cytozol, jądro komórkowe i mitochondria. Charakterystycznymi elementami jego budowy są wypustki: dendryty oraz akson.

Wypustki pozwalają komórkom tkanki nerwowej łączyć się ze sobą i tworzyć gęstą sieć połączeń. Przy rozpoznawaniu neuronu zwróć więc uwagę na wypustki, a nie tylko na obecność jądra.

Za zaliczeniem neuronu do komórek zwierzęcych przemawia brak ściany komórkowej i brak chloroplastów. Obecność jądra oraz mitochondriów nie wystarcza do odróżnienia komórki zwierzęcej od roślinnej, ponieważ oba te elementy występują również w komórkach roślinnych.