Cechy, budowa i podział zwierząt

Organizmy zalicza się do pięciu królestw: bakterii, protistów, grzybów, roślin i zwierząt. Zwierzęta różnią się wielkością, budową i czynnościami życiowymi, co wiąże się z przystosowaniem do różnych środowisk. Żyją w wodzie, w powietrzu, w glebie, na lądzie oraz w ciałach innych organizmów.

Do 2024 roku opisano około dwóch milionów gatunków organizmów, z czego około półtora miliona stanowiły zwierzęta. Wśród nich opisano ponad milion gatunków owadów. Królestwo zwierząt jest najbogatsze w gatunki.

Badaniem zwierząt zajmuje się zoologia. Podział zwierząt na grupy ułatwia opisywanie ich cech i porządkowanie dużej różnorodności gatunków.

Nazwy gatunkowe są dwuczłonowe, np. paź królowej i bocian biały. Ogólne określenie grupy, takie jak ptaki, nie zastępuje pełnej nazwy gatunku.

Ciało zwierzęcia ma budowę wielokomórkową. Poszczególne komórki są wyspecjalizowane, czyli przystosowane do pełnienia określonych funkcji.

Cudzożywność oznacza korzystanie z gotowego pokarmu. Wśród zwierząt występują drapieżniki, roślinożercy, wszystkożercy, padlinożercy i pasożyty; różnice między nimi dotyczą sposobu zdobywania pokarmu.

Podczas oddychania komórkowego uwalniana jest energia zawarta w pokarmie. Proces zachodzi w komórkach, a u większości zwierząt wymaga udziału tlenu.

Aktywny ruch jest możliwy dzięki mięśniom. Do przemieszczania się mogą służyć wyspecjalizowane części ciała:

• Pająki wykorzystują odnóża.
• Ślimaki wykorzystują nogę.
• Ryby wykorzystują płetwy.
• Ssaki wykorzystują kończyny.

W hierarchicznej organizacji budowy mniejsze elementy składają się na większe: komórki tworzą tkanki, tkanki budują narządy, a narządy współdziałają w układach. Całość stanowi organizm.

Komórka zwierzęca zawiera między innymi jądro komórkowe. Otacza ją błona komórkowa, lecz nie ma ściany komórkowej ani chloroplastów.

Tkanka powstaje z komórek podobnych do siebie pod względem budowy i wykonujących te same funkcje. Wyróżnia się cztery rodzaje tkanek zwierzęcych:

• Nabłonkową.
• Mięśniową.
• Nerwową.
• Łączną.

Nie wszystkie zwierzęta osiągają taki sam stopień złożoności. Najprostsze są zbudowane z komórek, ale nie mają tkanek; inne mają tkanki i narządy, lecz nie mają układów narządów.

Narząd jest zbudowany z tkanek i wykonuje określone zadania. U ssaków narządami są między innymi nerka, wątroba, oko, mózg, płuco i kość.

Układ narządów obejmuje połączone ze sobą narządy współpracujące przy wykonywaniu funkcji życiowych. Przykładami są układy pokarmowy, oddechowy, krwionośny i rozrodczy.

Organizm stanowi najwyższy poziom organizacji budowy. Nie należy utożsamiać go z jednym narządem ani jednym układem.

Symetria ciała dotyczy ułożenia części ciała i narządów względem płaszczyzny przechodzącej przez organizm. Większość zwierząt wykazuje jakąś formę symetrii, a jej rodzaj ma związek z trybem życia.

Przy symetrii dwubocznej tylko jedna płaszczyzna dzieli ciało wzdłuż na odpowiadające sobie części: prawą i lewą. Ten rodzaj symetrii występuje u zwierząt najczęściej. Można go rozpoznać na przykład w budowie motyla.

Przy symetrii promienistej takich płaszczyzn jest wiele. Każda z nich dzieli ciało na dwie odpowiadające sobie połowy. Ten układ zazwyczaj występuje u zwierząt osiadłych i mało ruchliwych.

Liczba płaszczyzn symetrii, a nie liczba części ciała widocznych na rysunku, rozstrzyga o rodzaju symetrii.

U zwierząt o symetrii dwubocznej wyróżnia się przednią oraz tylną część ciała. U większości zwierząt z przodu znajduje się głowa z otworem gębowym i narządami zmysłów.

Część grzbietowa jest górną częścią ciała, natomiast część brzuszna - dolną. U większości zwierząt z części brzusznej wyrastają narządy służące do przemieszczania się.

Na ciele ryby można rozróżnić przód po stronie głowy, tył po stronie ogona, grzbiet u góry i brzuch u dołu. Określenia przód–tył opisują inny kierunek niż grzbiet–brzuch.

Bezkręgowce nie mają kręgosłupa. Do tej części królestwa zwierząt zalicza się między innymi następujące grupy:

• Płazińce - przykładem jest wypławek biały.
• Nicienie - przykładem jest glista ludzka.
• Pierścienice - przykładem jest dżdżownica ziemna.
• Stawonogi - przykładem jest trzmiel ziemny.
• Mięczaki - przykładem jest wstężyk ogrodowy.

Wśród stawonogów wyróżnia się między innymi owady i pajęczaki. Pozwala to opisywać przynależność zwierzęcia na kilku poziomach: trzmiel jest owadem, owady należą do stawonogów, a stawonogi do bezkręgowców.

Brak kręgosłupa nie oznacza braku komórek, tkanek czy narządów. Podział na bezkręgowce i kręgowce dotyczy jednej konkretnej cechy budowy.

Kręgowce mają kręgosłup. Wyróżnia się wśród nich pięć głównych grup:

• Ryby - przykładem jest okoń pospolity.
• Płazy - przykładem jest ropucha zielona.
• Gady - przykładem jest żółw błotny.
• Ptaki - przykładem jest dudek zwyczajny.
• Ssaki - przykładem jest lis rudy.

Przyporządkowanie gatunku do jednej z pięciu grup kręgowców pozwala ustalić, że ma on kręgosłup. Na przykład zaliczenie lisa rudego do ssaków oznacza jednocześnie zaliczenie go do kręgowców.