Tkanka nabłonkowa – budowa, rodzaje i funkcje

Podstawową jednostką budującą ciało zwierzęcia jest komórka. Komórki o podobnej budowie, wykonujące te same funkcje, tworzą tkankę. Z tkanek są zbudowane narządy, a cechy budowy poszczególnych tkanek umożliwiają im wykonywanie określonych zadań.

Wyróżnia się cztery podstawowe rodzaje tkanek zwierzęcych:

• Nabłonkowa.
• Łączna – należy do niej tkanka kostna.
• Mięśniowa – obejmuje między innymi tkankę mięśniową serca.
• Nerwowa – związana z komórkami nerwowymi, czyli neuronami.

Tkanka nabłonkowa, czyli nabłonek, ma komórki ściśle przylegające do siebie. Tworzy pokrycie ciała zwierząt i uczestniczy w budowie ścian niektórych narządów wewnętrznych.

Według liczby warstw komórek rozróżnia się nabłonki jednowarstwowe oraz nabłonki wielowarstwowe. Kształt komórek i dodatkowe struktury zależą od miejsca występowania nabłonka oraz wykonywanej funkcji.

Nabłonki mogą umożliwiać wymianę gazów, transport substancji, oczyszczanie dróg oddechowych, odbieranie bodźców i produkowanie substancji potrzebnych organizmowi.

Nabłonek jednowarstwowy płaski ma spłaszczone komórki ułożone w jednej warstwie. Dzięki niewielkiej grubości umożliwia przechodzenie gazów w pęcherzykach płucnych.

Pęcherzyki płucne są kulistymi elementami płuc ssaków, przypominającymi małe baloniki. Otaczają je cienkie naczynia krwionośne, co ułatwia wymianę między powietrzem w pęcherzykach a krwią. Tlen przechodzi do krwi, a tlenek węgla(IV) przemieszcza się z krwi do pęcherzyków.

Nabłonek jednowarstwowy sześcienny również ma jedną warstwę komórek, lecz ich kształt przypomina sześcian. W kanalikach nerkowych uczestniczy w transporcie wody i soli mineralnych.

Nabłonek jednowarstwowy migawkowy ma na komórkach dodatkowe struktury – rzęski. Ich obecność wyjaśnia drugą nazwę tego nabłonka: orzęsiony.

W drogach oddechowych nabłonek ten uczestniczy w oczyszczaniu wdychanego powietrza z zanieczyszczeń i drobnoustrojów, zanim dotrze ono do płuc. Jest więc związany z innym zadaniem niż cienki nabłonek pęcherzyków płucnych, przez który przechodzą gazy.

Nabłonek jednowarstwowy zmysłowy ma między komórkami zakończenia nerwowe. Dzięki nim możliwe jest odbieranie bodźców ze środowiska zewnętrznego. Nabłonek węchowy w jamie nosowej umożliwia odczuwanie zapachów.

W jamie nosowej potrzebne są zarówno odbieranie bodźców, jak i oczyszczanie powietrza. Zadania te wykonują różne nabłonki: zmysłowy jest związany z zapachami, a migawkowy z oczyszczaniem.

Nabłonek jednowarstwowy gruczołowy zawiera między komórkami jednokomórkowe gruczoły. Jego funkcja wiąże się z wytwarzaniem substancji ważnych dla organizmu. W ścianie żołądka występuje nabłonek gruczołowy, a gruczoły żołądka produkują sok żołądkowy.

Nabłonek wielowarstwowy płaski składa się z wielu warstw ściśle przylegających komórek. Jego zewnętrzna warstwa się złuszcza, a sam nabłonek zwykle występuje na powierzchni ciała zwierząt.

Tworzy wierzchnią warstwę skóry. Większa grubość wynikająca z obecności wielu warstw sprzyja funkcji ochronnej.

Nabłonek skóry chroni organizm przed:

• Urazami mechanicznymi.
• Wnikaniem drobnoustrojów chorobotwórczych.
• Wnikaniem substancji toksycznych.
• Utratą wody.

Przy porównywaniu nabłonków trzeba uwzględniać ich zadanie: niewielka grubość jest korzystna przy wymianie gazów, natomiast wiele warstw przy tworzeniu bariery ochronnej.

Do obserwacji służą mikroskop optyczny i preparaty trwałe tkanki nabłonkowej. Pracę rozpoczyna się od ustawienia obiektywu o najmniejszym powiększeniu.

• Umieść preparat na stoliku mikroskopu.
• Wyreguluj ostrość za pomocą śruby makrometrycznej i śruby mikrometrycznej.
• Obejrzyj preparat, zwracając uwagę na układ i kształt komórek.
• Jeśli potrzebujesz większego powiększenia, zmień obiektyw.

Preparaty trwałe mogą być barwione, dlatego ich kolory nie zawsze oddają naturalne barwy tkanek. Rysunek obserwowanego nabłonka należy podpisać i porównać z ilustracją tego samego rodzaju tkanki.

Gąbki są zwierzętami o bardzo prostej budowie. Zaliczają się do zwierząt beztkankowych, ponieważ ich komórki nie tworzą tkanek.

Ich ciało ma nieregularny kształt i jest asymetryczne: nie wykazuje ani symetrii promienistej, ani dwubocznej.

Gąbki żyją wyłącznie w wodzie, najczęściej w morzach i oceanach. Niektóre gatunki są wyławiane, przetwarzane i wykorzystywane jako naturalne gąbki kąpielowe.