Lubelski Konkurs Geograficzny - Europa i Polska

1.Położenie i granice Europy

Europa leży na półkuli północnej, w większości na wschodniej, i razem z Azją tworzy Eurazję. Umowna granica z Azją biegnie m.in. wzdłuż Uralu, rzeki Ural, Morza Kaspijskiego, Morza Czarnego oraz cieśnin Bosfor i Dardanele. Od Afryki oddziela ją Morze Śródziemne z Cieśniną Gibraltarską. Linia brzegowa jest bardzo urozmaicona: wiele półwyspów (Skandynawski, Iberyjski, Apeniński, Bałkański) i wysp (Wielka Brytania, Islandia). Skrajne punkty lądu to przylądki Nordkinn (północ), Marroquí (południe) i Roca (zachód), a na wschodzie - podnóże Uralu.

2.Podział polityczny Europy i Unia Europejska

Europa dzieli się na kilkadziesiąt państw - od Rosji, największego państwa świata, po Watykan, najmniejsze. Wiele z nich tworzy Unię Europejską ze wspólnym rynkiem: swobodnym przepływem towarów, usług, ludzi i kapitału. Część państw UE używa wspólnej waluty euro, a w strefie Schengen nie ma kontroli na granicach wewnętrznych. Polska należy do UE od 1 maja 2004 r., a do strefy Schengen od 2007 r. Fundusze unijne wspierają budowę dróg, kolei i oczyszczalni oraz rozwój biedniejszych regionów. Ważne instytucje UE mają siedziby w Brukseli i Strasburgu.

3.Ukształtowanie powierzchni Europy

W Europie przeważają niziny: największa jest Nizina Wschodnioeuropejska, a przez Polskę ciągnie się Nizina Środkowoeuropejska. Na południu leżą góry młode, wysokie i strome: Alpy (najwyższy szczyt Mont Blanc), Pireneje, Apeniny, Karpaty i Kaukaz (Elbrus). Góry stare, niższe i łagodniejsze, to m.in. Ural i Góry Skandynawskie. Zachodnie wybrzeże Norwegii rozcinają fiordy - głębokie doliny wyżłobione przez lodowce i zalane przez morze. Najniżej położony obszar Europy to Depresja Kaspijska.

4.Islandia - wulkany i trzęsienia ziemi

Islandia leży na Grzbiecie Śródatlantyckim, na granicy dwóch płyt litosfery - eurazjatyckiej i północnoamerykańskiej - które powoli oddalają się od siebie. Przez szczeliny wydobywa się magma, dlatego wyspa ma wiele czynnych wulkanów (np. Hekla), a trzęsienia ziemi są częste. Gorące wnętrze Ziemi ogrzewa wodę w skałach: tryskają gejzery i gorące źródła. Islandczycy wykorzystują energię geotermalną do ogrzewania domów i wytwarzania prądu, a rzeki spływające z lodowców - w elektrowniach wodnych.

5.Klimat Europy

Klimat Europy zmienia się z zachodu na wschód i z południa na północ. Na zachodzie ciepłe wody Atlantyku i wilgotne wiatry zachodnie dają klimat morski: łagodne zimy, chłodne lata i opady przez cały rok. Im dalej na wschód, tym klimat jest bardziej kontynentalny: mroźne zimy, gorące lata, mniej opadów i większa roczna amplituda temperatury. Południe ma klimat śródziemnomorski z suchym, gorącym latem, a daleka północ - chłodny klimat subpolarny. W górach klimat zmienia się z wysokością.

6.Starzenie się społeczeństw Europy

Starzenie się społeczeństwa to wzrost udziału osób starszych w ogólnej liczbie ludności. W Europie wynika z małej liczby urodzeń (późniejsze zakładanie rodzin, mniej dzieci) i coraz dłuższego życia (lepsza opieka medyczna, zdrowsze warunki życia). Skutki: rosną wydatki na emerytury i ochronę zdrowia, brakuje pracowników, więc państwa podnoszą wiek emerytalny, przyjmują imigrantów i wspierają rodziny z dziećmi. Piramida wieku takiego społeczeństwa ma wąską podstawę i rozszerzoną górną część.

7.Migracje w Europie

Migracja to przemieszczanie się ludności połączone ze zmianą miejsca zamieszkania. Imigracja to napływ do kraju, emigracja - wyjazd z kraju, a saldo migracji to liczba imigrantów minus liczba emigrantów. Najczęstsze przyczyny migracji w Europie są ekonomiczne: ludzie przenoszą się z regionów biedniejszych do bogatszych, np. z Europy Środkowo-Wschodniej do Zachodniej, a także przybywają z Afryki i Azji. Kraj przyjmujący zyskuje pracowników, ale musi zadbać o integrację przybyszów; kraj wysyłający traci młodych ludzi, choć dostaje przekazy pieniężne.

8.Londyn i Paryż - wielkie miasta Europy

Londyn nad Tamizą, stolica Wielkiej Brytanii, to światowe centrum finansowe (dzielnica City) z wielkimi portami lotniczymi i najstarszym metrem świata. Paryż nad Sekwaną, stolica Francji, to centrum polityki, kultury, mody i turystyki z wieżą Eiffla i Luwrem; nowoczesne biura skupia dzielnica La Défense. Oba miasta przyciągają migrantów i turystów, mają rozległe strefy podmiejskie i zmagają się z korkami, wysokimi cenami mieszkań oraz zanieczyszczeniem powietrza.

9.Źródła energii w krajach Europy

Państwa korzystają z takich źródeł energii, na jakie pozwalają ich zasoby. Francja wytwarza większość prądu w elektrowniach jądrowych, Norwegia ma liczne górskie rzeki i elektrownie wodne, a Islandia - energię geotermalną. Dania i Niemcy rozwinęły elektrownie wiatrowe, a kraje południa, np. Hiszpania, słoneczne. Polska przez dziesięciolecia opierała energetykę na węglu. Źródła odnawialne (wiatr, Słońce, woda, biomasa, ciepło Ziemi) nie wyczerpują się i mniej zanieczyszczają powietrze; nieodnawialne (węgiel, ropa, gaz, uran) mają ograniczone zasoby.

10.Francja - nowoczesny przemysł i usługi

W gospodarce Francji przeważają usługi. Kraj słynie z przemysłu lotniczego i kosmicznego (montaż samolotów Airbus w Tuluzie, rakiety Ariane), a także samochodowego, chemicznego i kosmetycznego. Nowe technologie rozwijają się w technopoliach, np. Sophia Antipolis koło Nicei. Szybkie pociągi TGV łączą największe miasta. Ważne usługi to handel, finanse, moda i turystyka - przyciągają Paryż, Lazurowe Wybrzeże, Alpy i zamki nad Loarą.

11.Turystyka w Europie Południowej

Europa Południowa (Hiszpania, Portugalia, Włochy, Grecja, Chorwacja) przyciąga turystów walorami przyrodniczymi - słonecznym latem, ciepłym morzem, plażami i górami - oraz kulturowymi: zabytkami starożytnymi (Akropol w Atenach, Koloseum w Rzymie, Pompeje) i późniejszymi (Sagrada Familia w Barcelonie). Turystyka daje dochody i miejsca pracy, ale ma też skutki negatywne: sezonowość zatrudnienia, zatłoczenie miast, wzrost cen, nadmierną zabudowę wybrzeży i zanieczyszczenie środowiska.

12.Niemcy - przemiany przemysłu Nadrenii Północnej-Westfalii

W Nadrenii Północnej-Westfalii leży Zagłębie Ruhry - dawniej centrum wydobycia węgla kamiennego i hutnictwa żelaza. Gdy wydobycie stało się nieopłacalne, a popyt na stal spadł, kopalnie i huty zamykano; ostatnią kopalnię węgla kamiennego zamknięto tam w 2018 r. Region przeszedł restrukturyzację: rozwinęły się usługi, handel, logistyka, nowe technologie i uczelnie, a dawne zakłady zamieniono w muzea i centra kultury (np. kopalnia Zollverein w Essen, wpisana na Listę UNESCO).

13.Litwa i Białoruś - dziedzictwo kulturowe

Litwę i Białoruś łączy z Polską wspólna historia - przez wieki tworzyły z nią Rzeczpospolitą Obojga Narodów. Na Litwie warto zobaczyć Wilno ze Starym Miastem (Lista UNESCO) i Ostrą Bramą oraz zamek na wyspie w Trokach. Na Białorusi znajdują się zamek w Mirze i zespół pałacowy Radziwiłłów w Nieświeżu (oba na Liście UNESCO) oraz okolice Nowogródka związane z Adamem Mickiewiczem. Przez granicę polsko-białoruską rozciąga się Puszcza Białowieska.

14.Czechy i Słowacja - atrakcje turystyczne

Największą atrakcją Czech jest Praga: Hradczany z zamkiem, Most Karola i Stare Miasto (Lista UNESCO). Turyści odwiedzają też uzdrowiska z wodami mineralnymi (Karlowe Wary) i skalne miasta z piaskowca (Adršpach). Słowacja słynie z gór: większa część Tatr leży po jej stronie, a Słowacki Raj ma wąwozy z wodospadami. Są tam liczne jaskinie (np. Dobszyńska Jaskinia Lodowa), baseny termalne, a na Liście UNESCO - zamek Spiski i zabytkowa Bańska Szczawnica.

15.Rosja - zróżnicowanie przyrodnicze

Rosja, największe państwo świata, leży w Europie i Azji. Na zachodzie rozciąga się Nizina Wschodnioeuropejska, za Uralem - Nizina Zachodniosyberyjska i Wyżyna Środkowosyberyjska, a na wschodzie są góry z wulkanami Kamczatki. Z północy na południe występują: tundra, rozległa tajga, lasy mieszane, step i półpustynie nad Morzem Kaspijskim. Klimat jest głównie kontynentalny, a duże obszary pokrywa wieloletnia zmarzlina. Płyną tu wielkie rzeki (Wołga - najdłuższa w Europie, Ob, Jenisej, Lena), a Bajkał to najgłębsze jezioro świata.

16.Polska - położenie, sąsiedzi i podział administracyjny

Polska leży w Europie Środkowej, nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z siedmioma państwami: Niemcami, Czechami, Słowacją, Ukrainą, Białorusią, Litwą i Rosją (obwód królewiecki); najdłuższa jest granica z Czechami. Granice z Rosją, Białorusią i Ukrainą są zewnętrznymi granicami UE. Z sąsiadami Polska współpracuje m.in. w euroregionach - obszarach współpracy przygranicznej. Od 1999 r. kraj dzieli się na 16 województw, powiaty i gminy. Dwie stolice mają województwa kujawsko-pomorskie (Bydgoszcz i Toruń) oraz lubuskie (Gorzów Wielkopolski i Zielona Góra).

17.Skrajne punkty Polski i skutki jej rozciągłości

Skrajne punkty Polski: północny - Jastrzębia Góra (54°50'N), południowy - okolice szczytu Opołonek w Bieszczadach (49°00'N), zachodni - zakole Odry koło Osinowa Dolnego (14°07'E), wschodni - zakole Bugu koło Zosina (24°09'E). Rozciągłość równoleżnikowa sprawia, że na wschodzie kraju Słońce góruje ok. 40 minut wcześniej niż na zachodzie. Z rozciągłości południkowej wynika, że latem dzień jest dłuższy na północy, zimą - na południu, a Słońce zawsze góruje wyżej na południu kraju.

18.Rzeźba Polski a ruchy górotwórcze

W Polsce zdecydowanie przeważają niziny, a krainy tworzą pasy wydłużone z zachodu na wschód; od północy są to: pobrzeża, pojezierza, niziny środkowopolskie, wyżyny, kotliny podkarpackie i góry. Karpaty (z Tatrami) to góry młode, wypiętrzone w tym samym czasie co Alpy - są wysokie, a ich szczyty ostre. Sudety (najwyższy szczyt Śnieżka) i Góry Świętokrzyskie (najwyższa Łysica) to góry stare, długo niszczone i ponownie wypiętrzane, dlatego są niższe i mają łagodne, zaokrąglone szczyty.

19.Zlodowacenia a rzeźba Polski

Lądolód ze Skandynawii kilka razy nasuwał się na Polskę. Zostawił moreny czołowe (wały wzdłuż czoła lądolodu), morenę denną (faliste równiny), sandry (piaszczyste równiny usypane przez wody roztopowe przed lądolodem), pradoliny (szerokie doliny, którymi spływały wody roztopowe), jeziora oraz głazy narzutowe przyniesione ze Skandynawii. Na północy, po ostatnim zlodowaceniu, formy są świeże - powstały pojezierza; w środkowej Polsce starsze formy są już zatarte. Z pyłu wywiewanego przez wiatr z przedpola lądolodu powstały lessy.

20.Przejściowość klimatu Polski

Klimat Polski jest umiarkowany przejściowy: ścierają się tu wpływy oceaniczne z zachodu i kontynentalne ze wschodu. Powietrze polarnomorskie znad Atlantyku przynosi latem ochłodzenie i deszcz, a zimą odwilż; polarnokontynentalne ze wschodu - zimą mróz, a latem upał i suszę; arktyczne z północy - chłód, a zwrotnikowe z południa - upał. Dlatego pogoda jest bardzo zmienna, a w roku wyróżnia się sześć termicznych pór roku (także przedwiośnie i przedzimie). Ku wschodowi zimy są mroźniejsze, a roczna amplituda temperatury większa.

21.Okres wegetacyjny i wpływ pogody na gospodarkę

Okres wegetacyjny to część roku, w której średnia dobowa temperatura powietrza wynosi co najmniej 5°C i rośliny mogą rosnąć. W Polsce jest najdłuższy na południowym zachodzie (Nizina Śląska), a najkrótszy w górach i na północnym wschodzie (Suwalszczyzna). Pogoda wpływa na rolnictwo (przymrozki, susze, grad i ulewy niszczą uprawy), transport (gołoledź, śnieżyce i mgły utrudniają ruch, a skute lodem rzeki - żeglugę) i turystykę (śnieg dla narciarzy, słoneczne lato nad morzem).

22.Morze Bałtyckie i jego zagrożenia

Bałtyk to płytkie, młode morze śródlądowe, połączone z Morzem Północnym tylko wąskimi i płytkimi Cieśninami Duńskimi. Jest słabo zasolony, bo wpada do niego wiele rzek, wymiana wody z oceanem jest słaba, a parowanie małe; zimą północne zatoki zamarzają. Nawozy i ścieki spływające rzekami powodują zakwity sinic i strefy bez tlenu przy dnie. Zagrożeniem są też wycieki ropy, zatopiona po II wojnie światowej broń chemiczna i nadmierne połowy. Ochroną Bałtyku zajmuje się Konwencja Helsińska.

23.Wisła i Odra - systemy rzeczne

Prawie cała Polska leży w zlewisku Bałtyku, głównie w dorzeczach Wisły i Odry. Wisła, najdłuższa rzeka Polski, wypływa na Baraniej Górze w Beskidzie Śląskim i uchodzi deltą do Zatoki Gdańskiej (Żuławy Wiślane). Jej prawe dopływy to m.in. Dunajec, San, Wieprz i Narew z Bugiem, a lewe - Pilica i Bzura; dorzecze jest asymetryczne, większe po prawej stronie. Odra wypływa w Czechach i uchodzi do Zalewu Szczecińskiego; jej dopływy to m.in. Nysa Kłodzka, Bóbr, Nysa Łużycka i Warta z Notecią.

24.Powodzie i ochrona przeciwpowodziowa

Powodzie bywają roztopowe (wiosną, gdy topnieje śnieg), opadowe (latem po ulewach, groźne zwłaszcza w górach Dolnego Śląska i Małopolski, skąd woda szybko spływa), zatorowe (kra lodowa tamuje rzekę) i sztormowe (wiatr wpycha wodę morską w ujścia rzek). Wielka powódź w 1997 r. zalała m.in. Wrocław i Opole. Chronią przed nimi zbiorniki retencyjne (też suche, jak koło Raciborza), wały, poldery, kanały ulgi, zalesianie, mała retencja oraz zakaz zabudowy terenów zalewowych.

25.Gleby Polski i ich przydatność rolnicza

Najżyźniejsze gleby Polski to czarnoziemy (na lessach, np. okolice Hrubieszowa), mady w dolinach rzek i na Żuławach, rędziny na skałach wapiennych (np. okolice Chełma) oraz gleby brunatne i płowe. Uprawia się na nich wymagające rośliny: pszenicę, buraki cukrowe i rzepak. Bardzo rozpowszechnione są jednak gleby bielicowe i rdzawe na piaskach polodowcowych - ubogie, odpowiednie dla żyta, ziemniaków i lasów sosnowych. Na terenach podmokłych występują gleby bagienne, wykorzystywane głównie jako łąki.

26.Lasy Polski

W lasach Polski przeważają drzewa iglaste, zwłaszcza sosna na piaszczystych glebach. Wyróżnia się bory (lasy iglaste, głównie sosnowe), grądy (lasy liściaste z dębem, grabem i lipą na żyznych glebach), buczyny (lasy bukowe), łęgi (w dolinach rzek: wierzby, topole, olsze) i olsy (olsze na bagnach). Najcenniejsza jest Puszcza Białowieska - fragment lasu naturalnego z żubrami, wpisany na Listę UNESCO. Duże kompleksy leśne to też np. Puszcza Solska, Kampinoska i Notecka.

27.Formy ochrony przyrody i parki narodowe

Park narodowy to najwyższa forma ochrony obszarowej: chroni całą przyrodę cennego terenu, a zwiedzanie ogranicza do szlaków. Inne formy to rezerwaty przyrody, parki krajobrazowe (ochrona krajobrazu przy prowadzeniu gospodarki), obszary chronionego krajobrazu, europejska sieć Natura 2000, pomniki przyrody (np. stare drzewa, głazy narzutowe) i ochrona gatunkowa. Przykłady parków narodowych: Białowieski (żubry), Biebrzański (bagna, największy), Słowiński (wydmy), Tatrzański, Ojcowski (najmniejszy) oraz Roztoczański i Poleski na Lubelszczyźnie.

28.Surowce mineralne Polski

Surowce energetyczne Polski to węgiel kamienny (Górnośląskie i Lubelskie Zagłębie Węglowe), węgiel brunatny wydobywany odkrywkowo (Bełchatów, Turów, Konin) oraz niewielkie złoża ropy naftowej i gazu ziemnego (Podkarpacie, Niż Polski, dno Bałtyku). Rudy miedzi ze srebrem wydobywa się w Legnicko-Głogowskim Okręgu Miedziowym, sól kamienną m.in. w Kłodawie (dawniej w Wieliczce i Bochni), a siarkę w okolicach Tarnobrzega. Surowce skalne to m.in. wapienie (do cementu), granit, piasek i żwir.

29.Gęstość zaludnienia, przyrost naturalny i rzeczywisty

Gęstość zaludnienia to liczba mieszkańców na 1 $\mathrm{km^2}$: dzielisz liczbę ludności przez powierzchnię, np. 6000 osób na 50 $\mathrm{km^2}$ to 120 os. na 1 $\mathrm{km^2}$. Przyrost naturalny to liczba urodzeń minus liczba zgonów; jego współczynnik w promilach to $W = \frac{U - Z}{L} \cdot 1000$. Przyrost rzeczywisty to przyrost naturalny plus saldo migracji. Najgęściej zaludnione są regiony miejsko-przemysłowe (np. województwo śląskie), a najrzadziej - północny wschód (podlaskie, warmińsko-mazurskie).

30.Zmiany liczby ludności Polski po 1945 r. i piramida wieku

Po II wojnie światowej nastąpił wyż demograficzny (lata 50. XX w.), a jego echo - na przełomie lat 70. i 80., gdy dzieci wyżu same zostały rodzicami. Od lat 90. rodzi się mniej dzieci, a ludzie żyją dłużej, więc społeczeństwo się starzeje. Piramida wieku i płci pokazuje liczbę mężczyzn (lewa strona) i kobiet (prawa) w kolejnych grupach wieku. Piramida Polski ma zwężoną podstawę (mało dzieci), a w najstarszych grupach przeważają kobiety, bo żyją dłużej niż mężczyźni.

31.Migracje zagraniczne Polaków

W XIX i na początku XX w. Polacy emigrowali głównie za pracą do USA, Brazylii i zachodniej Europy, a po powstaniach także z przyczyn politycznych (Wielka Emigracja). Po wejściu Polski do UE w 2004 r. wielu młodych ludzi wyjechało do pracy do Wielkiej Brytanii, Irlandii i Niemiec. Polacy i osoby polskiego pochodzenia mieszkające za granicą to Polonia. Skutki emigracji: odpływ młodych i wykształconych osób oraz szybsze starzenie się społeczeństwa, ale też pieniądze przesyłane rodzinom i nowe doświadczenia. Do Polski przyjeżdża też do pracy wielu cudzoziemców.

32.Zróżnicowanie narodowościowe, etniczne i wyznaniowe Polski

Polska jest krajem jednolitym narodowościowo. Mniejszości narodowe (mające własne państwo) to m.in. Niemcy (głównie Opolszczyzna), Ukraińcy, Białorusini (Podlasie), Litwini (okolice Sejn i Puńska), Słowacy, Czesi, Rosjanie, Żydzi i Ormianie. Mniejszości etniczne (bez własnego państwa) to Karaimi, Łemkowie, Romowie i Tatarzy, a Kaszubi używają języka regionalnego. Większość mieszkańców to katolicy; prawosławni żyją głównie na Podlasiu, protestanci m.in. na Śląsku Cieszyńskim, a Tatarzy są muzułmanami (Kruszyniany, Bohoniki).

33.Urbanizacja i strefy podmiejskie

Urbanizacja to rozwój miast i wzrost udziału ludności miejskiej. Wskaźnik urbanizacji to liczba mieszkańców miast podzielona przez ogólną liczbę ludności, pomnożona przez 100%. Aglomeracja jednobiegunowa rozwija się wokół jednego miasta (np. warszawska, krakowska), a konurbacja to zespół równorzędnych, zrośniętych miast (górnośląska, Trójmiasto). W strefach podmiejskich Warszawy i Krakowa szybko przybywa osiedli: ludzie szukają tańszych mieszkań i spokoju, ale dojeżdżają do pracy, co powoduje korki i znikanie pól uprawnych.

34.Sektory gospodarki i przemiany po 1989 r.

Gospodarkę dzieli się na sektory: I - rolnictwo, leśnictwo i rybactwo, II - przemysł i budownictwo, III - usługi. Po 1989 r., wraz z przejściem do gospodarki rynkowej, w Polsce maleje zatrudnienie w rolnictwie i przemyśle, a rośnie w usługach. W konurbacji katowickiej zamykano nierentowne kopalnie i huty; pojawiło się bezrobocie, a potem nowe branże, np. motoryzacja i usługi. W aglomeracji łódzkiej upadł przemysł włókienniczy, a dawne fabryki zamieniono w centra handlu i kultury (Manufaktura), biura i mieszkania.

35.Rolnictwo w Polsce

Warunki przyrodnicze rolnictwa w Polsce to głównie nizinna rzeźba, umiarkowany klimat z dość długim okresem wegetacyjnym i gleby - przeważnie średnie i słabe, a miejscami (lessy, mady, czarnoziemy) bardzo żyzne. Najwięcej uprawia się zbóż (pszenica, pszenżyto, żyto, jęczmień), a także rzepaku, ziemniaków, buraków cukrowych, warzyw i owoców. Prowadzi się głównie chów drobiu, trzody chlewnej i bydła. Na wschodzie i południu kraju przeważają małe gospodarstwa, a na zachodzie i północy - duże.

36.Zmiany w przemyśle i energetyka Polski

Po 1989 r. zmalało znaczenie górnictwa i hutnictwa, a rozwinęły się przemysł motoryzacyjny, elektroniczny, spożywczy, meblarski, chemiczny i informatyczny. Inwestorów przyciągały specjalne strefy ekonomiczne (pierwsza w Mielcu). Energetyka nieodnawialna opiera się na węglu, np. elektrownia na węgiel brunatny w Bełchatowie (łódzkie). Rozwija się energetyka odnawialna: farmy wiatrowe na wietrznym Pomorzu, elektrownie słoneczne, biogazownie i elektrownie wodne wykorzystujące naturalny przepływ rzek. Elektrownia szczytowo-pompowa w Żarnowcu (pomorskie) służy do magazynowania energii, a nie pozyskiwania jej ze źródła odnawialnego.

37.Usługi i transport morski

Usługi to działalność zaspokajająca potrzeby ludzi bez wytwarzania dóbr materialnych: transport i łączność, handel, edukacja, ochrona zdrowia, finanse, turystyka i kultura. Ważną rolę odgrywa transport morski. W Trójmieście leżą porty Gdańsk - z głębokowodnym terminalem kontenerowym i portem przeładunku ropy - oraz Gdynia, zbudowana w okresie międzywojennym. Duże są też porty Szczecin i Świnoujście (z terminalem gazu skroplonego LNG). Wokół portów rozwijają się logistyka, przemysł stoczniowy i inne usługi.

38.Turystyka w Polsce i obiekty z Listy UNESCO

Walory turystyczne dzielą się na przyrodnicze (morze, góry, jeziora, lasy, parki narodowe) i kulturowe (zabytki, muzea, tradycje). Nad Bałtykiem przyciągają plaże, wydmy i uzdrowiska, w Małopolsce - Tatry, Pieniny, Kraków i Wieliczka. Na Liście UNESCO są m.in. Stare Miasto w Krakowie, kopalnia soli w Wieliczce, Stare Miasta Warszawy, Zamościa i Torunia, zamek w Malborku, Puszcza Białowieska, Hala Stulecia we Wrocławiu i były niemiecki obóz Auschwitz-Birkenau. Turystyka daje pracę, ale bywa uciążliwa dla przyrody i mieszkańców.

39.Lubelszczyzna - położenie i środowisko przyrodnicze

Województwo lubelskie leży na wschodzie Polski; wschodnią granicę, będącą granicą z Ukrainą i Białorusią, wyznacza w dużej części Bug, a zachodnią - w dużej części Wisła. Główne krainy to Wyżyna Lubelska z lessami i wąwozami, Roztocze - pas wzgórz z lasami Puszczy Solskiej i progami skalnymi na rzekach (Szumy na Tanwi) - oraz Polesie Lubelskie z bagnami, torfowiskami i Pojezierzem Łęczyńsko-Włodawskim. Główna rzeka regionu to Wieprz. Przyrodę chronią Roztoczański (konik polski) i Poleski Park Narodowy (mokradła, żółw błotny).

40.Lubelszczyzna - gospodarka i walory turystyczne

Lubelskie to region rolniczy: na żyznych glebach lessowych i czarnoziemach uprawia się pszenicę i buraki cukrowe, a region słynie też z upraw chmielu, tytoniu i malin. W Lubelskim Zagłębiu Węglowym działa kopalnia węgla kamiennego Bogdanka, a w Chełmie - cementownia. Lublin, gdzie w 1569 r. zawarto unię lubelską, to ośrodek akademicki ze Starym Miastem i zamkiem z Kaplicą Trójcy Świętej. Turystów przyciągają renesansowy Zamość (Lista UNESCO), Kazimierz Dolny nad Wisłą, uzdrowisko Nałęczów i podziemia kredowe w Chełmie.