Systemy polityczne współczesnych państw

1.System polityczny

Całokształt instytucji, norm i zasad regulujących sprawowanie władzy w państwie oraz relacje między obywatelami, organami państwa i organizacjami politycznymi.

2.Państwo demokratyczne

Państwo, w którym władza pochodzi od narodu, działa na podstawie prawa, a obywatele mają realny wpływ na rządzenie, m.in. przez wybory, referendum i wolność zrzeszania się.

3.Autorytaryzm

Ustrój, w którym władza skupiona jest w rękach jednostki lub wąskiej grupy, a społeczeństwo ma ograniczony wpływ na rządzenie. Dopuszcza pewien zakres życia prywatnego, ale ogranicza swobody polityczne.

4.Totalitaryzm

Skrajnie niedemokratyczny system, w którym państwo dąży do pełnej kontroli nad życiem publicznym i prywatnym, stosuje terror, propagandę i likwiduje opozycję oraz pluralizm.

5.Monarchia

Forma państwa, w której głową państwa jest monarcha, zwykle dziedziczny. Może mieć charakter absolutny albo konstytucyjny, zależnie od zakresu jego władzy.

6.Republika

Forma państwa, w której głowa państwa nie obejmuje urzędu dziedzicznie, lecz jest wybierana bezpośrednio lub pośrednio na określoną kadencję.

7.Monarchia konstytucyjna

Monarchia, w której władza monarchy jest ograniczona przez konstytucję, a najważniejsze decyzje polityczne podejmują wyłonione demokratycznie organy, zwłaszcza rząd i parlament.

8.Monarchia absolutna

Monarchia, w której monarcha skupia bardzo szeroką władzę i nie podlega skutecznej kontroli parlamentu czy rządu wyłanianego przez obywateli.

9.System parlamentarny

System rządów, w którym rząd wywodzi się z większości parlamentarnej i ponosi polityczną odpowiedzialność przed parlamentem. Głowa państwa ma zwykle mniejsze kompetencje niż premier i rząd.

10.System prezydencki

System rządów, w którym prezydent jest jednocześnie głową państwa i szefem władzy wykonawczej, a jego pozycja jest niezależna od parlamentu.

11.System semiprezydencki

System łączący cechy parlamentaryzmu i prezydencjalizmu. Występują w nim dwa ośrodki egzekutywy: prezydent oraz rząd z premierem.

12.Trójpodział władzy

Zasada podziału władzy na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą, aby zapobiegać jej koncentracji oraz zapewniać wzajemną kontrolę organów państwa.

13.Parlament

Organ władzy ustawodawczej, który uchwala ustawy, kontroluje rząd i reprezentuje obywateli. Może być jednoizbowy albo dwuizbowy.

14.Rząd

Naczelny organ władzy wykonawczej prowadzący politykę państwa i kierujący administracją. W systemie parlamentarnym odpowiada politycznie przed parlamentem.

15.Opozycja

Partie i środowiska polityczne, które nie sprawują władzy, ale kontrolują rządzących, krytykują ich działania i przedstawiają własne programy.

16.System partyjny

Układ partii politycznych działających w państwie oraz relacji między nimi. Może być jednopartyjny, dwupartyjny lub wielopartyjny.

17.Pluralizm polityczny

Zasada dopuszczająca istnienie wielu partii, poglądów i organizacji konkurujących o poparcie obywateli w legalny sposób.

18.Wotum nieufności

Uchwała parlamentu wyrażająca brak poparcia dla rządu lub ministra. W systemie parlamentarnym może prowadzić do dymisji rządu.